Ekonomi Bülteni. 19 Mart 2012, Sayı: 12. Yurtdışı Gelişmeler. Yurtiçi Gelişmeler. Finansal Göstergeler. Haftalık Görünüm. Yeni Yunanistan Petrol mü?

(1)

Ekonomi Bülteni

19 Mart 2012, Sayı: 12

 Yurtdışı Gelişmeler

 Yurtiçi Gelişmeler

 Finansal Göstergeler

 Haftalık Görünüm

Yeni Yunanistan Petrol mü?

Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel

Ercan Ergüzel Doğukan Ulusoy

(2)

Yurtdışı Gelişmeler

DenizBank Ekonomi Bülteni

19 Mart 2012

 FED’den yeni bir parasal genişleme sinyali gelmedi. ABD Merkez Bankası (FED) açıkladığı kararla faizlerini tarihi düşük seviyeler olan %0-0.25 aralığında tutmaya devam ederken, faizleri 2014 sonlarına kadar bu seviyeler- de tutacağına dair olan söylemini yeniledi. FED’den yapılan açıklamada büyüme ilişkin daha olumlu bir ifade kulla- nılırken, İstihdam piyasasının daha iyi gittiği belirtildi. Fakat yine de ekonomiye yönelik risklerin devam ettiği belirtildi. FED parasal genişlemeye ilişkin bir sinyal vermezken, risklere dikkat çekerek QE3’u olasılık dahilinde bırakmış oldu.

 ABD’de stres testi sonuçları açıklandı. ABD’de 19 bankaya yönelik stres testleri sonuçları iki gün erken açıklan- dı. Testlerde 19 bankadan 15’i başarılı olurken aralarında Citigroup’unda bulunduğu 4 banka ise testlerden başarı- sız sonuç elde etti. Citigroup’un kar dağıtmasına izin çıkmazken, diğer birçok bankanın kar dağıtmasına ve hisse geri alımları yapmasına izin çıkmış oldu.

 ABD’de İşsizlik Maaşı Başvuruları son 4 yılın en düşüğünde. ABD’de 10 Mart itibariyle haftalık işsizlik maaşı başvuruları verisi bir önceki haftaya göre 14 bin kişi düşerek 357 bin olan piyasa beklentisinin altında 351 bin olarak gerçekleşti ve son 4 yılın en düşük seviyelerini işaret etti.

 Euro Bölgesi’nde çalışan ücretleri reel olarak azaldı. Eurostat’tan açıklanan verilere göre Euro Bölgesi’nde 2011’in son çeyreğinde çalışan ücretleri %2.5 oranında bir artış gerçekleştirdi. Ortalama enflasyonun %2.9 civarın- da olması maaşların reel olarak azaldığını gösterdi. Euro Bölgesi genelinde istihdam ise son çeyrekte %0.2 oranın- da azaldı.

 Yunanistan CDS’leri çalıştırıldı. Yunanistan’ın tahvil takasında zorunlu katılım şartlarını kullanacağını (CAC) açıklamasının ardından ISDA aldığı karar ile Yunanistan CDS’lerinin çalıştırılacağını duyurdu. 2.9 trilyon $’lık CDS piyasasında 3.2 milyar $’lık Yunan CDS’i bulunuyor.

 IMF Yunanistan kredisini onayladı. Uluslararası para fonu IMF son imzayı atarak ikinci Yunanistan kredisini ser- best bıraktı. IMF Başkanı Lagarde yaptığı açıklamada programa yönelik risklerin oldukça yüksek olmaya devam ettiğini ve Yunanistan’ın yerinde sayma lüksü olmadığını dile getirdi.

 Fitch İngiltere’nin görünümünü negatife çevirdi. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch İngiltere’nin kredi notunu “AAA” olarak teyit ederken, görünümü olası bir not indirimi için durağandan negatife çektiğini duyurdu.

Görünümün negatife çekilmesine gerekçe olarak İngiltere’nin bütçe açığı büyüklüğünün ABD’den sonra ikinci olma- sı ve borçluluk seviyesinin ileride yaşanacak ekonomik şoklarda ülkenin maliye politikaları çok sınırlı olarak kullan- masına imkan verecek olması gösterildi.

