Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012, Sayı: 25
Yurtdışı Gelişmeler
Yurtiçi Gelişmeler
Finansal Göstergeler
Haftalık Görünüm
AB Zirvesinden Önemli Adımlar Geldi, Ama Yeterli Değil…
Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel
Ercan Ergüzel Doğukan Ulusoy Ali Can Duran
Yurtdışı Gelişmeler
DenizBank Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012
İspanya ve Güney Kıbrıs kurtarma fonuna başvurdular. İspanya ve Güney Kıbrıs 17 ülkeyi kapsayan para birli- ğinde Yunanistan, İrlanda ve Portekiz‟den sonra yardım isteyen 4. ve 5. ülke oldular. İki ülkenin de ne kadarlık bir tutar için başvurduğu belirtilmezken, İspanya daha önce bankalarını yeniden sermayelendirmek için isteyebileceği tutarın 100 milyar €‟ya kadar çıkartabileceğini belirtmişti. Güney Kıbrıs‟ın ise 10 milyar €‟luk bir yardıma başvurabi- leceği konuşuluyor. Gelişmelere paralel uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody‟s 28 İspanyol Banka- sı‟nın notunu 1 ila 4 kademe arasında düşürdüğünü açıklarken, karara gerekçe olarak İspanya‟nın kredibilitesinin azalması ve bankaların daha büyük zararlara imza atacağı yönündeki beklentilerini gösterdi. Diğer yandan bir baş- ka kredi derecelendirme kuruluşu Fitch ise Güney Kıbrıs‟ın kredi notunu bir kademe düşürerek BBB-„den BB+ ya çekti ve böylece ülkenin notu üç büyük kredi derecelendirme kuruluşu tarafından “çöp” seviyesine çekilmiş oldu.
AB liderler zirvesi toplandı. Piyasaların sonuçlarını merakla beklediği AB liderler zirvesinden ilk açıklamalar gel- meye başladı. AB Konsey Başkanı Herman Van Rompuy yaptığı açıklamalarda ECB‟nin liderliğinde banka birliğinin oluşturulacağı yönünde sinyaller verdi ve ayrıntıların daha sonra açıklanacağını dile getirdi. Rompuy ayrıca İspan- ya‟da bazı bankaların yeniden sermayelendirilmesi için kullanılacak olan 100 milyar €‟luk fonun hükümetler dışında bir mekanizma ile doğrudan bankalara aktarabileceğini vurguladı. Diğer yandan Almanya Başbakanı Angela Mer- kel‟in bir başka kritik konu olan ortak ESM‟in ülke tahvilleri almasına yönelik tavrını yumuşattığı görüldü.
Euro Bölgesi’nde enflasyonun Haziran’da %2.4 olarak gerçekleşmesi bekleniyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) Haziran ayı için yıllık enflasyon tahminini piyasa beklentileri dahilinde %2.4 olarak açıkladı. Euro Bölgesi‟nde enflasyonun %2‟lik hedefin üzerinde seyretmesine rağmen, yukarı yönlü enflasyonist baskıların görülmemesi, ECB‟nin 5 Temmuz‟da alacağı faiz kararı öncesinde, %1 olan politika faizinde bir indirime gidilmesi ihtimalini arttır- dı. Hatırlanacağı üzere IMF Başkanı Lagarde da son yaptığı açıklamalarda ECB‟nin faiz indirimine gitmesi gerektiği yönünde görüş bildirmişti.
Almanya’da perakende satışlar geriledi. Euro Bölgesi‟nin en büyük ekonomisi olan Almanya‟da son dönemde açıklanan ekonomik veriler kötüleşmeye devam ediyor. Mayıs ayında perakende satışlar bir önceki aya göre %0.3 bir önceki yıla göre ise %1.1 oranında geriledi. Almanya‟da tüketicilerin gıda harcamalarının geçen yıla oranla % 0.1 arttığı gıda dışı harcamalarının ise %1.7 oranında azaldığı görüldü.
ABD’de konut sektörüne ilişkin veriler olumlu geldi. ABD‟de hafta boyunca açıklanan konut sektörüne ilişkin veriler beklentilerden daha olumlu gerçekleşti. Mayıs ayı Bekleyen Konut Satışları %1 olan piyasa beklentisinin üzerinde %5.9‟luk bir artış gösterdi ve endeks son iki yılın en yüksek seviyesini işaret etti. Konut fiyatlarını takip eden Case-Shiller Endeksi ise Nisan ayında aylık bazda %0.7‟lık artış gösterdi. AB zirvesi başlamadan önce açık- lanan veriler piyasalarda risk iştahının yükselmesine neden oldu.
