A .Esli IBife ARKİTEKT

ARKİTEKT

M İ M A R L I K , Ş E H İ R C İ L İ K V E T U R İ Z M D E R G İ S İ H e r üç ayda bir yayınlanır.

K u r u l u ş u : 1931

C i l t : 37 N o . : 331 İmtiyaz sahibi ve başyazarı :

Z E K İ S A Y Â R M i m a r , D . G . S. A.

U m u m î Neşriyat M ü d ü r ü : M a h m u t İlhan G Ö N E N

M i m a r İ. T . Ü . S E K R E T E R : Keti Ç A P A N O Ğ L U A d r e s : A n a d o l u H a n N o . 33

Tel : 22 13 07

istanbul

M u h a b i r l e r i :

B. A m e r i k a : N e z a h a t A R I K O G L U M i m a r D . G . S. A. — F e d e r a l A l m a n y a : Aslan T E R Z İ O Ğ L U M i m a r A I V • F r a n s a : H a l û k T O G A Y M i m a r D . G . S . A . — İsviçre : Seyfi S O N A D M i m a r D . G . S . A . - İtalya : D r . Baran Ç A Ğ A M i m a r — İsveç : Radi B İ R O L Mimar- D . G . S. A . —

A b o n e şartları : Yıllığı :

Altı aylığı : Bu sayı :

Y a b a n c ı m e m l e k e t l e r için yıllığı :

50.— T L . 27.50 T L . 17.50 T L .

60.— . T L . T o : A R K İ T E K T

No. 33, A n a d o l u h a n E m i n ö n ü , İ S T A N B U L

i u b s c r i p t i o n rates : T U R K E Y Annııal subscription D o l l a r s 5.00

Single copy > ] .25 A b o n n e m e n t s p o u r l'etranger I an 5 D o l l a r s l'rix de ce n u m e r o 1.25 » Ali subscriptions, letters, photos, articles, advertisements ete. Should be addressed.

A R K İ T E K T ' i n K O L L E K S İ Y O N L A R I : 1931 — 1935 beher cildi 4 5 . — T L . 1936 — 1940 » » 4 5 . — T L . 1941 — 1950 » » 4 0 . — T L . 1951 — 1967 » » 5 0 . — T L . İlân t a r i f e m i z talep üzerine gönderilir.

Yazı; foto; resim ve a b o n e bedelleri A R K İ T E K T ' i n adresine posta ile gönderil- melidir. Basılmayan yazılar iade edilir.

Adreslerini değiştiren abonelerin en geç bir ay içinde idarehanemizi h a b e r d a r etme- leri lâzımdır. Aksi takdirde k a y b o l a n der- gilerden M ü d ü r l ü ğ ü m ü z mesuliyet k a b u l etmez.

P o u r tout p a y e m m t et d e m a n d e des ren- seignements; ai.nsi q u e p o u r tout envoi des d o c u m e n t s , tels a a e photos, articles, a n n o n - ces, bibligraphie â inserer, s'adresser â la D i r e c t i o n .

H a b e r l e r

B E R L İ N T E K N İ K Ü N İ V E R S İ T E S İ N İ N G E N İ Ş L E T İ L M E S İ İ L E İ L G İ L İ

P R O J E Y A R I Ş M A S I S O N U C U

4

Dipl. İng. M i m a r D r . Arslan T E R Z İ O Ğ L U

A l m a n y a m u h a b i r i m i z

A v r u p a n m muhtelif bölgelerinde olduğu gibi. Batı Berlin'de de, II. C i h a n H a r b i n d e n sonra, Sssyal - Mesken davasının yanısıra h a r a p olan Üniversite binalarının yeniden imarı, halledilmesi gereken en önemli m e - s : l e l e r d e n biriydi.

1950 ilâ 1960 seneleri a r a s ı n d a Berlin T e k n i k Üniversitesinin c n a r ı m ı ve m e d e r n - leçtirilmesi için, aynı Üniversitenin M i m a r l ı k Fakültesi P r o f e s ö r l e r i n i n yaptıkları p r o j e l e r tetbik sarıasma k e n d u . Projelerin m ü s a b a k a y a p ı l m a d a n M i m a r l ı k Fakültesi Profesörie- rincc paylaşılması, Berün ve Batı A l m a n y a - daki serbest m i m a r l a r ı n h ı k l ı kritiğine yol açtı. H a k i k a t e n tatbikat sahasına konan pro- jelerin a r a s ı n d a kalitelilerin yanısıra, kalite- si?. o l a n l a r ı n da b u l u n d u ğ u bir gerçekti.

M"?elâ T e k n i k Üniversiteye H a r d e n b e r g Caddesinden giriş yerinde P r o f . D ü t t m a n ' ı n projesine göre inşa edilen y e m e k h a n e (Mensa) binası, Beton - Brutalism'inin cn kötü örneklerinden biri olup, Üniversite ta- lebelerinin de kritiğine hedef teşkil etmekte idi.

Bu gibi h a t a l a r d a n a l ı n a n dersler, Ber- lin T e k n i k Üniversitesinin genişletilmesiyle ilgili o l a r a k Batı Berlin İ m a r ve İskân Se- n a t ö r l ü ğ ü n c e milletlerarası bir p r o j e m ü - sabakası tertip edildi. D ü n y a n ı n her t a r a f ı n - dan bu p r o j e m ü s a b a k a s ı n a gönderilen 82 p r o j e a r a s ı n d a n . D ü s s e l d o r f ' l u m i m a r l a r g r u b u , L a m b a r t , Ö n e n Ö z y a r ve Eisels'nrn m ü ş t e r e k projesine birinci m ü k â f a t vsriMi.

J ü r i ' n i n r a p o r u n d a n da an!a~ılac?ğı ü z : r e bu p r o j e n i n bilhassa şehircilik b a k ı m ı n d a n ge- tirdiği r ' - ' m l u çözüm takdire yayandır.

Batı Be 'ün T e k n i k Üniversitesi sahasın- da. vnpı arsası, veri'en p - c j r a n için oldukça küçük o l d u ğ u n d a n ve çevrede alçak veya 10 katın üstünde yükseklikteki yeni Üniversite b i n a l a r ı ile d o l u o l d u ğ u n d a n , I. m ü k â f a t ı k a z a n a n p r o j e d e silindirik pitonların taş:- dığı briket şeklindeki ^ k a t t a n , 27 kata ka- d a r muhtelif yüksekliklerdeki b i n a l a r gru-

J w r t

A . E s l i I B i f e

:

b u n d a ilk katlarla, yapı sahası yüzeyi ara- sında 30 metre yüksekliğinde boşluk bıra- kılmıştır.

Bu suretle 30 m. yüksekliğe k a d a r âdeta yapının yer alacağı alan, tenha bir yeşillik olarak kalacaktır. Bu düşünce ile hem T e k - nik Üniversitesi kompleksi içinde f e r a h ye- şil bir s a h a sağlanmış, hem de yüksek em- p o z a n kütlesiyle müstakbel Teknik Ü n i v e r - site y a p ı l a r ı Berlin şehri merkezinin silue- tine hâkim, şehircilik b a k ı m ı n d a n arzu edile- bilecek en güzel k a r a k t e r i vermektedir.

M a y ı s avı s o n u n d a Batı Berlinde

« E U R O P A - C E N T E R » de tertip edilen, bu y a r ı ş m a y a katılan 82 p r o j e d e n müteşekkil sergide de I. m ü k â f a t ı alan projeyi diğerleri ile m u k a y e s e e t m e k imkânı bilhassa mes- lekten olan ziyaretçiler için sağlanmıştı.

II. m ü k â f a t ı k a z a n a n m i m a r l a r grubu Satory ve K c h l m a i e r ' i n projesi de yepyeni ve plastik m i m a r î düşüncesi getirmesine mukabil, şehircilik b a k ı m ı n d a n I. m ü k â f a t ı k a z a n a n p r o j e k a d a r iyi bir ç ö z ü m e ulaşa- m a m a k t a d ı r .

D o r m s t a d d ' t a n P r o f e s ö r Fesel'in 3. m ü -

H a b e r l e r :

kâfatı kazanan projesi ise, yüksek ve m o n o - ton bina kütlelerinden müteşekkil şekliyle, konservatif bir karakteri haiz olup, yeni bir m i m a r i ruh getirmekten uzaktır. ( F o t o 6) Bu m ü s a b a k a d a derece alan hangi projenin tatbikata konulabileceği ve bu fikirlerin, tahsis edilen 300 milyon M a r k ' l a gerçekleşip gerçekleşemeyeceği meselesi hâlâ bilinme- mektedir.

• M İ T M Ü S T E Ş A R L I K S İ T E S İ P R O J E Y A R I Ş M A S I N E T İ C E L E N D İ Bayındırlık Bakanlığınca, davetli mi- m a r l ı k b ü r o l a r ı a r a s ı n d a tertiplenen Başba- kanlık Mit Müsteşarlık Sitesi P r o j e yarışması neticelenmiştir. Y a r ı ş m a neticesine ' göre, Sitenin projelerini 1. m ü k â f a t ı 2 / 7 reyle k a z a n a n M H M M i m a r l ı k Müessesesi dü- zenleyecektir.

1. M ü k â f a t Metin H E P G Ü L E R M i m a r İ. T . Ü . T a m a y S Ü T M E N M i m a r

İ. T . Ü . 2. M ü k â f a t Yaşar M A R U L Y A L I M i m a r

İ. T . Ü . Levent A K S Ü T M i m a r

İ. T . Ü . 3. M ü k â f a t İlhami U R A L M i m a r

İ. T . Ü . Neşet A R O L A T M i m a r

İ. T . Ü . H a y ı k K A P L A N M i m a r

İ. T . Ü . 1. Mansiyon Muhlis T Ü R K M E N M i m a r -

M u a l l i m D . G . S . A . 2. M a n s i y o n Bülent U N A R A N M i m a r

İ. T . Ü . A r m a n G Ü R A N M i m a r İ. T . Ü . 3. Mansiyon Sedat H a k k ı E L D E M M i m a r -

Muallim D . G . S . A . O r h a n Ş A H İ N L E R M i m a r

D . G . S . A . J Ü R İ : Prof. Nezih E l d e m , P r o f . D o - ğan Erginbaş, D r . M i m . H a y a t i T a b a n l ı o ğ - lu, Y. M ü h . - M i m a r Y ı l m a z Sanlı, Y . M i m . E r g u n E r k u t , Y. M i m a r M e t e Oyal, Y . Mi- m a r C i h a t F ı n d ı k o ğ l u , Y . M ü h . - M i m a r Bedii G ü r k a n , Y . İnş. M ü h . H a m i t Şerbetei- oğlu.

