GGY 303 İmar Hukuku
Prof. Dr. Ruşen KELEŞ
İMAR PLANLAMASINA HALKIN (KENTTAŞIN) KATILMASI
• Türkiye’de halkın kent planlaması sürecine etkin ve bilinçli bir biçimde katıldığı görülmez. İmar yasalarında halk katılışını engelleyen hükümler yer almış olmamakla birlikte, halkın, kent planlarının hazırlık ve uygulama evrelerinde sürece eylemli olarak katılmasını zorunlu kılan yasal hükümler yoktur.
• Belediyelerin imar planlarının düzenlenmesine ilişkin 1936 tarihli, bugün yürürlükte olmayan bir yönetmelik, plan hazırlıklarını yapmak için oluşturulan komisyonda belediye meclisinin üç temsilcisinin yanı sıra, beldeyle ilgili yapıt yazmış olanların ve kentin imarı konusunda inceleme ve araştırmaları bulunan en az iki kişinin de yer almalarını öngörüyordu.
• Bugün uygulanmakta olan 1985 tarihli İmar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmelik ise, planlama
evresinden önce gelen çözümleyici inceleme ve araştırmalar aşamasında kamu kuruluşlarının, özel kuruluşların ve sivil toplum örgütlerinin sürece katılmalarına olanak vermemiştir.
• Halkın kent planlamasına yasal ve biçimsel katılması yolu açık olmakla beraber, bu yolun kullanılması, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’nın ve ilgili belediyelerin takdirlerine bağlı bulunmaktadır.
• Halkın planlama sürecine katılması dolaylı olarak belediye meclisleri kanalıyla olmaktadır.
• Planlar, belediye meclislerinde kabul edilirken, üyelerin
denetiminden geçer. Halka açık olması yasal bir zorunluluk olan belediye meclis görüşmelerinde plan üzerindeki tartışmalar
kamuoyu önünde yapılır.
• Halka açık olması yasal bir zorunluluk olan belediye meclis
görüşmelerinde plan üzerindeki tartışmalar kamuoyu önünde yapılır
• O kentte yaşayanlar, meclisteki temsilcileri aracılığıyla planların oluşmasına etkide bulunabilirler.
• Denilebilir ki, Türkiye’de kent planlaması sürecine olumlu bir katılmadan çok, olumsuz bir katılma söz konusudur. Bu tür
katılma, planla getirilen kararlardan çıkarı etkilenmekte olanların türlü yollardan planlama örgütlerini etkilemeye çalışarak
gerçekleştirilmektedir. Olumsuz katılmanın ikinci bir yolu da halka duyurularak kesinleşen planlara karşı, yurttaşın yargı yerlerine başvurarak çıkarını bozulmaktan korumaya
çalışmasıdır.
• 2004 tarih ve 5393 sayılı Belediye Yasası ile kurulması öngörülen kent konseylerine bağlı olarak görev yapan uzmanlık kuruluşlarının, imar ve planlama konularında yararlı katkılar yapması olasılığı
vardır.
• Ne var ki, aradan yaklaşık 15 yıla yakın bir süre geçmiş olmasına karşın, kent konseylerinin gerçek anlamda bir katılımcı mekanizma oluşturamadıkları, çoğunlukla belediyelerin güdümünde işlev
görmekte oldukları dikkat çekmektedir
• Kentli haklarına yönelik uluslararası belgeler de hazırlanmıştır.
Örneğin, Kentli Hakları Şartı adını taşıyan uluslararası hukuk belgesi, Avrupa Konseyi’nin hazırladığı 1992 tarihli bir
sözleşmedir.
• Diğer uluslararası sözleşmelerden farklı olarak, Konseyi’n üyesi olan devletlere değil, devletler içindeki yerel yönetimlere hitap etmektedir.
• Amacı, kentlerde yaşayan insanların kentli olmak nedeniyle birtakım temel kent hizmet ve kolaylıklarından yeterinde
yararlanmalarını sağlamaktır.
Kentli Hakları Şartı’nda sözü edilen haklar arasında;
• güvenli bir kent yaşamı,
• kirletilmemiş, sağlıklı bir çevre,
• yeterli çalışma fırsatlarının yaratılması,
• barınma, sağlık, ulaşım, dinlenme ve spor gereksinmelerinin gereği gibi karşılanması,
• kaliteli bir mimari ve fiziksel çevre, kültürler arası kaynaşmanın ve kentin toplumsal ve ekonomik işlevleri arasında uyumun
sağlandığı bir yaşam ortamı,
• kenttaşların kent yönetimine olabildiğince katılabildiği kentsel çevrelerin oluşturulması başta gelmektedir.
• Ekonomik gelişme, sürdürülebilir kalkınma,
• mal ve hizmetlere erişim kolaylığı,
• doğal zenginlik ve kaynaklardan herkesin yararlandığı,
• belediyelerin birbirleriyle serbestçe yardımlaşabildiği,
• kişilerin gönencini ve aralarındaki eşitliği gözeten,
• sera gazı salınımlarının denetim altında tutulduğu,
• yoksullukla savaşımın gözden uzak tutulmadığı ve
• bütün bunların gerçekleşmesine olanak verecek kaynakların kent yönetimlerine sağlanmış olduğu bir kentsel yaşamı Kentli Hakları Şartı’yla ulaşılmak istenen amaçlar arasındadır.
• Kentli Hakları Şartı, söz konusu haklardan yararlanmada, yaş, cinsiyet, etnik köken, siyasal düşünce, sosyo-ekonomik statü ayrımı
yapılamayacağını vurgulamıştır.
• Avrupa Konseyi, 2004 yılında uluslararası hukuktaki yeni gelişmelerin ışığı altında Kentli Hakları Şartı’na sürdürülebilir gelişme ve benzeri kimi kavramları eklemiş, 2008 yılında da Şart’ı yeni bir Kentlilik için Manifesto adıyla yenileyerek dünya kamuoyuna sunmuştur.
• Yeni belgede ekonomik ve toplumsal gönencin birbirlerinden
ayrılamayacağı, istihdamın artırılması gereğine, toplumsal ayrımcılığın önlenmesine çevrenin ve doğal kaynakların korunmasına da yer
verişmekte ve kültürel çoğulculuğa sahip çıkılması istenmektedir.
