ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ
Doç. Dr. Ender DURUALP
Araştırmacı problemi çözmek için izleyeceği yolu ve kullanacağı
teknikleri ayrıntıları ile planlamak zorundadır.
Bir başka araştırmacı, o planı anlayıp uygulayabilsin!!!!
UNUTMA!!
Evren: Araştırma sonuçlarının genellenmek istendiği elemanlar bütünüdür. Araştırma
sonuçlarının genellenebilirliği arttıkça değer kazanır. Bu nedenle evreni geniş tutmak
gerekir. Ancak evren büyüdükçe soyutlaşır ve ulaşmak güçleşir. Genel evren yerine çalışma evreni tercih edilir.
Örnek: alt sosyoekonomik düzeydeki ergenler, Okul öncesi dönemdeki çocuklar, 5-6
yaşlarındaki çocuklar, il merkezide yaşayan ergenler, yetiştirme yurdunda kalan kızlar vb.
EVREN VE ÖRNEKLEM
Örneklem: Belli bir evrenden, belli kurallara göre seçilmiş ve seçildiği evreni temsil
yeterliği kabul edilen küçük kümedir.
Araştırmalar çoğu kez örneklem üzerinde yapılır ve evrene genellenir.
Çoğu durumda iyi belirlenmiş küçük bir
örneklem üzerinde yapılan araştırma, geniş bir evrende yapılandan daha iyi sonuçlar verir.
Örnekleme: Evrenden örneklem alma işlemidir. Belli ve bilinen kuralları vardır.
Ancak o zaman evreni temsil ettiği kabul edilebilir.
Temel kuralı yansızlıktır. Randomize etme, rastgele seçme , evrendeki her birimin
örnekleme girebilme olasılığının belli, bağımsız ve eşit olması durumudur.
1. Eleman örnekleme: Evrendeki elemanların, tek tek eşit seçilme şansına sahip oldukları durumda yapılan örneklemedir. Oransız (basit tesadüfi, yansız-yalın örnekleme) ve oranlı (alt
evrenlere ayrılır, örneğin sosyoekonomik düzeye göre) olarak yapılabilir.
2. Küme örnekleme: Evrendeki bütün kümelerin eşit seçilme şansına sahip olduğu örneklemedir.
Oransız (her ilkokul bir küme kabul edilir) ve oranlı (alt evrenlere ayrılır) olarak yapılabilir.
Örnekleme Türleri
1. Çalışma evreninin tanımlanması 2. Evrendekilerin listelenmesi
3. Örnekleme türünün belirlenmesi
4. Örneklem büyüklüğünün kararlaştırılması 5. Örneklemin alınması
6. Temsilliğin sınanması gerekir.
İyi bir örnekleme yapılabilmesi
için;
1. Örneğin; üniversite öğrencilerinin yalnızlık düzeylerini belirlemek üzere yapılacak bir araştırmada, genel evren üniversite
öğrencileri, çalışma evreni ise İstanbul’daki üniversitelerde öğrenim göre, yaşı 22yi
geçmeyen, tam zamanlı okuyan öğrencilerdir.
2. Belirlenen evrendeki öğrencilerin tam listesi belirlenmelidir.
3. Elaman ya da küme örnekleme
yöntemlerinden hangisinin izleneceği kararlaştırılır.
4. Örneklem büyüklüğü formüller ya da tablolar kullanılarak belirlenir.
5. Örneklemin yansız kuralına uygun olarak seçilmesi gereklidir. İsim çekme, yazı-tura atma vb.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2014).
Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 16 baskı.
Ankara: Pegem Akademi.
Karasar, N. (2011). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Akademik.