ABD’de işsizlik maaşı başvuruları 386 bin kişi oldu. ABD‟de haftalık işsizlik maaşı başvuruları piyasa beklenti- lerine paralel 386 bin olarak açıklandı. Başvurular hala kritik eşik olan 400 bin kişinin altında seyretmeye devam etse de 4 haftalık ortalama 387 bine yükseldi ve yukarı yönlü trendini devam ettirdi.
ABD’de Tüketici Güven Endeksleri gerilemeye devam ediyor. Michigan Üniversitesi Tüketici Güven Endek- si‟nin 6 ayın en düşük seviyesine gerilemesinin ardından, ABD Tüketici Güven Endeksi de 63.5 olan piyasa beklen- tilerinin altında 62 olarak açıklandı ve son 4 ayın en düşük seviyesini işaret etti.
BIS gelişmiş ülkeleri uyardı. Uluslararası Takas Bankası (BIS) yaptığı yıllık değerlendirmede gelişmiş ülkeleri uyardı. BIS Genel Başkanı Jaime Caruana merkez bankalarının krizin çözümü konusunda “arada kaldıklarını” ve politika yapıcılarının son çareleri olmaya zorlandığını söyledi. Caruana gelişmiş ülkelerin “devasa” boyutlarda uygu- ladıkları gevşek para politikalarının da bir sınırı olduğunu dile getirdi ve bu gevşek para politikalarının çok uzun sü- re devam etmesi durumunda yan etkilerin ortaya çıkacağı belirtildi. BIS Genel Başkanı ayrıca, hükümetlerin kararlı adımlar atmakta geç kalmalarının zararlarının merkez bankaları tarafından kapatılmaya devam etmesi halinde bir noktadan sonra enflasyonun kontrol altına alınması konusunda ciddi zorluklar yaşanabileceğini vurguladı.
Yurtiçi Gelişmeler
DenizBank Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012
Dış Ticaret Dengesi, Mayıs 2012
Dış Ticaret Dengesi Mayıs ayında 8 milyar $ olan piyasa beklentilerinin üzerinde 8.6 milyar $‟lık bir açık verdi. Ma- yıs ayında açığın bir önceki yılın aynı ayına göre %16 oranında daraldığı görülürken ihracat %20 artarak 13.2 mil- yar $‟a ithalat ise %3 artarak 21.8 milyar $‟a yükseldi. 12 aylık dış ticaret açığı 99.2 milyar $‟dan 97.6 milyar $‟a geriledi ve Temmuz ayından bu yana en düşük değerini almış oldu.
Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış verilere bakıldığında, bir önceki ay ciddi bir çıkış yakalayıp %6.4 oranında artan ihracat Mayıs ayında %1.4 geriledi. İthalat ise Nisan‟da %0.8 azalmasın ardından Mayıs ayında %1.1 oranın- da bir artış gösterdi.
İhracat ülke grupları bazında incelendiğinde ise Mayıs ayında AB ile yapılan ihracat geçen yılın aynı ayına göre 10.6 puan geriledi ve toplam ihracat içindeki payı %36.2‟ya düştü. Nominal ihracat rakamları aynı dönemde %6.9 oranında gerileyerek 4.76 milyon olarak gerçekleşti. AB‟nin ihracatta azalan payının ise Yakın ve Orta Doğu ülkele- rine kaydığını görüldü (geçen yıla göre 11 puan artış).
Nisan ayında da olduğu gibi en çok ihracat yapılan ülke, Almanya‟yı ikinci sıraya iten İran oldu. Mayıs ayında İran‟a yapılan ihracat %161 oranında artarak 1.7 milyar $
olurken, bunun büyük bir bölümü altın ihracatından kaynaklandı. Son gelen verilerde de görülen İran‟a yapılan altın ihracatındaki hızlı artış, petrol ödeme- lerinin altın ile yapıldığı yönündeki tezleri kuvvetlen- dirdi.
