Yapıları/Sınıflandırılmaları/İsimlendirilmeleri HETEROSİKLİKLER

HETEROSİKLİKLER

Yapıları/Sınıflandırılmaları/İsimlendirilmeleri

• Heterosiklik bileşikler halka yapılarında C atomları yanında bir ya da birden çok

heteroatomlar içerirler. Yapıya katılan heteroatomların türlerine göre

heterosiklikler;

• N-heterosiklikler (azot içerenler)

• O- heterosiklikler (Oksijen içerenler)

• S-heterosiklikler (Kükürt içerenler)

olmak üzere sınıflandırılabilirler.

Biyokimyasal açıdan önemli heterosikliklerin iskeletleri

• 5’li halka:

• pirol

N H

• Hem’i oluşturan porfirin halkasında

• Bilirubin

• Alkaloid

• İmidazol

N N

H

• Bazik

• Histidin

Tiazol

• N

^S

• B1 vitamini

• İmidazol ve Tiazol sentetik ilaçların

(metramidazol, sülfotiyazol) yapısında bulunurlar.

6’lı halka

• Piridin

N

• Bazik

• B6 vitamini, nikotinamid

• Tüberküloz ilacı (izonikotinik asit hidrazit)

Pirimidin (1,3 diazin)

• N

N

• Bazik

• Nükleik asit bazı

• B grubu vitaminleri (tiamin, riboflavin, folik asit)

• alkaloid

• İndol halkası

N H

Triptofan aminoasidinin yapısında

Pürin= pirimidin+imidazol

• Nükleik asit bazı

Porfirinler

porfirin halka sistemi içeren renkli maddelerdir.

Porfirin halka sisteminin en basit temel maddesi pirol halkasıdır.

Porfirin halka sistemindeki pirol halkalarının N

atomlarına Fe, Mg, Co, Zn, Ni, Cu gibi metallerin

iyonlarının bağlanmasıyla

metaloporfirinler diye

tanımlanan çeşitli porfirin

bileşikleri oluşur.

• Hemoglobinin yapısında rol oynarlar.

• Kofaktörlerin yapısında da bu iskelet

görülür.

Aminler

Aminin kimyasal yapısı

Aminler( ana atom olarak azota sahip olan organik bileşikler ve fonksiyonel gruplardır.

Yapısal olarak aminler amonyağa benzerler.N atomlarına bağlanmış organik R örneklerinin sayılarına göre;

Primer (1xR) RNH

Sekonder (2xR) R

NH Tersiyer (3xR) R

N

Kuarter (4xR) R

N

amonyum bileşiklerine ayrılırlar.

• Aminler

• Canlı sistemlerde en çok rastlanılan üç element C, H ve O’dir, Azot hem bitkisel hem de hayvansal kökenli doğal

bileşiklerin birçoğunda olduğu gibi, proteinlerde ve nükleik asitlerde de bulunur.

• Aminlerin birçoğu fizyolojik etkinlik

gösterirler. Örneğin, insan vücudunun

sempatik sinir sisteminin iki doğal uyarısı, norepinefrin ve epinefrin (adrenalin)’dir.

Her ikisi de β-feniletilamin’dir.

• Aminlerin isimlendirilmesinde organik örneğin isminin sonuna amin sonekinin getirilmesi kullanılır. Fakat bazı aminler trival isimler de taşırlar.

• CH

-NH

metil amin

• (CH

)

NH dimetil amin CH

CH

-NH

• (CH

)

N trimetil amin CH

CH

-N

CH

• Anilin

NH

Aminlerin özellikleri

• Polar olmaları nedeniyle, düşük karbon sayılı aminler suda iyi çözünürler.

• Azot atomlarındaki serbest elektron çiftleri

ile bir proton alabilirler (Örn: amonyak)

• NaOH gibi kuvvetli bazların ilavesinde serbest aminler tekrar oluşurlar. (H aldıkları için bazik bir özellik gösterirler).

• CH

gibi elektron itici substituentler NH

karşısındaki bazikliği yükseltirken, elektron alıcı substituentler bazikliği zayıflatırlar.

• Karbonamidler ve sulfonamidler suda bazik değildirler.

• Aminler ve aminlerin amonyum tuzlarından

oluşan karışımlar tampon niteliği gösterirler. Bu

nedenle bu tür karışımların çözeltilerinde tampon

denklemi kullanılabilir.

• Primer aminler aldehitlerle, bir mol su

çıkararak birleşirler ve azometinler (schiff bazları) oluşur. Reaksiyon reverzibldir.

• RNH ₂ +O=CH-R R-N=CH-R+H ₂ O (primer amin+aldehit Azometin+su) Bir azometinin hidrolizi tekrar amin ve

aldehiti oluşturur.

• Aminoasitlerden CO

koparılması

(dekarboksilasyon) ile oluşan aminlere biojen aminler adı verilir.

• Biojen aminlerin çoğu kuvvetli farmakolojik etkilere sahiptir. Geri kalan kısmı da;

• Hormonların ön maddeleri,

• Koenzimlerin yapıtaşları ve

• Başka biyolojik substanslar olarak da büyük önem taşırlar.

• Özellikle aromatik aminoasitlerden oluşan

• Biojen aminler farmakolojik ve fizyolojik açıdan

önemlidirler.

MERKAPTANLAR (TİOLLER) / DİSÜLFİTLER/ SÜLFONİK ASİTLER

• Tioller (merkaptanlar) R-SH

• H

S’ün monosubstitüsyon ürünleridir.

• SH- grubu içerirler

• İsimlendirme C iskeletinin isminin sonuna

merkaptan ya da tiol son ekinin ilavesi ile yapılır.

• R-SH

• CH

-CH

-SH Etilmerkaptan / Etantiyol

Disülfitler (R-S-S-R)

• S-S köprüsü (disülfit bağı) üzerinden iki organik örneğin birleşmesiyle oluşur.

• (R-S-S-R)

• CH

-CH

-S-S-CH

-CH

Dietildisülfit

Sülfonik asitler (R-SO ₃ H)

• Bir alkil örneğine bağlanmış halde SO

(OH)- (Sülfonil, SO

H-) grubu içerirler.

• (R-SO

H)

• C

H

-SO

H (Benzolsülfonik asit)

• C

H

-SO

NH

(Benzolsülfonamid)

Özellikleri

• Merkaptanlar kötü kokulu maddelerdir ve asiditeleri nedeniyle sulu bazlarda çok iyi çözünürler.

• Ağır metal tuzlar ile güç çözünen merkaptidleri oluştururlar.

• Reverzibl bir reaksiyonla ve hafif dereceli bir

oksidasyonla uygun disülfidleri oluştururlar.

• Kuvvetli bir oksidasyonla ise sülfonik asitleri verirler.

• Aromatik sülfonik asitler, bir aromatiğin sülfonizasyonu ile elde edilir.

• Sülfonik asitlerden de sülfonamidler elde edilir.

• Biyokimyada SH- grubu içeren aminoasitlerin

oksidatif olarak birbirlerine bağlanmaları ile

oluşan disülfit köprüleri önemlidir. Sülfonamidler

ise kemoterapotikler olarak kullanılır.

ALKOLLER

• Alkoller, sp

melezleşmesi yapmış bir karbona bir

hidroksil grubunun bağlanmasıyla oluşmuş bileşiklerdir.