K e b a n E a rai ı sahESînda yabancı u z m a n l a r d a kazı y a p a c a k

[ J Elâzığ (A.A.) — Elâzığ Valisi Zekeriya Çelikbilekü, K e b a n B a r a j ı sahasında kalan eski eserleri k u r t a r m a k için son günlerde faaliyetin arttığını ve bir süre sonra y a b a n c ı ilim heyetlerinin de kazıya başlayacağını söylemiştir.

Vali Çelikbilekli, halen bölgede grup halinde T ü r k ilim heyetinin arkeolojik ça- lışma yaptığını belirtmiştir.

tMh -M

! 1.

S. M U H L İ S T Ü R K M E N M i m a r D . G . S . A .

M u h l i s

Türkmem'm kısa

biografisi

1923 yılında İzmir'de doğdu. 1941-1946 yılları a r a s ı n d a G ü z e l S a n a t l a r A k a d e m i s i n - de m i m a r l ı k tahsilini y a p a r a k aynı müesse- seye Prof. A. H i k m e t H o l t a y Atölyesine asistan o l a r a k a t a n d ı . H a h n Binalar bilgisi ve proje atölyesi öğretim üyesi o l a r a k bu- lunmakta, ve ayrıca İzmir Ege M i m a r l ı k ve Mühendislik Yüksel Özel O k u l u n d a proje vermektedir. M i m a r N u e a n T ü r k m e n ile ev- lidir.

Çalışmaları : Y a r ı ş m a l a r :

— İzmir beynelmilel sergisi S ü m e r b a n k p a v y o n u yarışması

(Birinci ödül) yıl 1948

A. K I R I M L I , M u h t e ş e m G İ R A Y ile birlikte (Tatbik edildi)

— istanbul Üniversitesi T ı p Fakültesi O r t o p e d i ve Psikiyatri Klinikleri yarışması.

(İkinci ödül) yıl 1949

T . Ö K E R E N , M u h t e ş e m G İ R A Y ile birlikte.

— istanbul Mithat Paşa A n ı t m e z a r ı . (Birinci ödül) yıl 1951

E. B A H T C Ğ L U , T . Ö K E R E N , M. G İ - R A Y ile birlikte (tatbik edildi).

— A n t a l y a Belediyesi turistik otel ya- rışması

(Birinci c d ü l ) yıl 1953

A. K I R I M L I , M. G İ R A Y ile birlikte (tat- bik edildi).

— Eskişehir İşçi Sigortaları Hastanesi yarışması.

( Ü ç ü n c ü ödül) yıl 1953

E. B A H T O Ğ L U , İ. T Ü R E G Ü N ile bir- likte.

— A n k a r a Kapalı Spor Salonu yarış- ması.

(İkinci ödül) yıl 1953

A. K I R I M L I , M. G İ R A Y , B. S E R B E S ile birlikte.:

— i s t a n b u l Bahçekapı E m n i y e t Sandığı, şube binası ve işhanı yarışması.

(Birinci ödül) yıl 1953

V. İŞBİLİR, E . D E M İ R ile birlikte.

— istanbul Pangaltı İş Bankası şube ve l o j m a n l a r ı .

(Birinci ödül) yıl 1954

M. G İ R A Y ile birlikte (tatbik edildi).

— A d a n a T ü r k Ticaret Bankası şubesi, işhanı, otel, çarşı yarışması.

(Birinci ödül) yıl 1955

N . T Ü R K M E N , A. C E Y L A N ile bir- likte.

— istanbul G a l a t a s a r a y İş Bankası şu- besi yarışması.

(Birinci ödül) yıl 1955

N . T Ü R K M E N ile birlikte (tatbik edildi!.

— T ü r k i y e Büyük Millet Meclisi yeni binası (B) bloku d e k o r a s y o n yarışması.

(Birinci ödül) yıl 1957

FI. Ş E N S O Y , M. O N A T , d e k o r a t ö r Vedat ile birlikte (tatbik edildi).

— 1958 Brüksel E n t e r n a s y o n a l S:rgisi T ü r k p a v y o n u yarışması.

(Birinci ödül) yıl 1957

U. İ Z G İ , H . Ş E N S O Y , İ. T Ü R E G Ü N ile birlikte (tatbik edildi).

— A n k a r a Ç a n k a y a Turistik tesisler y a n ş m a s : .

(İkinci ödül) yıl 1961

H. ŞHNSOY, O. Ş A H İ N L E R ' l e birlikte.

— A n k a r a T i c a r e t Sarayı y a r ı ş m a s ı . ( Ü ç ü n c ü ö d ü l ) yıl 1962

H . Ş E N S O Y , O. Ş A H İ N L E R ' l e birlikte.

— Beyazıt M e y d a n ı H ü r r i y e t Anıtı ya- rışması.

(İkinci ödül) yıl 1962

H e y k e l t r a ş H . G E Z E R ile birlikte.

— Bursa K a p a l ı Spor Salonu y a r ı ş m a s ı . (Birinci ödül) yıl 1963

H . Ş E N S O Y , O. Ş A H İ N L E R ' l e birlikte.

— A n k a r a Millî Eğitim Bakanlığı ya- rışması.

(İkinci ödü!) yıl 1963

O. Ş A H İ N L E R , H . Ş E N S O Y ile bir- likte.

— Sakarya İli A t a t ü r k Anıtı ve m e y - dan tanzimi.

(Birinci ödül) yıl 1964

Heykeltraş- Şadı Ç A L I K , N u s r e t S U - M A N ile birlikte (tatbik edildi).

— Lizbon Büyükelçiliği binası yarış- ması.

(Birinci ödül) yıl 1964

O. Ş A H İ N L E R , H . Ş E N S O Y i l : birlik- te (tatbik edilmekte).

— İzmir K o n a k m e y d a n ı İşhanı, sine- m a , çarşı y a r ı ş m a s ı .

( Ü ç ü n c ü ödül) yıl 1965

O. Ş A H İ N L E R , H . Ş E N S O Y ile bir- likte.

— İzmir A g a m e m n o n sıcak su tedavi merkezi yarışması.

(Birinci ödül) yıl 1966

M e t e Ü N A L , Cengiz E R E N ile bir- likte. ( D e v a m ı 115. s a y f a d a )

A T A T Ü R K Â n a t s

meydan tanzimi

Sakarya

M i m a r : Muhlis T Ü R K M E N ; h e y k e l t r a ş : Şadi Ç A L I K vs N u s r e t S U M A N

M e v c u t H ü k ü m e t K o n a ğ ı ö n ü n d e ayrıl- mış olan s a h a d a açılan bir y a r ı ş m a n ı n ne- ticesinde 1964 yılında tatbik edilen bir pro- jedir.

K o n u n u n b ü y ü k l ü ğ ü ve mesuliyeti için- de küçükten büyük, toplu bir o l u ş u m a , gaye birliğine gidişin s a n a t k â r üzerindeki etkisi ve düşüncenin kayalar üzerine işlenişi ve m e y d a n l a kullanılan malzemelerin birbiriyle imtizacı olarak tarif edilebilecek m i m a r l a , heykeltraşın iç içe müşterek bir çalışması- d ı r .

B r ü k s e l

58

sergisi

p a v y o n u

M i m a r l a r ı :

Muhlis TÜRKMEN Utarit İZGİ

Hamdi ŞENSOY İlhan TÜREGÜN

1958 Brüksel enternasyonal sergisi için nçı'an bir genel y a r ı ş m a sonucu tatbik edi- len bir p r o j e d i r . Tekmil kontrollüğü p r o j e raim""ları t a r a f ı n d a n yapılmıştır. İ n ş a a t sis- temi sergi bitiminde yapının sökülmesi ve r ' ; m l e k e t i m i z d e tekrar k u r u l m a s ı düşünce- sine göre h a z ı r l a n m ı ş olduğu h a l d e tekmil t e f e r r u a t ı ile nakledilen p a v y o n maalesef nedendir bilinmez bugüne k a d a r yeniden k u r u l a m a m ı ş t ı r . P a v y o n p a r ç a l a r ı n ı n son görüldüğü yer istanbul G ü l h a n e P a r k ı idi.

raan ı ram MylS

«Tl ,

ı

ı 1 .L

I

• : :•::'

L 3 JLJI L..J

•

n

ZEMİN K A T P L A N I ( ERDGESCHOSS P L A N )

l-SEPGI VEÇARŞI GİRİŞİ lAUSSTELLUNGS UNO PAZAR EİNGANG ) 1-CAR5I (PAZAR)

3-DANISMA (INFORMATION) 4-8UR0

5.wC-DuS , ( wc . BRAUSEJ 6. CEKORATİF OUVAR İ DEKORAriVE VVANO ı

• -r.ERGj GALONU ( AUSSIElLUNGSSAAL )

11 .HAVUZ 12 .On Bahçe 13. KAHVE u . SERVİS KISMI İS.SERVİS GİRİŞİ 16. VVC-GaRDROP 17 .SEMBOLİK CELIK KULE İS ANA RF7I vnı II

( TEICH )•

l VOR GARTEN 1 ( KAFFEE j ( BEDİENUNGSABTEİLUNG) ( BEDIENUNGS EİNGANG ) ( VVC-GARDORO0E) . ( SYMBOLISCHER STAHLTURM 1

Planlar

Enver Emen apartmanı

( K a d ı k ö y - Y o ğ u r t ç u p a r k ı Y o k u ş u ) M i m a r l a r ı : N u r a n T Ü R K M E N , M u h l i s T Ü R K M E N

S t a t i k : Y . i n ş a a t m ü h e n d i s i A r a m K A M - B U R Y A N

Bitişik b i r n i z a m ı n k ö ş e b l o k u n u teş- kil e d e n y a p ı 1955 y ı l ı n d a inşa edilen tek daireli b i r a p a r t m a n d ı r . 1967 d e verilen k a t m ü s a a d e s i y l e b i r k a t ilâve e d i l m i ş t i r .

Muzaffer T ü r k m e n evi

K A D I K Ö Y - A L T I Y O L A Ğ Z I M i m a r ı : M u h l i s T Ü R K M E N

C e p h e s i 4 , 6 0 m e t r e , derinliği 2 2 . 5 0 m e t r e o l a n d a r b i r a r s a d a 1952 y ı l ı n d a inşa

e d i l e n bu y a p ı n ı n derinlik m ü s a a d e s i 12.50 m e t r e idi.

