Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi İstatistikleri

(1)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 1 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Haziran 2020 Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi İstatistikleri

Pe riyodik Rap or Son Gelişmel er

Cari İşlemler Dengesi

TCMB tarafından açıklanan ödemeler dengesi istatistiklerine göre 2020 yılının Mart ayında 5.453 milyon dolar açık veren cari denge 2021 yılının aynı ayında 3.329 milyon dolar açık verdi.

Böylece 2021 yılı Şubat ayında 38.316 milyon dolar olan 12 aylık cari işlemler açığı, 2021 yılı Mart ayında 36.192 milyon dolara geriledi.

Cari açığın gerilemesinde; dış ticaret açığının bir önceki yılın Mart ayına göre 1.396 milyon dolar azalarak 2.959 milyon dolara gerilemesi ve hizmetler dengesi kaynaklı girişlerin 374 milyon dolar artarak 767 milyon dolara yükselmesi etkili oldu.

Birincil gelir dengesinden kaynaklanan net çıkışlar, 2021 Mart ayında önceki yılın aynı ayına göre 27 milyon dolar azalarak 1.184 milyon dolar oldu.

2020 yılının Mart ayında 280 milyon dolar net çıkış yaşanan ikincil gelir dengesinde, 2021 yılının Mart ayında 47 milyon dolar net giriş görüldü.

Mart 2021

Cari İşlemler Dengesi, m$ - Mart

Aylık 2020 2021

İhracat 13.396 18.779

İthalat -17.751 -21.738

Ticaret Dengesi -4.355 -2.959

Hiz. Gelir 2.682 3.324

Hiz. Gider -2.289 -2.557

Hiz. Dengesi 393 767

Birincil Den. -1.211 -1.184

İkincil Den. -280 47

Cari Denge -5.453 -3.329

12 Aylık 2020 2021

İhracat 180.344 175.015

İthalat -203.974 -210.216

Ticaret Dengesi -23.630 -35.201

Hiz. Gelir 63.241 32.908

Hiz. Gider -28.486 -25.350 Hiz. Dengesi 34.755 7.558 Birincil Den. -12.843 -9.233

İkincil Den. 367 684

Cari Denge -1.351 -36.192

95,2%

-2,2%

A.D.

-39,0%

Yıllık Değ.

40,2%

22,5%

-32,1%

23,9%

11,7%

2.578,9%

Yıl. Değ.

-3,0%

3,1%

49,0%

-48,0%

-11,0%

-78,3%

-28,1%

86,4%

Cari İşlemler Dengesi, m$ - Aylık

2019 2020 2021 Aylık

Değ.

Yıllık Değ.

Ocak -287 -2.032 -1.855 -48,9% -8,7%

Şubat -123 -1.356 -2.585 39,4% 90,6%

Mart -321 -5.453 -3.329 28,8% -39,0%

Nisan -646 -5.296

Mayıs 953 -3.997

Haziran -282 -3.075 Temmuz 1.795 -1.977 Ağustos 3.104 -4.259 Eylül 2.616 -2.477

Ekim 2.706 -150

Kasım -19 -3.560

Aralık -2.737 -3.632 Ocak -

Mart ^-731 ^-8.841 ^-7.769 ^-12,1%

Cari İşlemler Dengesi, m$ - 12 Aylık

2019 2020 2021 Aylık

Değ.

Ocak -15.040 5.014 -37.087 -0,5% A.D.

Şubat -10.767 3.781 -38.316 3,3% A.D.

Mart -6.471 -1.351 -36.192 -5,5% 2.578,9%

Nisan -1.903 -6.001 Mayıs 4.791 -10.951 Haziran 7.690 -13.744 Temmuz 11.553 -17.516 Ağustos 12.172 -24.879 Eylül 12.177 -29.972 Ekim 11.104 -32.828 Kasım 8.812 -36.369 Aralık 6.759 -37.264 Kaynak: TCMB

-6.990 -4.396 -4.617 -5.214 -5.741 -3.181 -2.068 2.485 2.611 3.779 2.273 -684 -287 -123 -321 -646 953 -282 1.795 3.104 2.616 2.706 -19 -2.737 -2.032 -1.356 -5.453 -5.296 -3.997 -3.075 -1.977 -4.259 -2.477 -150 -3.560 -3.632 -1.855 -2.585 -3.329

Oca.18 Şub.18 Mar.18 Nis.18 May.18 Haz.18 Tem.18 Ağu.18 Eyl.18 Eki.18 Kas.18 Ara.18 Oca.19 Şub.19 Mar.19 Nis.19 May.19 Haz.19 Tem.19 Ağu.19 Eyl.19 Eki.19 Kas.19 Ara.19 Oca.20 Şub.20 Mar.20 Nis.20 May.20 Haz.20 Tem.20 Ağu.20 Eyl.20 Eki.20 Kas.20 Ara.20 Oca.21 Şub.21 Mar.21