– Etanol; içkilerde kullanılır.

– Propanol; antibakteriyel olarak kullanılır.

– Metanol; otomobillerde antifiriz olarak kullanılır.

• Alkoller bir veya birden fazla OH grubunu alifatik iskelette içerirler.

• Bu iskelet OH grupları yanında H atomu veya C

grupları substituentleri içerirler. Normalde bir C

atomunda en fazla bir OH grubu bulunur.

• Hidroksil grubunun bağlandığı C atomundaki

substituentlerin sayılarına göre alkoller primer,

sekonder, ve tersiyer alkoller olarak

isimlendirilirler.

Alkollerin Sınıflandırılması

• Alkoller,

– Metil – Birincil – İkincil – Üçüncül – Allilik

– Benzilik

alkoller olarak sınıflandırılırlar.

• Alkol molekülünde yer alan OH gruplarının sayılarına göre de tek ya da çok değerlikli alkoller olarak sınıflandırılırlar.

• Primer (birincil) alkoller: -OH grubu bir uçtaki karbona bağlı olup bu karbona en az iki H atomu bağlı olur.

• CH3 -CH2-OH gibi.

• R-CH2OH (Primer alkol)

• Sekonder (ikincil) alkoller: -OH grubu aradaki herhangi bir karbona bağlı olan alkollerdir. -OH grubunun bağlı olduğu karbona bir H atomu bağlı olur.

• CH3-CHOH-CH3 gibi.

R

• R-CH-OH (sekunder alkol)

• Tersiyer (üçüncül) alkoller: -OH grubu H’sı olmayan karbona bağlıdır.

• (CH3)3COH gibi.

R

R-C-OH (Tersiyer alkol)

R

R

R-C-OH (tek değerlikli) R

R

R-C-OH

R-C-OH (iki değerlikli)

R

R-C-OH R-C-OH

R-C-OH (üç değerlikli)

• İsimlendirmede kökü oluşturan hidrokarbonun

isminin sonuna –ol son ekinin ilavesi kullanılır.

• Çok değerlikli alkol örnekleri CH2-OH

CH2-OH

GLİKOL

CH2-OH

CH2-OH

CH2-OH

GLİSERİN

Fiziksel Özellikleri

• Alkollerin erime ve kaynama noktaları yapılarındaki C sayılarının artışı ile yükselir.

Fakat kaynama ve erime noktaları aynı sayıdaki

C içeren alkanlardan daha yüksektir. Bunun

nedeni, alkanlarda saptanamayan büyük bir

buharlaşma ısısı oluşturan H köprüleri oluşumu

sayesinde alkol moleküllerinin dissosiasyonudur.

• Alkollerin suda çözünürlüğü de –OH grupları

tarafından etkilenir. Hidroksil grupları moleküle

ne kadar hidrofilik karakter kazandırırlarsa suda

çözünürlük de o derecede artar.

ÖR / Düşük C sayısına sahip olanlar suda daha çok çözünürler. Karbon sayısının artması ile birlikte alkil örneklerindeki hidrofob etkileşim kuvvetlenir ve suda çözünürlükleri de daha azdır ve sadece organik çözücülerde çözünürler.

Metanol, etanol, propanol hem suda hem de

organik çözücülerde çok iyi çözünürler.

Kimyasal özellikleri

• Alkoller suda asidite göstermezler.

• Alkoller alkali metallerle (su varlığında) tuz içeren alkolatlar oluştururlar.

• Alkollerden molekül içi su ayrılması ile alkenler

oluşur.

• Primer alkoller I. aldehit II. k. asite oksitlenirler.

R-CH

-OH R-CH=O+2H

+2e

asit

• Sekonder alkollerin oksitlenmesi ile ketonlar oluşur.

R

-CH-OH R

C=O+2H

+2e

• Tersiyer alkoller C-C bağları koparılmadan oksitlenemezler.

R

C-OH

Alkollerin Esterleşmesi

• A.Karboksilli asitlerle esterler

• Alkoller, karboksilli asitler ve karboksilik asit türevleriyle tepkime vererek karboksilik asit esterlerini oluştururlar.

• B. İnorganik esterler

• Alkollerin İnorganik Esterleri: Alkollerin, mineral asitleri veya mineral asidi halojenürleri verdikleri bileşiklerdir.

• Nitrat esterleri (RONO

): Nitrogliserit (gliserit trinitrat) patlayıcıdır. Patlama sırasında hızlı bir

indirgenme yükseltgenme tepkimesi olur ve çok fazla N

, CO

, H

, O

oluşur.

Organik nitratlar ve nitritler, bazı kalp hastalıklarının

sağaltımında damar genişletici (vazodilatör) olarak

kullanılır.

• Fosfat esterleri: Fosforik asit ve anhidritlerinin fosfat esterleri biyokimyada çok önemlidir.

Canlılarda meydana gelen yer değiştirme

tepkimelerinde ayrılan grup difosfat grubudur.

• Sülfatlar: Derişik sülfürik asidin alkollerle

tepkimeye girmesi monoalkil ve dialkil sülfat esterlerini oluşturur.

• Sülfonatlar: Genel formülü RSO

OR olan organik esterlerdir. Sülfonatta alkil yada aril grubu

doğrudan doğruya S atomuna bağlanır. Bu

bileşiklere tosilatlar denir.

Alkollerin Yükseltgenmesi

• Yükseltgenme; bir atomdan elektron çıkarılması,

• İndirgenme; bir atoma elektron eklenmesi olayıdır.

• Organik tepkimelerde, eğer molekül oksijen kazanırsa veya hidrojen kaybederse

yükseltgenir.

Eğer molekül oksijen kaybeder yada hidrojen

kazanırsa indirgenir.

• Alkoller,

– Ketonlara – Aldehitlere

– Karboksilli asitlere yükseltgenebilir.

Bu yükseltgenmeler biyolojik sistemlerde

de meydana gelir.

Alkollerin Sentezlerde Kullanılması

• Alkoller

– Alkil halojenürlerin – Alkenlerin

– Karbonil bileşiklerinin – Esterlerin

sentezi için uygun başlangıç maddeleridir.

FENOLLER

• Direkt olarak benzol çekirdeğine bağlanmış OH grubu içeren aromatik hidroksilli bileşiklerdir.

OH

OH

OH

1,2 dihidroksibenzol

O-dihidroksibenzol

OH

OH

• Hidrokinon, p-dihidroksibenzol

Kinonlar

• Altılı halkada iki tane çift bağlı oksijen atomu içerirler.

• Genel olarak bağların bu şekilde

düzenlenmelerine kinoid sistem adı verilir.

O

O 1,2 benzokinon

Hidrokinon/kinon dengesi organizmanın redoks

çiftlerinde rol oynar. Kinonlar alkollerin

dehidrojenizasyonları sırasında ya da SH-

gruplarından alınması gereken hidrojenler için

temel akzeptörü oluştururlar.

• Organik kimyada en önemli fonksiyonel gruplardan biri de

"karbonil grubudur".

• Karbon ile oksijen arasında çift bağlanmanın sözkonusu olduğu fonksiyonel grup "karbonil grubu" olarak adlandırılır.

• Karbonil grubu, aldehitlerin, ketonların, karboksilik asitlerin ve karboksilik asit türevlerinin yapısında yer alır.

