Hemşirelik. Geriatri Hemşireliği. Dersin Haftası: 5. Hafta Dr. Öğr. Üyesi Mahruk RASHIDI E-Posta: Bölüm Adı.

Hemşirelik

Geriatri Hemşireliği

Dersin Haftası: 5 . Hafta

Dr. Öğr. Üyesi Mahruk RASHIDI E-Posta: mrashidi@gelişim.edu.tr

Bölüm Adı

DersinAdı

3 Kredi

Pazartesi-Salı-Çarşamba

B Blok Sağlık Bilimleri Fakültesi Kat: Giriş Numara: 27

Ders Günü ve Saati

Görüşme Gün ve Saatleri

Dersin Öğretim Üyesinin Konumu Dersin Kredisi

GBS Linki

DERS BİLGİLERİ

https://gavsis.gelisim.edu.tr/mrashidi/GetByContent/7642/3

• Yaşlılarda Psikolojik ve Fizyolojik Değişiklikler ve Hemşirelik Bakımı

• Psikolojik Sorunlar

• Çoğunlukla yaşlılık döneminde görülebilen bazı sosyal ve fizyolojik değişiklikler beraberinde psikolojik sorunlarda ortaya çıkmaktadır.

• Emeklilik ,fiziksel kısıtlılıklar , kronik hastalıklar nedeniyle yapılacak bir işin olmaması ya da iş yapamama bireyin kendisi ve çevresi tarafından işe yaramaz algılanmasına neden ola bilir .

• Kronik hastalıkların neden olduğu psikolojik sorunlar hem yaşlı bireyi hem de

çevresindekileri ya da bakım veren bireyleri olumsuz olarak etkilemektedir

• Yaşlı bireyin evinde yalnız , evinde çocukları ya da yakınları ile , çocuklarının ya da yakınlarının evinde ya da bir kurumda yaşamını sürdürmesi söz konusu olmaktadır

• Yaşlı bireyin fiziksel kayıpları ile beraber meydana gelen davranışsal uyum

becerilerindeki yaşa bağlı değişimler psikolojik yaşlanmayı oluşturur

• Genelde eskilerden bahsederler ve eski alışkanlıklarını devam ettirmeye çalışırlar.

Yaşlılar daha çok içlerine kapanırlar ve bu

durum yaşlıları daha benmerkezci davranmaya sevk edebilir. Bu adaptasyon bozukluğu,

zamanla ilerlerse yaşlılık bunamasının

belirtilerinden biri olan neofobiye (yenilik korkusu) yol açabilir

• Yaşlılarda eş, aile ve arkadaşlardan oluşan sosyal destek sisteminin varlığı, psikolojik sağlığı pozitif yönde etkilemektedir.

• İleri Yaş ile birlikte hayatın her alanında çeşitli kayıplar verme, ilgisiz çocuklar, yaşlılığı “son evre” olarak kabul etme ve birçok sağlık

sorununa sahip olma gibi nedenler psikolojik sağlığı olumsuz yönde etkilemektedir.

• Bundan dolayı yaşlı bireylerde, depresyon,

demans, deliryum, ölüm korkusu, uykusuzluk ve anksiyete gibi pek çok psikolojik sorunlar

görülmektedir . Yaşlılıkta görülen psikolojik problemleri bireyin günlük yaşamını, çalışma hayatını, bağımlılık durumunu ve çevresi ile iletişimini etkilemektedir

Anlattığımız sorunlara göre yaşlı bireylerde ortaya çıkan duygusal sorunlar;

1. Hakimiyet kaybı nedeniyle çaresizlik ,aciz ve güçsüz hissetme

2. Kısıtlılıklar ve evde bakım sorunları nedeniyle bağımlılık, işe yaramaz ve yük olarak algılamak 3. Geleceğe yönelik endişeler , belirsizlikler

• Psikolojik sorunların çözümü için ;

• Yaşlı bireyin kendisinin tercih ettiği ortamda

ailesi arkadaşları ve yakınları ile sevgi , saygı ve güven yaratıcı bir ortamda yaşaması

• Öz bakımını olabildiğince bağımsız olarak sürdürebilmesinin sağlanması

• Yaşadığı ortamdaki işlere katkıda

bulunmalarının sağlanması gereklidir.

