İç Denetçiler, Nitelikleri ve Sertifikalandırılmaları

Belgede İÇ DENETİM VE TÜRKİYE’DE BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİNİN İÇ DENETİM UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (sayfa 136-140)

3. TÜRKİYE’DE İÇ DENETİM UYGULAMALARI

3.1. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Kapsamındaki Kuruluşlarda İç Denetim

3.1.2. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda İç Denetim

3.1.2.6. İç Denetçiler, Nitelikleri ve Sertifikalandırılmaları

5018 sayılı Kanun ile mali yönetim sistemine dahil edilen iç denetçilerin nitelikleri geleneksel denetim yaklaşımından önemli farklılıklar göstermektedir.

Geleneksel denetim yaklaşımında denetim elemanı henüz memuriyet tecrübesi yokken

“yardımcı” olarak mesleğe başlatılıp belli yetişme döneminden sonra yeterlilik alması sonucunda denetim yaptırılması yaklaşımı tercih edilmektedir. Bu yaklaşımda “denetim elemanı”nın kimlik ve kişiliğinin “denetim evreni”nde oluşması önemli görülmektedir.

İç denetim sisteminin geleneksel denetim yaklaşımından önemli oranda ayrıştığı görülmektedir. Burada iç denetçilerin nitelikleri önem kazanmaktadır.272

5018 sayılı Kanuna göre; İç denetçi olarak atanacakların, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aşağıdaki şartları taşıması gerekir:273

1. İlgili kamu idaresinin özelliği de dikkate alınarak İDKK tarafından belirlenen alanlarda en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş olmak.

272 Geçiş sürecinde 5018 sayılı Kanunla getirilen İç Denetim Sisteminin öngördüğü sertifikalı iç denetçilerin mevcut olmaması nedeniyle, Geçici 5 madde ile bazı görevlerde bulunanların iç denetçi olarak atanabilecekleri belirtilmiştir. Buna göre :

“a) Sayıştay Denetçisi, Başbakanlık Müfettişi, Yüksek Denetleme Kurulu Denetçisi, Maliye Müfettişi, Hesap Uzmanı, Bütçe Kontrolörü, Muhasebat Kontrolörü, Gelirler Kontrolörü, Millî Emlak Kontrolörü, Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye İşletmeleri Kontrolörü, Hazine Kontrolörü kadrolarında çalışmakta olanlar ile daha önce en az beş yıl bu görevlerde bulunanlar, kamu idarelerinde İç Denetçi,

b) Bakanlık, Müsteşarlık, Başkanlık ve Genel Müdürlüklerde Müfettiş veya Kontrolör olanlar ile daha önce en az beş yıl bu görevlerde bulunanlar, kendi idarelerinde, özel bütçeli idarelerde, mahallî idarelerde ve sosyal güvenlik kurumlarında İç Denetçi,

c) Muhasebe, Millî Emlak ve Vergi Denetmenleri ile bu görevlerde daha önce en az beş yıl bulunanlar, özel bütçeli idareler ile mahallî idarelerde; Belediye Müfettişi ve Hesap İşleri Murakıbı olanlar ile bu görevlerde daha önce en az beş yıl bulunanlar, mahallî idarelerde İç Denetçi, olarak 31.12.2007 tarihine kadar atanabilirler.”

Bu görevlere atananlar bu Kanunun öngördüğü sistemin uygulanmasına yönelik eğitime tâbi tutulurlar.

Atamalarda ilgilinin ve idaresinin muvafakati alınır.

273 Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Md.65.

2. Kamu idarelerinde denetim elemanı olarak en az beş yıl veya İDKK tarafından belirlenen alanlarda en az sekiz yıl çalışmış olmak.

3. Mesleğin gerektirdiği bilgi, ehliyet ve temsil yeteneğine sahip olmak.

4. İDKK tarafından gerekli görülen diğer şartları taşımak.