• Ancak bu bileşikler arasında sadece aldehitler ve ketonlar

"karbonil bileşikleri" olarak anılırlar.

C= O

Karbonil grubu

O R C H

Aldehit (R Alifatik veya Aromatik) R C R'

O

Keton (R ve R' Alifatik veya Aromatik) R C OH

O

Karboksilik Asit (R Alifatik veya Aromatik)

O

R – C – L

karboksilik asit türevleri (R alifatik veya aromatik)

L=-OR, -NH2, X

Aldehitler, primer alkollerin oksitlenmesiyle elde

edilirler.

Ketonlar, sekonder alkollerin oksitlenmesiyle elde

edilirler.

Aldehitler ve ketonlar polar olmakla birlikte molekülleri arasında hidrojen bağları meydana gelmez;

bu nedenle kaynama noktaları alkollerinkinden daha

düşüktür.

Aldehitlerin ve ketonların küçük moleküllü olanları suda çözünürler; çünkü su molekülleriyle hidrojen bağları

yapabilirler. Molekül büyüdükçe hidrofob etkiden dolayı

suda çözünürlükleri azalır.

Aldehitler ve ketonlar, reaksiyon yeteneği fazla olan

bileşiklerdir; katılma, yükseltgenme, indirgenme,

kondensasyon reaksiyonları verebilirler.

Triklorasetaldehite (kloral) su katılmasıyla uyku ilacı (hipnotik)

olarak kullanılan kloral hidrat Cl

CCH(OH)

 oluşur.

Aldehitler ve ketonlara alkol katılmasıyla yarı-asetaller

oluşur.

Basit şekerlerin pek çoğu başlıca halkalı yarı-asetal

yapısında bulunur.

Aldehitler ve ketonlar tiyollerle tepkimeye girerek

tiyoasetalleri oluştururlar.

Aldehitler, güçlü yükseltgenlerle karboksilik asitlere yükseltgenirler.

Ketonlar, güçlü yükseltgenlerle normal koşullarda

reaksiyon vermezler.

Aldehitler yükseltgenirken yükseltgen maddeyi

indirgerler.

Aldehitlere yükseltgenlerin etkisi, aldehitleri tanıma reaksiyonları bakımından önemlidir. Tollens

belirteci, aldehitlerle sıcakta gümüş aynası verir.

Fehling belirteci, aldehitlerle sıcakta kiremit

kırmızısı Cu

O çökeltisi verir.

Farklı indirgenler, aldehitleri primer alkollere indirgerler.

Farklı indirgenler, ketonları sekonder alkollere indirgerler.

Aldehitlerin ve ketonların önemli bir reaksiyonu,

enolleşme reaksiyonudur.

Karbonil bileşiklerinin keto ve enol şekilleri, özel tipte

yapı izomerleridir.

Birbirine dönüşebilen keto ve enol hallerine

tautomerler denir ve onların birbirine dönüşümüne

tautomerleşme adı verilir.

Karbonil bileşiklerinin aldol kondensasyon reaksiyonu da

önemlidir.

Formaldehit (HCHO), normal şartlarda gaz halde,

karakteristik kokulu bir maddedir; endüstride metanolden

elde edilir.

Formaldehit, proteinleri denatüre eder; bu nedenle

tahriş edicidir; gaz ve çözelti halinde ellere, yüze

ve göze değmesinden sakınılmalıdır.

%40’lık formaldehit çözeltisi, formol veya formalin

diye bilinir. Formolde halâ %10-15 metanol

bulunur. Formol, kuvvetli bir dezenfeksiyon

maddesidir; anatomik dokuların, organların

saklanmasında kullanılır.

Asetaldehit (CH

CHO), renksiz, kaynama noktası 21

C

olan, bayıltıcı kokuda bir maddedir.

Asetaldehit, asetik aside yükseltgenebilir veya etanole

indirgenebilir.

Asetaldehit, sulu asitli ortamda kolaylıkla paraldehit adında halkalı bir trimer verir.

Paraldehit özel kokulu bir sıvıdır; bir zamanlar uyku ilacı olarak kullanılmıştır; nefeste kötü bir koku

oluşturur.

Aseton (CH

COCH

), kaynama noktası 56

C ve kendine has kokusu olan bir sıvıdır.

Asetonun organik bileşikleri çözme gücü yüksektir;

genellikle çözücü olarak kullanılır.

Aseton; su, etanol ve eterle kolayca karışır.

Aseton, diabetes mellituslu hastaların vücudunda

patolojik olarak fazla miktarda oluşur; idrarla ve

solunumla atılır.

Karboksilli asitler

Karboksilli asitler, genel formülleri RCOOH şeklinde

olan organik bileşiklerdir.

Formik asit, asetik asit, propiyonik asit ve butirik

asitler suda çözünürler. Daha fazla karbonlu

karboksilli asitlerde R grubunun hidrofob etkisi

ortaya çıkar ve çözünürlük gittikçe azalır.

Karboksilli asitler, primer alkol ve aldehitlerin

yükseltgenmeleriyle, nitrillerin hidroliziyle elde

edilebilirler.

Karboksilik asitler zayıf asitler olmakla birlikte alkali

ve toprak alkali hidroksitleri, karbonatları ve

bikarbonatlarıyla tuz oluşturabilirler; amonyak ve

aminlerle de amonyum asetat (CH

COONH

) ve

metil amonyum asetat (CH

COOH

NCH

) gibi

tuzlar oluşturabilirler.

Karboksilli asitler alkollere indirgenebilirler.

Karboksilli asitlerin dekarboksilasyonu ile alkanlar

oluşur.

Karboksilli asitlerin -hidrojeninin (veya

hidrojenlerinin) yerine, fosforun katalitik etkisiyle,

halojen geçmesi sonucu -Halojen karboksilli asitler

oluşur.

-Halojen karboksilli asitlerin halojenleri yerine çeşitli nükleofillerin girmesiyle karboksilli asitlerin çok sayıda türevleri yapılabilir.

nükleofiller, üzerinde elektron çifti bulunan atom veya

atom gruplarıdır. Nükleofiller, yüksüz veya anyon

şeklinde olabilirler.

Karboksilik asitlerin katıldığı reaksiyonlarda,

karboksilik asidin karboksil (COOH) grubundaki H

yerine metal veya alkil grupları geçebilir. Böylece

sodyum asetat (CH

COONa) ve etil asetat

(CH

COOC

H

) gibi maddeler meydana gelir.

Karboksilik asitlerin katıldığı reaksiyonlarda,

karboksilik asidin karboksil (COOH) grubundaki -OH

yerine halojen, azot, kükürt gibi heteroatomlu gruplar

geçebilir. Böylece karboksilik asidin türevleri meydana

gelir.

Asit klorürleri (RCOCl), karboksilik asidin -OH

grubu yerine Cl geçmesiyle oluşurlar.

Asit klorürleri, genellikle uçucu sıvılardır ve su

ile kolay hidroliz olurlar; asit klorür şişesinin

kapağı açıldığında, hava nemiyle hidrolizden

dolayı duman çıktığı gözlenir.

Asit klorürleri (RCOCl), karboksilik asitlerin diğer türevlerini elde etmek için anahtar bileşiklerdir.

