Gombrowicz’in Romanında
Başkahraman
OPERET
• Gombrowicz’in yazdığı üçüncü oyun olan operet, yazarın biçimle verdiği hesaplaşmanın en güzel örneklerinden biridir. Eserde en çok göze çarpan iki kavram ‘çıplaklık’ ve ‘giyisidir’.
• Kişinin kusurlarını örten giysi, karşı tarafa kurulan en büyük tuzak, ruha takılan en önemli maskedir.
Moda ve modacının giydirdiği ve bu şekilde belki de tarihe yön verdikleri bir dünyada, çıplaklaşma vurgusu dikkat çekmektedir.
• Oyundaki ana karakterler; Modacı Fior, Kont Şarm, Baron Firulet, Albertynka, Profesör ve Kont
Hufnagiel’dir.
• Eserde olaylar Kont Şarm’ın Albertynka’nın dikkatini çekip, onunla tanışabilmek için düzenlediği bir
oyunun ters tepmesiyle başlar. Yankesicilerin dokunuşlarından rahatsız olmak yerine, uyku
halindeki Albertynka çıplaklığı arzulamaya başlar. Ve bu çıplaklık iniltileri biçimi bozan ilk figür olarak,
çıkar okuyucunun karşısına.
• Çıplaklık arzusu Şarm’ı oldukça rahatsız etmiştir, çünkü onun arzuladığı giysiler içindeki kadındır.
Kendisini tekrarlamaktan bezmiş olan Modacı Fior, Kont Hufnagiel’in ortaya attığı bir fikirle, herkesin elbisesinin üzerine çuval giyerek
geleceği bir balo düzenleme kararı alır. Bu
sırada Profesör’ün tanıştırdığı Kont Hufnagiel’in aslında eski bir uşak olduğu ve bir ayaklanma başlatmak için orada bulunduğu ortaya çıkar.
• Baloda çıkan kargaşa sonunda Albertynka kayıptır, çuvalların içinden çıkan elbiselerde faşist liderlerin kostümleri vardır ve Hufnagiel yeni önder olmuştur. Prens ve Prenses Himalay ise masa ve lambaya dönüşmüştür.
• Oyunun sonunda Albertynka, herkesin en değerli şeylerini bıraktığı bir tabuttan çıplak vaziyette çıkar ve oyun biçimin çıplaklık
karşısındaki mağlubiyetiyle sonuçlanır.
• Gombrowicz eserleri ve felsefesiyle birçok sanatçıyı da etkilemiş, onlara ilham olmuştur. Buna en iyi örnek Polonyalı bir yazar ve dramacı olan Sławomir Mrożek’dir. Dramaları arasında operetle en çok benzerlik gösteren eseri Terzi’dir.
• Oyunda Terzi, en genel yaklaşımla, simgeler yaratan, anlam ve değer giydirendir. Karakterleri biçimleyen, onun yaptığı
elbiselerdir, içindekilerse sadece canlı mankenlerden ibaretlerdir.
Bu açıdan bakıldığında Operet’te yer alan Modacı Fior’la oldukça benzeşmektedir. İkisi de biçim en etkili biçim üreticileridirler ve ikisi de yeni bir form üretmekte zorlanmaktadırlar. Ancak ikisi de çıkışı daha önce denenmemiş bir yolla bulurlar.(Terzi’nin
Karlos’un derisinden elbise yapma fikri gibi)
• İki eserde de çıplaklık arzulayan bir karakter vardır. Operet teki
Albertynka’ya denk gelen karakter Terzi’de Karlos’ dur. Karlos biçim üreticisi terziye ve giysilerinden asla sıyrılmayan annesine karşı
öfkelidir. Albertynka’nın sessizliğine karşı Karlos’un dışa vurumcu tavrı farklılık gösterse de, çıplaklığa duydukları büyük arzu bakımından
benzerdirler.
• Oyunlar arasında ki benzer karakterlerden biri de Kont Hufnagiel ve Tozlukları’dır. Himalay sarayından atıldıktan sonra, profesörün
yardımıyla devrim için harekete geçen Hufnagiel, gücü eline aldıktan sonra gerçek bir konta dönüşür. Tıpkı barbar yaşantısında üzerinde sadece bir deri parçasıyla, gerçek bir komutan olan Tozlukları’nın, Ekselans pelerinini taktıktan sonra gerçek bir ekselansa dönüşmesi gibi.
Kaynaklar
• Gombrowicz, Witold. Günlük 1953-1958. I.Cilt.
Çev: Neşe Taluy Yüce. İstanbul: YKY, 2015.
Gombrowicz, Witold. Günlük-II.Cilt. Çev: Neşe Taluy Yüce. İstanbul: YKY, 2017.