 Çin son 20 yılın en yüksek ticaret açığını verdi. Dünyanın en büyük ekonomisi Çin 31.5 milyar $ ile 1990’lardan bu yana en yüksek dış ticaret açığını verdi. Ülkede ithalatlar yıllık bazda %40 artarken ihracat ise %18.4 oranında yükseldi. Ek olarak Çin Başkanı Wen Jiabao’nun halen konut fiyatlarının normalden çok uzak olduğunu ve para politikasını gevşetmenin iç pazarı olumsuz etkileyeceğini belirtti ve para politikasının gevşeyeceğine dair beklentile- ri boşa çıkarttı.

 Brezilya “kur savaşı”na devam ediyor. Brezilya’da büyümeye ilişkin verilerin kötü gelmesinin ardından, ekonomi- yi canlandırmak, kur ile rekabet gücü kazanmak adına bir dizi önlemler almaya devam ediyor. Politika faizinin 75 baz puan indirerek %9.75’ çekmesinin ardından, yurtdışından sağlanan 5 yıla kadar vadeli kredilere ekstra vergiler getirildi.

 Hindistan Merkez Bankası faiz değişliğine gitmedi. Hindistan piyasa beklentileri dahilinde politika faizini değiştir- meyerek %8.5 seviyesinde sabit bıraktı ve böylece son üç faiz toplantısında faizleri değiştirmemiş oldu.

 ABD ve İngiltere Stratejik rezervler açılması konusunu görüştü. İngiltere ve ABD son dönemde rekor seviyele- re çıkan petrol fiyatlarının arından stratejik petrol rezervlerini açma konusunu tartıştı. İngiltere Başbakanı Cameron stratejik rezervlerin açılması konusunun değerlendirmeye değer bir konu olduğunu çünkü yüksek petrol fiyatlarının ekonomilerini etkilediğini dile getirdi.

(3)

Yurtiçi Gelişmeler

DenizBank Ekonomi Bülteni

19 Mart 2012

Cari Denge, Ocak 2012

 Ocak ayında Cari Açık aylık bazda 5.5 milyar $ olan piyasa beklentilerinin üzerinde 6 milyar $ olarak gerçekleşti. Cari Açık yıllık bazda son birkaç ayın aksine 2012’in ilk ayında gerileme- di ve Aralık ayında olduğu gibi Ocak ayında da 77.1 milyar $ olarak gerçekleşti. Ekim ayında yıllık açık 78.7 milyar $ seviye- sine yükselerek tarihi zirvesine ulaşmıştı.

 Cari açığı yıllık bazda incelediğimizde olumlu baz etkisiyle Ara- lık ayında %61.6 olan yıllık artışın gerilediğini ve 2012 yılının ilk ayında %52.3’lık bir yıllık artış gerçekleştiğini görüyoruz. Cari Denge verilerinden birkaç gün önce açıklanan Dış Ticaret veri- sinin beklenilenden biraz kötü gelmesi Cari Açığın beklentilerin

üzerinde gerçekleşmesinde etkili oldu (mevsimlikten arındırılmış aylık bazda ithalatın %3.2 artarken, ihracat %1.3 azaldı).

 Finansman tarafı incelendiğinde, Ocak ayında kaynağı belli olmayan döviz girişlerinin yer aldığı “Net Hata Noksan”

kalemi geçen yılın aynı ayına göre %42.8 oranında azalarak 845 milyon $ olarak gerçekleşti ve Ocak ayı finansma- nın %14’ünü oluşturdu. Bankacılık sektörünün net kredi kullanımı yıllık bazda %22 gerileyerek 11.7 milyar $ olarak gerçekleşti. Yılın ilk ayında Türkiye’nin yurtdışında borçlanmada bir sıkıntı yaşamadığı görülüyor Ocak ayında ban- kaların dış borç çevirme oranı %119 olarak gerçekleşirken, Reel sektörde bu oran %84 olarak gerçekleşti. Aynı doğrultuda Doğrudan Yabancı Yatırımlara baktığımızda geçen yılın aynı ayında -155 milyon $ olan yatırımların Ocak ayında 827 milyon $’a 12 aylık DYY’lerin ise 14.4 milyar $’a yükseldiği görülüyor. Ayrıca resmi rezervlerin Ocak ayında (MB tarafından yapılan yüksek tutarlı döviz satışların etkisiyle de) Aralık ayındaki 5.5 milyar $’lık bir azalışın ardından bu ay 2.6 milyar $ azaldı.