Asit klorürleri (RCOCl), bazı bileşiklerin sentezinde ve

alkollerin, aminlerin, türevlerini yaparak tanıma

reaksiyonlarında sık kullanılan bileşiklerdir.

Karboksilik asit anhidritleri (RCOOOCR),

karboksilik asitlerin ısıtılmasıyla oluşurlar.

Esterler, karboksilik asitler ile alkollerden oluşurlar.

Esterlerin değişik kullanım alanları vardır.

Etil asetat, metil asetat, etil format gibi küçük moleküllü

esterler, ekstraksiyon çözücüsü ve boya seyreltme

çözücüsü (tiner) olarak çok kullanılırlar.

Butirik asit, valerik asit gibi karboksilik asitlerin bazı

esterleri elma, armut, muz gibi meyve kokusunda

olduğundan yiyecek ve içeceklere yapay koku vermek

için kullanılırlar.

Aromatik esterler parfüm olarak kullanılırlar.

Gliserinin yağ asidi triesterleri, hayvansal ve bitkisel

yağları oluşturan trigliseridlerdir.

Trigliseridlerin baz (örneğin NaOH) katalizli

hidrolizleri, yağ asitlerinin sodyum tuzları karışımını

verir. Olay sabunlaşma (saponifikasyon) olarak

adlandırılır, oluşan madde sabun olarak adlandırılır.

Tioesterler, yüksek enerjili bileşiklerdir; organizmada

sentez reaksiyonlarında önemlidirler.

Amidler, monoaçil amonyak yapısındadırlar.

Amidlerin en belirgin

özellikleri, oldukça polar

bileşikler olmalarıdır.

Diaçil amonyak türevlerine imidler denir.

GLİSERİN VE KARBOKSİLLİ ASİT TÜREVLERİ

• Katı ve sıvı yağlar

• Uzun zincirli yağ asitlerinin gliserin esterleridir. Genelde hayvansal yağlar içinde palmitik-, stearik- ve oleik asidin esterleri yer alır.

• Yağlar, oleik asitte olduğu gibi yapısında çift bağları

içeren yağ asitleri gliserin esterlerinden oluşmuşlarsa

oda ısısında sıvı haldedirler (sıvı yağlar).

• Sıvı yağlardaki çift bağların sayısı çift bağlara iyot additisyonu ile belirlenebilir ve 100 gram yağın bağlayabildiği iyodun gram cinsinden değerine iyot sayısı adı verilir.

• Yağların alkalilerle hidrolizi gliserin yanında uzun zincirli

yağ asitlerinin tuzlarını verir. Bu uzun zincirli yağ

asitlerinin tuzlarına sabun, olaya da sabunlaşma adı

verilir.

• Karboksilli asitlerden biyokimyasal açıdan

önemli türevler oluşur. İnsan ve memelilerin

protein metabolizması son ürünü olan üre

karboksilli asitlerin diamidi’dir.

POLİFONKSİYONEL MOLEKÜLLERİN STEREOİZOMERLERİ

• Birden fazla fonksiyonel grup içeren molekülller, bir başka değişik

polifonksiyonel moleküllerde çoğu kez 4 ayrı substituentin bağlandığı karbon

atomları bulunur. BU tür karbon atomlarına asimetrik karbon atomu adı verilir ve bu

karbon atomları asimetri merkezini

oluştururlar.

• Asimetrik C atomunda yer alan substituentlerin boşluktaki konumlarının ( konfigürasyonlarının) belirlenmesinde R/S ve D/L isimlendirilmesi

prensibi kullanılır.

• Bu tanımlamada iki kriter gözönüne alınır:

1- Önce asimetrik karbon atomuna bağlı

substituentler azalan elektronegativitelerine göre sıralanırlar.

2-Elektronegativitesi en düşük olan substituent

çoğunlukla H, gözlemcinin en uzağında duracak şekilde yerleştirilir. Diğer substituentler

gözlemcinin karşısına yerleştirilir.

• Birbiri ardına dizilen bu üç substituent

elektronegativitelerine göre soldan sağa doğru bir diziliş gösteriyorlarsa moleküle R (D)- formu, sağdan sola doğru bir diziliş gösteriyorlarsa

moleküle S (L)- formu adı verilir. (Dizilişin elektronegativitesi yüksekten düşüğe doğru gözleneceği unutulmamalıdır).

• Asimetrik C atomunda yer alan diğer iki

substituentten heteroatom içereni sağda ise D-

form, solda ise L- form sözkonusudur.

• Bir molekül iki asimetri merkezine sahipse bu molekülün 4 ayrı stereoizomerinin

varlığı düşünülür ve iki çift optik izomeri kurulabilir.

• Cl>SH>OR>OH>NH2>COOH>CHO>CH2

OH>CH3>H (elektronegativite yüksekten

düşüğe doğru)

COOH

OH CH3 R-laktik asit COOH

H3C OH S-laktik asit

COOH

H C OH

CH3 D-laktik asit COOH

HO C H

CH3 L-laktik asit

Hidroksi- ve Ketokarboksilli asitler

• Hidroksi- ve ketokarboksilli asitler

karboksil grupları yanında ilave olarak hidroksi- veya karbonil grupları içerirler.

• Alifatik örneklerinde OH grup ya da

gruplarının yerleri α, β..γ gibi harflerle ya da 2,3.. gibi rakamlarla belirtilir. Aynı

durum keto asitler için de geçerlidir.

• Birçok α-hidroksi- ve ketoasitler için trival

isimler kullanılmaktadır.

Hidroksi asitler

COOH CHOH

CH3 LAKTİK ASİT, α-hidroksi propiyonikasit COOH

CH2 CHOH

CH3 β-hidroksibütirik asit

COOH CHOH

CH2OH Gliserik asit, 2,3 dihidroksi propiyonikasit COOH

CHOH CHOH

COOH Tartarik asit, α,β dihidroksitartarik asit, şarap asidi

Ketoasitler (Aminoasitlerin biyosentezi için önemlidir)

COOH C=O

CH3 Pirüvik asit, α-ketopropiyonik asit COOH

C=O CH2

COOH Okzalasetik asit, α-ketosüksinik asit

COOH C=O CH2 CH2

COOH α-ketoglutarik asit COOH

CH2 C=O

CH3 Asetoasetik asit, β-ketobütirik asit

Özellikleri

• Hidroksi- ve ketoasitler fonksiyonel gruplarının niteliklerini gösterirler.

• Suda iyi çözünürler.

• Birbirlerine dönüşebilirler (redoks reak.)

• α- ve β-hidroksiasitler kolaylıkla molekül içi esterler oluşturabilirler.

• Hidroksi asitler oksidasyonla ketoasitlere

dönüşürlerken, redüksiyonu tekrar hidroksi

asitleri verir.

COOH COOH

CHOH C=O + 2H ⁺ + 2 e ^- CH3 CH3

• α- ve β-hidroksiasitler kolaylıkla molekül içi esterler oluştururlar.

• Ketoasitler oda ısısında bile dekarboksile olurlar ve ketonlar oluşur. Ör/

asetoasetikasitten aseton meydana gelir.

