Gombrowicz’in Romanında
Başkahraman
• Groteskin önemli kuramcılarından olan Kayser, sözcüğün abartılı
soytarılık biçiminde ele alınmasına itiraz etmiş ve groteskin itici ya da korkutucu anlamının önemine değinmiştir. 18. ve 19. yüzyıllarda
groteskin rahatsız edici niteliğini vurgulayan yazarlar arasında John Ruskin ve Victor Hugo gibi isimler vardır.
• Çağımız yazarlarından Philip Thomson The Grotesque adlı
çalışmasında groteskin en tutarlı biçimde göze çarpan özelliğinin, ister çelişki, çatışma, ister türdeş olmayanın karışımı ya da uyuşmazlıkların çatışması olarak ima edilmiş olsun, ana öğesinin uyumsuzluk
olduğunu belirtir.
• Değişik kuramcılar groteski farklı açılar ve felsefi görüşlerle yorumlayarak ya da belirli öğelerini ön planda tutarak değişik tanımlara ulaşmışlardır
TRANS-ATLANTİK VE GROTESK
• Gombrowicz, Trans-Atlantik’te biçimleri
parçalamak içinse groteski oluşturan öğeler ve groteskin işlevlerinden faydalanır.
• grotesk anlatıyı oluşturan öğeleri absürd, deformasyon, tersine dönmüş dünya,
geleneksel yapının bozulması, neden sonuç ilişkisizliği ve farklı stillerin bir arada
kullanılması olarak sıralamak mümkündür.
• Gerçek aranırken, arzuya uygun gerçeğin
bulunamaması insanı ve sanatı huzursuzlukla doldurur.
Bu bağlamda absürd bu huzursuzluğu ve uyumsuzluğu yansıtmaktadır. Gösterilmek istenen gerçek farklı bir biçimde yansıtılır ve daha etkili bir biçimde altı çizilir.
Eserde yer alan Gombrowicz ve Cieciszowski arasındaki diyalog absürd öğelerden biridir.
• Anlatılan dünyanın yabancılaşmaya uğramasıyla ya da biçim bozukluğuna uğramasıyla, ters düz edilerek
değişime uğramasıyla deformasyon elde edilir.
• Deformasyonun başka bir biçimi de tersine dönmüş dünyadır. Bir karnaval havasını yansıtan bir kaos
içinde, eskisinin tam tersi bir dünya yaratılmalıdır.
Yapıtta bu örnekleri bulmak mümkündür.
• Neden sonuç ilişkisizliği de romanın geneline
yansımıştır. Birbirlerini mahmuzlayan memurların davranışlarından, tavşansız olarak bilinen bir arazide çıkılan tavşan avında, atların birbirini ısırmasında ve sıralanabilecek başka birçok örnekte bu öğe
bulunmaktadır.
• Gombrowicz Atlantik Ötesi’nde groteskin tüm öğelerini etkileyici biçimde yansıtmış, aynı
zamanda işlevlerini de kullanmıştır. Parodi, ironi, mizah ve gülmece, yergi groteskin
işlevlerini oluşturmaktadır. Eser türü olarak bile başka bir türün, Gawęda türünün
parodisidir.
Kaynaklar
• Gombrowicz, Witold. Günlük 1953-1958. I.Cilt.
Çev: Neşe Taluy Yüce. İstanbul: YKY, 2015.
• Gombrowicz, Witold. Trans-Atlantik. Çev: Neşe Taluy Yüce. İstanbul: Everest yayınları, 2017.