 Portföy yatırımlarında ise Aralık ayında gerçekleşen 3.3 milyar $’lık DIBS alımının ardından 2012’nin ilk ayında 993 milyon $’lık DİBS satışı olduğu görülüyor. Öte yandan hisse senedi piyasalarından Ekim ayında başlayan satış dalgasının risk iştahının artmasıyla terse döndüğünü görüyoruz. Aralık ayında gerçekleşen 203 milyon $’lık girişin ardından bu ay hisse senedi piyasasına 556 milyon $’lık bir yabancı girişi yaşandı.

İşsizlik Oranı, Aralık 2011

 İşsizlik oranı Kasım ayına göre 0.7 puan artarak %9.8 olarak gerçekleşti. Aynı dönemde mevsim etkisinden arındırılmış iş- sizlik oranı da bir değişiklik göstermedi ve %9.3’de sabit kaldı.

Tarım dışı işsizlik oranı da 0.6 puanlık bir artış ile %12 seviye- sine yükselirken, geçen yılın aynı döneminde bu oran %14.2 olarak gerçekleştirmişti. Yıllık bazda baktığımızda son 12 aylık dönemde İşsizlik oranı 1.6 puan, Tarım dışı işsizlik oranı ise % 2.2 puanlık bir düşüş kaydetti. Genç Nüfusta işsizlik oranı ise 1.1 puanlık bir artış ile %18’e yükseldi geçen yıl Aralık ayında bu oran %21.6 seviyesindeydi.

 2011 yılı Aralık döneminde istihdam edilen çalışan sayısı ise

geçen yılın aynı ayına göre 1 milyon kişi arttı ve 23.67 milyon kişiye ulaştı. Aralık döneminde istihdam edilenlerin

%23.6’si tarım, % 19.8’i sanayi, %6.4’ü inşaat ve %50.1’i ise hizmet sektöründe istihdam edildi.

 Geçen 12 aylık süre zarfında sektörlerin istihdam edilenler içindeki payı karşılaştırıldığında İnşaat sektörünün payının değişmediği, Hizmet sektörünün payının 1.6 puan arttığı, diğer yandan sırasıyla Tarım sektörünün payı- nın 1 puan sanayi sektörünün payının ise 0.7 puan azalması dikkat çekti.

9.8%

8%

11%

14%

17%

Aralık 06 Aralık 07 Aralık 08 Aralık 09 Aralık 10 Aralık 11

TR İşsizlik Oranı

6 Aylık Hareketli Ortalama

-29

-77 -48 -80

-60 -40 -20 0 20

1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 Cari Denge

Enerji Dışı Enerji Dengesi

Cari Denge (Milyar USD)

(4)

Finansal Göstergeler DenizBank Ekonomi Bülteni

12 Mart 2012

Haft a lı k v e A ylı k G e tiri

Geçen haftaki kar satışlarının ardından piyasalar toparlamaya başladı.

P a ra P iy a s a la rı H. S e nedi P iy a s a la rı

Faizlerdeki gerileme sürüyor...

IMKB geçen hafta GOÜ hisse senedi endeksine paralel geriledi.

Not: Tüm veriler rapor tarihinde saat 12:00 itibarı ile güncellenmiştir.

2.5 0.5

3.3 0.3

-0.8 -3.4

-1.0 -0.2

-4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4

ABD-S&P MSCI EM MSCI TR EURO/$

TL-Basket Altın Emtia End.

DIBS End.

5 Günlük Değ (%, $ Bazında)

3.4 1.5 1.3 0.3 -2.2 -4.2

1.8 0.5

-5 -3 -1 1 3

ABD-S&P MSCI EM MSCI TR EURO/$

TL-Basket Altın Emtia End.

DIBS End.

