Siyaset Bilimi II
11. HAFTA: İSLAMCILIK
Tarihsel süreç
◦
Ortadoğu’da İslamcı ideolojinin yükselişi ve Batı’ya yansıması
◦
Avrupa’da azınlıklar sorunuyla beraber İslamcılığın sorunsallaşması
◦
İslamcılık siyasal bir yönetim alternatifi oluşturur mu?
◦
Türkiye’de Milli Görüş hareketi ve AKP’nin yükselişi
İslamcı ideoloji
◦
Mevlana Mevdudi (1903 - 1979), Seyyid Kutub (1906-1966) ve Ayetullah Humeyni (1902-1989)
◦
Sünni – Şii ayrımı
◦
İdealize edilmiş bir İslam devleti geçmişine geri dönme
◦
Cahiliye devri tanımı – Sünni / Şii ayrışması
İslamcı ideoloji
◦Farklı tarihsel referanslar
◦Modernizmden kopmadan ona mesafe alma
◦İktidar İslam’ın diriltilmesi için ele geçirilmelidir
◦Bunun için din adamlarının öncülüğünde mücadele edilmelidir
◦Laik rejimlere muhalefet
◦İslamcı iktidarlara yönelik muhalefet
◦Reformist/devrimci, silahlı/silahsız, ılımlı/radikal
Sınıfsal dinamikler
◦ Büyük ölçüde kapitalizmle uyumlu bir ideoloji
◦ Ali Şeriati (1933-1977): Müstekbir/mustazaf kavramlarını sol bir çerçevede yorumladı
◦ Üretim ve güç ilişkilerinin değişmesi yerine İslamcı burjuvazinin güçlenmesi
◦ İşçi sınıfı üzerinde kurulan hegemonya
Sınıfsal dinamikler
◦Dindar burjuvazinin işçi sınıfıyla hegemonik ittifakı
◦İran’da ve Türkiye’de dindar burjuvazi alt sınıfların desteğini kazanırken, Mısır ve Cezayir’de bu desteği kaybederek başarısızlığa uğradı
◦İşçi sınıfının enformel / mavi yakalı kesimi ile eğitimli / beyaz yakalı kesiminin desteğini alabilme
◦Nüfus artışı ve kente göç
◦İşsizliğin artması, sosyal hakların zayıflaması
◦Solun halkla ilişkisinin zayıflaması, sol söylemin İslamcılar tarafından entegre edilmesi
Laik ideolojilerin krizi ve İslamcılığın yükselişi
◦Bağımsızlık mücadelelerine önderlik eden laik seçkinler
◦Ekonomik kalkınma ve adil bölüşüm vaadi
◦Emperyalizme ve İsrail’e karşı mücadele
◦Cemal Abdülnasır (1918-1970)
◦Hedeflerdeki başarısızlık laik rejimlerin rıza üretememesine neden oldu
◦Dünya düzenindeki dönüşüm: Sovyetlerin yıkılışı ve reel sosyalist alternatifin ortadan kalkması
Türkiye’de İslamcılık
◦1970’te Necmettin Erbakan liderliğinde Milli Nizam Partisi kuruldu
◦Milli Görüş: merkez sağın çeperinde kalmış, küçük ve orta ölçekli, tekelci olamayan Anadolu kapitalistlerinin hareketi
◦Milli Selamet Partisi’nin koalisyon ortaklıkları
◦1983’te Refah Partisi – Adil Düzen: yoksul kitlelerin desteği sağlandı
◦1990’larda Anadolu Kaplanları ve MÜSİAD
◦28 Şubat sonrasında Milli Görüş içinde gelenekçiler-yenilikçiler ayrılığı
◦AKP’nin yükselişi