Aylık Cari İşlemler Dengesi, m$

-45.307 -47.693 -49.401 -51.464 -52.730 -52.321 -50.083 -47.579 -40.861 -34.142 -28.331 -21.743 -15.040 -10.767 -6.471 -1.903 4.791 7.690 11.553 12.172 12.177 11.104 8.812 6.759 5.014 3.781 -1.351 -6.001 -10.951 -13.744 -17.516 -24.879 -29.972 -32.828 -36.369 -37.264 -37.087 -38.316 -36.192

12 Aylık Cari İşlemler Dengesi, m$

(2)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 2 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

2021 yılı Mart ayında 18,8 milyar dolar ihracat yapılırken, 31,7 milyar dolar ithalat yapıldı ve ticaret açığı 3 milyar dolar oldu. 3,3 milyar dolar hizmet geliri elde edilirken 2,6 milyar dolar hizmet gideri kaydedildi ve hizmet dengesi 767 milyon dolar fazla verdi. Birincil ve ikinci gelir dengesinin 1,1 milyar dolar açık vermesiyle 2021 yılı Mart ayı cari açığı 3,3 milyar dolar olarak kaydedildi.

2020 Mart ayında 5,4 milyar dolar açık veren cari dengenin, 2021 Mart ayında 3,3 milyar dolar açık vermesinin temel sebebi hizmet dengesinin 374 milyon dolar ve dış ticaret dengesinin 1,4 milyar dolar artmasıdır. Hizmet geliri 2020 yılının aynı ayına göre 642 milyon dolar artarak 3,3 milyar dolar olurken hizmet giderleri 268 milyon dolar arttı.

Böylece hizmet dengesi kaynaklı net girişler 374 milyon dolar yükselerek 767 milyon dolar oldu. Bu gelişmeler neticesinde 2021 Mart ayında cari açık bir önceki yılın aynı ayına göre 2,1 milyar dolar azalarak 3,3 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Mart 2021’de 12 aylık ticaret dengesi 35,2 milyar dolar açık verirken hizmetler dengesi 7,6 milyar dolar fazla verdi. 8,5 milyar dolar birincil+ikincil gelir dengesi açığıyla beraber 12 aylık cari açık 36,2 milyar dolar oldu.

Cari Denge Mart 2021'de -3.329 m$ Oldu

Cari Denge Mar.21'de önceki yılın aynı ayına göre 2.124m$ Arttı

12 Aylık Cari Denge Mart 2021'de -36.192 m$ Oldu

(3)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 3 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Cari açığın temel olarak nasıl finanse edildiğini gösteren ödemeler dengesi istatistiklerine göre 2021 Mart ayında 3,3 milyar dolar olan cari açıkla beraber, yabancıların 1 milyar dolarlık pay ve 4,8 milyar dolarlık tahvil satışı hesabıyla beraber toplamda 9,2 milyar dolarlık döviz çıkışı gerçekleşmiştir. Çıkan bu dövize karşılık diğer yatırımlardan 941 milyon dolar, 140 milyon dolar net varlık edinimi ve doğrudan yatırımlardan 363 milyon dolar döviz girdisi olmuştur. 1,6 milyar dolar net hata ve noksan sonrasında ise TCMB’nin rezervlerine 6,2 milyar dolarlık döviz çıkışı yaşanmıştır.

Son 12 aylık dönemde ise 36,2 milyar dolar olan cari açıkla beraber yabancıların 4 milyar dolarlık pay senedi satışıyla toplamda 40,2 milyar dolarlık döviz çıkışı gerçekleşmiştir. Çıkan bu dövize karşılık yapancıların 528 miyon dolarlık tahvil alımının yanı sıra 3,9 milyar dolarlık doğrudan yatırımlardan döviz girdisi olurken 3,7 milyar dolarlık net varlık edinimi ve büyük bir kısmı TCMB’nin yükümlülüklerinin artmasıyla oluşan diğer yatırımlar hesabından 8,2 milyar dolar giriş olmuştur. 6,8 milyar dolar net hata ve noksan sonrasında ise TCMB’nin rezervlerinde 17 milyar dolarlık azalma yaşanmıştır. Bir başka deyişle son 1 yıldaki 36,2 milyar dolarlık cari açığımız TCMB’nin rezervlerinden karşılanmış ve rezervler 17 milyar dolar azalmıştır.

Ödemeler Dengesi, m$ Mart 2021

Son 12 Aylık Ödemeler Dengesi, m$ Mart 2021

(4)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 4 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Altın hariç cari işlemler hesabı, 2020 Mart ayında 3.963 milyon dolar açık vermişken 2021 yılının aynı döneminde 3.060 milyon dolar açık vermiştir.

