M O D E R N H A S T A H A N E İ N Ş A A T I
Hastahane yapılarının rasyonel olarak planlanması hakkında araştırmalarYazan : ARSLAN TERZİOĞLU Mühendis - Mimar ATV
f) Hastahane odalarının döşemesi ve hasta odalarmın yapı nizamnamelerine göre ölçüleri:
Döşeme; yataklardan, her yatak başına bir komodin, hastanın yemeğini yatakta ye-mesine yarıyan portatif masa (Bettpult), her yatak başına ziyaretçiler için birer iskemle veya koltuktan ibarettir. Ayrıca yukarda ba-his mevzuu olduğu veçhile her hasta için bir dolap ve her oda için bir lâmbaya ihtiyaç vardır.
Yataklar arasındaki mesafe (bir yatak-tan öbürüne) en aşağı 80 cm. olmalı, hasta odas;na giriş yerindeki geçiş kısmı duvarla, yatakların ayak ucu kısmı arası en aşağı 1,50 m. genişliğinde olmalıdır. (Hasta yata-ğının lüzumu halinde dışarı çıkabilmesi için.)
Yatakla lavabo arasındaki mesafe en aşağı 1 m. yatakla pencere arasındaki me-safe de en aşağı 70 cm. olmalıdır. Tabiî bu öîçülerds, hastahane projesinde seçilen konstriiksiyon çeşidinin de ve eğer bu rasta
TABELÂ I
" i
Şekil: 6 b — Terasa tipindeki bir hastahane-nin şematik kesiti.
Alman Nordrheinvvestfalen eyâletinin 13 Ağustos 1953 tarihli hastahane yapı
ni-zamnamesine göre:
11 Eylül 1954 tarihli hasta-hane yapılarına ait Berlin yapı nizamnamesine göre :
3 Kasım 1956 tarihli Al-man Hessen eyâleti hasta-hane yapı nizamnamesine
göre:
Hastahane arsasının minimal büyüklüğü: Hastahanenin bahçesinin minimal büyük-lüğü :
Hasta yatak odaları: Bir yataklı hasta odası Çift » » » Uç » > » Dört » » » Beş » > » Altı » » Çok » » » 75 m2 / yatak başına 10 m- / » » 9,0 m2/ » » 7,5 m2/ » 7,0 m2/ » » 6,5 m2 / » »
Maximal 10 yataklı hasta odasına müsaade edilmiştir.
65 m2 / yatak başına 10 m2/ » » 10 m2/ » 8 m2 / » > 7,5 m2/ » 7,0 m2/ »
Maximal 6 yataklı hasta odasına müsaade vardır.
75 m2 / yatak başına
10 m2/ » 8 m2 / »
7,5 m2 / » » 6,5 m2 / » >
Maximal 6 yataklı hasta odasına müsaade vardır.
Hasta odaları kat yüksekliği (lichte höhe) Pencere yüzölçümü :
3,0 m. Hasta odasının tavan yü-zölçümünün 1/7 si kadar.
3,0 m. Hasta odasının tavan yüze-yinin 1/5 i kadar. En aşağı
2,0 m2 olmalı.
3,0 m. Hasta odasının tavan yüze-yinin 1/5 i kadar. E n aşağı
2,0 m2 olmalı.
Hasta odası kapı genişliği : Minimal koridor genişliği: Su ihtiyacı:
1,10 m. 2,20 m. 300 litre (Bir gün için, yatak başına)
1,20 m (minimal) 2,20 m. 250 litre (Bir gün için, yatak başına) 150 litre hemşire başına.
1,15 m. 2,20 m. 400 litre (Bir gün için, yatak başına)
içme suyuyla beraber.
Çocuk hasta odaları:
Tek yataklı çocuk hasta odaları: Çok yataklı çocuk hasta odaları:
Sütçocukları için yatak odaları:
Çok küçük çocuklar için: 1)3 Çocuklar için 1/2 si kadar normal hasta oda.
yüzölçü-8,0 m2 6,0 m2 / 2 ilâ 4 yataklı odalar için. 5,0 m2 / 5 ilâ 8 yataklı odalar için. 8,0 m2 6,0 m2 / 2 ilâ 4 yataklı odalar için. 5,0 m2 / 4 ilâ 6 yataklı odalar için.
Şekil : 7 a — Sıcak yemeklerin hasta odala-rına ulaşma ve bulaşık (veya temiz) kapların esas hastahane mutfağına ulaşımına kadar geçen işlem :
sistemi ise bunun achs (aks) ölçülerinin de büyük rolü vardır.