Z e m i n k a t t a 3 m e t r e genişlikte ve 10 m e t r e y e y a k ı n b i r tüle s a h i p s a l o n d a y e m e k ve C'turma m e s e l e l e r i h a l l e d i l m i ş , üst kat ise y a t a k e d a l a r ı n a a y r ı l m ı ş t ı r .

»ioçjn ıiüa HAM ^r u t M n

* V dRİS i YATAK 00 2. ANTRE H0Uİ 9ı BANYO 'i H01 10. ÖN BAHÇE . i. MUTFAK 11. ARKA BAHÇE

|.l OFİS n KAPICI OOASI .6. OTURMA YEMEK. ^V U. W.C

YATAK ODASI "of £ VESTİYER'

1.2.X KAJ PLANI

flâSA K A M U I 8 M . Î D M J TOMSÛ

Bursa Kapalı

Spor salonu

1 iı'.ıırc

îi laıııtılı sjMtr «ilanı r» jimuı.stik .MÜHİMİ

•i ıırıU M|mr KiıİHilftrı

M i m a r l a r ı : Muhlis T Ü R K M E N , O r h a n Ş A H İ N L E R , H a m d i Ş E N S O Y

F.'atik : İnşaat mühendisi Şevket K O Ç T e s i s a t : Y. M a k i n e m ü h e n d i s i İ l h a m i N U - R A L

E l e k t r i k : Elektrik mühendisi Bülend C E - D E T A Ş

1963 yılır.da genel bir y a r ı ş m a sonucu tatbik edilen bir p r o j e d i r . N o r m a l o l a r a k 4.003, güreş, boks m a ç l a r ı n d a ise 7.COO se- yirci alabilmektedir. Bina yüksekliğini azalt- m a k gayesi ile oyun sahası giriş seviyesin- den aşağıya d ü ş ü r ü l m ü ş , bu hal sureti aynı z a m a n d a ön ve arka f u a y e l e r arası Kül- t ü r k p a r k a d o ğ r u zengin bir a ç ı l m a ve bir

b ü t ü n l ü k y a r a t m ı ş t ı r . S o y u n m a yerleri ve di- men tribün altlarına çelik ve a h ş a p karışımı yerleştirilmiştir. İnşaat b e t o n a r m e k a r k a s ğer servisler b o d r u m a alınmış, bu suretle kıs- hafif m a l z e m e l e r d e n sporcu lokali ve müzesi olup çatılar çeliktir.

Vaziyet planı 1 : 4000

tamsaa u s m p a i ı r s p t r s M t o m u n s e m i m M î

1. gıris

2 fuaye 3. oyun s a h a s ı 4. m ü z e 5- s p o r c u l o k a l S- idare girişi 7. hol 8. t o p l a n t ı odası"

9 t o p l a n t ı salonu>

10. çıkış

11. g a l e r i 12. j i m n a s t i k s a l o n u

<3. s p o r c u g i r j ş t 14. iç b a h ç e 15. h a v u z lb. o t o p a r k . 17. b a c a

38 m e v c u t s a h a1

? M İ M A R L A R

• M U H L İ S T Ü R K M E N & A M D İ SENSOV- r0 * H A K J f c $ A H İ N L E r

• 0 İ ^ TŞ \ 20 y , j u . 3S "

Zemin kat 1 : 2000

freÎTlT

F F f f l

t = t !

^JSf-

Türkiye İş Bankası projesi

Y E N İ C A M İ Ş U B E S İ P R O J E S İ

M i m a r l a r ı : M u h l i s T Ü R K M E N , H a m d ı Ş E N S O Y, O r h a n Ş A H İ N L E R

Statik : İ n ş a a t m ü h e n d i s i Şevket K O Ç Tesisat : Y. k i m y a m ü h e n d i s i İ l h a m i N U - R A L

E l e k t r i k : E l e k t r i k m ü h e n d i s i B ü l e n d C E - D E T A Ş

i s t a n b u l ' d a Y e n i c a m i şubesini tevsi m a k s a d ı y l e C e l â l b e y h a n ı n a m ı ile m a r u f h a n ı n y ı k ı l a r a k y e r i n e y a p t ı r ı l a c a k y e n i bi- n a y a a i t b u p r o j e n i n t e k m i l k a t l a n b a n k a servislerine t a h s i s e d i l e c e k şekilde d ü ş ü n ü l - m ü ş t ü r . T a t b i k a t h a n ı n tahliyesini m ü t e a k i p h e m e n b a ş l a y a c a k t ı r .

r t

! I

— ' -

1 I I ı

o p o g - p o p o p o p - p o p o H n

D

Q

E3

Q °P

Q

Q

Q

5 j

B

S°Q

Q

Q°Q

Q ^ — j ^ ^ y ü i ü i i ^ . - I f î

Z L i T O B ' - J

1 -i I • S ?

D Q ^D Q ^D Q ^D 0 ^D Q ^D Q^o7î

ıyD ^ ^

Ü j î

r ı ı ı.f r i ' f ' n

4

Qo O o - D o j ^ M ı t M ^ M - ^

- 4

•

ü

Vaziyet planı 1 : 400

fimöEâ 'n&D§sîiM v k u q i ] ' M d « 3 h ; ^otLTzzDssa » « s n

U 4 f i n ı

V -

t

^ İ î B Ö S ^{p g}

AA KBSlTİ İSİ! KESİTİ.

Resim ve heykel müzesi projesi

İzmir

M i m a r l a r ı : Muhlis T Ü R K M E N , inal G O - R A L

İzmir'in K o n a k m e y d a n ı n d a , Ege Ü n i - versitesine ait bir a r s a ü z e r i n d e y a p ı l a c a k olan resim ve h e y k e l m ü z e s i a v a n p r o j e s i İzmir vilâyetine h e d i y e o l a r a k h a z ı r l a n d ı .

Ş î h r i n ç o k değerli bir köşesine yerleşe- cek olan b u b i n a m a x i m u m k u l l a n m a sa- hası elde e t m e k b u a r a d a k o n s t r ü k t i f bir sadelik içinde en e k o n o m i k ç ö z ü m e ulaş- m a k gayesiyle p r o j e l e n d i r i l d i .

E g e Ü n i v e r s i t e s i n e ait ö ğ r e n c i lokalleri k ü t ü p h a n e ve k o n f e r a n s s a l o n u gibi y a p ı l a - rında yer a l m a s ı y l e b u k o m p l e x İ z m i r şehri için değerli bir s a n a t ve k ü l t ü r m e r k e z i ola- caktır.

3

•

1

1 j+H-(

t II II

AMİA ttlSTOB

r ^ — ı r n c r r n B i j>

? Irtnrvrairo Qr\ I 1_»

Sili. YAN OSPIIK «S Oîl'llli

»İMAftlAIB . MUHlIS TLAKMtN İNAL. OOKJH. , * « » 1 '

m m m v n s İ D S Y İ M . , m i s i b s i i M M İ E S İ İ FT-I

b.İCkrctc«-oc><uxc

&U.

—-ÜTT7

°° - D 5 L

s ' ^Jf⁰

« r p¹ T^: =

°a aü

L,

U !>•' 1 . ıciT [»İ.A:;İ

E3

m .

T 1 UT

AKMA KAT l»I,.t';i'

A n k a r a Orduevi sineması feküif projesi

M i m a r l a r ı : Muhlis T Ü R K M E N , İnal G Ö - R A L

A n k a r a Orduevi binası a r k a s ı n d a k a l a n a r s a d a açılan m a h d u t bir y a r ı ş m a y a gönde- r i l m i ş p r o j e d i r . T a k r i b e n bin kişilik olarak

d ü ş ü n ü l m ü ş t ü r .

İ ^ A I P tF&AOT ' Sfl

h s a î p j \ m

istanbul atlıspor tesisleri

İstinye

Mimarları : Muhlis T Ü R K M E N , H a m d i ŞENSOY, O r h a n Ş A H İ N L E R

Statik : Y. İnşaat mühendisi Şevket K O Ç

Mecidiyeköy ile İstinye a r a s ı n d a halen Baltrap tesislerinin b u l u n d u ğ u arazi üzerin- de düşünülen proje m e m l e k e t i m i z d e bu çapta ve bu k o n u d a ilk d e f a y a p ı l m a k is- tenmiş, f a k a t bazı f o r m a l i t e l e r y ü z ü n d e n şimdilik tatbik edilmesinden vazgeçilmiştir.

En yakın bir z a m a n d a t a h a k k k u k u arzu edi- len bu tesis sayesinde beynelmilel her türlü atlıspor temasları yapılabilecek bir yapıya kavuşulacak netice o l a r a k bu spor t ü r ü her z a m a n k i n d e n fazla bir ilerleme göstere- cektir.

S. T UR BU!»

I. KADI* WC-r*

T. ERKEK t.GARDROB S. «ULUS - 'O. BAR n.OFts

IZ.KADIN WC-l>

O.ERKEK WC-U U.MÜ DÜR 15.SEKRETER 16.MUMASEBE

TOPLANTI SALU U-MuZE 19.ŞEREF LOCASI 10.HAVUZ II. PLASTİK

t. AHIRLAR 2.GARAJ 3-YEM DEPOSU

YEM DEPOSU 5.VEM MUTFAĞI t-SAMANLIK , 7.AT YIKAMA 8.0TLUK 9-NALBANTHANE * 10-ECZA 11-BSYTAR . 12. SEYİS 13.KOŞUM OOASI U.AT BlNME 15.ELEKTRİK OpAS»

16. HAKEM 17-MUTFAfl 18 .KİLER 19.0US.WC 20. SOYUNMA KAON.

21. SOYUNMA ERKE»

72. DOKU}? .

n . w c .

XJO 15 » z » w

E l e v a s y o n l a r , kesitler ve p l a n l a r

JT

n

= = r

M

• \ V - 3 S i - J »

...J,—...—. p l l lL .

