İletişimin temel kavramları

İletişimin temel kavramları

Aslı Yağmurlu

• İletişimi bir bilgi alışverişi ve etkileşim olarak tanımlarsak, iletişim belli öğelerden oluşan bir süreç olarak görülebilir. Bu sürecin temel öğeleri;

kaynak, alıcı, mesaj, kanal ve geribildirimdir. Beş aşamada olduğu söylenebilir. İlk olarak kaynak bir fikre sahiptir, fikir bir mesaja

dönüşür, mesaj iletilir, alıcı mesajı alır, kaynağa tepkide bulunur.

a)Kaynak

• Kaynak veya gönderici mesajları yaratan kişi, grup, örgüt ya da aygıttır.

İletişim sürecinin başlaması için kaynağın iletmek istediği bir şeyin

varolması gerekir. Kişilerarası iletişim davranışında, kaynağın zihninde oluşan duygu ve düşüncenin varlığıyla bu süreç başlar. İletişim ilk

olarak kaynağın zihninde başlar, sahip olduğu tecrübe ve bilgilere göre

gönderilecek bir düşünce ortaya çıkar. Bu düşünce kodlanarak mesaj

olarak bir kanal vasıtasıyla iletilir.

b) Mesaj

• İleti olarak da adlandırılır. Zihinde oluşan duygu ve düşünce bir mesaj değildir, mesaj bu duygu ve düşüncelerin sembollere

dönüştürülmesidir. Dil düşünceyi aktaran bir semboller bütünüdür.

Alıcı için bir uyaran olarak işlev gören her şey mesajdır. Konuşma,

görsel metinler, işaretler, jestler, kılık-kıyafet gibi pek çok şey mesaj

olarak işlev görebilir. Mesajın ulaşabilmesi, kaynak ile alıcının ortak

anlam çerçevesine sahip olmasına bağlıdır. Ortak anlam, gönderilen

mesajın hem kaynak hem de alıcı açısından benzer bir anlam taşıması

demektir. Eğer ortak anlam çerçevesi yoksa anlaşma mümkün olmaz.

c) Kanal

• Sinyallerin aktarıldığı fiziksel araçlara kanal veya oluk adı verilir.

Sesimiz, bedenimiz kanal olabileceği gibi, telefon televizyon, gazete de

kanal olabilir. Genel olarak iletişim araçlarının hepsi birer kanal vazifesi

görürler.

d) Alıcı

• İletişim sürecinde kaynağın karşısında konumlanan ve mesajın

iletilmesi amaçlanan, kişi, grup ya da örgüttür. Alıcı veya hedef, bu süreçte etkisiz bir konumda değildir. Alıcının, mesajı duyması,

okuması, görmesi yeterli olmaz, kendi zihinsel süreciyle bunu işleyerek anlamlandırması gerekir. Bu sürece kodaçma denir. İletişim süreci

içinde, alıcı kodaçma ile mesajı anlamlı bir hale dönüştürür. İletişimin başarısı mesajın kaynağın istediği şekilde alıcı tarafından

çözümlenmesine bağlıdır. Amaçlanan ile algılanan ne kadar birbirine

yakınsa iletişim o kadar başarılı olmuş denilebilir.

e) Geribildirim

• Besleyici yankı, geribesleme de denir. İletişim sürecinin iki yönlü etkileşime dayanan bir etkinlik olabilmesi, geribildirim sürecinin varolmasına bağlıdır. Tek yönlü bir iletişim sürecinde geribildirim yoktur. Geribildirim, kaynağın iletişimine alıcı tarafından gösterilen tepkidir. Geribildirim süreciyle alıcı kaynak rolünü üstlenir. Kitle

iletişim araçlarında ulaşılması zor olan bu tepki, kişilerarası iletişimin etkinliğinin en önemli öğesidir. Kişilerarası iletişimde geribildirim bir tür kontrol mekanizmasıdır ve iletişim sürecini etkinleştirir. Kitle

iletişim araçlarında geribildirimi almak çok daha zordur ve bunun için

ayrı uygulamaların kullanılması gerekir.

f) Gürültü

• Bir mesajın veya iletinin alıcıya ulaşmasını engelleyen her şey bir gürültüdür. Gürültü kişilerarası iletişimi zorlaştırabilir veya imkansız hale getirebilir. Bu bazen gerçekten fiziki gürültü olabilir. Örneğin

etraftaki yüksek ses yüzünden birbirimizi dayayamamamız. Bazen de psikolojik gürültü olabilir. Karşıdaki kişiye karşı olan olumsuz

tepkimizden dolayı söylediklerini dinlemeyebiliriz.

Bağlam

• Bağlam mesajların gönderilmesi veya alınmasını kolaylaştıran ya da zorlaştıran fiziksel ve psikolojik etkilerle ilgilidir. İletişim çeşitli tutum ve davranışlardan etkilenir. Normlar, cinsiyet, ulus, etnik köken, sınıfsal ve ekonomik öğeler, kimlik özellikleri gibi nitelikler iletişimi

etkileyebilir.

Sembol

• Düşünceler çeşitli semboller kullanılarak iletilir. Sembol kendisinden başka bir şeyi anlatan, onun yerine geçen, onu çağrıştıran bir işarettir.

• Bir sembolün anlaşılabilmesi onun iletişimin tarafları tarafından ortak şekilde anlaşılmasına bağlıdır. Eğer böyle bir ortaklık yoksa iletişim

gerçekleştirilemez veya eksik kalır.

• Dil kullandığımız en önemli semboldür.

Kodlama-Kod açma

• İnsanlar aktarmak istedikleri duygu ve düşüncelerinden oluşan

mesajları çeşitli semboller aracılığıyla kodlarlar ve iletirler, karşı taraf da aynı mesajı çeşitli alım süreçlerinden geçirerek kod açmaktadır.

• Bu şekilde konuşana kodlayıcı yani anlamları kodlayan kişi, dinleyene de kod açıcı yani kodları çözerek anlam çıkaran diyebiliriz.

• Kodlama sözlü veya sözsüz şekilde gerçekleşebilir. Karşı tarafta da bu

kodları alımlayacak araçların mevcut olması gerekmektedir.

Doğrusal model

Kayna

k Mesaj Alıcı

• İletişimin ilk modeli sayılmaktadır. Kaynaktan alıcıya doğru mesaj aktarımına odaklanılmaktadır. Süreç içinde geribildirim söz konusu değildir.

• Kitle iletişim araçlarının büyük çoğunda bu model işlemektedir.

Örneğin televizyon veya radyo bu modele göre çalışmaktadır.

• Doğrusal model gürültü konusuna vurgu yapmıştır. Mesajların

iletilmesini engelleyen her türlü etken gürültü olarak adlandırılmıştır.

Etkileşimli model

Kaynak

Mesaj

Alıcı

• Etkileşimli model iletişimin bir süreç olarak görülmesini sağlamıştır.

Geribildirim aracılığıyla süreç terse dönerek devam etmektedir.

Katılımcılar rol değişimine uğramakta bazen kaynak bazen de alıcı olarak işlev görmektedirler.

• İletişim etkinliğindeki davranış ve karşı davranışlar ve dolayısıyla

yorumlar sürece dahil olmakta iletişimin etkinliği artmaktadır.