U m u m î g ö r ü n ü ş
B e l e d i y e m e z b a h a s ı . Adana
P r o j e ve i n ş a : M i m a r S e m i h - R ü s t e m
r 1929 s e n e s i n d e p r o j e l e r i t e r t i p e d i l m i ş ,
I 9 Î 0 senesinde i n ş a a t ı n a b a ş l a n m ı ş v e 1 9 3 2 se- nesinde ikmal e d i l e r e k işler b i r h a l d e A d a n a b e - lediyesine teslim e d i l m i ş t i r .
Bu m e z b a h a g ü n d e ( 3 0 0 ) k ü ç ü k v e ( 3 0 ) büyük h a y v a n k e s m e ğ e m a h s u s t u r . A y r ı c a g ü n d e
( 1 0 ) ton b u z istihsal e d e n b u z f a b r i k a s ı v a r d ı r . M e z b a h a n ı n m a h a l l i t a y i n e d i l i r k e n ş e h i r i n şimdiki vaziyeti, i l e r i d e i n k i ş a f ı , m e z b a h a k a n a l - larını a k ı t m a k için S e y h a n n e h r i n i n m e c r a s ı , A - dananın sıcak iklimi, r ü z g â r i s t i k a m e t l e r i , n a k l i - yat ve m e z b a h a l a r l a a l â k a s ı o l a n d e r i s a n a y i i n i n bu müessese ile i r t i b a t l a r ı d ü ş ü n ü l m ü ş v e m i m a - rın yaptığı u z u n t e t k i k l e r d e n s o n r a y e r i k a r a r l a ş - tırılmıştır.
M e z b a h a ş e h r i n c e n u b i ş a r k i s i n d e v e ş e h r i n merkezinden ü ç k i l o m e t r e d e d i r . M e z b a h a ile şe- hir arasında S e y h a n n e h r i ş i m a l d e n c e n u b a d o ğ - ru a k m a k t a d ı r . M e z b a h a k a n a l l a r ı ş e h i r d e n ç o k aşağıda n e h r i n f a z l a s ü r ' a t i b u l u n a n b i r n o k t a s ı - na bağlanmıştır.
Sıcak i k l i m d e çalışıldığı için m e r k e z î p l â n
t e r t i b a t ı n d a n z i y a d e p a v y o n t a r z ı t e r c i h e d i l m i ş - tir. M ü e s s e s e altı p a v y o n v e b i r d e su k u l ü b e s i n - d e n m ü r e k k e p t i r .
1 inci p a v y o n z e b i h (hali v e b u n l a r ı n m e m u r v e b a y t a r o d a l a r ı n ı , s a t ı ş halini, ilk v e e s a s s o - ğ u k h a v a l a r l a h u s u s î k i l ç ü k s o ğ u k h a v a m a h z e n - lerini v e b u n l a r a l â z ı m o l a n y a z ı h a n e l e r i , m e m u r o d a l a r ı n ı , s o ğ u k h a v a m i i v e l l i d i d a i r e s i n i , b u z f a b r i k a s ı v e b u z d e p o l a r ı n ı , m a k i n e v e k o n d a n - . s a t ö r d a i r e l e r i n i v e m a k i n i s t o d a l a r ı n ı c a m i d i r . İ n ş a a t ı n m e r k e z i sikletini b u b i n a teşkil e d e r . B u p l â n ı n t e r t i b i n d e m u h t e l i f iş s a h a l a r ı n ı n t e s e l s ü l ü g a y e t itina ile t e m i n e d i l m i ş t i r v e m a k t a l a r d a n d a g ö r ü l e c e ğ i v e ç h i l e z e b i h hali v e s o ğ u k h a v a m a h z e n l e r i ö n t a r a f l a r ı n d a b u l u n a n d a i r e l e r v e v e - r a n d a l a r l a g ü n e ş i n ş u a a t m a k a r ş ı ç i f t e p a r u v a l a r - la m u h a f a z a e d i l m i ş t i r . M u h t e l i f k ı s ı m l a r d a tec- rit t a b a k a l a r ı i s t i m a l i n d e n b a ş k a a y r ı c a t a v a n l a r ü z e r i n e v ü s ' a t l i ç a t ı l a r i n ş a e d i l e r e k h a r a r e t t e - b e d d ü l ü n d e n m u h a f a z a s ı i c a p e d e n m a h a d l e r g ü - n e ş i n yakıcı" t e s i r i n d e n k u r t a r ı l m ı ş t ı r .
2 inci p a v i y o n p a ç a h a n e d i r . iki k ı s ı m d a n
U m u m î v a z i y e t p i l â n ı
K e s i m h a n e v e idare k ı s m ı p i l â n ı
M u h t e l i f g ö r ü n ü ş l e r .
. Ş m m " i
u m
İ n ş a a t hali
m ü r e k k e p t i r . Birincisi i p t i d a î t e m i z l e m e d a i r e s i ikincisi d e k a y n a t m a , b a r s a k v e p a ç a d a i r e s i d i r .