Bir yataklı hasta odası için 10 m2
yüzölçümüne, çok yataklı hasta odaları için yatak başına 7,5 m2 mesahai sathiyeye ve
yatak başına 25 m3 hacma ihtiyaç vardır.
Çocuk hasta odaları için, bilhassa 14 yaşın-dan aşağı olanlar için, yatak başına 5 m2
yüzeye ve 15 m3 hacma ihtiyaç vardır. Bu
ölçülerin lüzumu halinde 1/5 nisbetinde aşağısına inmeye imkân vardır. Bu ölçüler sonunda bir - iki, ve dört yataklı hasta oda-ları için 4,85 m. ilâ 6,60 m. hasta odası de-rinliğine, üç - beş, altı yataklı hasta odala-rında 6,55 m. ilâ 6,85 m. hasta odası derin-liğine ihtiyaç vardır.
En aşağı kat yüksekliği 3,0 m. olmalı-dır. 1953 1954, 1956 senelerine ait Alman yapı nizamnamelerine göre hasta odalarının ölçüleri (Tabelâ I) cetvel I de bir arada gösterilmiştir.
g) Bir hasta stationuoda yardımcı kısım-lar : (Nebenrâume)
Yardımcı kısımlar, yatak başına, 4,4 m2 ilâ 4,8 m2 olarak hesaplanır. Batı
Alman-ya Nordreihn-Westfalen eyâleti Alman-yapı nizam-namelerine göre (Ağustos 1963) her hasta stationu (ünitesi) için lüzumlu yardımcı kı-sımlar şunlardır : G E L I Ş I G Ü Z E L YAPıLAN F L A K L A M A D A D 2) 3) 4) 5) 6) 7) H a s t a o d a l a r I İş(_station)koridoru S t a t i o n m u t f a ğ ı ( t e e k ü c h e ) E s a s h a a t a h a n e m u t f a ğ ı B u l a ş i k y ı k a m a t» İM D a k i k a Ş e k i l 7 b - 3 ı c a k y e m e k s i r k u l a t i o n u : OPTIMAL P L A N L A M A VE 0 S G A N I 5 A T I 0 H D A H a s t a o d a l a r ı S t a t i o n k o r i d o r u S t a t i o n m u t f a ğ I E s a s h a s t a h a n e m u t f a ğ ı Q B u l a ş ı k y ı k a n a U I»
İM
» J D a k i k aGELIŞIGÜZEL YAPıLAN PLANLAMADA
H a s t a o d a l a r ı S t a t i o n k o r i d o r u
Bir doktor odası (Makam, muaye-ne için).
Bir hemşire odası (ilâç verme tesisi ile).
Station mutfağı (Stationküche). En aşağı bir banyo odası, gömme banyo ve el yıkama lavabosu ile. Yıkama odası (ausgubraum): Kirli çamaşırların deposu, ilk yıkanması için. Bu kısım ayrı şekilde giriş ye-rine sahip olmalıdır.
W.C. (Station helâsı) her 12 yatak başına bir W.C. (helâ) hücresi ka-dınlar ve erkekler için ayrı olarak. Station helâsından maada en aşağı bir W.C. hücresi (Doktor ve hemşi-reler için).
h) Giindiiz salonu :
Gündüz salonları (her normal station için bir tane), her yatak başına 1 m2 olarak
hesaplanır. A m a bir station gündüz salonu 20 m2 den daha küçük olmamalıdır.
Bilhassa ayakta dolaşabilen hastalar için gündüz odasının önemi büyüktür. Bugün ve istikbalde ayakta dolaşabilen hastalar için gündüz salonu, yemek salonu olarak da kul-lanılabilmektedir. Böylece hastabakıcı
per-Şekil : 8 a — Kahvaltı ve aperitif yiyecek-lerin hastahanedeki sirkülâsyonu.