• Fizyolojik Değişiklikler

• Yaşlanma sürecinde; genetik programlamaya uygun olarak bireysel özellikler ve dış etkenlere bağlı olarak değişiklikler meydana gelmektedir.

• Hastalıklar, hava kirliliği ve güneş ışığı yaşlanma sürecini etkileyen, azaltılması ya da kaçınılması olanaklı olan dış etkenlerdir.

• Her ne kadar geçen zamana bağlı olarak

fizyolojik kayıpların ortaya çıkması bekleniyorsa da bu kayıpların hızı bireyden bireye büyük

değişiklik göstermektedir.

• Genetik özellikler, yaşam tarzı, hastalıklar ve kişilerin fizyolojik başa çıkma yolları çok

değişiklikler göstermektedir.

• Yaşlanma sürecinde, zamana bağlı olarak ortaya çıkan değişiklikler, normal koşullar altında

fonksiyon kaybına neden olmaz, ancak organ sistemlerinin rezervlerinde ve homeostatik

kontrolde bir azalma söz konusudur

• Özellikleri

• 1. Organ sistemlerinin rezerv kapasitelerinde azalma (özellikle stres periyotlarında

belirginleşme),

• 2. Homeostatik kontrolde azalma

(termoregülasyon sisteminde bozukluk, baroreseptör duyarlılığında azalma),

• 3. Çevresel faktörlere uyum sağlayabilme

yeteneğinde azalma (pozisyon değişikliği ile ortaya çıkan ortostatik hipotansiyon, değişen ısıya adaptasyonda zayıflık)

• 4. Stres yanıt kapasitesinde azalma (ateş, anemi).

• Yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkan ve giderek artan bu kayıpların sonunda; kişi hastalıklara ve yaralanmalara karşı korunmasız bir hale

gelmektedir.

• Yaşlanma, organizmadaki pek çok sistemi

etkileyen bir süreçtir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte kişide fizyolojik ve anatomik bazı değişiklikler

meydana gelmektedir. Yaşlılıktaki bu

değişikliklere bağlı olarak, vücudun hastalıklara karşı direnci azalmakta ve kronik hastalıkların sayısı artmaktadır.

• Yaşlılar değişen koşullara adaptasyon güçlüğü, bağışıklığın azalması ve stres nedeniyle daha sık hastalanmakta, daha fazla kronik hastalık veya sorunla karşılaşmakta, çoğu kez birkaç sağlık problemiyle baş etmeye çalışmaktadır.

• Sonuç olarak, sağlık merkezlerine daha fazla başvurmakta ve daha uzun süre hastanede yatırılmaktadır.

• Yaşlılığın Sistemlere Olan Etkisi

• Kardiyo_ Vasküler sistem

• Kan damarları, yapısındaki elastik liflerin

kaybından dolayı daha az esnek olur ve kan basıncı artar. Bu da sonuçta hipertansiyona sebep olur. Yaşlılardaki mortalitenin %50,

morbiditenin %70 oranında hipertansiyona bağlı olduğu ve koroner kalp hastalığı, konjestif kalp yetmezliği ve inme insidansı daha yüksek

gözlenmektedir.