İ |

X

}

ı,

1 i

. J

J

: î

S I - — i

P -a -a • a

|

t ,

ti' İL. Q it ' B « t ( î _ J

1. TECRİT AHIRT 2. SEYİS 3.YEM MUTFA&T

<.OT. SAMAN 3.DEPO 6.GARAJ 7. TESHİN

«.SU DEPOSU 9-POMBV 10. KALORİFER AtÖOE I1.0US.WC

? ? » y » v*

Agamemnon sıcak su tedavi merkezi

İzmir

M i m a r l a r ı : Muhlis T Ü R K M E N , Mete Ü N A L , Cengiz E R E N

Statik : Y. İnşaat mühendisi Erdal E R K U T T e s i s a t : Y. kimya mühendisi K e v o r k Ç İ - L İ N G İ R C ü L U

E l e k t r i k : Elektrik mühendisi Bülend C E - D E T A Ş

Tesisin yerleştirilmesinde zemine yakın alçak yapılarla bir kompozisyon düzenlen-

miştir. Ilıca merkezi o l m a k üzere otel ve klinik tesisleri bir b ü t ü n teşkil edecek şekil- d i tertiplenmiştir. Ilıca, klinik, otel grubu ile eğlence tesisleri ayrı t u t u l m u ş ve bu su- retle tesislere gerekli sükûnet sağlanmıştır.

T e k m i l tesislerin r ü z g â r ve m a n z a r a bakı- m ı n d a n yönlendirilmesine gayret edilmiş- tir. Otel ve kliniğin ılıca tatbik merkezinin iki u c u n a yerleştirilmiş olmasıyle her iki te- sis için gerekli sakinlik ve bağlantı imkânı

sağlanmış en iyi bir şekilde işlemesine çalı- şılmıştır. Yol şebekesi ihtiyaca cevap ve- recek bir k a r a k t e r d e düzenlenmiş, İ z m i r ' d e n gelen yol yaya yolu ile ve m e y d a n c ı k l a r l a k a r ı ş a r a k oteller bölgesine ve k ö p r ü y e ula- şır bir çevre yolu ile de açık ve kapalı ha- vuz ve eğlence tesislerine hizmet eder ve ayrıca yeni bir k ö p r ü ile ılıca tatbik mer- kezi, ılıca ve kliniğe bağlanır.

Vaziyet plânı

(Baş tarafı 102. sayfada)

Muhtelif ycr:rnıaİ£;rda alman mansi- yonlar :

— K o n y a Belediye sineması yarışması.

( M a n s i y o n ) yıl 1946

N e z a h a t S Ü G Ü D E R , Reha O R T A Ç L I ile birlikte.

— Y a b a n c ı m e m l e k e t l e r d e dikilecek T ü r k Şehitleri A n ı t ı yarışması.

( M a n s i y c n ) vıl 1948

M. G İ R A Y , S. T O N E R ile birlikte.

— Z i r a a t Bankası Şube ve a j a n s bina- ları yarışması.

(Mansiyon) yıl 1951

E. B A H T C ' Ğ L U , M. G İ R A Y , T. Ö K E - R E N ile birlikte.

— i s t a n b u l A d a l e t Sarayı yarışması.

(Mansiyon) yıl 1953

A. K I R I M L I , M . G İ R A Y , S. T O N E R , F . T U N C A L I ile birlikte.

— İş Bankası A n k a r a U l u s şubesi, sine- m a , otel yarışması.

(Mansiyon) yıl 1955

N u r a n T Ü R K M E N , M u a m m e r O N A T ile birlikte.

— 1964 E n t e r n a s y o n a l N e w y o r k sergisi T ü r k p a v y o n u yarışması.

(Mansiycn) yıl 1962

A . K I R I M L I , H . Ş E N S O Y , O. Ş A H İ N - L E R ile birlikte.

— A d a n a işhanı, çarşı ve sinema yarış- ması.

(Mansiycn) yıl 1954

•—- E r z u r u m idarî m e r k e z tanzimi ya- rışması.

(Mansiyon) yıl 1965

İnal G Ö R A L , Mete Ü N A L , Cengiz E R E N ile birlikte.

— Ben Büyükelçiliği yarışması.

(Mansiyon) yıl 1966

H . Ş E N S O Y , O. Ş A H İ N L E R ile bir- likte.

S î p s r ' ş eğretiyle y r p ı î a n î ş l e r :

—- A n t a l y a Yayla Palas oteli.

Yıl 1954 (Tatbik edildi).

— Üstün C a m F a b r i k a s ı T c p k a p ı . Yıl 1955 (Tatbik edildi).

— 1958 istanbul Sanayi Sergisi.

Yıl 1958 (Tatbik edildi).

— Beden Terbiyesi istanbul İstinye At- Iıspor tesisleri.

Yıl 1964

H . Ş E N S O Y , O. Ş A H İ N L E R ile bir- likte.

— İş Bankası istanbul - Bahçekapı Şu- be binası.

Yıl 1964

O. Ş A H İ N L E R , H . Ş E N S O Y ile bir- likte.

—• i s t a n b u l H a r b i y e D i m k o M e f r u ş a t mağazası.

Yıl 1964 (Tatbik edildi).

H . Ş E N S O Y , O. Ş A H İ N L E R ile bir- likte.

— İzmir Resim ve H e y k e l Müzesi.

Yıl 1967 (tatbikat projeleri çiziliyor).

İnal G Ö R A L ile birlikte.

— Muhtelif ev ve a p a r t m a n l a r .

F o t o E N G L E R

Winterthur Leben Sigorta

Şirketi binası

Mimarî ve yanı bürosu :

E. Bcsshardt Arch. B S A / S I A Tatbikat ve detaylar :

S. Sonad Dipl. Arch. D - G S A Statik bürosu :

G r ü n e n f e l d e r ve Keller Dipl. İng.

Çelik ve a l ü m i n y u m imalatı : Geilinger ve Co.

Kalorifer ve klimatizasyon : G e b r u d e r Sulzasyzer A G Sıhhî t e s i s a t :

M. Arnaboldi Vaziyet ve bahçe t a n z i m i :

E, Meili

M i m a r î ve estetikte d u y u m l a r ı m bir- birine karıştırdığımız M o d a ve M o d e r n tarz- lardaki yapılara d ü n y a m ı z ı n h e r t a r a f ı n d a rastlanılmaktadır.

I. O G

1. Özel b ü r o 2. Vestibül 3. A s a n s ö r

4. Elektrik santralı 5 . Merdiven

6. Sıhhî tesisat yeri 7. T u a l e t (kadın) 8. İpotek arşivi 9. T u a l e t (erkek) 10. Elektrik santralı 11. Merdiven 12. A s a n s ö r 13. Evrak asansörü 14. Y ü k a s a n s ö r ü

15. Delikli kart makinası sal

E G 1. Rüzgârlık 2. Hol 3. Asansör 4 . K a p ı c ı

5. Merdiven 6. G a r d r o p 7. T e l e f o n kabinesi 8. İçtima salonu 9. Elektrik salonu 10. Ç a y m u t f a ğ ı 11. Merdiven 12. A s a n s ö r 13. E v r a k a s a n s ö r ü 14. Y ü k a s a n s ö r ü

15. Mobilya deposu 16. D a ğ ı t m a m e r k e z i 17. M ü t e h a r r i k eşya r a m p a s ı 18. Bisiklet p a r k yeri 19. O t o çıkış r a m p a s ı 20. O t o giriş r a m p a s ı

4 K G

1. K a l o r i f e r santralı 2 . Hazine dairesi

3. M u h a s e b e arşivi 4. Vantilasyoıı merkezi 5. A s a n s ö r

6. Vestibül

7. G a z k c r u n m a hücresi 8. S o y u n m a yeri 9. G a z f i l t r a s y c n u 10. G i y i n m e yeri

11. T a h k i m edilmiş sığınak 12. T u a l e t g r u b u

13. Özel elektrik santralı 14. H a v a l a n d ı r m a m a k i n a s ı 15. T a z y i k filtresi

16. A s a n s ö r 17. E v r a k asansörü 18. Y ü k asansörü 19. Eşya deposu 20. Y e d e k çıkış

F a k a t ne yazık ki b u n l a r d a n % 99 u- nıın, gerçek m a n a d a m i m a r î değeri yoktur.

Bu o l a y d a ticaret zihniyeti, bilgisizlik ve bilhassa kültürsüzlüğün m ü h i m rolleri vardır.

Bu tür yapıların sanat değerleri ekseri- ya, projelerin ağırlıkları veya kullanılan yapı malzemelerinin m3 y a h u t da m - he- sapları ile ölçülmektedir!

G a l i b a b u n d a n evvelki y a z ı m d a d a be- lirttiğim gibi A n k a r a T ı p Fakültesi projele rini hazırlayan J. W a l t e r bile, 18 inci kat- larda tesis ettiği l a b o r a t u v a r l a r ı n a ait inek ahırlı ve m u a z z a m k u r b a ğ a a k v a r y u m l u projesinin m i l y o n l a r ı aşan m i m a r l ı k ücretini yaptığı planların ağırlığına göre hesap ettiği-

ni bu p r o j e ve yapı işlerine h a k e m olarak Kesit

İçeriden b ü r o l a r ı n g ö r ü n ü ş ü

vezifelendirildiğim z a m a n hayretler içinde kalmıştım.

Bu sebeple nadiren r a s t l a n a n gerçek sa- nat eserlerini fırsat düştükçe m e s l e k d a ş ve Arkitekt o k u y u c u l a r ı n a t a n ı t m a k ve ilgilileri ikaz e t m e k a m a c ı n d a o l d u ğ u m u z d a n , b u d e f a d a «Winterthur Leben» B ü r o binası için insanlık, sanat ve teknik y ö n l e r d e n sar- fclıınan idealist e m e k l e r üzerinde a ç ı k l a m a - lar y a p m a y ı f a y d a l ı g ö r d ü k .

«Winterthur Leben» B ü r o binası Z ü - rich'in 25 km. kuzeyinde, T ü r k ç e deyimi ile VVintherthur k a z a s ı n d a inşa edilmiştir. W i n - t s r t h u r 90 bin n ü f u s l u bir endüstri şehri ol- makla b e r a b e r büyük park - ve- yeşillikler içinde teessüs etmiş ve e t m e k t e d i r (Eski R o m a l ı l a r z a m a n ı n d a n beri)

İsviçrenin h e r yerinde olduğu gibi yal- nız eski eserler değil, asırlık ağaçların da şeceresi olup m a h a l l î idarelerin himayesi al- tındadır. Sahipleri bile, ev veya bahçelerini genişletmeleri b a h a s ı n a b u n l a r ı n tek d a l ı n a d o k u n a m a z l a r !

