M İ M A R
A Y L I K M E C M U A
İ S T A N B U L - A N A D O L U H A N No. 2 0 . T E L E F O N : 2 1 3 0 7 SENE: 2 SAYI :11-12 T . S A N I K. E V V E L 1 9 3 2 1 , A L T I A Y L I Ğ I 6 , S E N E L İ Ğ İ : 1 2 L İ R A D I R
M E M L E K E T L E R İ Ç İ N S E N E L İ Ğ İ : 6 D O L A R D I R S A Y I S I
E C N E B İ
Sııvıın iki harici kulesinin cenubi şarki zaviyesinin cenuptan çekilmiş bir fotoğrafı.
Kara Balkason harabeleri.
G e ç e n sayıda neşrettiğimiz Asyada muhte- lif z a m a n l a r d a teessüs etmiş muazzam T ü r k sal- tanatlarının b a k a y a s ı n d a n olan abidelerden (Or- h a n ) G ü l t e k i n abideleri b ü y ü k Tukyu imparator- luğu devrine aittir. K a r a Balkasondakiler dahi U y g u r devleti z a m a n ı n d a yapılmış eserlerdir.
M i m a r ; B . O . C e l â l Diğeri d e elyevm Erden - Ç u - manastırının bu- l u n d u ğ u yerdeki harabelerdir. Haritasını dercet- tiğimiz bu havalide serpilmiş d a h a bir çok mezar- lar ve eserler vardır.
İlk defa 1881 d e Iadrintzeff 1890 d a Fen- landiya'lı Heikel ve 1891 d e R a d l o f v e 1909 d a
Şekil 3.
M. de Lacost tarafından tetkikat yapılmış ol- masına rağmen maalesef bu husustaki malûmatı- mız pek noksandır. Geçen yazıda da arzettiğim gibi halen mimarî noktai nazardan, mevcut ma- lûmat ile tetebbü yapmak pek müşküldür.
Profesör Heikel görünüşe nazaran Kara Bal- kason abidesinin 6 metro uzunluğunda ve 1,70 genişliğinde olduğunu söyliyor. Abide penbe gra- nitten yontulmuş, başlıca üç kısımdan müteşek- kildir. Müstatil şeklinde kaide, dört zaviyeli Stel, ve başlık ve bunun heyeti mecmuasını kaplıyan kürevî kısımdır.Kaideden bakiye kalanlara bakı- lırsa bunun muazzam bir kaplumbağayi temsil et- tiği anlaşılıyor. (Kaplumbağa sarı ırkta uzun ömür temzir ediyorum).
Seyyahlar abidenin çok muhteşem ve ente- resan olduğunu ve uzaklardan müthiş bir ejderin siluetini andırdığını söyliyorlar.
Zarif bir başlığın tamamladığı Stel Bağa üs- tüne sedef kakmadır. Halâ bile etrafa serpilmiş olan bu bağa üzerine sedef kakma halkalar çok meharetle yontulmuş, biribirine girift ejderlerin mühip vücutlarını kapliyormuş.
A b i d e VIII asrın sonlarına doğru Uygur'ların mütevali zaferleri için yapılmış olsa gerektir.
Stelde üç lisandan yazılar vardır. Uygur'ca, Çin'ce ve Siryak'ça dır. 25 Fragmanı ihtiva eden bu yazılardan ancak I 5 i istinsah edilmiş ve muğ- lak bir surette okuna bilmiştir.
Geçen sayıda 2 numaralı şekildeki iki mah- kûk parça Kara Balkason abidesine ait idi, yanlışlıkla derç edildiğinden itizar ederiz.