3 ü n c ü v e 4 ü n c ü p a v i y o n b e k l e m e v e isti- r a h a t a h ı r l a r ı v e g a r a j l a r d ı r . Bu b i n a l a r k ı s m e n p a y m a h a l l î v a z i f e s i n i d e g ö r m e k t e d i r l e r . B u n - l a r ı n h e ı b i r i n d e k ü ç ü k v e b ü y ü k h a y v a n l a r için a y r ı d a i r e l e r v e ç a t ı a r a l a r ı n d a s a m a n l ı k l a r v a r - dır. T a v a n l a r ı n ı k o l a y c a i z o l e e t m e k için s a m a n - l ı k l a r çatı a r a l a r ı n a k o n u l m u ş t u r .
5 inci p a v i y o n u m u m s a h a n ı n m e r k e z i n d e g a r d r o p , a p t e s h a n e v e k a z a n d a i r e s i k ı s ı m l a r ı n ı i h t i v a e t m e k t e d i r . Bu b i n a d a a m e l e n i n a y r ı ay- rı e l b i s e d o l a p l a r ı , l a v a b o l a r ı o l d u ğ u gibi d u ş ter- t i b a t ı d a v a r d ı r . K a z a n d a i r e s i n d e n b i n a l a r d a i c a p e d e n m a h a l l e r e s ı c a k su s e v k o l u n m a k t a d ı r .
6 m c ı p a v i y o n b ü f e , l o k a n t a v e b a y t a r lâ- b u r a t u v a r ı o l a r a k b i n a e d i l m i ş t i r .
İ n ş a a t t u ğ l a k â r g ı r o l a r a k y a p ı l m ı ş t ı r . T a - v a n l a r ı n k ı s m ı a z a m ı b e t o n a r m e d i r . Ç a t ı l a r kü- ç ü k b i n a l a r d a v e y a b e t o n a r m e t a v a n l a r ü z e r i n - d e a h ş a p v e b ü y ü k h a l l e r d e d e m i r o l a r a k i m a l e d i l m i ş t i r . B i n a l a r h a r i c e n r e n k l i p i y e r artifisi - yel sıvalı v e s u b a s m a n ' a r ile t e z y i n a t a k s a m ı y o n t m a t a ş t a n d ı r . Z e m i n l e r k a m i l e n r a y y e m e r - m e r m o z a y i k t i r .
S u k u l e s i o n s e k i z m e t r e y ü k s e k t i r . B e t o n - a r m e d i r e k l e r v e b e t o n a r m e m a h f a z a hücresi, r a d i y e j e n e r a l ile b i n a e d i l m i ş t i r . B u n u n d a h i l i n - d e su d e p o s u v e k u l e m e r d i v e n i d e m i r d e n d i r .
M u h t e l i f d a h i l î g ö r ü n ü ş l e r
M u h t e l i f d a h i l î g ö r ü n ü ş l e r .
M e z b a h a n ı n su i h t i y a c ı s e k i z m e t r e d e r i n - liğinde b i r k u y u d a n t e m i n e d i l m e k t e d i r . B u k u y u - nun suyu y ü z elli m e t r e m e s a f e d e n k u m t a b a k a - sından g e ç e r e k S e y h a n n e h r i n d e n t a b i î b i r şekil- de filtre o l m a k t a d ı r . M e z b a h a n ı n y e v m i y e su sarfiyatı y ü z elli t o n k a d a r d ı r .
M a k i n e v e t e s i s a t k ı s ı m l a r ı L i n d e v e Ş t o c h - ıer f a b r i k a l a r ı n d a n g e l m i ş t i r . B i l û m u m s o ğ u k h a - valarda v e b u z d e p o l a r ı n d a z e m i n d u v a r v e ta- v a n l a r d a m a n t a r taşı i z o l a s y o n u v a r d ı r , i n ş a a t ı n m ü k e m m e l i y e t i v e p r o j e l e r i n k u s u r s u z t a t b i k i için mimar t a r a f ı n d a n h i ç b i r f e d a k â r l ı k t a n k a ç ı n ı l - mamış m a l z e m e v e işçilik f e v k a l â d e itinalı y a - pılmıştır. A d a n a B e l e d i y e s i v e f e n h e y e t - leri t a r a f ı n d a n i n ş a a t ı n m ü k e m m e l i y e t i için h e r suretle d ü r ü s t v e d u r e n d i ş a n e h a r e k e t e d i l e r e k memleketimizin b u g ü z e l ş e h r i n d e y e n i v e m ü - tekâmil bir m ü e s s e s e n i n v ü c u t b u l m a s ı için s e n e - lerce y o r u l m a d a n ç a l ı ş ı l m ı ş t ı r .