Kanun ile yukarıda genel ilkeleri belirlenen koşullar, yönetmelikte biraz daha ayrıntılandırılmıştır. Buna göre; İç denetçi olarak atanmada ilgili mevzuatta yer alan özelliklerin yanı sıra aşağıda yer alan koşullardan birinin yerine getirilmiş olması gerekmektedir;274

1. Yardımcılıkta geçen süreler dahil olmak üzere, mesleğe yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alındıktan sonra yapılan yeterlik sınavında başarı göstermek kaydıyla kamu idarelerinde denetim elemanı olarak en az beş yıl çalışmış olmak,

2. Yardımcılıkta geçen süreler dahil olmak üzere, mesleğe yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alındıktan sonra yapılan yeterlik sınavında başarı göstermek kaydıyla uzman olarak en az sekiz yıl çalışmış olmak,

3. Araştırma görevliliğinde geçen süreler dahil olmak üzere, doktora unvanını almış öğretim elemanı olarak en az sekiz yıl çalışmış olmak,

4. Müdür ve daha üst unvanlarda en az sekiz yıl çalışmış olmak.

Görüldüğü üzere burada geleneksel denetim organizasyonlarındaki yaklaşımın tam tersine iç denetçi adayının daha başlangıçta asgari ve azımsanmayacak bir tecrübeye sahip olması beklenmektedir.

Mevzuatta bahsedilen diğer koşullarla birlikte yukarıda açıklanan hizmet sürelerini sağlayanlar İDKK tarafından yapılacak veya yaptırılacak iç denetçi adayı belirleme sınavına başvurabileceklerdir.275 Uluslararası geçerliliği olan CIA, CISA, CCSA ve CGAP sertifikalardan birine sahip olup diğer koşulları uygun olanlar, iç

274 İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Md.19.

275 İç Denetçi Adayları Belirleme, Eğitim ve Sertifika Yönetmeliği, Md. 5-6.

denetçi adayı belirleme sınavından muaf olarak doğrudan iç denetçi eğitimine katılırlar.276

İç denetçi aday belirleme sınavı sonucunda eğitime katılmaya hak kazanan adaylara; Maliye Bakanlığınca iki aydan az olmamak üzere, kurumsal yönetim ilkeleri, iç kontrol ve standartları, risk yönetimi, iç denetim ve standartları, raporlama, istatistik, mali tablolar analizi, mali yönetim ile ilgili mevzuat, AB mali mevzuatı, muhasebe, ihale mevzuatı gibi konularda verilecek eğitim sonunda başarılı oldukları taktirde (A-1) düzeyinde “iç denetçi sertifikası” verilir.277

İç denetim sistemimizde, iç denetçi sertifikasının derecelendirilmesinde dörtlü (A-1, A-2, A-3, A-4) derecelendirme sistemi benimsemiştir. A-1 sertifikası ile mesleğe başlayan iç denetçinin sertifika derecelendirmesi, ilk derecelendirme fiilen göreve başladığı beşinci yılın sonundan başlamak üzere, üç yılda bir yapılır. A- 1 sertifikası ilk düzey olup A-4 en yüksek düzeyi ifade etmektedir. Uluslararası geçerliliği olan CIA, CISA, CCSA ve CGAP sertifikalardan birine sahip olan iç denetçiye bir defaya mahsus olmak üzere, süre koşulu aranmaksızın bir üst derece sertifikası verilir.278

İç denetim sertifika derecesi, iç denetçinin görevinin belirlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Çünkü iç denetçiler, çalışma süresince edindikleri tecrübe, kıdem ve iç denetçi sertifika derecesine uygun olarak görevlendirilirler. Bu çerçevede yeterli sayı ve sertifika derecesinde iç denetçi bulunması halinde; A-1 sertifika düzeyindeki iç denetçinin uygunluk denetimi ve mali denetim, A-2 sertifika düzeyindeki iç denetçinin performans denetimi, A-3 sertifika düzeyindeki iç denetçinin sistem denetimi, A-4 sertifika düzeyindeki iç denetçinin ise, denetimin gözetimi ve izleme faaliyeti alanlarında görevlendirilmesi esastır. Bilgi teknolojileri denetimi İDKK tarafından belirlenen esaslar doğrultusunda gerçekleştirilir. Danışmanlık faaliyeti, danışmanlığın mahiyetine göre her sertifika düzeyindeki iç denetçi tarafından yerine getirilebilir.279

276 İç Denetçi Adayları Belirleme, Eğitim ve Sertifika Yönetmeliği, Md. 5.

277 İç Denetçi Adayları Belirleme, Eğitim ve Sertifika Yönetmeliği, Md. 5-21.

278 Kamu İç Denetçi Sertifikalarının Derecelendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar, Md.5; İç Denetçi Adayları Belirleme, Eğitim ve Sertifika Yönetmeliği, Md-29.