1 Aylık Değ (%, $ Bazında)

1.05

0.47 0 0.24

0.4 0.8 1.2 1.6 2 2.4

Aralık 08 Ağustos 09 Mart 10 Ekim 10 Haziran 11 Ocak 12 3 Aylık USD Libor

1 Aylık USD Libor 12 Aylık USD Libor

USD Libor 1 ay, 3 ay ve 12 ay (%)

0.47 0.20 0.75

0 1 2 3

Aralık 08 Ocak 10 Ocak 11 Ocak 12

USD JPY EUR

3 Aylık Libor Faizi (%)

1.7 2.3 2.5 2.6 3.6 1.2

3.0 4.0 2.0 0.5

1.4 1.9

2.4 -0.4

1.1 4.7

5.2 -1.4

-0.2 0.8 0.9

2.7 4.2 3.4 2.7

4.7 1.3

5.9 6.0

9.7 1.5

0.0 2.8 1.9 -0.2

2.9 1.3

3.8 2.0 -3.8

1.9 2.6

-4 0 4 8 12

MSCI Global G-7 OrtalamaABD-S&P ABD-DJ Indus EU-DJ Stoxx 50 UK-FTSE 100 Fr-Cac40 Ger-Dax Jp-Nikkei225 MSCI Emerging Meks-Bolsa Br-Bovespa Pol-WIG Cz-Prague Rus-Micex Mac-Bux Tr-Imkb100 Çin-Shangai Hindistan-Sensex Kore-Kospi Endonezya-JCI

1 Aylık Değ (%) 5 Günlük Değ (%)

Hisse Senedi Endeksleri Değişim (%)

50 100 150 200

Eylül 08 Temmuz 09 Mayıs 10 Mart 11 Ocak 12 MSCI IMKB Endeksi

MSCI GOÜ Endeksi

Hisse Senedi Endeksleri (Eylül 2008=100)

(5)

Finansal Göstergeler DenizBank Ekonomi Bülteni

12 Mart 2012

Tahv il P iy a s a la rı

Gösterge tahvil getirisi son bir ayda %9.15-9.40 bandında yatay seyrine devam ediyor.

Dö viz P iy a s a la rı E mtia P iy a s a la rı

Japon Yen’inin Dolar karşısındaki değer kaybı son bir ayda %5’e ulaştı.

VIX Endeksi 2010 başından itibaren en düşük seviyesinde.

Not: Tüm veriler rapor tarihinde saat 12:00 itibarı ile güncellenmiştir.

0 2 4 6 8 10 12 14

Ocak 11 Nisan 11 Temmuz 11 Ekim 11 Ocak 12 Gecelik Borç Alma ve Borç

Verme Faiz Koridoru MB Haftalık Repo Faizi

Gösterge Tahvil Faiz Oranı

MB Ağırlıklı Ortalama Fonlama Faizi

Politika Faiz Oranları (%)

0.2 -0.5

0.1 -0.8

-0.2 -0.2 -1.4

0.2 0.1 0.4 -2.6

-0.5 -0.4 -5.0

-1.7 -0.2

0.6 -1.2

1.5 0.8 -0.3 -2.3

-5 -4 -3 -2 -1 0 1 2

EURO GBP JPY TRY KRW ZAR HUF PLN CZK MXN BRL

USD'ye Karşı Değişim (%, Pozitif Değerler= $'a karşı değerleniyor)

-1.0 -1.4 -2.5

2.4 3.5

1.8 2.7 -3.7

1.8 4.2

-5 -3 -1 1 3 5 7

Top. Endeks Enerji Değ. Maden Tem. Maden Tarım

Emtia Endekslerinde Değişim (%)

0 300 600 900

Aralık 08 Aralık 09 Aralık 10 Aralık 11 TR, BB+ Poland, A-

Rus, BBB Bra, BBB

GOÜ CDS'leri ve Ratingler (5 Yıl; Fitch, LT FX)

10 15 20 25 30 35 40 45 50

Ocak 10 Temmuz 10 Ocak 11 Temmuz 11 Ocak 12

VIX Endeksi

90

100

110

120

130

140

Kasım 10 Şubat 11

GOÜ Para Birimleri ($'a Karşı)

Mayıs 11 Ağustos 11 Kasım 11 Şubat 12 TL GOÜ Ortalaması

DeğerleniyorDeğer Kaybediyor

Temel Endişe: Cari Açık Temel Endişe:

Enflasyon

(6)

Haftalık Görünüm

DenizBank Ekonomi Bülteni

19 Mart 2012

Yeni Yunanistan Petrol mü ?