Statioıı m u t f a ğ î ( t e e k ü c h e ) E s a s h a s t a h a n e m u t f a ğ ı E u l a ş ı k y ı k a m a Sel:il»-8b K a h v a l t ı ve a p e r a t i v y i y e c e k l e r i n sir k u l a s i o n u ıu] »o Dakiks
OFTİ;.:AL FLANLAKA VE ORGANİSATİONDA H a s t a odaları Station k o r i d o r u S t a t i o n m u t f a ğ ı ( t e e k ü c h e ) Esas h a s t a h a n e m u t f a ğ f Z e n t r a l b u l a ş ı k y i k a m a •j |AWWWWMgWW| ^SH I S e m b o l l e r i n a ç ı k l a m a s ı : O Y e m e k t a ş i m a kap-ları 3 D o l u y e m e k k a p l a r ı S B o ş a l m ı ş k a p l a r c m I s î t m a d o l a p l a r ı (Esas m u t f a k t a k i ) pgr, K s a s m u t f a k t a k i b u l a ş i k y ı k a m a S t a t i o n m u t f a ğ ı n d a k i b u l a ş i k y ı k a m a _ Yemek d a ğ ı t m a y o l u o y e m e k t a k i m i ^ % p o r t i o n l a n m ı ş y e m e k l e r e kullanlldıktan sonra 0 Esas h a s t a h a ne m u t f a ğ î n -d a k i pişirme â l e t l e r i E o ş k a p l a r y o l u Dakika a r a b a ş e k l i n d e öüriilebilen s t a t i o n m u t f a ğ ı (yemektakımlariyla b i r l i k t i • Y e m e k l e d o l u h a l d e İB S t a t i o n m u t f a ğ ı n d a k i o c a k
§
B u l a ş i k y ı k a m a o t a m a t i (Esas h a s t a h a n e m u t f a ğ ı n d a k i ) a.Yemeklerin servisi A c K a p l a r î n toplanmasıEZ3
Şekil : 6 c — Terasalı bir hastahane projesi. (1928) m i m a r ı : Prof. Dr. Döcker
sonelinin de yolu kısaltılmış olmaktadır. Amerikada ayakta dolaşabilen hastalar için, station mutfağının yanında bir yemek odası plânlanmaktadır. Bu sistem psikolojik ba-kımdan da oldukça elverişlidir. Diğer ta-raftan, hastanın beslenmesi, bakım prossesi-nin bir kısmı olduğuna göre, bu sistemle hemşire nezareti altında hastaların gündüz salonunda yemek yemeleri çok iyi bir çözüm yoludur. Tabiî ki iki stationun gündüz sa-lonlarını bir araya getirmek imkân dahilin-dedir. Sigara içenler için ayrı bir yer ayırt etmek te oldukça lüzumludur. Ayrıca gün-düz salonlarının balkon ve terasları olması da şayanı tavsiyedir. (1)
i) Station (Ünite) Mutfağı:
Station mutfağının yeri, büyüklüğü, içi-nin döşemesi, hasta yemekleriiçi-nin dağıtma sistemlerini 5 grupta toplamak mümkün-d ü r : (1)
1 — Hasta yemekleri esas hastahane mutfağından toplu şekilde Transport (taşı-ma) arabaları ile veya yemek asansörleri ile station mutfağına gelir, buradan hasta-lara dağıtılır.
2 — Yemekler esas hastahane mutfa-ğından yemek kaplarına konmuş şekilde dağıtma arabaları ile normal asansör vası-tasıyla station koridoruna gelir. Buradan yemeklerin hastalara dağıtılması yapılır. Kirli (bulaşık) kaplar yemek yendikten son-ra tekson-rar bu ason-raba vasıtasıyla toplanason-rak esas hastahane mutfağına gene geldiği gibi asansörle götürülür.
3 — Tablet sistemi:
Hasta, lokantada olduğu gibi yemek listesinden istediği yemeği seçer. Her
hasta-nın seçtiği yemekler ayrı ayrı olarak tablet-ler halinde esas hastahane mutfağında ha-zırlanır. Her porsiyon için sıcak tutma alet-leriyle sıcak tutulan tabletler hususî trans-port arabaları ile asansörle stationlara ge-lir, buradan her tablet seçen hastaya verilir.
4 — Yemekler yarı hazırlanmış halde esas hastahane mutfağından station mutfağı-na gelir, burada hazırlamutfağı-narak hasta odalarımutfağı-na dağıtılır. Bu halde station mutfağı yeteri de-recede büyük olmalıdır. Bu çeşit station mutfağı, perhizli hastaların, perhiz yemek-lerinin hazırlanmasında lüzumludur.
5 — Dondurma (Gefrier) Sistemi: Bu sistemde yemekler, yemek saatine bağlı ol-maksızın hazırlanıp dondurulur. Lüzumu halinde station mutfağında ısıtılarak dağı-tılır.