Türkiye de, yıllar itibariyle ekonomik ve sosyal gelişmeler nedeniyle enerji tüketimi artmakta buna karşın yerli enerji kaynaklarımızın sınırlı olması sebebiyle enerji arzımız aynı hızda artırılamamaktadır. Bu durum ülkemizi enerjide dışa bağımlı hale getirmekte ve cari dengemizi olumsuz etkilemektedir. Ayrıca enerji ithalatının cari işlemler dengesine olan etkisi sadece miktar değişimlerinden değil fiyat değişimlerinden de kaynaklanmaktadır. Buna bağlı olarak petrol fiyatlarındaki dalgalanma ve tüketilen enerjiyle yükseliş gösteren Türkiye'nin enerji ithalatı 2020 yılı Mart ayında 2,7 milyar dolar iken 2021 yılında petrol fiyatlarının önceki yıl yaşanan sert düşüşün ardından toparlanmaya başlaması ve koronavirüs salgını nedeniyle kapanan ekonomilerinin açılmasıyla enerji talebinin kısmen normal seviyelere gelmesinin de etkisiyle 2021 yılı Mart ayında 3,3 milyar dolara yükselmiştir. 2020 yılı Mart ayında 3,1 milyar dolar açık veren enerji hariç cari işlemler hesabı ise 2021 yılı Mart ayında 588 milyon dolar açık vermiştir.

Enerji ithalatı cari denge üzerinde baskı unsuru olmaya devam ederken Şubat 2021’de 488 milyon dolar fazla veren altın ve enerji hariç cari denge Mart 2021’de 319 milyon dolar açık vermiştir.

-8.000 -6.000 -4.000 -2.000 0 2.000 4.000 6.000 8.000

Oca.13 Nis.13 Tem.13 Eki.13 Oca.14 Nis.14 Tem.14 Eki.14 Oca.15 Nis.15 Tem.15 Eki.15 Oca.16 Nis.16 Tem.16 Eki.16 Oca.17 Nis.17 Tem.17 Eki.17 Oca.18 Nis.18 Tem.18 Eki.18 Oca.19 Nis.19 Tem.19 Eki.19 Oca.20 Nis.20 Tem.20 Eki.20 Oca.21

Altın & Enerji Hariç Cari İşlemler Hesabı, Aylık m$

Cari İşlemler Hesabı Altın Hariç CİH Enerji Hariç CİH Altın ve Enerji Hariç CİH

-80.000 -60.000 -40.000 -20.000 0 20.000 40.000 60.000

Ara.13 Şub.14 Nis.14 Haz.14 Ağu.14 Eki.14 Ara.14 Şub.15 Nis.15 Haz.15 Ağu.15 Eki.15 Ara.15 Şub.16 Nis.16 Haz.16 Ağu.16 Eki.16 Ara.16 Şub.17 Nis.17 Haz.17 Ağu.17 Eki.17 Ara.17 Şub.18 Nis.18 Haz.18 Ağu.18 Eki.18 Ara.18 Şub.19 Nis.19 Haz.19 Ağu.19 Eki.19 Ara.19 Şub.20 Nis.20 Haz.20 Ağu.20 Eki.20 Ara.20 Şub.21

Altın & Enerji Hariç Cari İşlemler Hesabı, 12 Aylık m$

Cari İşlemler Hesabı Altın Hariç CİH Enerji Hariç CİH Altın ve Enerji Hariç CİH

(5)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 5 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Dış Ticaret Dengesi

2021 yılı Mart ayında ihracat bir önceki aya göre %17,9 artarak 18,8 milyar dolara ve ithalat %20,7 artarak 31,7 milyar dolara yükseldi. Böylelikle 2021 yılı Şubat ayında 2,1 milyar dolar açık veren dış ticaret dengesi, Mart 2021’de 3 milyar dolar açık verdi.

Dış ticaret açığı aylık %41,9 artarken, yıllık %32,1 azaldı.

İhracatın ithalatı karşılama oranı 2020 Mart ayında %75 seviyesindeyken 2021 Mart ayında %86’ya yükseldi. Şubat 2021’de ise %88 seviyesinde idi.

12 aylık ihracat ve ithalat sırasıyla 175 ve 210,2 milyar dolar olması sonucunda 12 aylık dış ticaret açığı 35,2 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Dış Ticaret Dengesi, m$ - Aylık

2021 İhracat İthalat Denge Karş.

Oranı

Aylık Değ.

Ocak 14.839 16.746 -1.907 89% -43,3%

Şubat 15.922 18.007 -2.085 88% 9,3%

Mart 18.779 21.738 -2.959 86% 41,9%

Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ocak -

Mart ^49.540 ^56.491 ^-6.951 ^88%

Dış Ticaret Dengesi, m$ - Aylık

2019 2020 2021 Aylık Değ.