Kardiyo – vasküler sistem değişiklikleri

• Miyokard esnekliği azalır

• Pompa yeteneği azalır

• Kapak çaplarında kalınlaşma

• Aritmi olasılığı artar

• Reseptörlerin duyarlılığı azalır

• Ven kapakları değişikliği oluşur

• Dolaşım yavaşlar

Kardiyo – Vasküler Değişimden Dolayı Ortaya Çıkan Sorunlar

• Dolaşım yavaşlaması

• Oksijen yetersizliği

• Halsizlik , yorgunluk

• Değişen durumlara uyum zorlaşması

• Ödem eğilimi

• Ortostatik hipotansiyon

• Kan basıncının artması

Hemşirelik Bakımı

• Periferik vasküler hastalıkları kontrol altında tutmak

• Hipertansiyonu kontrol altında tutmak

• Kalp hastalıklarını kontrol altında tutmak

• Egzersiz planlaması

• Diyet düzenlemesi

• Düzenli sağlık kontrolü

• Eğitim ve danışmanlık

• Solunum Sistemi

• Solunum kaslarında zayıflama, göğüs kafesinin elastikiyetinin azalması nedeniyle nefes alıp

verme kapasitesinde azalma olur. Yatar

pozisyonda ortalama 45, oturur pozisyonda

ortalama 65 yaşından sonra soluk alıp vermede tüm hava yolları açılmaz.

• Akciğerlerin fonksiyonel kapasitesinde azalma olur.

• Akciğerlerin içerisindeki kanı dışarıdan alınan hava ile temizleme kapasitesi azaldığı için daha az oksijen kana geçer.

•

• Sigara içmeyen ya da akciğer hastalığı olmayan normal bir yaşlıda solunum fonksiyonları günlük yaşam aktiviteleri için yeterlidir.

• Aşırı egzersizde ve yüksek irtifalarda nefes alırken zorlanırlar.

• Solunum sistemi infeksiyonları, özellikle de pnömoni 65 yaş ve üstü insanlarda hem

gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde önemli bir ölüm sebebidir.

• Yaşlı sağlıklı olsa ve düşük risk faktörleri bulundursa da immün sisteminde meydana

gelen değişikliklerden dolayı solunum sistemi infeksiyonlarına karşı daha duyarlı olabilir.

Solunum Sistemi Değişiklikleri

• Asit- Baz regülasyonu bozulur

• Göğüs kafesi esnekliği azalır

• Skolyoz gelişe bilir

• Alveoler membran kalınlaşır

• Öksürük refleksi azalır

• Solunum merkezi tembelleşir

• Periferik perfüzyon azalır

Solunum Sistemi Değişikliğinde Ortaya Çıkan Sorunlar

• Metabolik gereksinimine cevap azalması

• Enfeksiyon riski

• Halsizlik ,yorgunluk

• Solunum sıkıntısı

• Yüzeyel solunum

• Aspirasyon

• Pulmoner tüberküloz

• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı

• Solunum sistemi enfeksiyonları ( pnömoni)

Hemşirelik Bakımı

• Pnömoni aşısı

• İnfluenza aşısı

• Solunum sıkıntısına neden olabilecek mesane , barsak , mide dilatasyonu engellenmelidir

• Bakım için yeterince zaman ayrılmalıdır

• Solunum egzersizi

• Aktivitelerin planlanması

• Eğitim ve danışmanlık

• Düzenli sağlık kontrolü

• korunma

• Sindirim Sistemi

• Sağlıklı yaşlı bireylerin yaklaşık %40’ı ağız

kuruluğundan yakınmaktadır. Tükürük salgısı yaşla birlikte azalmaktadır.

• Çene kaslarının zayıflamasına bağlı çiğneme gücü azalır.

• Tatsal ve kokusal duyular yaşla birlikte azalır.

• Yemek borusunun alt kısmında, yutulan gıdaları mideye doğru iten hareket zayıflar.

• Sindirim sisteminde en erken yaşlanmaya başlayan organ midedir.

• Yaşlılıkta mide daha yavaş boşalır ve daha az yiyecek tutar. Çünkü midenin elastikiyeti

azalmıştır.

• İnce barsağın özellikle emici kısımlarında silinmeler görülebilir.

• Kalın bağırsaklar, içlerindeki besinleri daha yavaş iletir. Bazı yaşlılar bunu konstipasyon

• Karaciğer hücre miktarında azalmaya bağlı olarak küçülür, kan akımı ve bazı enzimlerin etkinliği azalır

• Etkinliği azalan bu enzimlerin bir kısmı, bazı ilaç ve kimyasal maddelerin işlenmesinden sorumludur.