Mayıs ayı verilerinde ayrıca Enerji Dışı Denge‟nin daralmaya devam ettiği, enerji dengesinin yatay seyrini koruduğu gözlemlendi. 12 aylık Enerji Dışı Denge Ekim ayında bulunduğu 61.2 milyar $‟dan 46.9 milyar $‟a kadar geriledi. Önemli oranda gerile- yen enerji fiyatlarının gecikmeli etkileri önümüzdeki dönemde enerji açığı tarafına pozitif yansıyarak açığın daha da daralmasına yardımcı olabilecek.
Kapasite Kullanım Oranı, Haziran 2012
Kapasite Kullanım Oranı Mayıs ayında geçen yılın aynı dönemine göre piyasa beklentileri dahilinde 2.1 puanlık bir düşüş gösterdi ve %74.6 olarak gerçekleşti. Mevsim-
sel etkilerden arındırılmış KKO ise Ocak ayından bu yana süre gelen düşüş trendini devam ettirdi ve bir önceki aya göre 1.3 puan gerileyerek %74.4 olarak açıklandı. Son iki ayda %3.42 oranında gerileyen en- deks Ocak ayında %76.8 ile en yüksek değerini almış- tı.
Sektörel olarak incelendiğinde ise son aylarda olduğu gibi Haziran ayında da Kimya %79.7 ile en yüksek kapasite kullanım oranına sahip olan sektör olarak öne çıktı. Otomotiv sektörünün geçtiğimiz aylarda satışlar- daki düşüşlerle sinyallerini daha önce verdiği gibi Mo- torlu Taşıtlar‟ın KKO‟su 7.6 puan ile geçen yıla göre en sert düşüşü gösteren sektör oldu ve Kapasite Kul- lanım Oranı %71 olarak gerçekleşti.
-120 -100 -80 -60 -40 -20 0
May06 May07 May08 May09 May10 May11
Dış Ticaret Dengesi (Yıllık, Milyar $)
Dış Ticaret Dengesi Enerji dengesi Enerji dışı denge
60 65 70 75 80
Haziran 08 Haziran 09 Haziran 10 Haziran 11 Haziran 12 (%) Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış Kapasite
Kullanım Oranı
73.0
Finansal Göstergeler DenizBank Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012
Haft a lı k v e A ylı k G e tiri
AB zirvesinin piyasalara pozitif yansıdığı görülüyor.
P a ra P iy a s a la rı H. S e nedi P iy a s a la rı
ECB’den önümüzdeki hafta bir faiz indirimi beklentisine paralel Euro libor faizleri hızla geriliyor.
IMKB diğer GOÜ hisse senedi endekslerinden pozitif ayrışmaya devam ediyor.
-0.3 -1.6
10.2 0.5
0.5 1.0 -7.5
2.4
-8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10
ABD-S&P MSCI EM MSCI TR EURO/$
TL-Basket Altın Emtia End.
DIBS End.
1 Aylık Değ (%, $ Bazında)
1.07
0.46 0.25
0 0.4 0.8 1.2
Ocak 10 Ocak 11 Ocak 12
3 Aylık USD Libor 1 Aylık USD Libor 12 Aylık USD Libor
USD Libor 1 ay, 3 ay ve 12 ay (%)
85 100 115 130
Ocak 10 Ocak 11 Ocak 12
MSCI IMKB Endeksi MSCI GOÜ Endeksi
Hisse Senedi Endeksleri (Ocak 2010=100)
-0.5 0.9 0.3 0.2 1.2 0.8 1.1 0.5 2.4 -1.1
2.9 -5.1
0.9 -1.1
1.5 -0.6
1.6 -1.6
2.4 0.4
1.8
-0.1 1.5 -0.3
0.2 2.5
3.1 1.3 -1.6
4.0 -1.6
4.0 -3.6
7.7 1.4
3.1 3.8
10.8 -6.9
5.7 0.2 1.1
-8 -4 0 4 8 12
MSCI Global G-7 Ortalama ABD-S&P ABD-DJ Indus EU-DJ Stoxx 50 UK-FTSE 100 Fr-Cac40 Ger-Dax Jp-Nikkei225 MSCI Emerging Meks-Bolsa Br-Bovespa Pol-WIG Cz-Prague Rus-Micex Mac-Bux Tr-Imkb100 Çin-Shangai Hindistan-Sensex Kore-Kospi Endonezya-JCI
1 Aylık Değ (%) 5 Günlük Değ (%) Hisse Senedi Endeksleri Değişim (%)
0.46 0.20
0.55
0 0.4 0.8 1.2 1.6
Ocak 10 Ocak 11 Ocak 12
USD JPY EUR
3 Aylık Libor Faizi (%)
0.3 -1.1
1.1 0.8 -0.1
1.3 0.7 0.4
-2 0 2
ABD-S&P MSCI EM MSCI TR EURO/$
TL-Basket Altın Emtia End.