Ocak -1.256 -3.318 -1.907 -43,3% -42,5%

Şubat -734 -1.943 -2.085 9,3% 7,3%

Mart -747 -4.355 -2.959 41,9% -32,1%

Nisan -1.540 -3.845 Mayıs -353 -2.744 Haziran -2.386 -2.060 Temmuz -2.289 -1.962 Ağustos -1.404 -5.375 Eylül -672 -3.754

Ekim -753 -1.289

Kasım -944 -3.860 Aralık -3.673 -3.361 Ocak -

Mart ^-2.737 ^-9.616 ^-6.951 ^-27,7%

Dış Ticaret Dengesi, m$ - 12 Aylık

2019 2020 2021 Aylık Değ.

Ocak -34.180 -18.813 -36.455 -3,7% 93,8%

Şubat -30.012 -20.022 -36.597 0,4% 82,8%

Mart -26.137 -23.630 -35.201 -3,8% 49,0%

Nisan -22.302 -25.935 Mayıs -16.000 -28.326 Haziran -13.715 -28.000 Temmuz -10.888 -27.673 Ağustos -10.568 -31.644 Eylül -10.498 -34.726 Ekim -12.368 -35.262 Kasım -14.334 -38.178 Aralık -16.751 -37.866 Kaynak: TCMB

82%

88%

75%

70%

78%

87% 88%

70%

81%

93%

81%

84%

89% 88%

86%

Karşılama Oranı

91% 90%

88% 87%

85% 86% 86%

84% 83% 83%

81% 82% 82% 82% 83%

Karşılama Oranı

(6)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 6 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

-25.000 -20.000 -15.000 -10.000 -5.000 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000

İhracat, İthalat, Karşılama Oranı & Dış Ticaret Dengesi, Aylık m$

Dış Tic. Dengesi İhracat İthalat Karşılama Oranı

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

-250.000 -200.000 -150.000 -100.000 -50.000 0 50.000 100.000 150.000 200.000

Ara.13 Mar.14 Haz.14 Eyl.14 Ara.14 Mar.15 Haz.15 Eyl.15 Ara.15 Mar.16 Haz.16 Eyl.16 Ara.16 Mar.17 Haz.17 Eyl.17 Ara.17 Mar.18 Haz.18 Eyl.18 Ara.18 Mar.19 Haz.19 Eyl.19 Ara.19 Mar.20 Haz.20 Eyl.20 Ara.20 Mar.21

İhracat, İthalat, Karşılama Oranı & Dış Ticaret Dengesi, 12 Aylık m$

Dış Tic. Dengesi İhracat İthalat Karşılama Oranı

(7)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 7 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Hizmetler Dengesi

2020 yılı Mart ayında 393 milyar dolar net fazla veren hizmetler dengesi 2021 yılı Mart ayında 767 milyon dolar net fazla verdi. Hizmetler dengesi üzerinde koronavirüs salgınının olumsuz etkileri kısmen görülmeye devam etse de Mart ayında tedbirlerin bir miktar gevşetilmesinin etkisiyle hizmetler dengesi, mart ayında bir önceki aya göre %41,5 bir önceki yılın aynı ayına göre, baz etkisiyle %95,2 arttı.

Koronavirüs salgını nedeniyle Nisan ve Mayıs aylarında sıfır olan seyahatin, Haziran ayı itibariyle salgının kontrol altına alınmasıyla ülkelerin sınırlarını açmalarının etkisiyle Ağustos ayında önceki aya göre %211 artış görüldü.

Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, Mart 2021’de önceki yılın aynı ayına göre 228 milyon dolar artarak 742 milyon dolara yükseldi. Seyahat, martta önceki aya göre %49 arttı.

Hizmetler Dengesi, m$ - Aylık 2021 Bak. ve

On. Taşım. Seyahat İnşaat Sig. ve

Emk. Finansal Fikri Mülk. Telkom.Diğ. İş Hiz. Kiş. Kült.

ve Eğ.

Resmi Hiz.

Hiz.

Denge Aylık

Değ.

Ocak 26 356 603 12 -111 -11 -144 16 -162 4 -44 558 58,1% -64,5%

Şubat 24 355 498 15 -76 5 -141 33 -128 10 -64 542 -2,9% -63,6%

Mart 34 473 742 28 -26 -7 -217 -16 -211 11 -51 767 41,5% 95,2%

Mart ⁸⁴ ^1.184 ^1.843 ⁵⁵ ^-213 ^-13 ^-502 ³³ ^-501 ²⁵ ^-159 ^1.867 ^-46,0%

Hizmetler Dengesi, m$ - 12 Aylık 2021 Bak. ve

On. Taşım. Seyahat İnşaat Sig. ve

Emk. Finansal Fikri Mülk. Telkom.Diğ. İş Hiz. Kiş. Kült.

ve Eğ.

Resmi Hiz.

Hiz.

Denge Aylık

Değ.