Bu sistemin hangisinin, planlanan has-tahanenin karakterine uyacağı projede, iyice düşünüldükten sonra karar verilmelidir. Planlamada esas düşünülecek problem, çeşitli şekilde aynı zamanda perhizliler için esas hastahane mutfağında hazırlanan yemekle-rin soğumadan ve vitamin değeyemekle-rinden kay-betmeden hastaya ulaşmasıdır. Station mut-fağında da hususî ve aperitif yiyecek ve içki-lerin hazırlanması mümkün olabilmelidir. Station mutfağı için lüzumlu döşeme; hava-gazı veya elektrikle işleyen ocak (Herd) - en aşağı bir ısıtma yeriyle - bir ısıtma do-labı (Wârmeschrank), bir buz dodo-labı (150 ilâ 200 litre büyüklüğünde), bir erzak dola-bı, bir bulaşık yıkama lavabosu (eğer bula-şıklar esas hastahane mutfağına yıkamaya gönderilirse buna lüzum yok.), yeteri dere-cede çalışma sahası, yemek takımlarını koy-maya yarıyan bir dolap, yemekleri
taşıma-ya taşıma-yarıtaşıma-yan taşıma arabasını (transportwa-gen) koymaya yarıyacak bir yer lüzumludur. Tabiî artıkları dökmeye yarıyacak çöplük (abfalleimer veya Abfallvertilger) de lüzum-ludur.
Station mutfağının yeri station içinde merkezî olmalı ve hemşire çalışma odala-rının yanında olmalıdır. Station mutfağına yemeklerin gelmesini sağlıyan yemek asan-sörleri, taşıma arabasını (transportwagen) ve yanında kontrol için bir kimseyi alabile-cek büyüklükte olabilmelidir. Hemşire ye-mekhanelerinin ayrı olmasına rağmen, hem-şireler i;in küçük bir kahvaltı yerine de ihtiyaç vardır. Aşağıdaki şekil 7 a ve 7 b de sıcak hasta yemeklerinin esas hastahane mutfağından hasta odalarına gelinceye ve oradan bulaşık veya yıkanmış kapların tek-rar station mutfağında veya esas hastahane mutfağında toplanmasına kadar geçen za-man gösterilmiştir. Şekil 7 a de görüldüğü üzere gelişi güzel şekilde planlama ve or-ganizasyonda bu işlem topyekûn 480 dakika sürmektedir. Halbuki şekil 7 b de görüldüğü üzere optimal bir planlama ve organizasyon neticesi bu işlem 180 dakika sürmektedir.
Aşağıdaki şekil 8 a ve 8 b de kahvaltı ve aperitif yiyeceklerin hasta odalarına ge-linceye ve oradan bulaşık kapların tekrar esas hastahane mutfağına gelinceye kadar geçen zaman grafik halinde gösterilmiştir. Şekil 8 a da gelişigüzel yapılan planlamada bu işlemin 360 dakika sürdüğü görülmesine mukabil, şekil 8 b de bu işlemin optimal derecede yapılan planlama ve organizasyon neticesi 160 dakikada yapıldığı görülmekte-dir. (İncelemeler S. Eichhorn'dan alınmış-tır.)
(Baş tarafı 27. sahifada) Ancak muayyen mevzular üzerine tertiple-nen münazaralarda ölçülü konuşmak ve meslekdaşlara yöneltilmemek şartiyle ten-kide yer var. Bir tarihte günlük gazetelerden birinin okuyuculara ayrılan sütununda hiç te sert olmıyan tenkit yollu bir mektubundan dolayı bir genç mimar dostumuza disiplin cezası verileceği şayiaları ortada dolaştı durdu ve nedense sonu gelmedi. Bu değerli
genç şimdi Kanada'da ve döneceğini sanmı-yorum. Şunu kaydetmek gerek ki Avustral-yalı - bilhassa bizim gibi Akdeniz çocukla-rına kıyasla - taşkınlığa iltifat etmiyen son derece saygılı ve terbiyeli bir insan. Ancak bu durumun istismar edildiği muhakkak. Bir düzen kurulmuş ve otomatik bir makine gibi işleyip gidiyor. Bir tarihte bir karikatür görmüştüm: Biri elektronik cihazlarla dolu bir odayı ziyaretçisine gösteriyor: «Her şeyi
otomatik hale getirdik» diyor, «her şey sa-dece düğmelere basmakla idare ediliyor. İş bu kadar basit olunca şimdi bir de bu düğmelere basacak bir cihaz üzerinde çalışı-yoruz. O zaman insana hiç hacet kalmıya-cak.»
Bir başka yazıda Melburn Üniversite-sindeki mimarlık öğretiminin bizim sistem-lerimizle mukayesesine çalışacağım.