CH3-C-CH2-COOH CH3-C-CH3 + CO2 O O

Asetoasetik asit aseton

AMİNOASİTLER VE PEPTİDLER

• Aminoasitler proteinlerin yapıtaşlarıdır ve

doğadaki proteinlerin yapılarında α-aminoasitler yer alır. Fakat doğada çok az miktarlarda β- ve D- aminoasitler de bulunur.

• Aminoasitler αkarbona tomlarına bağlı R- yan zincirlerine göre birbirlerinden ayrılırlar.

• R- örneği ikinci bir –COOH grubu, ya da ikinci bir bazik merkez (NH2- grubu ya da bazik bir

heterosiklik) veya bir SH –grubu içerebilir.

• Aminoasitler yapılarında bulunan karboksil ve amino gruplarının sayılarına göre

sınıflandırılabilir.

Mono-amino mono-karboksilik asitler Mono-amino di-karboksilik asitler

Di-amino mono-karboksilik asitler

Di-amino di-karboksilik asitler

• Glisin hariç tüm amino asitler asimetrik α- karbon atomuna sahiptirler ve enantiomer D ve L-şekilleri vardır. Fakat doğadaki

proteinlerin yapılarına katılan hemen tüm aminoasitler L-aminoasitlerdir.

• Asimetrik karbon atomuna sahip olmaları nedeniyle aminoasitlerin çözeltileri optikçe aktiftirler ve bazıları ışığın salınım

düzlemini sağa (+) çevirilerken, bazıları

sola (-) çevirir.

D veya L tanımı amino asit ‘in R grubuna D veya L tanımı amino asit ‘in R grubuna

en uzakta bulunan asimetrik karbon’un en uzakta bulunan asimetrik karbon’un

Heteroatomunun (NH

Heteroatomunun (NH

) sağda veya solda ) sağda veya solda olmasına göre tanımlanır.

olmasına göre tanımlanır.

L-Amino asit

NH2

D-Amino asit

• Kuvvetli asit ortamda aminoasitler katyon formundadırlar ve elektriksel bir alan

yerleştirilirse katoda doğru göçerler.

• Kuvvetli alkali ortamlarda ise, aminoasitler

anyonlar olarak bulunurlar, elektriksel alanda anoda göçerler.

• Zwitteriyon formunun maksimale ulaştığı bir pH noktasında ise aminoasitler elektriksel alanda hareket etmezler ve bu pH noktasına izoelektrik pH adı verilir. Bu pH değerinde zwitteriyonlar eşit sayıda (+) ve (-) yüke sahiptirler.

• Zwitteriyonik yapı aminoasitlerin suda kolay

çözünmelerinin nedenini açıklar.

İzoelektik noktalarında ise ^, H iyonları, COOH grubundan, NH

grubuna geçerler. Yani bir amino asit molekülünde, COOH grubu H iyonunu verdiği için negatif yük taşıyan bir COO

grubu, bu H’i aldığı için yükü pozitif olan NH

grubu ile yan yana bulunur Hem pozitif hem de negatif yük taşıyan iyonlara

zwitterion denir.

Zwitterion oluşturabilen maddelere de amfolit adı

verilir.

PEPTİT BAĞLARI

Peptid bağları kurulurken,

Amino asitlerden birinin karboksil grubu ile diğerinin amino grubu yan yana gelirler ve aralarından bir molekül su vererek

peptid bağını kurarlar.

•birçok a.a. Peptid bağı ile bağlanırsa sırasıyla di, tri, tetra, penta vb peptidler oluşur.

•10’dan az a.a. Birbiriyle bağlanırsa oluşan peptide genel olarak oligopeptid adı verilir.

•10’dan fazla a.a. İçeren peptidlere polipeptidler, 1002den fazla a.a. Kapsayan peptidlere makropeptidler adı verilir.

•İsimlendirme karboksil grubu peptid bağına

katılan a.a.in ismini sonuna –il eki getirilir.

Peptid sentezi

•Oldukça basit yapıda peptidlerin hormon ya da doku hormonları olarak önemli rol oynamaları ve ilaç endüstrisinde büyük ilgi görmeleri nedeniyle peptidlerin saf kimyasal sentezleri büyük ilgi toplamaktadır.

•Peptid sentezinde temel ilke, karboksil

grubunun bir türevi ile bir a.a.in amino

grubunun reaksiyonuna sokulmasıdır.

Protein Molekülünün Yapısı

•Primer Yapı (Amino asit sekansı)

•İkincil yapı (Zincir konformasyonu)

•Üçüncül yapı (tersiyer yapı)

•Dördüncül yapı (kuarterner yapı)

PRİMER YAPI

Amino asitlerin molekül içindeki dizilim sıraları

-Molekül başlangıcında yer alan amino asit serbest bir amino

zincir sonunda yer alan amino asitte serbest karboksil grubuna

sahiptir.

SEKONDER YAPI

Alfa heliks yapısı:

Peptid zincirinin bir eksen etrafında helezon şeklinde kıvrılmasıyla meydana Gelir.

Beta-heliks yapısı:

İki veya daha fazla sayıda

polipeptid zincirinin H

bağları ile birbirine bir-

leşmesiyle meydana gelen

yapı.

TERSİYER YAPI

•Hidrojen köprüsü bağları

•Disülfid bağları

•İyonik ilşkiler

•Hidrofob bağlar

Üçüncül yapı bu tür bağlar aracılığı ile oluşturulan

protein molekülünün üç boyutlu asimetrik yapısıdır

Bu bağlar sayesinde protein molekülü kendi etrafında katlanır,

Kıvrılır ve elipsoid ya da globüler bir yapı kazanır.

Üçüncül yapı özellikle proteinlerin fonksiyonel niteliklerini

yerine getirebilmeleri açısından büyük önem taşır.

Primer- sekunder-tersiyer

Globuler protein şeklinde katlanmış peptid zincirleri sık sık

daha büyük yapılı agregatlar halinde bir araya gelirler. Bir

araya gelmiş bu toplu yapıya dördüncül yapı denir.

Primer-sekonder-tersiyer-quarter yapı

DENATÜRASYON

Bir proteinin çözünür formdan çözünmez forma geçişi denatürasyon olayı ile bağlantılıdır.

Denatürasyonda proteinin düzenli yapısı (2.il ve 3.ül) değişir ya da tümüyle ortadan kalkar.

Çözünürlük yanında protein kristalize olma yeteneğini ve aktivitesini kaybeder.

Denatüre olmuş proteinler proteolitik enzimler tarafından kolaylıkla

parçalanabilirler.

Denatürasyon doğal yapının bozulmasıdır. Doğal yapının

bozulması için de protein molekülünün birtakım etkenlere

maruz kalması gerekmektedir. Denatürasyon olayının olması

için peptid bağlarının çözülmesi şart değildir. Protein

molekülünün, katlarının açılması ve değişik bir biçimde tekrar

katlanması yani 2. ve 3. yapılardaki değişiklikler de protein

molekülünün niteliklerini değiştirir. 3. yapının bozulması geri

dönebilir bir denatürasyon olduğu halde, 2. yapının bozulduğu

durumlarda oluşan denatürasyonun geriye dönüşü yoktur.

Proteinlerin doğal yapısının bozulmasıdır.