DIBS End.
5 Günlük Değ (%, $ Bazında)
Finansal Göstergeler DenizBank Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012
Tahv il P iy a s a la rı
Gösterge tahvil getirisi %8.55’le Ekim 2011 sonrasında en düşük seviyelerinde.
Dö viz P iy a s a la rı E mtia P iy a s a la rı
Risk iştahındaki artışla beraber Dolar iştahı düşüyor.
VIX (Endişe) endeksi tüm olumlu havaya karşın halen 20’li seviyelerde.
Not: Tüm veriler rapor tarihinde saat 12:00 itibarı ile güncellenmiştir.
0 2 4 6 8 10 12 14
Ocak 11 Nisan 11 Temmuz 11 Ekim 11 Ocak 12 Nisan 12 Gecelik Borç Alma ve Borç
Verme Faiz Koridoru MB Haftalık Repo Faizi
Gösterge Tahvil Faiz Oranı
MB Ağırlıklı Ortalama Fonlama Faizi
Politika Faiz Oranları (%)
0.7 0.5 -1.1 -0.5
7.1
-7.5 -12.8
-2.2 -5.9
9.7
-14 -10 -6 -2 2 6 10
Top. Endeks Enerji Değ. Maden Tem. Maden Tarım
Emtia Endekslerinde Değişim (%)
1 Aylık Değ (%) 5 Günlük Değ (%)
0 100 200 300 400
Ocak 10 Ocak 11 Ocak 12
TR, BB+ Poland, A- Rus, BBB Bra, BBB
GOÜ CDS'leri ve Ratingler (5 Yıl; Fitch, LT FX)
10 15 20 25 30 35 40 45 50
2010 2011 2012
Endişe (VIX) Endeksi
90
100
110
120
130
140
Kasım 10 Şubat 11 Mayıs 11 Ağustos 11 Kasım 11 Şubat 12 Mayıs 12
GOÜ Para Birimleri ($'a Karşı)
TL GOÜ Ortalaması
DeğerleniyorDeğer Kaybediyor
Temel Endişe: Cari Açık Temel Endişe:
Enflasyon -0.1
0.2 1.3 -0.2
1.0 1.1 -0.5
0.1 0.5
2.9 -0.8
0.4 -0.2
0.1 0.8
2.6 0.1
3.5 2.6 -0.2
3.0 -4.6
-5 -3 -1 1 3
EURO GBP JPY TRY KRW ZAR HUF PLN CZK MXN BRL
1 Aylık Değ (%) 5 Günlük Değ (%)
USD'ye Karşı Değişim (%, Pozitif Değerler= $'a karşı değerleniyor)
Haftalık Görünüm
DenizBank Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012
AB Zirvesinden Önemli Adımlar Geldi, Ama Yeterli Değil…
Son iki haftalık dönemde pozitif gelişmeler üst üste geldi. G7 ülke merkez bankaları gerekirse ortak müdahalede bulunu- ruz diyerek zor durumda devrede olacaklarını bir kez daha vurguladı (14 Haziran). Piyasaların uzun süredir sonucunu merakla beklediği Yunanistan seçimlerinde seçmen AB ile devam mesajı verdi (17 Haziran). FED twist operasyonuna bir 6 ay daha devam edeceğim ve hatta gerekirse yeni bir parasal gevşeme yapabilirim dedi (20 Haziran). Sorunlu İs- panyol bankalarına uygun koşullarla 100 milyar € destek garantisi çıktı (21 Haziran). Ve son olarak ECB AB bankaları- nın borçlanırken kullanabilecekleri teminatların kapsamını genişleterek bankaları rahatlattı (22 Haziran)… Bu kadar olumlu habere karşın global hisse senedi endeksi son iki haftada sadece %0.5 yükseldi, $/€ paritesi halen 1.25‟li seviye- lerde, petrol fiyatları başta olmak üzere emtia fiyatları sert bir şekilde gerilemeye devam ediyor, VIX endeksi biraz gerile- se de halen endişe eşiği olarak kabul edilen 20‟li seviyelerde...