Dolayısıyla bazı ilaçlar daha uzun süre etkili olur.

• Pankreastaki ana kanalın genişlediği görülür ama dış salgı pek değişmez

• Safranın içeriği değişir, miktarı az ve daha yoğun bir hale gelir. Bu da ilerleyen yaşla birlikte safra kesesi taşı oluşumunu

kolaylaştırır.

• D vitamininin emilimi bozulabilir. D vitamin desteği önerilmektedir.

• Çinko ve kalsiyum emilimi yaşla azalır.

Sindirim sistemi değişiklikleri

• Diş kayıpları

• Tat ve koku reseptörlerinin duyarlılığı azalır

• Tüm salgılar ve enzimler azalır

• Emilim azalır

• Mobilite azalır

• Karaciğer kan akımı azalır

• Pankreas cevabı azalır

• Metabolizma yavaşlar

Sorunlar

• Kırık diş ve protez lezyonları

• İştahsızlık

• Hazımsızlık

• Yeme alışkanlığında değişme

• Emilimin zorlaşması

• İnkontinans riski

• Aspirasyon riski

• Malnütrasyon

• Atrofik gastrit

• Enfeksiyon

• Diyare

Hemşirelik Bakımı

• Ağız diş sorunlarını çözümlemek

• Dehidratasyonu önlemek

• Az ya da fazla beslenmeyi kontrol altında tutmak

• Kabızlığı kontrol altında tutmak

• Dengeli beslenmeni sağlamak

• Eğitim ve danışmanlık

• Sinir Sistemi

• Beyin zarında 10-12 milyar olarak öngörülen sinir hücre sayısında her gün yaklaşık 100 000’lik bir kayıp meydana gelmektedir.

• Beynin kan akımı da azalır. Beyin hücreleri

arasındaki elektriksel ve sinaptik bağlantılarda azalma görülür.

• Yaşlı insanlar çevrelerinde gelişen olaylara

daha yavaş reaksiyon verirler. Kelime hazinesi, kısa süreli hafıza, yeni materyalleri öğrenmek, kelimeleri hatırlamak gibi bazı mental

fonksiyonları azalır.

• Sinir dokusu gençlere göre kendisini daha yavaş ve kısmen tamir eder. Dolayısıyla yaşlı insanlar darbelere karşı daha hassas ve

kırılgandırlar

• Beynin oksijenlenmesinin azalmasına neden

olur. Bu da beynin fonksiyonlarının azalmasına neden olur.

Sinir Sistemi Değişiklikleri

• Merkez sinir sistemi hücre kaybı

• Kan dolaşımı zayıflığı

• Sempatik ve para sempatik fonksiyonlarda azalma

• Sinir uçlarında reseptörlerde duyarlılık kaybı

• Bellek zayıflığı

Sorunlar

• Refleks zayıflığı

• Kaza , donma , yanık, yara oluşma riskinin artması

• Aspirasyon riski

• Uyku sorunları

• Öğrenme güçlüğü

• Disoryantasyon

Sık görülen sorunlar

• Alzheimer hastalığı

• Depresyon

• Bunanma

• Anoreksi

• Delirium

Hemşirelik Bakımı

• Bireyin gerçek ile ilişkisini kurmaya çalışmak, bunun için sık sık kişiye ,yere zamana

oryantasyonu sağlamak

• Yapacağı işleri hatırlatmak

• Bakım, eğitim ve danışmanlık yapmak

• Endokrin Sistem

• Yaşlanmayla birlikte, kan glukozunun

düzenlenmesinde insülinin etkinliği azalır. Bu da tip 2 diyabete neden olur. İnsülin etkisindeki ve glukoz toleransındaki azalma ortaya çıkar

• Fiziksel aktivitedeki azalma ve yağ dokusundaki artış, özellikle de abdominal bölgenin

yağlanması insülin direnci gelişmesinde rol oynar.