Denatürasyon nedenleri:

•Asit de bekletme (pH:4 )

•Alkali’de bekletme(pH:10

•Etonolde çözme

•Isı (50-60ºC )

•Konsantre üre çözeltisi

•UV ışınları

•X ışınları

•Kuvvetli çalkalama

•Dondurup çözmr

•Yüksek basınç

)

KARBONHİDRATLAR

Polihidroksi aldehitler, ketonlar veya bunların türevleri olarak tanımlanan

karbonhidratlar biyolojik moleküllerin üçüncü büyük kısmını oluştururlar.

Şekerler veya sakkaritler olarak da isimlendirilen bu grup bileşikler,

(CH

O)

genel formülü ile gösterilir. Ancak genel formüle uyduğu

halde karbonhidrat olmayan (Laktik asit (C

H

O

), asetik asit

(C

H

O

)), genel formüle uymadığı halde karbonhidrat olan

(Ramnoz (C

H

O

)bileşikler de vardır.

SINIFLANDIRMA

Karbonhidratlar; karbon atomu sayısına, basit şeker sayısına,

taşıdığı aldehit ve keton grubuna

göre üç ayrı şekilde sınıflandırılır.

1. Karbon atomu sayısına göre

a. İki karbonlu şekerlere diozlar adı verilir ve örnek olarak glikol aldehit gösterilir.

% ChemDraw Laser Prep

% CopyRight 1986, 1987, Cambridge Scientific Computing, Inc.

userdict/chemdict 145 dict put chemdict begin/version 24 def/b{bind def}bind def/L{load def}b/d/def L/a/add L/al/aload L/at/atan L/cp/closepath L/cv/curveto L/cw/currentlinewidth L/cpt/currentpoint L/dv/div L/dp/dup L/e/exch L/g/get L/gi/getinterval L/gr/grestore L/gs/gsave L/ie/ifelse L/ix/index L/l/lineto L/mt/matrix L/mv/moveto L/m/mul L/n/neg L/np/newpath L/pp/pop L/r/roll L/ro/rotate L/sc/scale L/sg/setgray L/sl/setlinewidth L/sm/setmatrix L/st/stroke L/sp/strokepath L/s/sub

L/tr/transform L/xl/translate L/S{sf m}b/dA{[3 S]}b/dL{dA dp 0 3 lW m put 0 setdash}d/cR 12 d/wF 1.5 d/aF 10 d/aR 0.25 d/aA 45 d/nH 6 d/o{1 ix}b/rot{3 -1 r}b/x{e d}b/cm mt currentmatrix d/p{tr round e round e itransform}b/Ha{gs np 3 1 r

xl dp sc -.6 1.2 p mv 0.6 1.2 p l -.6 2.2 p mv 0.6 2.2 p l cm sm st gr}b/OB{/bS x 3 ix 3 ix xl 3 -1 r s 3 1 r e s o o at ro dp m e dp m a sqrt dp bS dv dp lW 2 m lt{pp lW 2 m}if/bd x}b/DA{np 0 0 mv aL 0 aR aL m 180 aA s 180 aA a arc cp fill}b/OA{np 0 cw -2 dv mv aL 0 aR aL m 180 aA s 180 arc 0 cw -2 dv rlineto cp fill}b/SA{aF m lW m/aL x aL 1 aR s m np 0 p mv rad 0 p l gs cm sm st gr}b/CA{aF lW m/aL x aL 1 aR s m 2 dv rad dp m o dp m s dp 0 le{pp

pp pp}{sqrt at 2 m np rad 0 rad 180 6 -1 r s 180 6 -1 r s arc gs cm sm st gr cpt e at ro}ie}b/AA{np rad 0 rad 180 180 6 -1 r a arc gs cm sm st gr}b/RA{lW m/w x np rad w p mv w w p l rad w n p mv w w n p l w 2 m dp p mv 0 0 p

l w 2 m dp n p l st}b/HA{lW m/w x np 0 0 p mv w 2 m dp p l w 2 m w p l rad w p l rad w n p l w 2 m w n p l w 2 m dp n p l cp st}b/Ar1{gs 5 1 r 3 ix 3 ix xl 3 -1 r s 3 1 r e s o o at ro dp m e dp m a sqrt/rad x[{2.25 SA DA}{1.5 SA DA}{1 SA DA}{cw 5 m sl 3.375 SA DA}{cw 5 m sl 2.25 SA DA}{cw 5 m sl 1.5 SA DA}{270 CA DA}{180 CA DA}{120 CA DA}{90 CA DA}{3 RA}{3 HA}{1 -1 sc 270 CA DA}{1 -1 sc 180 CA DA}{1 -1 sc 120 CA DA}{1 -1 sc 90 CA DA}{6

RA}{6 HA}{dL 2.25 SA DA}{dL 1.5 SA DA}{dL 1 SA DA}{2.25 SA OA}{1.5 SA OA}{1 SA OA}{1 -1 sc 2.25 SA OA}{1 -1 sc 1.5 SA OA}{1 -1 sc 1 SA OA}{270 CA OA}{180 CA OA}{120 CA OA}{90 CA OA}{1 -1 sc 270 CA OA}{1

-1 sc 180 CA OA}{1 -1 sc 120 CA OA}{1 -1 sc 90 CA OA}{1 -1 sc 270 AA}{1 -1 sc 180 AA}{1 -1 sc 120 AA}{1 -1 sc 90 AA}]e g exec gr}b/ac{arcto 4{pp}repeat}b/pA 32 d/rO{4 lW m}b/Ac{0 0 px dp m py dp m a sqrt 0 360 arc cm sm gs sg fill gr st}b/OrA{py px at ro px dp m py dp m a sqrt dp rev{neg}if sc}b/Ov{OrA 1 0.4 sc 0 0 1 0 360 arc cm sm gs sg fill gr st}b/Asc{OrA 1 27 dv dp sc}b/LB{9 -6 mv 21 -10 27 -8 27 0 cv 27 8 21 10 9 6 cv -3 2 -3 -2 9 -6 cv cp}b/DLB{0 0 mv -4.8 4.8 l

-8 8 -9.6 12 -9.6 16.8 cv -9.6 21.6 -8 24.6 -4.8 25.8 cv -1.6 27 1.6 27 4.8 25.8 cv 8 24.6 9.6 21.6 9.6 16.8 cv 9.6 12 8 8 4.8 4.8 cv cp}b/ZLB{LB}b/Ar{dp 39 lt{Ar1}{gs 5 1 r o o xl 3 -1 r e s 3 1 r s e o 0 lt o 0 lt ne/rev x

dp 0 lt{1 -1 sc neg}if/py x dp 0 lt{-1 1 sc neg}if/px x np[{py 16 div dup 2 S lt{pp 2 S}if/lp x lp 0 p mv 0 0 p l 0 py p l lp py p l px lp s 0 p mv px 0 p l px py p l px lp s py p l cm sm st}{py 16 div dup 2 S lt{pp 2 S}if/lp x lp 0 p mv 0 0 0 py lp ac 0 py 2 dv lp neg o lp ac 0 py 2 dv 0 py lp ac 0 py lp py lp ac px lp s 0 p mv px 0 px py lp ac px py 2 dv px lp a o lp ac px py 2 dv px py lp ac px py px lp s py lp ac cm sm st}{py dp 2 dv py 180 pA s 180 pA a arc st np px py s py 2 dv