Ocak 583 5.149 8.557 252 -1.543 -574 -1.949 -129 -1.879 86 -70 8.133 ^-11,1% ^-77,1%

Şubat 577 4.634 8.101 253 -1.486 -512 -1.920 -107 -2.015 83 -37 7.184 ^-11,7% ^-80,0%

Mart 556 4.680 8.329 265 -1.428 -444 -1.969 -83 -1.998 93 -73 7.558 ^5,2% ^-78,3%

Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Kaynak: TCMB

-1.000 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000

Aylık

Seyahat Taşımacılık Hizmetler Dengesi

(8)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 8 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Finans Hesabı

Finans hesabı altındaki doğrudan yatırımlar kaleminde 2020 Mart ayında 872 milyon dolar net giriş yaşanırken 2021 yılı Mart ayında 363 milyon dolarlık giriş yaşandı.

Portföy yatırımlarında ise 5.699 milyon dolarlık net çıkış oldu. Alt kalemler incelendiğinde, yurt dışı yerleşiklerin hisse senetlerinde 1.033 milyon dolar ve devlet iç borçlanma senetlerinde (DİBS) 915 milyon dolar net satış yaptığı görülmektedir.

Diğer yatırımlarda da 941 milyon dolarlık giriş gerçekleşti.

2021 yılı Şubat ayında 925 milyon dolar artan rezerv varlıklar, 2021 yılı Mart ayında 6.169 milyon dolar azaldı.

-

Finans Hesabı, m$ - Aylık

2021 Doğ. Yat. Port. Yat. Diğer Yat.

Rezerv Değ.

Finans Hesabı

Ocak 230 4.830 -3.181 -3.570 -1.691

Şubat 763 273 678 -925 789

Mart 363 -5.699 941 6.169 1.774

Mart ^1.356 ^-596 ^-1.562 ^1.674 ⁸⁷²

Finans Hesabı, m$ - Aylık

2019 2020 2021 Aylık

Değ.

Ocak -2.311 -787 1.691 A.D. A.D.

Şubat 2.143 -14 -789 A.D. 5.536%

Mart -1.350 -9.557 -1.774 124,8% -81,4%

Nisan 2.699 -5.592 Mayıs 1.829 -5.141 Haziran -2.394 -2.018 Temmuz 1.247 -4.965 Ağustos 1.869 -7.395

Eylül 360 -2.274

Ekim 1.292 1.659

Kasım -3.088 -786 Aralık -988 -2.090 Ocak -

Mart ^-1.518 ^-10.358 ^-872 ^-91,6%

Finans Hesabı, m$ - 12 Aylık

2019 2020 2021 Aylık

Değ.

Ocak -5.127 521 -36.482 -8,7% A.D.

Şubat -175 2.818 -37.257 2,1% A.D.

Mart 1.560 -8.882 -29.474 -20,9% 231,8%

Nisan 10.328 -13.124 Mayıs 14.608 -20.964 Haziran 14.436 -24.811 Temmuz 13.918 -27.382 Ağustos 8.280 -36.024 Eylül 6.925 -40.167

Ekim 6.107 -38.868

Kasım 2.960 -40.946 Aralık 1.308 -39.948 Kaynak: TCMB

872 28 140 -5 292 430 405 27 304 939 230 763 363

1.Doğrudan Yatırımlar

-5.477 -2.331 -2.592 -1.403 272 -1.961 -495 2.895 1.297 5.208 4.830 273 -5.699

2.Portföy Yatırımları

-2.427 -710 10.310 -4.281 3.118 1.324 -1.267 -398 -960 2.677 -3.181 678 941

3.Diğer Yatırımlar

16.589 8.605 -2.717 7.707 1.283 7.602 3.631 -4.183 145 -6.734 -3.570 -925 6.169

4.Rezerv Varlıklar

(9)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 9 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

12 AYLIK FİNANS HESABI ALT KALEMLERİ, m$

0 2.000 4.000 6.000 8.000 10.000 12.000 14.000 16.000

1.Doğrudan Yatırımlar

-20.000 -10.000 0 10.000 20.000 30.000 40.000

2.Portföy Yatırımları

-30.000 -20.000 -10.000 0 10.000 20.000 30.000 40.000

3.Diğer Yatırımlar

-30.000 -20.000 -10.000 0 10.000 20.000 30.000 40.000

4.Rezerv Varlıklar

(10)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 10 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

Net Hata ve Noksan Hesabı

Ödemeler dengesi; bankalar, TÜİK ve Merkez Bankası verilerinden oluşmaktadır. Kamu sektörüne ilişkin kalemlerde çoğunlukla hata beklenmediği gibi, bankacılık sektörüne ilişkin verilerin de(kur oynaklığının ortaya çıkardığı hesaplama hataları dışında) veri toplama yöntemindeki iyileşmeler nedeniyle, büyük ölçüde doğru olduğu varsayılmaktadır. Dolayısıyla, bankacılık dışı özel sektörün döviz varlıklarındaki değişimin büyük ölçüde net hata noksana yansıdığı düşünülmektedir. Net hata ve noksan (NHN), tanım gereği, ölçüm hataları ve tablodaki verilerin eksik veya fazla derlenmesinden kaynaklanmaktadır. Net hata ve noksan hesabının ödemeler dengesinde hangi kalemlerden kaynaklandığı net olarak ölçülememekle birlikte, bazı kuvvetli tahminler yapılabilmektedir. NHN oluşmasının sebepleri aşağıdaki gibi özetlenebilir;

