H e y k e l t r a ş l ı k
Prof. Belling
iki profesör ders programlarını, prensiplerini ve sanat düşünüşlerini Akademinin birer açış dersi halinde hülâsatan söylediler. Bu İlk dersleri çok faydalı bulduğumuzdan neşrediyoruz. Akademinin yeni hocalarına muvaffakiyet dileriz. »
Heykeltıraşlık plâstik ile mekânın yani boşluğun telifi- dir. Heykeltıraşlık sadece tul ve arzla iktifa edsn resimin ak- si olarak üç ölçülüdür; yani mücessemdir.
Bugünkü heykeltraşı birinci derecede meşgul eden şey
«heykeltraşlıkta mekân problemidir». Müsbet ve menfi şekil- ler, yani ecsamın plâstik kısımlariyle mekân derinlikleri ve aralarındaki oyuklar, kıymet ve mukabil kıymet olarak tahas- sül eder.
Bugünkü genç heykeltraşinin vaziyeti benim neslime nis- beten daha çok kolaydır. Çünkü bizler eski hakikatlara vara- bilmek için bir çok tecrübe safhaları geçirmek mecburiyetin- de idik. Biz ölü bir Akademik tedris usulü ile antik sanat zev- kinden usandırılmıştık. Bugün biz tekrar bunu anlamak ve hissetmek bahtiyarhğındayız.
Ölen Alman heykeltıraşı Adolf von Hildebrandt'in sene- lerce evvel neşretmiş olduğu «Şeklin problemi» adlı kitabı bir müddet Alman hudutları haricinde dahi heykeltraşların «İn- cil»i gibi telâkki edilmiş ve Hildebrandt'in ileri sürdüğü hey- keltraşlıktan «resim tesiri» ni talep eden meşhur «Relief na- zariyesi» uzun müddet için mer'i kalmıştı.
Biz kelimenin tam manasile bu bir taraflı nazariyeden uzaklaştık. Kübizmi idrak ettik; bugün heykeltraşlıktan iste- diğimiz şey eserin her cihetten tam tesir yapmasıdır. Bu suret- le heykeltraşlıkta malûm olan «yedi iyi görüş» ile iktifa eden Cellini'yi de geçmiş oluyoruz. Ve böylece eseri temaşa edene onun manasını tamamiyle anlıyabilmesi için imkân veriyoruz.
Hildebrandt'in müziç diye tavsif ettiği kübizm heykeltraşlık- ta en çok ehemmiyet verdiğimiz şeydir. Biz yeniden etrafı iha- ta eden boşluklarla münasebeti tesise çalışıyoruz. Bu suretle Güzel Sanatların annesi olan mimarîye bağlanmış oluyoruz.
Biz tekrar müşterek bir mesai takip etmek istiyoruz. Ve mi- marînin, heykeltraşlığın ve resmin" birleştirilmesinde toplu sanat eserini görüyoruz.
Bu suretle sanatımız tekrar hayata dönüş yolunu bula- cak ve artık küflenmeğe başlamış olan o hayatla alâkasız, ona karşı yabancı telâkkilerin kansız havasından uzaklaşarak, sa- nat için sanat noktai nazarından evvel mevcut olan bir vazi- yete rücu edecektir; yani eski büyük an'aneye kavuşacaktır.
Bizim tedris plânımız bu noktai nazardan mütalea edil- melidir. Talebe tabiatın esas şekilleri ile ünsiyet peyda ede- cek ve etüd mevzularını bu esas şekillere göre mütalea ede- cektir. Vücudu beşer mekanikman kopya edilmeyip onda ta- biat kanunları, uzvî teşekkül, ekspansiyon ve fonksiyonlar etüd edilecektir.
Biz «tabiaUı vücude getirmek çılgınlığında değiliz; bi- lâkis uzvî olarak neşvünema bulan şekiller gibi sanat eserleri yapmak istiyoruz.
Bir eserin kıymetini biz metre ile değil iç ölçüleri ile ta- yin ederiz. Detayların heyeti umumiye olan nisbeti, cüzülerin kitleye olan nisbetleri işte bizce hallolunması lâzımgelen prob- lemler bunlardır.
Her türlü formalizmi basmakalıpta kaldığı için, reddedi- Bu noktalar tasavvur edilen tedrisatta tatbik edildiği tak- dirde, her talebe ile ayrı ayrı ve kendi ferdî kabiliyetlerine gö- re esaslı bir surette meşgul olmak şartiyle vâsıl olmak istedi- ğimiz hedefe hiç şüphe yoktur ki erişilecektir.
Ben bu hedefi, genç Türk heykeltraş neslinin kendi ül- kesi tarafından verilecek büyük vazifeleri yabancı ülkelerden yardım görmeden müstakil olarak kendi başına başarabile- cek vaziyete gelmesinde görüyorum.
Bunun için de teşvik mahiyetinde olmak üzere hükümet tarafından bu büyük ve şerefli vazifelerin yetişecek talebeye ileride tevdi edileceği temin edilmelidir.
Her halde mesaimiz ve hüsnü niyetimiz bu ilk ve çok tabiî hedefe vâsıl olacaktır.
R e s i m Prof. L. Levy Resim sanatı sanatkârın şahsî güzellik görüş ve duyuşla- rını renkler ve şekillerle ifadesi demektir. Yani kendilerini bu mesleğe verebilenler yalnız hakikî bir güzellik aşkını kendi nefislerinde duyabilenlerdir. Onlar ancak bu samimi ve derin sevgi sayesindedir ki maksatlarına ulaşabilmek için önlerine çıkan bütün güçlükleri neş'e ile karşılayabilirler.
Sanatın gayesi en son haddine kadar ferdiyeti inkişaf et- tirmek ve onu kemale eriştirmek olduğuna göre benim tut-
mak istediğim yolda da her şeyden evvel şahsiyete hürmet edi- lecek ve onun inkişafı için çalışılacaktır.
Sanatın yüksek tezahürleri hep aynı kanunlara itaat eder. Fakat bunların hepsinde de ferdî dehanın yani iman ve aşktan mürekkep kuvvetli bir şahsiyetin damgası vardır.
Her eserde onu yapan sanatkârın kendisi, onun bir aksi gizlidir. Fertlerin namütenahi oluşu ve zaman içerisinde bu tenevvuun daima yenileşmesi yüzündendir ki bütün zenginli- ğine rağmen bugün mazinin tekrarlanmasına imkân yoktur.