Bu sebeple «Winterthur Leben» sigorta şirketi de sahip olduğu geniş arazi ve park tesislerine r a ğ m e n , yeni ihtiyaçlarını karşı- layacak b ü r o binası için tabiî güzelliklere gösterilen itina y ü z ü n d e n b ü y ü k z o r l u k l a r l a karşılaşılmış, ve p l a n l a r d a d a görüleceği gibi ihtiyaç p r o g r a m l a r ı n ı n % 50 sini yer altın- da tesis e t m e k suretiyle karşılayabilmişler- dir. Şu k a d a r ki evvelce tesbit edilen bina yüksekliğini, k o n s t r ü k s i y o n ve estetik b a k ı -

m ı n d a n aşan 25 m m . (yanlış anlaşılmasın (Devamı 140. sayfada) Dikey ve yatay k e s i t l e r i :

1. E d a m a n çerçeve izolasyonu Alsec-pro- filen)

2. K o m p o z e cam

3. Taşıyıcı T profilleri kaplaması G r i n a t a l - Profili)

4. Sanduiç plak (Sodexco sistemi) 5. A l u m i n i u m d ö k m e plak ( G A I - Sİ

Silafont - I)

6. D ö n m e a l u m i n i u m p a n j u r 7. Storun dış sandık k a p l a m a s ı 8. Storun iç sandık k a p l a m a s ı 9. P o l y u r e t h a n sünger izolasyonu 10. C e p h e pilyeleri ( 1 / 2 I N P 34)

11. Y a n g ı n a karşı p ü s k ü r t m e a m y a n t taba- kası

Detay teklif ve etüdü: Seyfi Sonad Klişe: Schweizer A l u m i n i u m r u n d s c h a u

kat merdiveni

P L Â S T İ K İ N Ş A A T M A L Z E M E L E R İ A N O N İ M Ş İ R K

YEPYENİ BİR MALZEMESİ

P V C v e P E D E N MAMUL BASINÇLI SU ve PİS SU BORULARI

P A Z A R İ D U R S U N H A N K A T 3 - 4 - 7 F O N : 49 01 95 - 49 9! 70 - 44 57 32

İ S T A N B U L

T E L G R A F : P İ M A Ş - İ S T A N B U L T E L E X ) 39

ZAHURAK

1sem kait V<IDE nSıJ uı/aeEY I çaja«a 1 LB£W»İ i, uajmıj

JÜTTÜR . AÇ0K1*

N^CP.'-S ^paoz ESEİSİ-

KINAR

İaa6w

yerleşmeleri gösteren harita K e b a n b a r a j ı gölü çevresinde mevcut

Keban barajı

çevresindeki eski

eserler

Bu yazı, f o t o ğ r a f l a r ve p r o j e l e r O r t a D o ğ u T e k n i k Üniversitesi- nin « D o o m e d By T h e D a m » adlı y a y ı n ı n d a n alınmıştır.

Keban b a r a j ı n ı n inşasından s o n r a 680 km. kare büyüklüğünde teşekkül edecek gö- lün suları altında kalacak olan çok eski uygarlıklara ve Osmanlı İ m p a r a t o r l u ğ u dev- rine ait birçok eski eserin, i m k â n l a r nisbe- tinde kurtarılması için Orta D o ğ u Teknik Üniversitesi Yöneticileri t a r a f ı n d a n yapılan, takdire şayan teşebbüsler m e y a n ı n d a , aynı Üniversitenin M i m a r l ı k Fakültesi öğrenci- lerine, bu bölgedeki eski eserlerin belgelere d a y a n a n bir incelemesi yaptırılmış, 15 gün-

lük bir çalışma s o n u n d a , tescil, fotoğraf ve rölöve gibi t o p l a n a n d o k ü m a n l a r , « D o o m e d By the D a m » adlı bir b r o ş ü r d e y a y ı n l a n - mıştır.

Bir süre önce «Keban b a r a j ı çevresin- deki tarihî eserleri k u r t a r m a ve değerlen- dirme» komitesi k u r u l m u ş , y a r d ı m k a m p a n - yası açılarak sanatsever h a l k t a n ve teşekkül- lerden y a r d ı m toplanmıştı. A y r ı c a V a k ı f l a r Genel M ü d ü r l ü ğ ü cami, türbe, k e r v a n s a r a y gibi, nakli kabil olabilecek, eski eserlerle ilgilenmeye başlamıştır.

Bu bölgedeki muhtelif çağlardaki âbi- devî eski eserlerin tesbit ve bir envanterini teşkil e t m e k t e olan bu O . D . T . Üniversitesi öğrencilerinin çalışması, takdire şayandır.

Dergimiz, bu rölövelerden birkaçını o k u y u c u l a r ı m ı z a t a n ı t m a y ı f a y d a l ı ve gerekli b u l m a k t a d ı r . D a h a geniş bilgi e d i n m e k is- teyenlerin, O . D . T . Ü . M i m a r l ı k Fakültesi restorasyon b ö l ü m ü n ü n 9 n u m a r a l ı «Doo- med By the D a m » adlı yayınına m ü r a c a a t etmelerini sağlık veririz.

ÇELEBİ ALÎ AŞAĞI CAMİİ

«Eski Pertek»

C a m i tek kubbeli o l u p üç bölümlü bir san c e m a a t yeri vardır. K u b b e m ü n a v e b e ile pandantifler ve t r o m p l a r üzerine o t u r m u ş - tur.

D ı ş a r ı d a n caminin batı d u v a r ı n a dik- dörtgen şeklinde, üzeri m o l o z taşından be- şik bir tonozla örtülü bir e d a eklenmiştir.

Bu o d a n ı n güney d u v a r ı n d a bir m i h r a p bu- l u n m a k t a d ı r . Bu o d a n ı n batısında m i n a r e ve d u v a r ı kuzeye d o ğ r u u z a t a n çeşme var- dır. M i n a r e 1573 yılında inşa edilmiştir. Şe- refenin taş stalaktit süslemeleri çok ince bir işçilik gösterir. Ç e ş m e 1562 yılında yapıl- mış o l u p sivri bir beşik kemeri olan derin bir niş şeklindedir. Köşeler sütüncelerle süs- lenmiştir.

C a m i 1568 yılında inşa edilmiştir.

K e b a n gölü a l a n ı n d a k i tarihî eserlerin kurtarılması projesi b a ş k a n ı Y ü k s e k M i m a r Nejat E r e m , «Kazılar sırasında eski yerleş- melere ait tarihî kıymette p a r ç a l a r ve kalın- tılar b u l u n d u ğ u n u » açıklamıştır. Kazı çalış- maları h a k k ı n d a bilgi veren E r e m , «Derin t a b a k a l a r a inildikçe yeni b u l u n t u l a r a rast- landığını da» sözlerine eklemiştir.

Başlayan k u r t a r m a çalışmaları, O r t a - Doğu Teknik Üniversitesi öğretim üyeleri başkanlığındaki heyetler t a r a f ı n d a n yürütül- mektedir. İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Fakültesi öğretim üyeleri ile yabancı uz- m a n l a r da ç a l ı ş m a l a r a k a t ı l a c a k l a r d ı r .

Orta - D o ğ u T e k n i k Üniversitesi resto- rasyon b ö l ü m ü ekibi b a ş k a n ı y a r d ı m c ı P r o f . Dr. Cevat E r d e r , Pertekte göl sahasında ka- lan camileri V a k ı f l a r İdaresi ile ortaklaşa k u r t a r m a y a ç a l ı ş m a k t a d ı r . A n k a r a Üniversi- tesi Klâsik A r k e o l o j i K ü r s ü s ü a d ı n a D r . Ü m i t Serdaroğlu b a ş k a n l ı ğ ı n d a k i bir ekip de Ağın ve çevresi ile Kalecik'teki eski yerleş- me bölgeleri ve çevresinde kazı y a p m a k t a - dırlar.

BAYSUNGUR CAMÎÎ

«Eski Pertek;

13 m. X 17 m . ölçüsünde tek üniteli bir cami o l u p tek kubbeli bir h a r i m kısmiyle kuzey d u v a r ı n a eklenmiş üç kubbeli ve re- vaklı bir son c e m a a t m a h a l l i n d e n ibarettir.

C a m i kısmı m o l o z taşla inşa edilmiş, son c e m a a t m a h a l l i n d e k a p l a m a o l a r a k kul- lanılan beyaz kireç taşından ve yeşil k u m t a ş ı n d a n b a n d l a r birbirinin üstüne m ü n a v e - beli yatay sıralar halinde yerleştirilmiştir.

Esas k u b b e ve son c e m a a t m a h a l l i n i n kubbeleri t u ğ l a d a n d ı r . H a r i m k ı s m ı n ı n için- de, alt sıradaki pencereler sivri kemerlidir ve iki y a n l a r ı n d a süslü sütünceler g ö r ü l ü r . P o r - tal ve m i h r a p stalaktitleri kaliteli bir işçilikle yapılmıştır. M i n a r e caminin batı d u v a r ı n a eklenmiş olup girişi d ı ş a r ı d a n d ı r . K ü l a h kıs- mı t a m a m e n , şerefe kısmen t a h r i p o l m u ş t u r . Şerefeyi destekleyen stalaktit sırası, bilhassa ilgi çekicidir.

Son c e m a a t m a h a l l i n d e , caminin diğer k ı s ı m l a r ı n a göre d e t a y l a r a d a h a çok yer ve- rilmiş, d a h a temiz çalışılmıştır.

Plan, kesit ve elevasyonlar

V 1

KERVANSARAY

DENİZLİ

«Ağın - Elâzığ»

Y a p ı , üzerleri beşik tonozla ö r t ü l m ü ş u z u n l a m a s ı n a üç bölmeli bir salondan iba- rettir. O r t a b ö l m e k e n a r d a k i l e r d e n d a h a yüksek ve geniş o l u p o n l a r d a n altı bölmeli bir k e m e r dizisiyle ayrılır. Salona giriş h e r iki t a r a f ı n d a tonozlu birer oda b u l u n a n 2.58 m. u z u n l u ğ u n d a bir hol vasıtasıyle olur.

Y a p ı n ı n dış b o y u t l a r ı 25.50 x 16.50 m . dir.

Giriş eyvanı ilgi çekicidir. İç p c r t a l dik- dörtgen bir çerçeve içine alınmıştır. Eyva- nın yan o d a l a r ı n ı n kapılarının çerçeveleri de süslenmiş o l m a k l a birlikte, şimdi h a r a p d u r u m d a d ı r . K u z e y cephe ve içteki k e m e r dizileri taştan yapılmıştır. Cephedeki kesme taşlardan bir kısmı yerlerinde yoktur.

BİR KÖPRÜ

«Ağın - Elâzığ»

K ö p r ü tek bir sivri k e m e r d e n ibaret o l u p güney t a r a f ı n d a k a y a l a r a , kuzey tara- f ı n d a inşa edilmiş bir temele d a y a n m a k - t a d ı r .