K u v v e i m u h a r r i k e o l a r a k e l e k t r i k c e r e y a n ı k u l l a n ı l m a k t a d ı r . I C o m p r e s s ö r s e k s e n b e ş b e y g i r - lik bir e l e k t r i k m o t ö r ü y l e t a h r i k e d i l m e k t e d i r . Buz makinesi v e s o ğ u k h a v a m a k i n e s i i1 e z e b i h m a -
h a l l e r i n d e k i v i n ç l e r için d e m u h t e l i f k u v v e t l e r d e e l e k t r i k m o t ö r l e r i k u l l a n ı l m a k t a d ı r . H a t t ı h a v a - iler z e b i h h a l i n d e n b a ş l ı y a r a k s a t ı ş h a l i n d e m ü z a - y e d e v e m u a y e n e m a k a s l a r ı n a a y r ı l ı r l a r v e s o ğ u k - h a v a d e p o l a r ı n a g i r m e k t e d i r l e r . E s a s s o ğ u k h a v a d e p o s u n d a k a s a p l a r ı n v e t ü c c a r ı n i h t i y a c ı için d e m i r p a r m a k l ı k l a r l a a y r ı l m ı ş v e ü z e r l e r i ö r t ü l ü o t u z a l t ı a d e t h u s u s î h ü c r e v a r d ı r , ilk s o ğ u k h a - v a z a i t 6 - 8 , e s a s s o ğ u k h a v a v e h u s u s î s o ğ u k h a - v a d e p o l a r ı z a i t 2 - 3 d e r e c e d e v e b u z d e p o s u d a n a k ı s 3 d e r e c e d e s o ğ u d u l m a k t a d ı r .
H e r m ü m k ü n o l a n a k s a m d a i n ş a a t a y e r l i m a l z e m e k u l l a n ı l m ı ş v e m a h a l l î u s t a l a r ı n i n k i ş a - f ı n a m ü t e a h h i t m i m a r t a r a f ı n d a n s o n d e r e c e iti- n a e d i l m i ş v e T ü r k işçiler y e t i ş t i k ç e b i d a y e t t e c e l b e d i l e n m ü t e h a s s ı s u s t a l a r ı n y e r l e r i n e i k a m e e d i l m i ş l e r d i r . A d a n a m e z b a h a s ı i n ş a a t ı n d a külli- y e t l i m i k t a r d a y o n t m a t a ş i s t i m a l e d i l d i ğ i n d e n s e n e l e r d e n b e r i b u h a v a l i d e m e t r û k k a l a n t a s sa->
n a y i i y e n i d e n c a n l a n m ı ş v e T a r s u s t a ş o c a k l a r ı b u v e s i l e ile A d a n a ' n m i m a r ı n d a y a r d ı m c ı o l m u ş - l a r d ı r .
B i r k i r a e v i . A d a n a
M i m a r A p t u l l a h Ziya
Bu b i n a A d a n a d a k i r a l ı k b i r e v o l a r a k y a - pılmış, p l â n d a o r t a b i r a i l e n i n i h t i y a ç l a r ı d ü ş ü - nülmüştür. B i n a t e k m i l t e f e r r ü a t i l e 2 3 0 0 l i r a y a mal o l m u ş t u r . S e n e d e 3 0 0 lira i r a t g e t i r m e k t e - dir.
A d a n a n ı n r ü z g â r v e g ü n e ş i s t i k a m e t l e r i n e nazaran o d a l a r h e p c e n u b a k o n m u ş , s e r v i s kı- sımları ş i m a l e g e t i r i l m i ş t i r . B i n a b i r o v a d a v e m ü - him bir c a d d e ü z e r i n d e b u l u n d u ğ u n d a n p e n c e - reler ufki i s t i k a m e t t e m a n z a r a ile b i r l i k t e u z a - tılmıştır. Bu ş e k i l d e o d a i ç e r i s i n d e g e z e n v e y a o - turan bir k i m s e b ü t ü n m a n z a r a y a h â k i m o l a c a ğ ı gibi kışın a l ç a l a n g ü n e ş o d a l a r a g i r e c e k , y a z g e -
l i n c e m a h r e k i d e ğ i ş t i ğ i n d e n a n c a k b i l v a s ı t a zi - y a s ı n ı o d a y a s o k a b i l e c e k t i r . U c u z b i r e v e s a ç a k y a p m a k i m k â n s ı z o l d u ğ u n d a n b u ş e k l e u y m a k m e c b u r i y e t i h a s ı l o l m u ş t u r .
A d a n a d a y a z g e l i n c e d a m d a y a t m a k m e c - b u r i y e t i o l d u ğ u n d a n d a m a t e r a s v e b i r d e k a - p a l ı b i r u f a k o d a y a p ı l m ı ş t ı r .
M ö b l e l e r y e r l i u s t a l a r l a v e y e r l i m a l z e m e ile y a p t ı r ı l m ı ş t ı r . H e p s i v e r n i k l i y a ğ l ı b o y a d ı r . D a - m a A r . k a r a d a y a p ı l a n «Su g e ç m e z ç i m e n t o m e l - h e m i » k u l l a n ı l m ı ş o l u p t e c r ü b e için b u m e l h e m - d e n s ü r ü l m i y e r e k a ç ı k b ı r a k ı l a n y e r l e r i n d e y a ğ - m u r b e t o n a n ü f u z ettiği g ö r ü l m ü ş t ü r .