py pA dp neg arcn st}{0 0 p mv 0 py p l px py p l px 0 p l cp cm sm st}{px lW 2 dv a lW -2 dv p mv rO dp rlineto px lW 2 dv a rO a py lW 2 dv a rO a p l rO lW -2 dv a py lW 2 dv a rO a p l lW -2 dv py lW 2 dv a p l 0 py p l px py p l px 0 p l cp fill 0 0 p mv 0 py p l px py p l px 0 p l cp cm sm st}{0 rO p mv 0 py px py rO ac px py px 0 rO ac px 0 0 0 rO ac 0 0 0 py rO ac cp cm sm st}{rO py p mv rO rO xl 0 py px py rO ac px py px 0 rO ac px 0 0 0 rO ac rO neg dp xl px py 0 py rO ac

cp fill 0 rO p mv 0 py px py rO ac px py px 0 rO ac px 0 0 0 rO ac 0 0 0 py rO ac cp st}{1.0 Ac}{0.5 Ac}{1.0 Ov}{0.5 Ov}{Asc LB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 0.5 sg fill gr gs cm sm st gr

np -1 -1 sc LB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 0.5 sg fill gr gs cm sm st gr np -0.4 -0.4 sc LB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 1 sg fill gr gs cm sm st gr np -0.4 -0.4 dp sc LB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{Asc DLB -1 -1 sc DLB gs 1 sg fill gr gs cm sm st gr np 90 ro DLB -1 -1 sc DLB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{Asc gs -1 -1 sc ZLB gs 1 sg fill gr cm sm st gr gs 0.3 1 sc 0 0 12 0 360 arc gs 0.5 sg fill gr cm sm st gr ZLB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc gs -1 -1 sc ZLB gs 0.5 sg

fill gr cm sm st gr gs 0.3 1 sc 0 0 12 0 360 arc gs 1 sg fill gr cm sm st gr ZLB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{0 0 p mv px py p l cm sm st}{gs bW 0 ne{bW}{5 lW m}ie sl 0 0 p mv px py p l cm sm st gr}{gs dL 0 0 p mv px py p l cm sm st gr}{OrA 1 16 dv dp sc 0 1 p mv 0 0 1 0 1 ac 8 0 8 -1 1 ac 8 0 16 0 1 ac 16 0 16 1 1 ac cm sm st}]e 39 s g exec gr}ie}b/Cr{0 360 np arc st}b/DS{np p mv p l st}b/DD{gs dL DS gr}b/DB{gs 12 OB bW 0 ne{bW}{2 bd m}ie sl np 0 0 p mv 0 p l st gr}b/ap{e 3 ix a

e 2 ix a}b/PT{8 OB 1 sc 0 bd p 0 0 p 3 -1 r s 3 1 r e s e 0 0 p mv 1 0 p l 0 0 p ap mv 1 0 p ap l e n e n 0 0 p ap mv 1 0 p ap l pp pp}b/DT{gs np PT cm sm st gr}b/Bd{[{pp}{[{DS}{DD}{gs 12 OB np bW 0 ne{bW 2 dv/bd x}if dp nH dv dp 3 -1 r o 2 dv s{dp bd p mv bd n p l}for st gr}{gs 12 OB 1 sc np bW 0 ne{bW 2 dv/bd x}if 1 1 nH 1 s{nH dv dp bd m wF m o o p mv n p l}for cm sm st gr}{pp}{DB}{gs 12 OB np 0 lW 2 dv o o n p mv p l bW 0 ne{bW 2 dv}{bd}ie wF m o o p l n p l

cp fill gr}{pp}{gs 12 OB/bL x bW 0 ne{bW 2 dv/bd x}if np 0 0 p mv bL bd 4 m dv round 2 o o lt{e}if pp cvi/nSq x bL nSq 2 m dv dp sc nSq{.135 .667 .865 .667 1 0 rcurveto .135 -.667 .865 -.667 1 0 rcurveto}repeat cm sm st gr}]o 1 g 1 s g e 2 4 gi al pp 5 -1 r exec}{al pp 8 ix 1 eq{DD}{DS}ie 5 -1 r 2 eq{DB}{DS}ie pp}{2 4 gi al pp DT}]o 0 g g exec}b/CS{p mv p l cw lW cW 2 m a sl sp sl}b/cB{12 OB 0 0 p mv 0 p l cm sm cw bW 0 ne{bW}{bd 2 m}ie cW 2 m a sl sp sl}b/CW{12 OB 1 sc cW lW 2 dv

a 0 o p mv 0 e n p l bW 0 ne{bW 2 dv}{bd}ie wF m cW a 1 o n p l 1 e p l cp cm sm}b/CB{np[{[{CS}{CS}{cB}{CW}{pp}{cB}{CW}{pp}{cB}]o 1 g 1 s g e 2 4 gi al pp 5 -1 r exec}{al pp p mv p l CS pp pp}{2 4 gi al pp PT cm sm cw cW 2 m sl sp sl}]o

0 g 1 s g exec clip}b/Ct{bs rot g bs rot g gs o CB CB 1 setgray clippath fill 0 setgray Bd gr}b/wD 18 dict d/WI{wx dx ne{wy dy s wx dx s dv/m1 x wy m1 wx m s/b1 x}if lx ex ne{ly ey s lx ex s dv/m2 x ly m2 lx m s/b2 x wx dx ne{b2 b1 s m1 m2 s dv}{wx}ie dp m2 m b2 a}{ex n dp m1 m b1 a}ie}b/WW{gs wD begin bs e g 2 4 gi al pp o o xl 4 -1 r 3 -1 r s/wx x s/wy x bs e g 2 4 gi al pp 4 -1 r 3 -1 r s/lx x s/ly x 0 bW 2 dv wF m o o wy wx at mt ro tr/dy x/dx x ly lx at mt ro tr n/ey x n/ex x np wx

wy p mv WI p l ex n/ex x ey n/ey x dx n/dx x dy n/dy x lx ly p l WI p l cp fill end gr}b/In{px dx ne{py dy s px dx s dv/m1 x py m1 px m s/b1 x}if lx 0 ne{ly lx dv/m2 x ly ey s m2 lx ex s m s/b2 x px dx ne{b2 b1 s m1 m2 s dv}{px}ie

dp m2 m b2 a}{ex n dp m1 m b1 a}ie}b/BW{wD begin bs e g/wb x bs e g/bb x wb 4 g/cX x wb 5 g/cY x bb 4 g cX eq bb 5 g cY eq and{bb 2 g bb 3 g}{bb 4 g bb 5 g}ie cY s/ly x cX s/lx x/wx wb 2 g cX s d/wy wb 3 g cY s d 0 bW 2 dv ly lx at mt ro tr/ey x/ex x 0 bW 2 dv wF m wy wx at mt ro tr/dy x/dx x 0 lW 2 dv wy wx at mt ro tr wy a/py x wx a/px x gs cX cY xl np px py p mv In p l lx ex s ly ey s p l ex n/ex x ey n/ey x dx n/dx x dy n/dy x wx 2 m px s/px x wy 2 m py s/py x lx ex s ly ey s p l

