Gombrowicz’in Romanında
Başkahraman
Pornograf
• Ferdydurke’den yirmi yıl sonra yazdığı Pornografi’yi,
Gombrowicz Ferdydurke’nin bir uzantısı olarak kabul eder.
Eser Witold ve Frederick’in arkadaşları Hippolyte’nin Sandomierz’deki malikânesini ziyaret etmeleriyle başlar.
Gombrowicz, ikinci dünya savaşını hiç yaşamamış olmasına rağmen, olaylar çok uzaktan hissedilen bir savaş fonu
üzerinde geçmektedir. Kitapta Witold ve Frederick’in,
Nabokov’un Lolita’sına benzer bir karakter olan, Henia ve
Karol’u yakınlaştırma çabalarının yanı sıra, üç tane de cinayet yer almaktadır. Bu bağlamda bakıldığında Gombrowicz’in
parodiyi, eserin türü konusunda kullandığı göze çarpmaktadır.
• Ayrıca anlatım türü olarak Gawęda’ya benzemektedir. Gawęda 17. yüzyılda ve 19. Yüzyılın ortalarında Polonya’ da kullanılmış polisiye bir roman türüdür. Soylu yaşantıları arasında geçen bu türe, yazar “size bir maceramı daha anlatacağım” diyerek
başlar. Aynı giriş pornografi’ de de yer almaktadır. Tıpkı gawęda türünde olduğu gibi Pornografi’ yi anlatan da yaşayan da
yazarın kendisidir, eserin soylu bir malikânede geçiyor olması da benzer özelliklerden biridir. Yine faili bulunamayan bir
cinayetin olması esere gawędanın polisiye havasını katmıştır
• Gawędanın yanı sıra edebiyat tarihçileri Pornografi’yi ele alırken pikaresk romandan da söz etmektedirler.
• Pikaresk roman ilk defa İspanya’ da 16. yüzyılda yazılan Lazarillo de Tormes adlı romanla ortaya çıkan bir türdür. Romanda genç bir
adamın maceraları, bir kentten diğerine dolaşması anlatılır. Romanın kahramanı Picaro iyi ve dürüst bir çocuk olarak büyütülmesine
rağmen, evinden ayrılışından sonra içine düştüğü tanrının terk ettiği dünyada, hayatta kalabilmek için toplumun kendine gösterdiği yolu seçerek, başkalarının sırtından geçinen bir düzenbaza dönüşür.
Burada okuyucunun karşısına çıkan Picaro’nun kötülüğü değil, toplumun kötülüğüdür. Eser olgunlaşmamış bir çocuğun
maskelenme sürecine dikkat çeker. İyinin veya kötünün cezalandırması durumu söz konusu değildir. Bu bağlamda
değerlendirildiğinde pornografi pikaresk roman türüyle benzerlik göstermektedir.
• İyi yetiştirilmiş çocuklar olan Hena ve Karol, Witold ve Frederick çiftliklerine gelmeden
önce sıradan hayatlarına devam etmektedirler.
Fakat ikilinin gelişinden sonra hayatları
değişmeye başlamıştır. Witold ve Frederick’in olgunluğu, gençliğe, tamamlanmamışa,
yetkinsizliğe, olgunlaşmamışlığa açtır. Böylece bu iki taraf arasında, sonunda çocukların
maskelenmesiyle sonuçlanan bir ilişki başlar.
• Olgunluğun, gençliği fark etmesi eserde kilise
sahnesinde başlar. Bu bölümde ilk önce ayinin krize uğratılması ortaya çıkar. İnançsız olan Frederick’in kilisede dua etmeye başlaması, sanki diğerlerinin maskelerini yüzlerinden çıkarıp, onların dualarının, sahteliklerinin üzerinde yaptığı bir dansa
dönüşmüştür. Ayin kutsallığını, yıkılmazlığını kaybetmiştir. Bu sahne Ferdydurke’de Jojo’nun modern anne ve babanın odasındaki modernliği yıkmak için yaptığı dansa benzerlik göstermektedir.
• Eserdeki albayın cinayetinin bir eskizi olarak kabul edilebilecek olan solucan ezme sahnesi oldukça önemlidir. İşlenilen günah gençleri bir araya getirmiştir.
Erdemli davrandıklarında onlar için kapalı kutu olan gençler, günaha girdiklerinde olgun olan Witold ve Frederick gibi zevk alabileceklerdir.
• Pornografi karşıtlıkların mücadelesini yansıtan bir eserdir: “eros ve thanatos, gençlik ve olgunluk, saflık ve müstehcenlik gibi”. Bunlara ek olarak, Amelia ve Frederick’in bölümünde inanç ve inançsızlığın karşı karşıya geldiği
görülmektedir. Bu noktada yine ötekinin bakışına bir gönderme yapılabilir.
Taraflar karşılarındakini kendi varlıklarının gücüne göre biçimlemek isterler.
Amelia’nın inancına karşılık, Frederick’inki savaşır. Fakat Frederick’in
tanrıtanımazlığı karşısında, Amelia’nın tanrısı anlamını yitirir, savunmasız kalır.
• Gombrowicz Pornografi’de de durumsal ve sözsel groteski başarıyla kullanmıştır.
Kaynaklar
• Gombrowicz, Witold. Günlük 1953-1958. I.Cilt.
Çev: Neşe Taluy Yüce. İstanbul: YKY, 2015.
• Gombrowicz, Witold. Pornografi. Çev:Berran Tözer. İstanbul: Ayrıntı yayınları, 1998.