279 Kamu İç Denetim Birim Yönergesi, Md.30.

Verilen kamu iç denetim sertifikası, iç denetçinin mesleği ile bağdaşmayan hareketlerde bulunduğuna yönelik güçlü emarelerin olması halinde yapılacak inceleme sonucunda veya iç denetçinin iç denetçilik mesleği ve meslek ahlak kurallarına aykırılık oluşturan bir fiil sonucu kesinleşmiş yargı kararıyla mahkum olması halinde iptal edilir.280

İç denetçilerin sertifikalarının puanlanmasında; meslek içi eğitimler, mesleki faaliyetler, yayınlanmış makale ve kitaplar, alınan başarı belgeleri, eğitici olarak yaptıkları faaliyetler, yabancı dil bilgileri, yüksek lisans ve doktora eğitimlerinden toplanan puanlar dikkate alınır.281 Sertifika dereceleri, özlük hakları ve kariyer planlamasında da dikkate alınır.282

İç denetçilerin gerekli mesleki yeterliliğe sahip olması ve kendilerini aşağıda yer alan konularda yetiştirmeleri ve geliştirmeleri gerekmektedir;283

1. İç denetim yöntemlerini ve tekniklerini bilmek ve uygulamak.

2. Muhasebe ilkeleri ve standartları ile yönetim muhasebesi ve mali yönetim bilgisine sahip olmak.

3. Görev alanıyla ilgili mevzuatı bilmek ve bu bilgisini uygulamaya geçirmek.

4. Kamu idarelerinin hedeflerindeki önemli sapmaları ve sonuçlarını değerlendirecek düzeyde bilgi birikimine sahip olmak.

5. Çevresiyle iletişim kurma yeteneğine sahip olmak.

280 Kamu İç Denetçi Sertifikasının İptaline İlişkin Esas ve Usuller, Md.4-6. İptal edilen bir sertifika ile ilgili olarak İç Denetim Koordinasyon Kurulu 25.01.2013 tarihinde kamuoyuna aşağıdaki duyuruyu yapmıştır: “1459 No.lu Kamu İç Denetçi Sertifikası, iç denetçilik mesleğiyle bağdaşmayan ve Meslek Ahlak Kurallarına aykırılık teşkil eden fiillerden dolayı kesinleşmiş yargı kararı bulunduğundan, 02.11.2012 tarih ve 10 sayılı Kurul Kararıyla iptal edilmiştir. İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, Sertifikası Kurul tarafından iptal edilenler, yeniden iç denetçi olamazlar. Durum kamuoyuna duyurulur.” http://www.idkk.gov.tr/Sayfalar/HaberDetay.aspx?rid=88&lst=DuyurularListesi, (6 Şubat 2013).

281 Kamu iç Denetçi Sertifikalarının Derecelendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar, Md.6; İç denetçi Adayları Belirleme, Eğitim ve Sertifika Yönetmeliği, Md.30.

282 İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Md.22.

283 İç Denetçi Adayları Belirleme, Eğitim ve Sertifika Yönetmeliği, Md.31-32.

6. İç denetim faaliyetinin amacını, tespitlere ilişkin değerlendirmelerini, denetim sonuçlarını ve önerilerini anlaşılır biçimde yazılı ve sözlü ifade edebilmek.

7. İç denetim faaliyeti sırasında edinilen bilgi, belge ve bulguların analizi sonucu ortaya çıkan emarelerden, detaylı inceleme veya soruşturmayı gerektirecek hususları ayırt edecek yeterliliğe sahip olmak.

8. Yönetim ve iç kontrol sistemini geliştirecek ve bunların işleyişine ilişkin çözüm üretecek bilgiye sahip olmak.

9. Performans denetimi ve performans göstergelerinin değerlendirilmesi konularında yeterli bilgiye sahip olmak.

10. Risk analizi, değerlendirmesi ve yönetimi konularında bilgi sahibi olmak.

11. İstatistiki yöntemleri kullanarak verileri ve elde edilen sonuçları analiz edebilecek bilgiye sahip olmak.

12. Kamu idarelerinin otomasyon sisteminin işleyişi hakkında bilgi sahibi olmak.

Bilgi teknolojisi denetiminin özelliği ve farklılığı nedeniyle, bu alanda denetim yapacak olan iç denetçilere İDKK’nın koordinatörlüğünde ayrı bir eğitim verilmesi hedeflenmiştir.284

Belgede İÇ DENETİM VE TÜRKİYE’DE BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİNİN İÇ DENETİM UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (sayfa 136-140)