K e m e r i n yüksekliği 9.50 m., açıklığı 14.50 m . dir.

K o r k u l u k duvarı y o k t u r .

K e m e r i n doğu y ü z ü n d e 76 h a r f l i Yu-

n a n c a bir yazıt v a r d ı r .

Y a z ı t t a «Allah senin gelişini ve gidişini h e r z a m a n korusun» denilmektedir.

Bu köprü Haztek kalesini K c r p i n i k de-

nilen R o m a kalesine b a ğ l a m a k için yapıl- m ı ş olabilir.

H a ç şeklindeki kilit taşının iki t a r a f ı n - da rozetler vardır.

SÜRYANÎ KİLİSESİ

«Korluca - Til Pertek»

Planı h a ç şeklinde o l u p 8 m . X 8 m . b ü y ü k l ü ğ ü n d e d i r . H a ç ı n üç absidi y a r ı kub- belerle, giriş k ı s m ı d a r bir t o n o z l a örtül- m ü ş t ü r . M e r k e z î k u b b e y e geçiş d ö r t ke- m e r ve köşelere yerleştirilmiş dört eksedra ile o l m a k t a d ı r . D ı ş t a r a f ı iyice düzenlen- m i ş ve itina ile birleştirilmiş k ı r m ı z ı ve k a h - verengi t a ş t a n arası m o l o z l a d o l d u r u l a r a k yapılmıştır. İçinin alt y a p ı s ı taş ve tuğladan, k u b b e ve yarı k u b b e l e r t u ğ l a d a n d ı r .

BİR ERMENİ KİLİSESİ

Ç i f t absidli üzeri beşik tonozla ö r t ü l ü bir yapıdır. B ü t ü n ü y l e b o y u t l a r ı 6.40 X 15.60 m . dir.

H a r ç ve m o l o z dolgu k a b a kesme taş ile k a p l a n a r a k yapılmıştır.

G ü n e y - batı ile absidli kısım a r a s ı n d a k a b u r g a bir k e m e r t o n o z u destekler. G ü n e y - batı d u v a r ı dışında bütün k e n a r l a r d a 30 cm.

dışarı taşan temel için aynı taş kullanıl- mıştır.

PLAN

Ö L Ç E K " . 1/100.000

Bir köy

yerleşmesi etüdü

F u a t K I N I K O Ğ L U

D e v l e t G ü z e l S a n a t l a r A k a d e m i s i Y . M i m a r l ı k B ö l ü m ü 9. sömestr öğrencilerin- den F u a t K I N I K O Ğ L U ' n a , M u a l l i m M e h - met Ali H A N D A N atölyesinde görev o l a r a k bir köy yerleşmesi k o n u s u verilmiştir.

K ö y İşleri Bakanlığı t a r a f ı n d a n 1965 yılında, nakline k a r a r verilen Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Ç a y k o z köyü, 1967 d e inşa edilmiştir. Eski k ö y ü n bir d a ğ ya- m a c ı n d a b u l u n m a s ı i n k i ş a f ı n a m â n i oldu- ğ u n d a n , yeni köy beş km. aşağıda, Devlete ait d ü z bir s a h a d a inşa edilmiştir.

K ö y İşleri B a k a n l ı ğ ı n ı n k u r u l u ş u n d a n beri u y g u l a n a n birçok köy i n ş a a t ı n d a n biri- ni teşkil eden «Yeni Ç a y k o z » k ö y ü n ü , F u a t Kınıkoğlu, yerine giderek, incelemiş, b u a r a d a eski köyü, bilhassa eski evleri d e rö- löve ederek, k ö y l ü n ü n yeni köye a d a p t e ola- m a m a s ı n ı n nedenlerini a r a ş t ı r m ı ş ve p r o j e - sini aldığı intihalara göre h a z ı r l a m ı ş t ı r .

Yeni köy evlerinin h a l k yaşayışının iyi- ce incelenmeden inşa edildikleri, bilhassa

ahır, tahıl deposu, s a m a n l ı k gibi k ö y l ü n ü n en m ü h i m ihtiyaçlarının hiç dikkate alın- m a d ı ğ ı n ı tesbit etmiştir.

E s a s e n b u nedenle 1967 de biten köy, el'an t a m a m e n iskân e d i l m e m i ş h a l d e d i r . K ö y e nakil edenler, s a m a n l ı k , a h ı r ve tahıl d e p o l a r ı n ı yeni evlerle h i ç b a ğ d a ş m a y a n şe- kilde, k e n d i kendilerine y a p m a k t a d ı r l a r .

F u a t K ı n ı k o ğ l u , bilhassa köy evlerinin p l a n l a r ı üzerinde d u r m u ş , yeni evlerin köy- l ü n ü n ihtiyacına cevap vermediğini tesbit et- miştir.

Yeni köyün, bilhassa evlerin, köylülerin ihtiyaçları d i k k a t e a l ı n a r a k ne şekilde yapıl- ması gerektiğini, güzel bir şekilde inceleyen b u çalışmayı ç o k ilginç b u l d u ğ u m u z için yayınlıyoruz.

K Ö Y P L A N L A M A S I Ü Z E R İ N E Y E

Y E N İ Ç A Y K O Z K Ö Y Ü :

444 sayılı k a n u n d a ; n ü f u s u 2000 den aşağı o l a n cami, okul. otlak, yaylak, b a t a k - lık gibi o r t a k m a l l a r ı b u l u n a n t o p l u veya d a ğ ı n ı k evlerde o t u r a n insanlar b a ğ b a h ç e ve t a r l a l a r ı ile birlikte -bir köy teşkil eder denilmektedir.

K ö y l ü n ü n esas f o n k s i y o n u t a r ı m istih- salidir. T a r ı m istihsal vasıtaları ise tarla, bağ, bahçe, aletleri, h a y v a n l a r ı ve işletme binalarıdır. K ö y l ü n ü n m e s k e n i ise işletme b i n a l a r ı n d a n biri o l u p y a l n ı z o l a r a k m ü t a l â a e d i l m e s i d o ğ r u d e ğ i l - d i r .

«Köy p l a n l a m a s ı e s n a s ı n d a ilk o l a r a k

k ö y l ü n ü n m e n f a a t i göz ö n ü n e a l ı n m a l ı d ı r . Ve k ö y l ü n ü n yerleşiminin yeniden tanzimi- ni hedef t u t a n h e r teşebbüs k ö y l ü n ü n h a y a t şartları h e s a b a k a t ı l m a d ı ğ ı t a k d i r d e b a ş a r ı - sızlıkla neticeleneceği şüphesizdir.

P l a n l a m a e s n a s ı n d a m a h a l l î idare, n a k - liyat, eğitim, u m u m î hizmetler, sağlık hiz- metleri, spor ve eğlence ve sair birçok ele- m a n l a r ı n gözden geçirilmeleri gereklidir.

Köylerin p l a n l a m a ve yeniden inşa meselesi bir şehirliye tabiî g ö r ü n e n kolaylık ve ha- yat şartlarını köylüye verebilmek meselesi- dir.» (1). Bir ziraî yerleşimin m i m a r î plan- l a m a s ı n d a birçok f a k t ö r l e r iklim t o p o ğ r a f i ve e k o l o j i gibi tabiat t a r a f ı n d a n k o n t r o l edilmekle beraber; ziraî, teknik, iktisadî e m - niyet, sosyal estetik ve diğer f a k t ö r l e r in- san eli t a r a f ı n d a n y a r a t ı l m ı ş şartlardır.

M i m a r b ü t ü n b u n l a r ı bir organik b ü t ü n şeklinde t o p l a m a l ı d ı r . Vazifesi sadece b ü t ü n müessir f a k t ö r l e r i k o o r d i n e e t m e k değil biz- zat p l a n l a m a p r o g r a m ı n a şekil v e r m e k t i r .

M i m a r l a r ı n , ziraî sosyal tasarlayıcılar t a r a f ı n d a n h a z ı r l a n m ı ş p r o g r a m ı a l d ı k t a n s o n r a yerleşimin fizik p l a n ı n ı t a s a r l a m a ğ a b a ş l a m a l a r ı l a z ı m d ı r . P r o g r a m b ü t ü n a l â - kalı kimseler t a r a f ı n d a n b e r a b e r c e h a z ı r l a n - m a l ı d ı r . Fizik p l a n l a m a n ı n ilk kademeleri tatbik edildikten s o n r a değişikliğe m a r u z kalabilir.

Fizikî ölçüler inşaat i m k â n l a r ı ve ziraî sosyal ihtiyaçların b e r a b e r c e n a z a r ı itibare a l ı n a r a k k o o r d i n e edilmeleri v a r ı l m a s ı iste- nen neticeleri temin edecektir. Bu m ü n a -

Vaziyet p l a n ı

sebetle İsviçre'nin Z ü r i c h şehrinde 1951 se- nesinde t o p l a n a n «Çiftlik arazilerinin tek- sifi» kongresinin açılış n u t k u n d a n a l ı n a n şu k ı s ı m nakledilebilir.

«İlgili m a k a m l a r l a b e r a b e r m ü h e n d i s l e r , m i m a r l a r , müfettişler, t o p r a k sahipleri, o r - m a n m ü t e h a s s ı s l a r ı ve h u k u k ç u l a r elele ve- rerek ve c a n d a n bir şekilde çalıştıkları t a k - dirde elde m e v c u t i m k â n l a r ile istenilen gaye elde edilecektir.»

K ö y p l a n l a m a s ı ve işletme b i n a l a r ı n ı n m a k s a d ı n a u y g u n ve iyi e v s a f t a o l m a s ı sa- d e c e n ü f u s u m u z u n % 69 u n u teşkil e d e n köylüyü ilgilendirmeyip ziraî m a h s u l l e r i n is- tihsal kalite ve f i a t l a r ı n d a o y n a d ı ğ ı rol ba- k ı m ı n d a n , z i r a a t ve h a y v a n ü r ü n l e r i m i z ih- r a c a t ı m ı z ı n % 80,2 sini, millî gelirimizin ise

% 45,2 sini teşkil etmesi b a k ı m ı n d a n m e m - leketimizin b ü t ü n ü n ü ilgilendirir. K ö y ima- rının t a h a k k u k u köylüye d a h a iyi ş a r t l a r d a y a ş a m a i m k â n ı sağlayacağı için k ö y d e n şeh- re o l a n a k ı m ı n cazibesi b u b a k ı m d a n azala- cak, n ü f u s h a r e k e t l e r i n i n bölge p l a n l a m a s ı p r o g r a m ı dahilinde düzenlenmesi m ü m k ü n olabilecektir.

