GGY 303 İmar Hukuku
Prof. Dr. Ruşen KELEŞ
İmar Planlarını Uygulama Araçları
• Bölgeleme
• Yerbölümleme (Parselleme)
• Kamulaştırma, Kamulaştırmasız El Atma ve Acele Kamulaştırma
• İmar Programı (İzlencesi)
• Yapı İzni ve Yapı Taslağı
• İmar planlama sürecinin en çetin evresini hiç kuşkusuz uygulama oluşturur.
• Planlar, plan amaçlarına ulaşmayı sağlayacak araçlar yardımıyla yaşama geçirilmedikçe kağıt üzerinde kalmaya mahkumdurlar.
• Planın uygulanması, başta planı uygulama istencinin varlığı kadar,
ekonomik, tüzel, yönetsel kurumsal ve siyasal pek çok koşulun varlığını gerektirir.
• Bu koşullardan yoksun bir yerel yönetim imar planlarını gerçekleştirme şansını elde edemez.
• Planı uygulama istenci salt yerel ve merkezi yönetimde bulunması gerekli ve yeterli bir özellik değildir. Plan kararlarından çıkarları belli ölçülerde etkilenebilecek olan bireylerin de plana sahip çıkmaları gerekir.
• İmar planlarının uygulamasında planın gerçekçi olarak
hazırlanmamış olması, güvenilir nüfus ve kaynak kestirimlerine dayanmaması, gereksinme duyulan toprakların kamunun
iyeliğinde olmaması, plan kararlarını gerçekleştirmenin zorunlu kıldığı alçal kaynaklardan yoksunluk ile merkezi ve yerel
yönetimler arasındaki siyasal gerginlikler gibi nesnel etmenlerin de rol oynamakta olduğu ve aksaklıklara yol açtığı
unutulmamalıdır.
• İmar planlarını uygulamak için var olan araçlar birkaç yönden sınıflandırmaya konu yapılabilir. Bir kez, bunlardan bir bölümü belediyelerin imar planlamasından bağımsız olarak her zaman kullandıkları araçlardır. Örneğin, kamulaştırma.
• Salt belediyelerin imar planlarını uygulamaları amacıyla kendilerine verilmiş olan plan uygulama araçları da vardır. Örneğin, bölgeleme ve yerbölümleme.
• Araçların bir başka açıdan sınıflandırılmasında ise bunların daha çok alçal nitelikteki yoksa tüzel nitelikte mi olduğuna bakılır. Örneğin, yapı denetimi.
1. Bölgeleme
• Kent topraklarının kullanışını ve gelişmesini denetlemek ve yönlendirmek amacıyla kenti bu toprakların bugünkü ve gelecekteki kullanım türlerine göre bölgeciklere ya da semtlere ayırma işlemi olarak tanımlanır.
• Amaç, türlü kent işlevleri için kentte yer ayırmak ve her işlevin kendine ayrılmış olan alanda yerleşmesini sağlayarak düzensiz yerleşmeyi
önlemektir.
• Bölgeleme yoluyla birbirleriyle uzlaşabilen kentsel işlevleri biraraya
yerleştirmek, toprağın değerini korumak, kentin düzenli imarını sağlamak olanağı bulunur.
• Hem özel hem de kamusal kuruluşları ilgilendiren bölgeleme geleceğe dönük bir planlama aracıdır.
• Bölgeleme, kimi ülkelerde tek bir yasal belgede toplanmıştır. Türkiye’de ise belediyelerin bölgelemeye ilişkin yetkileri çeşitli yasa, tüzük ve
yönetmeliklere dağılmış durumdadır.
• Bölgeleme, imar planlarında belli başlı gelişme yönleri ve biçimleri gösterilmiş kentsel gelişme ilkelerine aykırı olarak kullanılmaz.
• Bölgelemenin üç değişik türünden birincisi, kullanım bölgelemesi adını taşır. Başlıca kullanım bölgeleri, oturma bölgeleri, sanayi bölgeleri ve ticaret bölgeleridir.
• Bölgelemenin ikinci türü olan yükseklik bölgelemesi, yapılar için yeterli ışığı ve havayı, yapılar arasında göze hoş gelecek uyumu ve orantıyı
sağlamak amacıyla, kent topraklarından düşey olarak yararlanma hakkını bölgelere göre farklı biçimlerde sınırlamaktır.
• Üçüncü tür bölgeleme, yoğunluk bölgelemesidir. Yoğunluk bölgelemesi kentin çeşitli kesimlerinde nüfusun farklı yoğunluklarda toplanmasını
sağlamak amacıyla her bölge için farklı yoğunluk ölçütleri saptanmasıdır.