Aslında son iki haftalık tablonun neredeyse birebir kopyası son 3 senelik zaman zarfına bakıldığında da görülüyor. Örneğin, işler son noktaya geldiğinde ECB devreye girerek tahvil aldı, bankalara kaynak sağladı, ya da AB ve IMF tarafından Yunanistan, İrlanda, Portekiz‟e 393 milyar €‟luk kredi desteği (toplamda bu üç ülkenin ekonomisinin %73‟ü büyüklüğünde) verildi. Ama sorunun esas kaynağına yönelik adımlar atılamayınca, ya da ancak piyasalar- daki risk algısı bozulduktan sonra atılınca, krizin başlangıcı sayılabilecek Ekim-2009‟dan bugüne piyasaların sert bir şekilde gerilemeye devam ettiği izlendi. Gelinen noktaya bakıldı- ğında Ekim/2009 - Haziran/2012 arasında: $/€
paritesi 1.50‟nin üzerindeki seviyelerden 1.25‟lere geriledi, hisse senedi endeksleri dibe indi (Yunanistan: -%78, Portekiz: -%33, İrlan-
da: -%7, İspanya: -%41, İtalya: -%39, Türkiye: +%31) ve CDS‟ler tarihi yüksek seviyelere ulaştı (Yunanistan: 140‟dan 10.939‟a, Portekiz: 58‟den 823‟a, İrlanda: 138‟den 614‟e, İtalya: 73‟den 540‟a İspanya: 72‟den 590 bps‟ye yükseldi vs.
Türkiye: 193‟den 260‟a yükseldi)…Sadece piyasalar tarafında değil, ekonomik olarak da oldukça kötü bir performans gösterildi. Bu ülkelerin ekonomileri son 3 yılda küçülmekten kurtulamadı. (3 yıllık kümülatif büyüme: Yunanistan: - %13.1 Portekiz: - %3.0, İrlanda: - %6.7, İtalya: - %3.4, İspanya: - %3.1 vs. Türkiye: + %12.8).
Bu noktada artık çok açık ki, piyasalar AB‟den artık daha net adımlar bekliyor. 28-29 Haziran AB liderler zirvesi bu an- lamda önemli bir fırsattı. Zirve öncesinde kıta Avrupa‟sının Almanya‟nın ardından üç büyük ekonomisi olan Fransa, İtal- ya ve İspanya‟nın kararlı açıklamaları bu zirvede bir şeylerin değişebileceğine ilişkin önemli bir sinyaldi. Özellikle, İtal- ya‟nın teknokrat başbakanı Monti‟nin zirveden önceki çıkışlarını önemsemek gerek. Monti AB‟nin artık kangren haline gelmiş sorunlara ilişkin acil adım atması gerektiğini ve çok zamanı olmadığını açık açık söyledi. Arkasında siyasi gücü olmayan ve seneye koltuğu bırakacak olan bir teknokrat başbakanın bu çıkışı artık işlerin yönetilemez noktaya yaklaştı- ğının açık bir ifadesi.
Zirvenin sonuç bildirgesi Cuma akşamı gelecek ama şu ana kadar yapılan açıklamalar büyük resmi anlamak için yeterli.
Bu doğrultuda önemli sayılabilecek adımların atıldığı görülüyor:
1- AB Kurtarma Fonu’nun (EFSF/ESM) ülkeler dışında bankalar için de kullanılabilmesi: Bu özellikle İspanya açı- sından önemli bir gelişme. Daha önce prensipte İspanyol bankalarının alması kararlaştırılan 100 milyar € bu kanalın üzerinden gelecek. Bu sayede İspanya daha önce Yunanistan, Portekiz ve İrlanda‟nın yaşadığı tarzda ağır bütçe önlem- leri almaya zorlanmayacak. Bundan sonra da yeni banka kurtarmaları gündeme gelirse aynı sistem çalışacak. Geçen yılın sonunda ve bu yılın başında ECB bankalara 1 trilyon €‟luk uzun vadeli ve düşük faizli kaynak vererek bankaların sorunlarını önemli ölçüde azaltmıştı. Şimdi ise acil durumlarda kullanılabilecek bir fonun da olması ECB‟nin fonlama
0 100 200 300 400 500 600
Ocak 10 Ocak 11 Ocak 12
İtalya İspanya
Almanya 10 Yıllık Tahvilleri ile Spread (Baz Puan)
Haftalık Görünüm
DenizBank Ekonomi Bülteni
02 Temmuz 2012
2- ESM’in artık öncelikli alacaklı olmaması: Daha önce destek yapılan bir ülke borcunu yeniden yapılandırırsa ESM diğer tahvil alacaklılarına kıyasla daha öncelikli alacaklı olarak muamele görüyordu. Bu durum yatırımcıların sorunlu ül- kelerin tahvillerini alırken daha temkinli davranmalarına yol açıyordu. Yapılan değişiklikle bu ayrıcalığın kaldırılması ka- rarlaştırıldı.