 Zaman uyumsuzluğu (İthalat veya ihracat için malın hareketi ile ödemenin farklı bilanço dönemlerine yansıması gibi)

 Beyan hataları (gümrük işlemlerine ilişkin beyanat hataları gibi)

 Ödemeler dengesindeki çeşitli kalemlerden elde edilen gelirlerin sistem dışına (yastık altına- kasalara) çıkarılması veya finansman esnasında sistem dışından kaynak kullanılması şeklindeki kayıt dışı işlemler,

 Bazı verilerin (turizm ve bavul ticareti) anketler yoluyla elde edilmesindeki hatalar.

Sonuç olarak;

Net hata ve noksan hesabının pozitif olması ülkeye kaynağı bilinmeyen bir döviz girişinin olduğunu, negatif olması ise hangi kalemler ile olduğu bilinmeyen döviz çıkışını gösterir.

Buna göre net hata ve noksan kaleminde 2020 yılı Mart ayında 4.101 milyon dolar çıkış görülürken 2021 Mart ayında ise 1.557 milyon dolar giriş yaşandı.

Net Hata ve Noksan, m$ - Aylık

2019 2020 2021 Aylık Değ.

Ocak -2.052 1.253 3.564 130,1% 184,4%

Şubat 2.267 1.344 1.797 -49,6% 33,7%

Mart -1.028 -4.101 1.557 -13,4% A.D.

Nisan 3.346 -293

Mayıs 882 -1.140

Haziran -2.111 1.057 Temmuz -565 -2.990 Ağustos -1.244 -3.127

Eylül -2.250 204

Ekim -1.413 1.810

Kasım -3.068 2.777

Aralık 1.751 1.549

Ocak -

Mart ^-813 ^-1.504 ^6.918 ^A.D.

Net Hata ve Noksan, m$ - 12 Aylık

2019 2020 2021 Aylık Değ.

Ocak 9.840 -2.180 654 A.D. A.D.

Şubat 10.524 -3.103 1.107 69,3% A.D.

Mart 7.961 -6.176 6.765 511,1% A.D.

Nisan 12.158 -9.815 Mayıs 9.771 -11.837 Haziran 6.697 -8.669 Temmuz 2.308 -11.094 Ağustos -3.936 -12.977 Eylül -5.291 -10.523

Ekim -5.032 -7.300

Kasım -5.887 -1.455 Aralık -5.485 -1.657 Kaynak: TCMB

-4.101 -293 -1.140 1.057 -2.990 -3.127 204 1.810 2.777 1.549 3.564 1.797 1.557

Net Hata ve Noksan, Aylık, m$

-15 -10 -5 0 5 10 15

Ara.13 Mar.14 Haz.14 Eyl.14 Ara.14 Mar.15 Haz.15 Eyl.15 Ara.15 Mar.16 Haz.16 Eyl.16 Ara.16 Mar.17 Haz.17 Eyl.17 Ara.17 Mar.18 Haz.18 Eyl.18 Ara.18 Mar.19 Haz.19 Eyl.19 Ara.19 Mar.20 Haz.20 Eyl.20 Ara.20 Mar.21

Net Hata ve Noksan, 12 Aylık, milyar $

(11)

BMD Araştırma

11 Mayıs 2021 11 / 16

Cari İşlemler & Ödemeler Dengesi

(Milyon ABD Doları) Mar.20 Nis.20 May.20 Haz.20 Tem.20 Ağu.20 Eyl.20 Eki.20 Kas.20 Ara.20 Oca.21 Şub.21 Mar.21 2020 2021 I- CARİ İŞLEMLER HESABI -5.453 -5.296 -3.997 -3.075 -1.977 -4.259 -2.477 -150 -3.560 -3.632 -1.855 -2.585 -3.329 -8.841 -7.769 Mal, Hizmet ve Birincil Gelir Dengesi (A+B+C) -5.173 -5.332 -3.962 -3.019 -2.063 -4.403 -2.675 -123 -3.730 -3.591 -1.890 -2.712 -3.376 -8.533 -7.978 Mal ve Hizmet Dengesi(A+B) -3.962 -4.184 -2.914 -2.406 -1.667 -3.784 -2.157 479 -2.918 -3.008 -1.349 -1.543 -2.192 -6.158 -5.084 A. DIŞ TİCARET DENGESİ -4.355 -3.845 -2.744 -2.060 -1.962 -5.375 -3.754 -1.289 -3.860 -3.361 -1.907 -2.085 -2.959 -9.616 -6.951 Mal İhracatı 13.396 8.897 9.621 13.213 14.746 12.252 15.967 17.234 15.950 17.595 14.839 15.922 18.779 42.939 49.540 Mal İthalatı 17.751 12.742 12.365 15.273 16.708 17.627 19.721 18.523 19.810 20.956 16.746 18.007 21.738 52.555 56.491

