Siyaset Bilimi I
8. HAFTA: VATANDAŞLIK & DEMOKRASI
Vatandaşlık - kökenler
◦ Yöneten ve yönetilen – Kim içeride, kim dışarıda?
◦ Antik Yunan’da vatandaşlık: Atinalı aileye doğmuş yetişkin erkekler – statü olarak vatandaşlık
◦ Roma’da vatandaşlık: tüm özgür erkekler – evrensel boyut ancak sınıfsal farklılık: patrici ve plebler
Modernite, ulus devlet ve vatandaşlık
◦ Milliyet ve vatandaşlık arasındaki zorunlu bağ
◦ Ulusal egemenliğin bir parçasının hamili olarak vatandaş
◦ Evrensellik: Toplumsal mücadeleler sonucu bazı grupları kapsayacak, bazılarını ise dışlayacak vatandaşlık
◦ Kadınların vatandaşlık haklarının tanınması
Vatandaşlığın unsurları
◦ 18. yüzyıl – sivil vatandaşlık: kişi özgürlüğü, mülkiyet ve sözleşme özgürlüğü, ifade ve inanç özgürlüğü, adalet hakkı
◦ 19. yüzyıl – siyasal vatandaşlık: oy kullanma hakkı, yönetime katılma hakkı
◦ 20. yüzyıl – sosyal vatandaşlık: ekonomik refah, sosyal güvenlik, eğitim hakkı, sosyal hizmetler
Vatandaşlık yaklaşımları
◦ Liberal bireyci vatandaşlık: Özgür ve özerk birey, vatandaş statüsünde her türlü kimliğinden arınmış ve aynılaşmıştır
◦ Toplulukçu vatandaşlık: Belirli bir bağlam içinde yaşayan bireyin aidiyetleri ve «iyi yaşam» kavrayışı vatandaşlığın temelindedir
◦ Vatandaş cumhuriyetçiliği: «Kamusal yarara» göre belirlenen pratikler ve görevler – siyasal topluluğun kimliği ve sürekliliğine karşı ortak
sorumluluk
Çok katmanlı esnek vatandaşlık
◦ Küreselleşme sonucu ulus devletin statüsünün dönüşmesi
◦ Ulus devlete direnç gösteren aktörlerin talep ve mücadeleleri
◦ «Milliyet» ölçütünün tartışmalı hale gelmesi
◦ Doğum esasından toprak esasına geçiş – etnik, dinsel, kültürel çeşitlenme
◦ Göç ve çifte vatandaşlık
Demokrasi - kökenler
Demos + kratos: halk yönetimi
◦ Halk kimlerden oluşuyor?
◦ Yönetimin niteliği ne ve nasıl uygulanıyor?
Halk toplulukları ve karar alma süreci
◦ Eskiçağ’da farklı topluluklarda belirli kesimlerin temsilcileri karar alma süreçlerine katılırlardı
◦ Antik Yunan’da tüm yurttaşların yönetimi olarak demokrasi: yurttaşların doğrudan katılımı, eşitliği ve fikirlerini söyleme hakkına dayalı
◦ Roma’da
Halk egemenliği ve demokrasi
◦ Ortaçağ’da İslam coğrafyasında karar alma süreçlerine katılım örnekleri
◦ Avrupa’da cumhuriyet kavramının ve parlamento benzeri temsili yapıların ortaya çıkması
◦ Cumhuriyet: res publica – halktan kaynaklanan yönetme meşruiyeti
◦ Temsili-parlamenter sistem: hükümdarın yetkilerinin halkı (kraldan uzak aristokrasi ve burjuvaziyi) temsil eden bir parlamento aracılığıyla sınırlandırılması
◦ Demokrasi: halk sınıflarının siyasal yaşama katılım ve toplumsal iktisadi talebi
Temsili rejim ve itirazlar
◦ Sınırlı temsile karşı halkın katılım talepleri
◦ Jakobenler: genel irade temsilcilerinin halk adına kararlar alması
◦ İşçi hareketinin demokrasi terimini sahiplenmesi
◦ Temsili rejimin mülkiyet sahipliğine dayanması
◦ Paris Komünü deneyimi
Liberal temsili demokrasi
◦ Halkın partiler tarafından mecliste temsil edilmesi
◦ Schumpeter: demokrasi halkın kendini yönetecek elitleri seçmesidir
◦ Demokrasi, liberal-temsili sistem ve kapitalist üretim tarzı arasında özdeşlik kurulması
Liberal temsili demokrasiye eleştiriler
◦ Schmitt: parlamentarizm demokrasiyle özdeş değildir; liberal kavrayış tek kişinin halkı temsil ettiği anti-parlamenter bir demokrasiyi dışarda bırakmaz
◦ Feminist eleştiri: eşit oy yeterli değildir; ücretsiz (eviçi) ve ücretli işin yeniden örgütlenmesi gerekir
◦ Avrupa-dışı/postkolonyal eleştiri: Batı demokrasisi Batı-dışı toplumlara uygulanabilir mi?
◦ Çoğulcu/çokkültürcü demokrasi: Çoğunluğun kararına dayanan popülist ve otoriter temsil biçimleri demokrasi olarak kabul edilemez; azınlıkların katılımının da güvenceye alınması gerekir
Radikal demokrasi
◦ Müzakereci demokrasi: Bireylerin akılcı ve gerekçelendirilebilir argümanlarla iletişim içine girmesi; merkezsiz toplum
◦ Agonistik demokrasi: Toplumsal çoğullukların giriştiği hegemonya mücadelesi
◦ Örgütsel demokrasi: Hükümet dışı sivil toplum kuruluşlarının sorunları çözme konusunda işbirliği yapması
Konseyler ve sosyalist demokrasi
◦ Devletin kurumsallaşmasıyla insandan koparılan siyasi faaliyetlerin halka geri verilmesi; devletin sönümlenmesi
◦ Fabrika konseyleri, mahalle örgütlenmeleri gibi özyönetim biçimleri
◦ Sovyet Devrimi’nin işçi konseyleri