3- ESM’in gerektiğinde sorunlu ülke tahvillerini alabilmesi: Bunu daha önce ECB özellikle Eylül/2011-Ocak/2012 arasında yüklü olmak üzere denemişti. Bugün itibarı ile aktifinde 225 milyar €‟luk ülke tahvili (ağırlığı İtalya ve İspanya tahvilleri) var. Buna karşın İtalya ve İspanya‟nın 10 yıllık tahvil getirileri %5.9 ve %6.6 ile halen tarihi yüksek seviyelerine yakın. ESM‟in yapacağı tahvil alımlarında ECB‟den daha farklı bir yol izlemesi düşünülüyor. İkincil piyasadan bu tahvilleri almaktan ziyade ilk ihraçta tahvil alımları yapan yatırımcıların kayıplarının %10 ila %20‟sinin karşılanmasına yönelik planlar var. Bu sayede ESM elindeki limitli kaynağı kaldıraçlı olarak kullanabilecek.
4- Banka Denetim Otoritesinin oluşturulması: AB şayet zor duruma giren bankaları kurtaracaksa, bunun karşılığında banka denetim otoritesini hayata geçirmek istiyor. Çünkü hangi oranda risklerin alındığı bilinmeyen bir mekanizmaya Almanya‟nın destek vermek istemeyeceği açık. Bu amaçla ECB bünyesinde AB bankalarını denetleyecek bir otorite ku- rulacak. Bu AB genelinde oluşturulacak bir Banka Birliğinin önemli aşamalarından biri. Ama AB genelinde bir mevduat garantisine ilişkin şu ana kadar hiçbir gelişme olmadı ve sorunlu ülkelerden mevduat çıkışı devam ediyor.
5- Büyümeye 120 milyar €’luk destek verilmesi: AB genelinde büyümeyi destekleyecek 120 milyar €‟luk bir fon oluş- turulmasına ve ilgili fonun hem ECB‟nin hem de Avrupa Yatırım Bankası‟nın (EIB) sermayesinin arttırılmasında kullanıl- masına karar verildi. Bununla ilgili yıl sonuna kadar çalışmalar tamamlanacak ve fon ancak bundan sonra hayata geçiri- lecek. Fakat bu kaynağın nereden geleceğine ilişkin şu aşamadan herhangi bir bilgi yok.
Özet ve Sonuç:
Zirvede şu ana kadar açıklanan kararlar –henüz bazıları çok taslak halinde olsa da- oldukça pozitif ve piyasa bek- lentilerinin üzerinde. Zaten buna paralel Cuma günü risk iştahının önemli ölçüde arttığı izlendi.
ESM‟in öncelikli alacaklı olmaması ve ESM‟in ülke tahvilleri alabilmeleri konularında daha önce katı duruş sergile- yen Almanya‟nın taviz vermesi de bir o kadar önemliydi.
Buna karşın yukarıdaki ilk 3 maddede yazan ESM merkezli reformlarla ilgili bir nokta önemli. ESM daha önce oluşturulmuş 500 milyar €‟luk bir fon. Fonun miktarı arttırılmadan kapsamı genişletilmeye çalışılıyor görüntüsü var.
Bunu yaparken yukarıda açıklandığı üzere kaldıraçtan da yararlanılmaya çalışılsa da sadece İtalya ve İspanya‟nın tahvil toplam tahvil borcunun 2.3 trilyon € üzerinde olduğu düşünülürse, ESM‟in tüm sorunlara çare olabileceğini düşünmek çok mümkün değil.
Ayrıca halen AB genelinde ortak bir Eurobond ya da mevduat garantisi gibi önemli adımlarda ilgili hiçbir gelişme olmadı.