B. HİZMETLER DENGESİ 393 -339 -170 -346 295 1.591 1.597 1.768 942 353 558 542 767 3.458 1.867

Hizmet Gelir 2.682 1.318 1.298 1.736 2.245 3.281 3.800 3.932 3.194 3.674 2.591 2.515 3.324 10.396 8.430 Hizmet Gider 2.289 1.657 1.468 2.082 1.950 1.690 2.203 2.164 2.252 3.321 2.033 1.973 2.557 6.938 6.563

C. Birincil Gelir Dengesi -1.211 -1.148 -1.048 -613 -396 -619 -518 -602 -812 -583 -541 -1.169 -1.184 -2.375 -2.894

D. İkincil Gelir Dengesi -280 36 -35 -56 86 144 198 -27 170 -41 35 127 47 -308 209

1. Genel Hükümet -32 56 -73 -81 14 88 126 -39 25 21 48 113 36 -26 197

2. Diğer Sektörler -248 -20 38 25 72 56 72 12 145 -62 -13 14 11 -282 12

II- SERMAYE HESABI -3 -3 -4 0 2 -9 -1 -1 -3 -7 -18 -1 -2 -13 -21

III- FİNANS HESABI -9.557 -5.592 -5.141 -2.018 -4.965 -7.395 -2.274 1.659 -786 -2.090 1.691 -789 -1.774 -10.358 -872

1. Doğrudan Yatırımlar -872 -28 -140 5 -292 -430 -405 -27 -304 -939 -230 -763 -363 -2.077 -1.356

2. Portföy Yatırımları 5.477 2.331 2.592 1.403 -272 1.961 495 -2.895 -1.297 -5.208 -4.830 -273 5.699 6.375 596

2.1. Net Varlık Edinimi 2.194 -1.317 -2.070 -1.138 -622 707 791 -139 599 30 172 -623 -140 3.408 -591

2.2. Net Yükümlülük Oluşumu -3.283 -3.648 -4.662 -2.541 -350 -1.254 296 2.756 1.896 5.238 5.002 -350 -5.839 -2.967 -1.187

2.2.1. Hisse Senetleri -1.063 -847 -1.009 -31 -467 -1.007 -213 -146 1.279 269 -293 -486 -1.033 -2.083 -1.812

2.2.2. Borç Senetleri -2.220 -2.801 -3.653 -2.510 117 -247 509 2.902 617 4.969 5.295 136 -4.806 -884 625

2.2.2.1 Merkez Bankası 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

2.2.2.2 Bankalar -15 -1.029 -44 -73 520 274 86 29 5 712 837 -437 -236 -297 164

2.2.2.3 Genel Hükümet -2.118 -1.013 -3.157 -2.427 -390 -502 424 2.230 607 4.252 4.424 546 -4.564 -418 406

2.2.2.4 Diğer Sektörler -87 -759 -452 -10 -13 -19 -1 643 5 5 34 27 -6 -169 55

3. Diğer Yatırımlar 2.427 710 -10.310 4.281 -3.118 -1.324 1.267 398 960 -2.677 3.181 -678 -941 1.867 1.562

4. Rezerv Varlıklar -16.589 -8.605 2.717 -7.707 -1.283 -7.602 -3.631 4.183 -145 6.734 3.570 925 -6.169 -16.523 -1.674

IV- NET HATA VE NOKSAN -4.101 -293 -1.140 1.057 -2.990 -3.127 204 1.810 2.777 1.549 3.564 1.797 1.557 -1.504 6.918

ÖDEMELER DENGESİ ALTINCI EL KİTABI- AYRINTILI SUNUM (*) Aylık Ocak-Mart

Aylık Yıllık (Milyon ABD Doları) Mar.20 Nis.20 May.20 Haz.20 Tem.20 Ağu.20 Eyl.20 Eki.20 Kas.20 Ara.20 Oca.21 Şub.21 Mar.21 Değişim Değişim I- CARİ İŞLEMLER HESABI -1.351 -6.001 -10.951 -13.744 -17.516 -24.879 -29.972 -32.828 -36.369 -37.264 -37.087 -38.316 -36.192 -5,5% 2578,9%

Mal, Hizmet ve Birincil Gelir Dengesi (A+B+C) -1.718 -6.420 -11.407 -14.126 -17.858 -25.280 -30.486 -33.206 -36.825 -37.431 -37.194 -38.673 -36.876 -5% 2046%