• Yaşlanmayla birlikte hormon salgılanmasındaki azalma sonucu kadınlarda menopoz, erkeklerde andropoz dönemi başlar.

Metabolik Endokrin Sistem Değişiklikleri

• Beden kitlesi azalır

• Yağ oranı artar

• Enerji gereksinimi azalır

Sorunlar

• Stresle baş etme zorlaşır

• Menopoz ,andropoz

• Glikoz intoleransı

• Tip 2 diyabet

• Eğitim ve danışmanlık yapılmalıdır

• Diyabet eğitimi yapılmalı

• Hematolojik Sistem Değişiklikleri

• Kemik iliği fonksiyonu azalır

• Lenfoid doku fonksiyonu azalır

Sorunlar

• Halsizlik , yorgunluk

• Direncin azalması

• Sık görülen sorunlar

• Anemi

• Enfeksiyon

• lökopeni

Hemşirelik bakımı Aktivite planlaması Beslenme eğitimi

Enfeksiyon kontrolü

• İmmün Sistem

• İmmün sistem fonksiyonları yaşlanmayla genel olarak baskılanır. Bu durum infeksiyonlara karşı hassasiyetin artmasına ve sonuç olarak da

morbidite ve mortalite oranında artışa yol açar.

• Düzenli fiziksel aktivite, immün sistem fonksiyonlarındaki baskılanmayı

azaltabilmektedir

İmmün Sistemi Değişiklikleri

• Antikor cevabı azalır

• Oto antikor artar

• İmmün yanıt azalır

• Lenfoid doku fonksiyonu azalır Sorunlar

• Yara iyileşmesi gecikmesi

• Enfeksiyon

• sepsis

Hemşirelik bakımı Korunma

Eğitim ve danışmanlık

• Duyusal Fonksiyonlar

• Beyin yapısında glukoz kullanımında kayıplar, yaşlanmayla duyusal kavrayışta düşüşlere

neden olur. Yakın nesnelere odaklanma 40'lı yaşlarda, ince detayları ayırt edebilme 70'li yaşlarda düşmeye başlar.

• Gözler daha gri görünür ve katarakt gelişir.

Yaşlanmayla yüksek frekanslı sesleri işitmek güçleşir. Tat ve koklama duyularındaki az bir

• Lens elastikiyeti azalır, kornea refleksi azalır.

• Görme keskinliği ve periferik görme azalır.

• Gözyaşı salgısı azalır.

• Koklea hücrelerinin sayısı azalır.

• Dış kulak yolunda daralma olur

Duyularda Değişiklikler

• Lensin esnekliği azalır

• Kornea refleksi azalır

• Görme keskinliği azalır

• Göz yaşı azalır

• Pupillanın uyumu gecikir

• Simetrik duyma azalır

Sorunlar

• Kaza riski

• Göz enfeksiyonu

• Karanlık ve fazla ışığa uyum sorunu

• Bağımlılık

• İletişim sorunu

• Oryantasyonda bozukluk

• körlükler

Hemşirelik Bakımı

• Kazalara yönelik önlem alınmalı

• İletişimin sağlanması

• Bağımsızlığın sağlanması

• Eğitim ve danışmanlık

• Kas-İskelet Sistemi

• Yaşlılarda en önemli değişiklik hareket azlığıdır.

Bunun sonucunda kaslar az kullanılır ve kaslarda hücre kayıplarına neden olur.

• Öncelikle kas kontraktil elemanlarını kaybeder.

Yaşla birlikte toplam kas kitlesi azalır. Özellikle 50-90 yaşlarında her on yılda kas atrofisi

sonucu 1.2 kg kitle kaybı olur.

• Kas sisteminde meydana gelen hücresel fonksiyonel kayıpların diğer sebepleri ise beslenme bozukluğu ve hormonal

değişikliklerdir. Fakat en etkili olan sedanter yaşam yani hareketsizliktir.