Y u k a r ı d a izah edilen sebepler k ö y ima- rının bir an evvel ele a l ı n m a s ı n ı n kaçınıl- m a z bir z a r u r e t o l d u ğ u n u göstermektedir.

(1) «Taşra Planlaması» Z i r a î E k o n o - m i k A r a ş t ı r m a Enstitüsü r a p o r u .

Eski Ç a y k o z k ö y ü n d e n muhtelif görünüşler

F o t o : F u a t

T o p r a k t a n i s t i f a d e v e m e s a f e : T o p r a k t a n istifade yerleşimin şekline bağlıdır. Birbirinden uzak özel çiftlikler da- ğınık yerleşim sahaları, birbirine komşu aile çiftlik g r u p l a r ı toplu yerleşim sahaları mey- d a n a getirirler.

D a ğ ı n ı k yerleşimde çiftlik evi toprakla- rın m e r k e z i n d e b u l u n d u ğ u n d a n «Ziraî me- safe» b a k ı m ı n d a n en müsait ş a r t l a n haiz ol- m a k l a b e r a b e r sosyal, teşkilât ve emniyet yönlerinden en gayri müsait şartlar ortaya koyarlar.

B u n a m u k a b i l toplu yerleşim sosyal, teşkilât ve emniyet y ö n ü n d e n daha müsait o l m a k l a b e r a b e r ziraî m e s a f e b a k ı m ı n d a n gayri müsaittir.

Çiftçilik istikbalde dahi sadece bir ikti- sadî faaliyet değil b i r h a y a t tarzı o l m a y a devam edeceğinden m a k i n e l e ş m e n i n davamlı a r t m a s ı n a r a ğ m e n m e s a f e n i n ziraî istihsal- de h a y a t î bir rol o y n a m a ğ a devam edece- ğini kabul e t m e k l a z ı m d ı r . D a ğ ı n ı k yerle- şimde çalışma faaliyetleri mesafeleri ve şahsî faaliyetler mesafeleri kısa f a k a t ce- m a a t faaliyetleri m e s a f e l e r i u z u n d u r . Sosyal c ' c c n c T İ k emniyet ve sair sebeplerden do- layı aile toplulukları a r a s ı n d a irtibat sağla- mak istendiği takdirde dağınık yerleşimin uygun olmadığı görülür.

M e m l e k e t i m i z d e b ü t ü n köy yerleşimleri çoğunlukla toplu kollektif yerleşim tipine benzerlik gösterirler.

B a ş k a m e m l e k e t l e r d e k ö y ç a l ı ş m a l a r ı :

G e ç e n asrın s o n u n a doğru İsrail'de zi- raî inkişafında bir yeniden doğuş hareketi- nin başladığı g ö r ü l m ü ş t ü r . Gösterilen faali- yetler rasyonel olarak t a s a r l a n m ı ş yerleşim- lerin d o ğ m a s ı n a yol açmış, o z a m a n kuru- lan bu yerleşimlere M o ş o v a adı verilmiştir.

M c ş a v aile çiftlikleri m e r k e z d e yer al- mış hizmet ve k u r u m l a r ve hizmetlerin faa- liyeti için kooperatif t a r a f ı n d a n kiralanan meslek sahibi kimselerden ve ailelerinden (öğretmen, doktor, teknisyen, m u h a s i p v.s.) müteşekkil kooperatif t a r z ı n d a işleyen toplu yerleşimdir.

D a ğ ı n ı k çiftliklerle klasik toplu kesif eski tip köylerin bir sentezinden ibaret olan m o ş a v l a r d a dışarıdan işçi temin edilmez ve kendi işini g ö r m e prensibine göre çalıştırı- lırlar.

Bu yerleşimlerin ilk modeli bağ, zeytin- lik ve h u b u b a t t a r l a l a r ı n d a n müteşekkil gü- ney F r a n s a köyleri idi.

Moşavın felsefî t a s a r l a n m a s ı aile birimini sosyal temel olarak kabul eden ve doğu A v - r u p a ' d a n menşe olan ziraî - sosyalist siyo- nist hareketin neticesidir.

İlk m o ş a v 1921 de k u r u l a n N a h a 1 a 1 o l m u ş t u r . Kısa bir m ü d d e t sonra K e f a r - y e h u ş u a moşavı k u r u l m u ş t u r . H e r ikisi de o z a m a n ı n şöhretli şehircilik mütehassısı Richard K a u f m a n t a r a f ı n d a n p l a n l a n m ı ş t ı r . Bir m o ş a v d a ne k a d a r az çiftçi varsa

kendi ziraî t o p r a k l a r ı n a olan m e s a f e o de- rece kısadır. Bu yüzden k ü ç ü k m o s a v l a r e n yaygın şekil olup 70 - 80 çiftlikle birkaç profesyonel aileden müteşekkildir. (Misal M i d r a h o z moşavı). Z a m a n geçtikçe çok b ' r i m ü m o ş a v tasarısı d o ğ m u ş t u r . Ç o k bi- rimli moşav birçok tecrübeler s o n u n d a bü- tün arazi parselini çiftlik binasına bağla- m a n ı n yerleşimi l ü z u m s u z olarak yaydığı anlaşılmış ve m e s a f e l e r asgarî h a d d e indi- rilmiştir.

italya'da M a t e r a bölgesinin S a s s i köyündeki halkın ısrarı neticesinde B o r g o v e n i s i o adlı çok birimli bir yerleşim teşkil edilmiştir. Bu Sassi köyü birkaç kom- şuluk biriminden müteşekkil bir g r u p t a n iba- rettir ve o r a d a o t u r a n halk pek güç ikamet şartlarına r a ğ m e n a n c a k sosyal bünyesini k o r u m a k şartıyle yeni yerleşime göç et- etmeğe razı o l m u ş l a r d ı r . Portekiz'de dahi P e g o e . s a d ı n d a çok birimli bir yerleşim k u r u m u ş t u r .

İç kolcnizasyon iş:nde b ü y ü k mikyasta m u v a f f a k olan m e m l e k e t A l m a n y a olmuş- tur. Sanayide hasıl olan krizlerden dolayı işsiz ve m u z t a r i p bir halde b u l u n a n b ü y ü k bir amele kitlesini tekrar t o p r a ğ a dönmele- rini temin için b ü t ü n A l m a n y a ' d a koloni faaliyeti başgcstermiştir. Bu binaların bir- çokları kolonizasyon şirketleri t a r a f ı n d a n y a p ı l m ı ş ve devlet inşaat m a s r a f ı n ı % 90 nı temin etmiştir.

Bu k a d a r b ü y ü k inşaat faaliyetinin kısa bir z a m a n d a m e y d a n a gelmesi b ü y ü k bir p a r a y a mütevakkıf olduğu gibi kolonizasyon için vücuda getirilen k a n u n l a r ı n teşkilâtın bu işte büyük rolü olmuştur.

Bu mesele h a k k ı n d a 1935 yılında P r a g ' d a t o p l a n a n uluslararası mesken itti- hadı kongresinde A l m a n ziraat kolonileri h a k k ı n d a p r o f . L ö r c h e r t a r a f ı n d a n verilen r a p o r u b u r a d a n e ş r e d i y o r u m . (Arkitekt m e c m u a s ı sene 1936 sayı 8 s a y f a 232) bu r a p o r d a zikredilen himayeler, k a n u n l a r bi- zim köy inşaatı faaliyetimizde istifade edi- lecek bir örnek teşkil edebilir.

Y u k a r ı d a k i vesaikin tetkikinden anla- şıldığı üzere m e d e n î m e m l e k e t l e r d e ilk ko-.

lonizasyon işlerini ne k a d a r b ü y ü k bir ehem- miyetle takip edildiği ve bu meselenin ne k a d a r ince tetkiklere, ilmî çalışmalara mev- zu teşkil ettiği görülmektedir.

İç kolonizasyon işine başlarken o n u n lazımı gayri m ü f a r i k i olan k a n u n l a r ı n , istis- naların m u a f i y e t l e r e m a l î i m k â n l a r ı teknik esasları ve teşkilâtı da b e r a b e r k u r m a k ve b u n l a r ı m e v d a n a getirecekleri gösterilen ko- laylıklar sayesinde kolonizasyonu h e r cihet- ten m ü k e m m e l y a p m a k çarelerini temin et- mişlerdir (2).

(2) İç kolonizasyon (başka m e m l e k e t - lere) M i m a r Zeki S a y â r A r k i t e k t M e c m u a s ı sene 1936, sayı 8, s a y f a 231.

12G

M e m l e k e t i m i z d e k ö y ç a l ı ş m a l a r ı :

M e m l e k e t i m i z d e halen y a p ı l m a k t a olan ve gelecekte yapılması gereken köy p l a n l a m a ve işletme binası a r a ş t ı r m a ve çalışmalarına geçmeden önce bizdeki köycülüğün ve köy y a p ı m ı n ı n kısa bir tarihçesini M i m a r Ab- dullah Ziya'nın 1935 te Arkitekt m e c m u a - sında y a y ı n l a n a n bir makalesinden sunmayı doğru b u l d u m . «Türkiye'de köylerde uğraş- m a k C u m h u r i y e t ' t e n önceden akla gelmişti.

P a d i ş a h l a r köylüyü kendilerine b a ğ l a m a k kaygıısu ile köylere cami y a p t ı r m ı ş l a r d ı r .

Meşrutiyetten s o n r a köylü ile T ü r k Ocakları içinden çıkan birkaç genç y a k ı n d a n u ğ r a ş m ı ş l a r d ı r . Ülkülerinin değeri söz getir- meyen bu a r k a d a ş l a r ı n çalışmaları p r o g r a m - sız ve y ü r ü d ü k l e r i yolun istikamet ve scnu önceden çizilmiş o l d u ğ u n d a n köylere yap- tıkları h a s t a h a n e ve m e k t e p l e r bugün depo o l m a k t a n başka bir şeye y a r a y a m a m ı ş t ı r .

C u m h u r i y e t h ü k ü m e t i iki devrin yarım elle tuttuğu bu işi p r o g r a m ı n ı n ö n p l a n ı n a almıştır. K ö y l ü n ü n K u r t u l u ş Savaşında ba- şardığı iş, Y u n a n o r d u s u n u n yaktığı köyle- rin yeniden yapılması gibi dilekler memle- ketin gözünü köylü üzerine çevirmişti.