Mal ve Hizmet Dengesi(A+B) 11.125 6.276 888 -2.421 -6.551 -14.512 -20.360 -23.595 -27.575 -28.717 -28.322 -29.413 -27.643 -6% -348%

A. DIŞ TİCARET DENGESİ -23.630 -25.935 -28.326 -28.000 -27.673 -31.644 -34.726 -35.262 -38.178 -37.866 -36.455 -36.597 -35.201 -4% 49%

Mal İhracatı 180.344 173.782 166.352 167.646 166.310 165.062 165.581 166.298 166.115 168.414 168.382 169.632 175.015 3% -3%

Mal İthalatı 203.974 199.717 194.678 195.646 193.983 196.706 200.307 201.560 204.293 206.280 204.837 206.229 210.216 2% 3%

B. HİZMETLER DENGESİ 34.755 32.211 29.214 25.579 21.122 17.132 14.366 11.667 10.603 9.149 8.133 7.184 7.558 5% -78%

Hizmet Gelir 63.241 60.241 56.553 52.594 47.731 43.237 40.160 37.464 36.142 34.874 33.463 32.266 32.908 2% -48%

Hizmet Gider 28.486 28.030 27.339 27.015 26.609 26.105 25.794 25.797 25.539 25.725 25.330 25.082 25.350 1% -11%

C. Birincil Gelir Dengesi -12.843 -12.696 -12.295 -11.705 -11.307 -10.768 -10.126 -9.611 -9.250 -8.714 -8.872 -9.260 -9.233 0% -28%

D. İkincil Gelir Dengesi 367 419 456 382 342 401 514 378 456 167 107 357 684 92% 86%

1. Genel Hükümet 517 586 620 542 452 485 530 421 355 111 66 266 334 26% -35%

2. Diğer Sektörler -150 -167 -164 -160 -110 -84 -16 -43 101 56 41 91 350 285% -333%

II- SERMAYE HESABI -5 -7 -5 -4 -19 -37 -32 -32 -34 -39 -49 -48 -47 -2% 840%

III- FİNANS HESABI -7.532 -15.823 -22.793 -22.417 -28.629 -37.893 -40.527 -40.160 -37.858 -38.960 -36.482 -37.257 -29.474 -21% 291%

1. Doğrudan Yatırımlar -6.161 -5.770 -5.754 -5.140 -4.828 -4.604 -5.004 -4.472 -4.402 -4.637 -4.038 -4.425 -3.916 -12% -36%

2. Portföy Yatırımları 16.336 14.204 16.290 15.553 15.373 15.997 16.604 10.949 11.581 5.485 -567 -516 -294 -43% -102%

2.1. Net Varlık Edinimi 8.230 4.590 2.581 1.541 -284 -317 327 603 1.453 249 -159 -1.416 -3.750 165% -146%

2.2. Net Yükümlülük Oluşumu -8.106 -9.614 -13.709 -14.012 -15.657 -16.314 -16.277 -10.346 -10.128 -5.236 408 -900 -3.456 284% -57%

2.2.1. Hisse Senetleri -2.559 -3.328 -4.199 -4.422 -4.977 -5.472 -5.805 -5.459 -4.435 -4.255 -4.215 -4.014 -3.984 -1% 56%

2.2.2. Borç Senetleri -5.547 -6.286 -9.510 -9.590 -10.680 -10.842 -10.472 -4.887 -5.693 -981 4.623 3.114 528 -83% -110%

2.2.2.1 Merkez Bankası 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - -

2.2.2.2 Bankalar -4.003 -5.580 -5.563 -4.314 -2.379 -2.181 -2.073 -349 -328 183 794 865 644 -26% -116%

2.2.2.3 Genel Hükümet -151 903 -1.885 -4.442 -7.473 -7.826 -7.551 -4.392 -4.634 -394 4.528 2.876 430 -85% -385%

2.2.2.4 Diğer Sektörler -1.393 -1.609 -2.062 -834 -828 -835 -848 -146 -731 -770 -699 -627 -546 -13% -61%

3. Diğer Yatırımlar -4.425 -5.175 -13.956 -8.226 -10.131 -12.387 -11.568 -8.390 -5.902 -7.946 -6.519 -4.883 -8.251 69% 86%

4. Rezerv Varlıklar -13.282 -19.082 -19.373 -24.604 -29.043 -36.899 -40.559 -38.247 -39.135 -31.862 -25.358 -27.433 -17.013 -38% 28%

IV- NET HATA VE NOKSAN -6.176 -9.815 -11.837 -8.669 -11.094 -12.977 -10.523 -7.300 -1.455 -1.657 654 1.107 6.765 511% -210%

Kaynak: TCMB

ÖDEMELER DENGESİ ALTINCI EL KİTABI- AYRINTILI SUNUM (*) 12 Aylık