Petrol fiyatlarının (brent) son 5 yıldaki seyrine baktığımızda 3 tane tepe noktası var. Birincisi Temmuz 2008’de 141 $’a ulaştığı dönem. Hemen arkasından gelen

1930’dan sonraki en büyük global krizle birlikte fiyatlar 8 ay gibi kısa bir süre içinde %57 oranın- da değer kaybederek 60 $’a kadar inmişti. İkinci- si Nisan 2011’de petrol fiyatlarının 121 $’a ulaş- tığı dönem. Hemen arkasından AB krizi endişe- lerine paralel global büyüme beklentilerinin za- yıflaması ile 100 $’ın altına gerilemişti. Üçüncü- sü ise bugünlerde petrol fiyatının 123 $’ın üzeri- ne çıktığı dönem. İlk iki artışta global büyüme beklentilerinin GOÜ’ler önderliğinde artması etkili olurken, son artışta ABD ve AB’nin İran’la yaşadığı nükleer silah gerginliği belirleyici oldu.

İran'ın nükleer silah yatırımlarını petrol gelirleriy- le finanse ettiğini iddia eden ABD ve AB, bu ül- keden petrol ithal eden ülkeleri ikna ederek

İran'ın petrol ihracatını engellemeye çalışıyorlar. İran da buna karşı petrol ticaretinin önemli bir geçiş noktası olan Hür- müz Boğazı'nı kapatmakla tehdit ediyor.

İran petrol rezervleri açısından dünyanın 4.; petrol ihracatı açısından da 3. büyük ülkesi. Sadece petrol değil doğalgaz açısından da İran Rusya’nın ardından 2. sırada. Bu anlamda İran’dan alınacak petrole karşı yaptırım uygulanmasının petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturacağı çok açık. İran petrolünün alternatifleri var ama bugün itibarıyla ortaya çıkan resim çok parlak değil. Zira gelişmiş ülkelerdeki petrol stokları son beş yılın en düşük seviyesinde, dünya- nın en büyük petrol üreticisi konumundaki Suudi Arabistan’ın mevcut üretimi halihazırda son 10 yılın en yüksek düzeyin- de ve veriler çok net olmasa da OPEC’in de ek üretim kapasitesinin çok fazla olmadığı tahmin ediliyor.

İran’a önce AB’den başlayacak (ki İran’ın ihracatının %18’i bu bölgeye ve AB 1 Temmuz’dan itibaren İran’dan petrol al- mayı durduracağını açıkladı), sonra buna Asya’nın da katılacağı bir yaptırımın İran’ın petrol ihracatını kabaca üçte bir oranda azaltacağı ve bunun da petrol fiyatlarını yavaş yavaş yukarı çekebileceği anlaşılıyor. Petrol fiyatları global ekono- minin bugünkü konjonktürü düşünüldüğünde enflasyondan daha ziyade büyüme üzerindeki etkileri nedeniyle önemli.

Petrol fiyatındaki her 10 $’lık artış global büyümeyi o yıl 0.2 puan (%0.2) azaltıyor. Ama ABD gibi net petrol ithalatçısı ve petrol vergilerinin düşük olduğu ülkelerde etki takip eden yılda 0.5 puana kadar çıkabiliyor. ABD’nin 2012 ve 2013 büyü- me beklentisinin %2.2 ve %2.5 olduğu düşünülürse, bugün 120 $ olan petrol fiyatı İran’ın petrol arzının daralması sonra- sında örneğin 160 $’a çıkmış olsa, çok kaba bir hesapla ABD’nin 2012 ve 2013 büyümesi %1.4 ve %0.5’e geriliyor. ABD Kasım 2011’de seçimlere gidecek. Obama ABD’de tüketim harcamaları (ABD ekonomisinin %70’i) açısından çok belirleyici konumda bulunan petrol fiyatlarının yükselmesine yol açacak bir senaryoyu en azından bu sene çok mecbur kalma- dıkça gündemine almayabilir. AB petrol fiyatındaki artışlardan ABD kadar yoğun etkilenmiyor olsa da 2012’de %0.4 kü- çülmenin; 2013’te ise %0.9 büyümenin beklendiği bölgede hali hazırda cılız olan büyüme resminin daha da bozulması- nın tercih edilmeyeceği çok açık. İran açısından da benzer bir resim söz konusu. Petrol ihracatı İran ekonomisinin beşte birini, bütçe gelirlerinin ise % 60'ını oluşturuyor. Buradaki her türlü kayıp zaten her alanda yaptırım yaşayan İran açısın- dan da oldukça olumsuz olacak. Yani bir petrol krizine gidilmesi tüm taraflar açısından bir kaybet kaybet senaryosu.

