Bilimsel Araştırma Yöntemleri
8. Ders Notu Evren-Örneklem
Evren
Araştırma sonuçlarının genellenmek istendiği elemanlar bütünü
Evren en genel tanımı ile araştırma sonuçlarının geçerli olduğu en büyük gruptur.
İki tür Evren vardır
Evren
Hedef evren, araştırmacının ulaşmak
istediği, ancak ulaşması güç olan ve ideal seçimini yansıtan soyut evrendir.
Türkiye’deki tüm lise öğrencileri
Ulaşılabilir evren, araştırmacının
ulaşabileceği, gerçekçi ve somut evrendir.
Ankara’daki lise öğrencileri
Araştırmada amaç, evren hakkında bilgi toplamaktır. Evren birimlerinin tümüne ulaşılabildiği durumlarda örneklemeye ihtiyaç duyulmaz.
Evrenin tüm birimlerine ulaşılarak bilgilerin toplanmasına sayım
denir.
Nüfus sayımı
Ancak araştırmalarda genellikle evrene ulaşmak güçtür.
Evrenle benzer özellikler taşıyan daha küçük gruplarla çalışılmasının
nedenleri:
Maliyet, zaman, enerji güçlükleri
Kontrol güçlükleri
Etik zorunluluklar
Örneklem
Belli bir evrenden, belli kurallara göre seçilmiş ve seçildiği evreni temsil
yeterliği kabul edilen küçük kümeler
Evrenle ilgili çalışmak için seçilen
evrenin sınırlı bir parçası
Örnekleme
Evrenden örneklem seçme işidir
Örnekleme
Örnekleme İşlem Adımları;
1. Çalışma evreninin tanımlanması 2. Evrendekilerin listelenmesi
3. Örnekleme yönteminin belirlenmesi 4. Örneklem büyüklüğünün
kararlaştırılması
5. Örneklemin alınması
6. Temsilliğin sınanması
Örnekleme
Evrenden örneklemi oluşturmada temel alınan birime, örnekleme birimi denir.
Eleman Örnekleme
Küme Örnekleme
Örnekleme Yöntemleri
Olasılıklı örnekleme (Random
sampling), evrenden örneklem için birim çekme işleminin seçkisizlik ilkesine uygun olarak yapılması
Olasılıklı olmayan örnekleme
yöntemleri (Nonrandom sampling), örnekleme alınacak birimlerin
seçkisizlik ilkesine bağlı olmaksızın
belirlenmesi
1. Basit Seçkisiz Örnekleme
Temsil ediciliği çok yüksektir.
Birimlerden her birinin seçilme
olasılıkları eşittir. Evrendeki tüm
birimler, örnekleme seçilmek için
eşit ve bağımsız bir şansa sahiptir.
Tabakalı Örnekleme
Evrendeki alt grupların belirlenip bunların temsil edilmelerini
sağlamayı amaçlayan bir örnekleme yöntemidir.
Oranlı ve Oransız olmak üzere iki
şekilde yapılabilir.
Küme Örnekleme
Birimin «Küme» / «grup» olduğu bir örnekleme yöntemidir.
Küme örneklemenin avantaj ve
dezavantajları
Olasılığa Dayalı Olmayan Örnekleme Yöntemleri
Uygun Örnekleme
Kota Örnekleme
Amaçlı Örnekleme
Kartopu Örnekleme
Gelişigüzel Örnekleme
Uygun Durum Örnekleme
Yıldırım ve Şimşek’e göre (2008)
“kolay ulaşılabilir durum örneklemesi”
olarak da adlandırılır.
Bu örnekleme türü, araştırma yapılacak birey ya da grupların
araştırma sürecine dahil edilmesinin
daha kolay ya da bunlara erişilmesinin
daha kolay olmasıyla ilişkilidir.
Kota Örnekleme
Seçkisiz olmayan tabakalı örnekleme yöntemi olarak düşünülebilir.
Hızlı ve maliyeti az bir yöntemdir.
Ancak kotaların evreni temsil etmeme
olasılığı vardır.
Amaçlı Örnekleme
Araştırmacı, araştırmanın amacına ve evren hakkındaki ön bilgilerine göre kişisel yargısını kullanarak örneklem seçer.
Araştırmacıdan kaynaklanabilecek
yanlılıklara açıktır
Kartopu Örnekleme
Evrenin azınlık ya da etnik gruplardan oluştuğu durumlarda destek
sağlamaktadır.
Öncelikle araştırmanın amacına göre istenen özellikleri taşıyan kişiler
belirlenir; bu kişilerle görüşülerek,
örnekleme girecek, istenen nitelikleri taşıyan diğer kişilere yönlendirme
istenir.
Gelişigüzel (Rastlantısal) Örnekleme
O an, orada tesadüfen bulunan bireyler üzerinde yapılan
örneklemedir.
Ekonomiktir ancak temsiliyet sorunu
vardır.
Örneklem Büyüklüğünün Hesaplanması
Örneklemin olması gerekenden fazla olması, para ve zaman kaybına yol açar.
Küçük olması ise sonuçların
doğruluğunu ve güvenirliğini azaltır.
Örneklem büyüklüğünün
belirlenmesinde farklı formüller
geliştirilmiştir.
Örneklem büyüklüğünün belirlenmesinde etkili olan değişkenler
1. Tahmin edilen karakteristiklerin değişkenliği
2. Güven düzeyi / hata payı 3. Evren büyüklüğü
4. Alt gruplar ya da hücreler (ilgilenilen değişken ve alt kategori sayısı)
5. Araştırma Modeli
6. Kullanılacak İstatistikler