C u m h u r i y e t h ü k ü m e t i bu işe lazım olan d : ğ e r i verdi. İ m a r ve İskân Vekâletini kur- du. K ö y y a p ı m ı T ü r k i y e ' d e bence bu tarihte yani, 13 Birinciteşrin 1339 (13 Ekim 1923) d a başlar. S o n r a d a n bu Vekâlet kaldırılmış, İçişleri B a k a n l ı ğ ı n a verilmiş ve bir de Köy K a n u n u çıkarılmıştır.

Devlet bu a r a d a 1.480.684 lira h a r c a y a - r a k n ü m u n e köyler y a p m ı ş t ı r . A n t a l y a , Sam- sun, İzmir, Bilecik, Cebelibereket, Mersin, Manisa, ve A n k a r a ' d a t a m i r d e n başka 64 n ü m u n e köyü yapılmıştı. B u n l a r d a n en ye- nileri A n k a r a ' d a S o m u t l u , E t i m e s u t köyleri- dir. Bu köylerin k u r u l u ş u n d a (eldeki ele- m a n l a r ı n azlığından) bu işi bir şehir yapısı s a y m a k gibi köye ve köylüye yabancı bu- l u n m a k yüzünden yanlışlıklar yapıldı.

( G ö r ü l ü y o r ki) C u m h u r i y e t h ü k ü m e t i köylüyü b e n i m s e m e m e k şöyle dursun, bu işi belki uğraştığı memleket dertlerinin cn ba- şına almıştır (3).

1936 l a r d a yapılması gerekli çalışmalar yüzünden Aktüel bir konu haline gelen (Göçmen yerleştirme) m e v z u u ve d a h a ev- velki yerleşimler aydınlatıcı ve şimdiki yer- leşimlere ışık tutan bazı n o k t a l a r ı o tarih- lerde M i m a r Zeki Sayâr'ın A r k i t e k t ' t e ya- yınlanan m a k a l e s i n d e b u l m a k m ü m k ü n d ü r :

«Bu a r a d a bizde de iki yıldan beri T r a k y a ' d a ve y u r d u n diğer yerinde — G ö ç - men yerleştirme — faaliyeti var.»

S ı n ı r l a r ı m ı z dışındaki T ü r k k a n ı n d a n olan insanlar T ü r k i y e ' n i n m u h t a ç o l d u ğ u n ü f u s u d o l d u r m a k üzere a n a y u r d a geliyor- lar. Bu hâdise bugün b ü t ü n d ü n y a m e m l e - ketlerinin uğraştıkları g ü n ü n meselesidir.

Bu her m e m l e k e t t e b a ş k a b a ş k a sebep-

ler ve saikler ile hasıl olan kolonizasyon meselesidir.

G e ç e n iki yıl z a r f ı n d a T r a k y a ' d a Di- y a r b a k ı r ' d a , A n k a r a ' d a birçok köyler mey- d a n a getirildi. H e r k ö y ü teşkil eden evler (tek plan) üzerine yapıldı. D a h a doğrusu ge- r e k T r a k y a ' d a ve gerek D i y a r b a k ı r ve Elâ- zığ'da yapılan evler yalnız bir, iki (type) ten ibarettir.

H a l b u k i yeniden k u r u l a c a k bir köyde birkaç ev tipi o l m a l ı d ı r . Ç ü n k ü köydeki göçmen ailelerinin n ü f u s m i k t a r ı n a , köyün k u r u l u ş u n d a k i c r y a n t a s y c n esaslarına uya- cak t i p i : r üzerine p l a n l a r v ü c u d a getirmek lazımdır.

Arazi başkalıkları gösteren muhtelif köylerde bir (type) tatbik e t m e k doğru ola- maz. Birkaç yıllık köy inşaatı faaliyetinde maalesef (mimar) rol a l a m a m ı ş t ı . Köy mi- marisi başlı başına bir şubedir. M i m a r î n i n diğer şubelerinde olduğu gibi hususî bir teknik, ayrı bilgileri vardır. Köylerin plan- larını ve köy evlerinin p l a n l a r ı n ı bütün f e n n î d o k ü m a n l a r a istinat ederek ayrı ayrı vücuda getirmek (mimar) ın işidir (4).

Yeni Ç a y k o z d a evler

Memleketimizde bugüne k a d a r Bayın- dırlık Bakanlığı, T o p r a k ve İskân İşleri G e - nel M ü d ü r l ü ğ ü , Z i r a a t Bankası, İ m a r ve İskân Bakanlığı t a r a f ı n d a n yapılan yeni yer- leşimler ve işletme binaları istenilen nite- likte olmadığı ve ihtiyacı karşılamadığı için ya köylü t a r a f ı n d a n teknik bilgiden uzak t a m a m e n değiştirilmiş veya ihtiyacın üstün- de t u t u l d u ğ u n d a n köylü b o r c u n u ödeyeme- miştir. H ü k ü m e t t a r a f ı n d a n y a p ı l a n b u çalış- m a l a r ı n tatbikat sahasında m u v a f f a k olabil- mesi için köylünün de bu fikri benimsemesi l a z ı m d ı r . Köylü kendi y a ş a m a şartlarını yükseltmek arzusunu hissetmelidir. A r z u ol- m a y a n yerde k a l k ı n m a imkânsızdır ve b u arzu ise k ü l t ü r ve gelenek meselesidir. Ba- kanlığın en m ü h i m vazifelerinden biri de

(3) Köy evleri p r o j e ve yapıları için toplu r a p o r M i m a r A b d u l l a h Ziya, Arkitekt M e c m u a s ı , sene 1935, sayı 7 - 8 , s a y f a 203.

(4) İç kolonizasyon, M i m a r Zeki Sa- yâr, Arkitekt M e c m u a s ı , sene 1936, sayı 2, s a y f a 46.

Eski Ç ayk o z evlerinden bir örnek

leri teşkil etmektedir. H e r fert veya aile ken- di geçimini bizzat üretir ve ancak fazlasını satar. Herkes sırf kendi malını ve emlâkini işlettiği için sosyal ve ekonomik b a k ı m d a n O r t a A n a d o l u köyleri oldukça ideal bir ikti- sadî üretim manzarası göstermektedir. Köy evi bir aile tarım işletmesi şeklinde belir- lendiği için esas olarak üretim ve d a h a çok ziraî fonksiyonların icaplarına göre tertiplen- mektedir. P r o g r a m l a r aynı olmakla beraber hepsinin birbirinden çok farklı olduğu görül- mektedir. Bunda iklim ş a r t l a n malzeme tek- nik ve ekonomik imkânların değişmesi rol oynadığı gibi halk topluluklarının çeşitli za- m a n l a r d a değişik yerlerde değişik sebeplerle Orta A n a d o l u ' d a yerleşmiş bulunm a la rında n ileri gelmektedir. Bu gibi ayrılıkları yalnız evlerin tertip, tanzim ve inşaat tarzında değil, aynı z a m a n d a köylerin t ü m ü n d e ve u m u m î dış karakterinden de anlamak m ü m k ü n d ü r .

O r t a Anadolu köylerini coğrafî ve ku- rulduğu yerin topoğrafik d u r u m u n a göre dağ ve ova köyleri olarak ayırmak da m ü m k ü n - dür. Ova köyleri ziraatla ve d a ğ köyleri ise hayvancılık, kerestecilik ve odunculukla meşhur olmaktadırlar. Bugünkü vaziyete gö- re ova köylerinin iktisadî d u r u m u günden güne düzelmesine rağmen dağ köylerinin ise halen gerilemekte olduğu anlaşılmaktadır.

K o n u m u z : Ç a y k o z k ö y ü : K ö y İşleri Bakanlığı T o p r a k ve İskân İşleri Genel M ü d ü r l ü ğ ü t a r a f ı n d a n 1965 köylüye hitap edecek şekilde neşriyat, filim,

sergi vesaire gibi vasıtalarla eğitimi olma- lıdır.

«Tesiri müstevli âfetler gibi fertler üze- rinde m a d d î olarak görülmemekle beraber içtimaî z a r a r l a r ı n a şahit olduğumuz .köydeki sakin T ü r k ailesini gayri sıhhî meskenden k u r t a r m a k davasında d a irşat ve u y a n d ı r m a propagandasını da t a köylere kadar götür- mek mecburiyetindeyiz. Mahallî iktisadî va- ziyet ve imkânlar göz ö n ü n d e bulundurula- rak içişleri teşkilâtı köy m u h t a r l ı k l a r ı n a dağıtılmak üzere hazırlayacağı broşürlerle b u köylerde yapılacak yeni meskenlere bir isti- k a m e t verilmesi de üzerinde d u r u l a c a k bir mevzu teşkil eder. A n c a k bunların m ü r a c a a t sahibine m u n z a m hiç bir külfet tahsil etme- yecek geniş bir m ü z a h e r e t mahiyetinde ol- ması lazımdır (5).

O r t a A n a d o l u k ö y l e r i : Bölgede tesbit edilen halk kitlelerine gö- re köyleri yerli, türkmen, yörük, çerkez, ta- tar, avşar ve m u h a c i r köyleri diye ayırmak m ü m k ü n d ü r . U m u m î görünüş veya ayrı ayrı binaları ile tetkik edildiğinde yerli halkla meskûn bir köyle bir çerkez veya tatar köy- leri arasında bariz f a r k l a r olduğu görülmek- tedir. Ç ü n k ü bunlar ister yaşayış tarzları ister kültür ve ananevî halleri bakımından kendi topluluklarına ait bütün hususiyetleri aynen m u h a f a z a etmektedirler.

Bir üretim birim bazen geniş ve bazen d a h a u f a k kıymetler üzerinde yöneltmekle beraber u f a k veya daha büyük ölçüde bir ta- r ı m işletmesi şeklinde belirlenmektedir. Bü- tün aile n ü f u s u sahibi bulunduğu araziyi iş- letir ve b u n d a n dolayı köy evi bir aile işlet- mesidir.

Umumiyetle Orta A n a d o l u n u n sosyal strüktürünün h e p böyle u f a k l ı büyüklü ve en ziyade tahıl üreten çeşitli tarım işletme-

(5) K ö y l ü m ü z ü sıhhî evlere nasıl ka- vuşturacağız. Yüksek M i m a r N a c i Meltem Arkitekt Mecmuası, Sene 1947, sayı 1 - 2 , sayfa 35.

Eski Çaykozdan bir ev tipi ÇAYKOZ KÖYÜNDEN BİR EV _ A .

Z E M İ N K A T P l N I

—" m«

Ü S T K A T PL A N I)

İki katlı bir eski Çaykoz evi tipi

ZEMİN KAT'NPLU

—4. SSfe,-