İkinci ve daha uç bir senaryo ise İran’ın yapılan yaptırımlara karşı harekete geçerek Hürmüz Boğazını kapatması. Zira Hürmüz Boğazı İran dışında Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi petrol üreten ülkelerin ana ticaret yolu ve dünya petrol ihtiyacının %20’i Hürmüz Boğazından geçiyor. Bu durum gerçekleşirse petrol fiyatları hızla yükselerek 200

$ seviyelerinin üzerine çıkabilir. Ama ABD ve AB’nin uyguladığı yatırımlar nedeni ile toplam ihracatının üçte birini kaybet- ti diye tamamını kaybetmeyi göze alıp Hürmüz Boğazında bu şekilde bir operasyona girişmesi çok mantıklı değil. Bunu yapmak için önce tüm petrol ihracatını kaybedeceğinden emin olması gerekir. Asya ülkeleri de ABD ve AB istedi diye hemen İran petrolünden vazgeçecek değiller. Bunu yapmayacaklarını da açıkça dile getiriyorlar. Belki zaman içinde al- ternatifini bulmaları paralelinde azaltacaklar ama hemen vazgeçmeyecekler.

40 60 80 100 120 140 160

Aralık 06 Eylül 07 Haziran 08 Mart 09 Aralık 09 Eylül 10 Haziran 11 Mart 12

Brent Petrol ($)

(7)

Makro Ekonomi & Strateji

DenizBank Ekonomi Bülteni

19 Mart 2012

İkincisi, İran, Hürmüz kartını her başı sıkıştığında oynuyor ama bugüne kadar bunu eyleme dönüştürmedi. Üçüncüsü, ABD’nin de bölgede baskın bir askeri gücü var, İran bir şekilde Hürmüz Boğazını mayınla döşemeyi başarsa bile ABD birkaç haftalık sürede sorunu ortadan kaldıracak güce sahip, yani petrol fiyatları birkaç haftalık süreçte çıktığı hızla inebi- lir. Dördüncüsü, Hürmüz Boğazı'nın kapandığında Körfez'den petrol akışının tamamen durmasını engelleyecek alternatifleri var. Halen deniz ulaşımına tercih edilmediği için kısmen atıl durumda olup Suudi Arabistan'dan, Irak'tan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden (BAE'den) Kızıldeniz'e ve Akdeniz'e günde 7 milyon varil civarında petrol akışı sağlayacak çeşitli boru hatları bulunuyor. BAE de birkaç ay içerisinde Hürmüz'ün güneyine çıkış sağlayacak 1,5 milyon varil kapasiteli yeni bir boru hattını devreye sokacak.

Özetle, mevcut gerginliğin devam etmesinin petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmaya devam edeceği an- laşılıyor. Bu son dönemlerde hem ekonomik aktivitenin toparlanması hem de merkez bankalarının para politikalarını ge- nişletici yönde yeni hamlelerde buluşmaları ile birleşince petrol fiyatları yavaş yavaş yukarı tırmanıyor. Özellikle yaz ay- larına kadar AB’nin nasıl harekete geçeceği, bu tarihe kadar İran’ın taviz verip vermeyeceği, Asya’nın ABD ve AB’nin yaptırımına hangi oranlarda katılacağı gibi konular petrol fiyatlarının bundan sonraki seyri üzerinde etkileyici olacak. Yu- karıda anlatıldığı üzere Hürmüz Boğazının kapanarak petrol fiyatlarının 200 $’ların üzerine çıkması gibi senaryolar ol- dukça uzak olasılık.