• 20-30 yaşlarında maksimum olan kas kuvveti 65 yaşlarında yaklaşık %80 azalır. Kas

kuvvetindeki yaşlılıkla olan azalma özellikle bacak ve gövde kaslarında belirgindir.

• Yaşlılıkta diğer önemli değişiklik de mineral

kaybıdır. Mineral kaybı kadınlarda erkeklerden daha çok görülür. Buna osteoporoz adı verilir ve ileri dönemlerde kemikler kolayca kırılabilir.

35 yaşından itibaren mineral kaybı başlar ve 50’li yaşlardan sonra osteoporoz artar.

Kas – İskelet Sistemi Değişiklikleri

• Kütlesi , gücü azalır

• Kemik mineral kaybı artar

• Kalça , diz eklem sinovyal zarı değişir

• Eklem mobilitesi azalır

• Beden yağ kitlesi artar

• Omurga yuvarlaklaşır

Sorunlar

• Çabuk yorulma

• Kırık riski( kalça kırığı )

• Denge , yürüme sorunu

• Sık görülen sorunlar;

• Osteoartrit

• Skolyoz

• Osteoporoz

Hemşirelik Bakımı

• Beslenmede yeterince kalsiyum , protein ve d vitamini alımını sağlamak

• Kazalara yönelik önlemler almak

• Egzersiz uygulamaları

• Eğitim ve danışmanlık

Deri ve eklerdeki değişiklikler

• Deri altı yağ dokusu azalır( karın ve kalçalarda artar)

• Esneklik azalır

• Ter bezlerinin fonksiyonu azalır

• Pigmentasyon azalır

• Saç beyazlaşır

Sorunlar

• Kuruluk

• Kırışıklık

• Yatak yarası riski

• Basınç ülserleri

• Sık görülen sorunlar;

• Herpes zoster

• Cilt kanseri

• Mantar enfeksiyonları

Hemşirelik Bakımı

• Cilt bütünlüğünü koruyucu önlemlerin alınması

• Yeterli hijyen sağlanması

• İnkontinans var ise gerekli önlemlerin alınması

• Enfeksiyonları önleyici tedbirlerin alınması

• Cildin kuru ve temiz tutulması

• Ayak bakımı

Genito – üriner sistem de değişiklikler Kadında

• Östrojen azalır

• Uterus , vajen atrofisi

• Pelvik taban kasları zayıflar Sorunlar

• Üriner inkontinans

• İdrar yapmada değişiklik

Erkekte

Testis ve penis atrofisi Testestron azalır

Sperm sayısında azalma Sorunlar

Prostat büyümesi Hemşirelik bakımı

Gereken eğitimin yapılması

• Dinlenme ve Uyku

• Gençlerde uyku bozukluklarının nedeni

depresyona; yaşlılarda ise daha çok bedensel nedenlere bağlamaktadır.

• Toplum da insomnia yaygınlığının %10-20

olduğu tahmin edilirken yaşlılarda bu oran daha yüksektir.

• Yaşlılarda insomnianın morbiditeye yol açtığı;

gün içinde kısa süreli uyumalar ve gecede 7 saatten az uyuma düşmelere, yürüme güçlüğü ve bilişsel dengesizliğe neden olmaktadır.

• Uykuya dalma süresinin 30 dakikadan fazla sürdüğü yaşlılarda yüksek mortalite ile yakın ilişkili olduğu saptanmıştır. Benzer şekilde

Hipersomniaya bağlı iş ve ev kazalarında artma, sosyal becerilerde azalma, günlük performansta düşme meydana gelebilmektedir.

Haftalık Öğrenim Kazanımları

• Yaşlılarda psikolojik sorunları ve ortaya çıkan sorunlar için neler yapılması gerektiğinin

öğrendik

• Yaşlılarda yaşlanma ile ilgili vücut organlarında ortaya çıkan değişimler ve bu değişimler için

yapılan hemşirelik bakımlarını öğrendik

Haftanın özeti

Yaşlı bireylerde ortaya çıkan duygusal sorunlar 1. Hakimiyet kaybı nedeniyle çaresizlik ,aciz ve

güçsüz hissetme

2. Kısıtlılıklar ve evde bakım sorunları nedeniyle bağımlılık, işe yaramaz ve yük olarak algılamak 3. Geleceğe yönelik endişeler , belirsizlikler

Haftanın özeti

1. Organ sistemlerinin rezerv kapasitelerinde azalma 2. Homeostatik kontrolde azalma

3. Çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneğinde azalma

4. Stres yanıt kapasitesinde azalma Yaşlılık döneminin özelliklerindendir

Haftanın özeti

• Yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkan ve giderek artan fizyolojik ve psikolojik sorunlar yaşlı bireyi hastalıklara ve yaralanmalara karşı korunmasız bir hale getirmektedir.

Haftanın özeti

• Yaşlılıkla birlikte kardiyo- vasküler sistem, solunum sistemi , sinin sistemi,sindirim

sistemi,kas-iskelet sistemi ,dinlenme ve uykyda değişimler gözlenmektedir. Bu değişimler kişiden kişiye değişim göstermektedir.

Önerilen Haftalık Çalışmalar

• Her öğrencinin konu ile ilgili bir araştırma çalışması ve literatür taraması yapması gerekiyor.

Başvurulan Kaynaklar

1. Akgün S., BakarC., Budakoğlu I., Dünyada ve Türkiye’de Yaşlı Nüfus Eğitimi, Sorunları ve İyileştirme Önerileri, Türk Geriatri Dergisi, C:7, S:2, 2004,s:106

2. Altındiş M(2013). Yaşlılarda Güncel Sağlık Sorunları ve Bakımı ,1. baskı İstanbul :Tıb Kitap Evi

3. Ay FA(2007). Temel Hemşirelik:kavramlar, ilkeler, uygulamalar İstanbul : medikal yayıncılık

4. Kaptan G (2013) . Geriatrik Bakım İlkeleri 1. baskı İstanbul Nobel Tıp Kitap Evi

5.Çakırcalı E (2000). Hasta Bakımı ve tedavisinde temel ilke ve uygulamalar 3. baskı İzmir: Güven Nobel Tıp Kitap Evi

6.Birol L , Akdemir N (2005). İç hastalıkları ve hemşirelik bakımı 2. baskı Ankara: sistem ofset

Başvurulan Kaynaklar

8.Karadokovan, A., Yaşlı Sağlığı ve Bakım, Yaşlılığa genel bakış, Özyurt matbacılık, Ankara, 2016, 9-11

9.Erci, B., Halk Sağlığı Hemşireliği, Yaşlı Sağlığı, Güler Matbacılık, Elazığ, 2. Baskı, 2016, 177-184.

10.Erci, B., Halk Sağlığı Hemşireliği, Yaşlı Sağlığı, Fırat Matbacılık, Ankara, 2009, 133-155.

11. Saygılı S. Yaşlılarda Psikiyatrik Sorunlar, Çözüm Önerileri ve

Korunma. Editörler; Altındiş M. Yaşlılarda Güncel Sağlık Sorunları ve Bakımı, İstanbul, İstanbul Medikal Yayınları, 2013, 87-96.

12. Özel-Kızıl ET. Demans. Editörler; Özel-Kızıl ET. Yaşlı Bakım Elemanları İçin Geriatrik Psikiyatri, Ankara, Hedef Yayınları, 2018, 34-43. 18. Sarıkaya NA,

13. Sukut Ö, Ayhan CH. Alzheimer Hastalarında Görülen Davranışsal

Bir Sonraki Ders Hakkında

• Yaşlılarda sık görülen sorunlar

• Yaşlılarda genel hemşirelik bakımı

• Yaşlılarda sık görülen kardiyo-vasküler hastalıklar.