In p l px py p l cp fill gr end}b/Db{bs{dp type[]type eq{dp 0 g 2 eq{gs dp 1 g 1 eq{dL}if 6 4 gi al pp DS gr}{dp 0 g 3 eq{2 4 gi al pp DT}{pp}ie}ie}{pp}ie}forall}b/I{counttomark dp 1 gt{2 1 rot{-1 r}for}{pp}ie}b/DSt{o/iX x dp/iY x o/cX x dp/cY x np p mv counttomark{bs e g 2 4 gi al pp o cX ne o cY ne or{4 1 r 4 1 r}if pp pp o/cX x dp/cY x o iX eq o iY eq and{pp pp cp}{p l}ie}repeat pp st}b/SP{gs/sf x/lW x/bW x/cW x count 9 ge 7 ix 192837465 eq and{ 7 -1 r pp

6 -2 r o o xl 7 -1 r s e 7 -1 r s e 5 -1 r dv neg e 5 -1 r dv neg e sc neg e neg e xl}{xl pp pp}ifelse 1 1 S dv dp sc cm currentmatrix pp lW sl 4.0 setmiterlimit np}b end 65 76 32 13 40 80 20 20 chemdict begin SP

1060 1000 1060 780 58 Ar 840 400 960 520 58 Ar 1280 420 1160 540 58 Ar 1320 480 1200 600 58 Ar gr end

Glikolaldehit H O

C

CH ₂ OH

b. Üç karbonlu şekerlere triozlar adı verilir, gliseraldehit ve dihidroksi- aseton örnek olarak gösterilir.

% ChemDraw Laser Prep

% CopyRight 1986, 1987, Cambridge Scientific Computing, Inc.

userdict/chemdict 145 dict put chemdict begin/version 24 def/b{bind def}bind def/L{load def}b/d/def L/a/add L/al/aload L/at/atan L/cp/closepath L/cv/curveto L/cw/currentlinewidth L/cpt/currentpoint L/dv/div L/dp/dup L/e/exch L/g/get L/gi/getinterval L/gr/grestore L/gs/gsave L/ie/ifelse L/ix/index L/l/lineto L/mt/matrix L/mv/moveto L/m/mul L/n/neg L/np/newpath L/pp/pop L/r/roll L/ro/rotate L/sc/scale L/sg/setgray L/sl/setlinewidth L/sm/setmatrix L/st/stroke L/sp/strokepath L/s/sub

L/tr/transform L/xl/translate L/S{sf m}b/dA{[3 S]}b/dL{dA dp 0 3 lW m put 0 setdash}d/cR 12 d/wF 1.5 d/aF 10 d/aR 0.25 d/aA 45 d/nH 6 d/o{1 ix}b/rot{3 -1 r}b/x{e d}b/cm mt currentmatrix d/p{tr round e round e itransform}b/Ha{gs np 3 1 r

xl dp sc -.6 1.2 p mv 0.6 1.2 p l -.6 2.2 p mv 0.6 2.2 p l cm sm st gr}b/OB{/bS x 3 ix 3 ix xl 3 -1 r s 3 1 r e s o o at ro dp m e dp m a sqrt dp bS dv dp lW 2 m lt{pp lW 2 m}if/bd x}b/DA{np 0 0 mv aL 0 aR aL m 180 aA s 180 aA a arc cp fill}b/OA{np 0 cw -2 dv mv aL 0 aR aL m 180 aA s 180 arc 0 cw -2 dv rlineto cp fill}b/SA{aF m lW m/aL x aL 1 aR s m np 0 p mv rad 0 p l gs cm sm st gr}b/CA{aF lW m/aL x aL 1 aR s m 2 dv rad dp m o dp m s dp 0 le{pp

pp pp}{sqrt at 2 m np rad 0 rad 180 6 -1 r s 180 6 -1 r s arc gs cm sm st gr cpt e at ro}ie}b/AA{np rad 0 rad 180 180 6 -1 r a arc gs cm sm st gr}b/RA{lW m/w x np rad w p mv w w p l rad w n p mv w w n p l w 2 m dp p mv 0 0 p

l w 2 m dp n p l st}b/HA{lW m/w x np 0 0 p mv w 2 m dp p l w 2 m w p l rad w p l rad w n p l w 2 m w n p l w 2 m dp n p l cp st}b/Ar1{gs 5 1 r 3 ix 3 ix xl 3 -1 r s 3 1 r e s o o at ro dp m e dp m a sqrt/rad x[{2.25 SA DA}{1.5 SA DA}{1 SA DA}{cw 5 m sl 3.375 SA DA}{cw 5 m sl 2.25 SA DA}{cw 5 m sl 1.5 SA DA}{270 CA DA}{180 CA DA}{120 CA DA}{90 CA DA}{3 RA}{3 HA}{1 -1 sc 270 CA DA}{1 -1 sc 180 CA DA}{1 -1 sc 120 CA DA}{1 -1 sc 90 CA DA}{6

RA}{6 HA}{dL 2.25 SA DA}{dL 1.5 SA DA}{dL 1 SA DA}{2.25 SA OA}{1.5 SA OA}{1 SA OA}{1 -1 sc 2.25 SA OA}{1 -1 sc 1.5 SA OA}{1 -1 sc 1 SA OA}{270 CA OA}{180 CA OA}{120 CA OA}{90 CA OA}{1 -1 sc 270 CA OA}{1

-1 sc 180 CA OA}{1 -1 sc 120 CA OA}{1 -1 sc 90 CA OA}{1 -1 sc 270 AA}{1 -1 sc 180 AA}{1 -1 sc 120 AA}{1 -1 sc 90 AA}]e g exec gr}b/ac{arcto 4{pp}repeat}b/pA 32 d/rO{4 lW m}b/Ac{0 0 px dp m py dp m a sqrt 0 360 arc cm sm gs sg fill gr st}b/OrA{py px at ro px dp m py dp m a sqrt dp rev{neg}if sc}b/Ov{OrA 1 0.4 sc 0 0 1 0 360 arc cm sm gs sg fill gr st}b/Asc{OrA 1 27 dv dp sc}b/LB{9 -6 mv 21 -10 27 -8 27 0 cv 27 8 21 10 9 6 cv -3 2 -3 -2 9 -6 cv cp}b/DLB{0 0 mv -4.8 4.8 l

-8 8 -9.6 12 -9.6 16.8 cv -9.6 21.6 -8 24.6 -4.8 25.8 cv -1.6 27 1.6 27 4.8 25.8 cv 8 24.6 9.6 21.6 9.6 16.8 cv 9.6 12 8 8 4.8 4.8 cv cp}b/ZLB{LB}b/Ar{dp 39 lt{Ar1}{gs 5 1 r o o xl 3 -1 r e s 3 1 r s e o 0 lt o 0 lt ne/rev x

dp 0 lt{1 -1 sc neg}if/py x dp 0 lt{-1 1 sc neg}if/px x np[{py 16 div dup 2 S lt{pp 2 S}if/lp x lp 0 p mv 0 0 p l 0 py p l lp py p l px lp s 0 p mv px 0 p l px py p l px lp s py p l cm sm st}{py 16 div dup 2 S lt{pp 2 S}if/lp x lp 0 p mv 0 0 0 py lp ac 0 py 2 dv lp neg o lp ac 0 py 2 dv 0 py lp ac 0 py lp py lp ac px lp s 0 p mv px 0 px py lp ac px py 2 dv px lp a o lp ac px py 2 dv px py lp ac px py px lp s py lp ac cm sm st}{py dp 2 dv py 180 pA s 180 pA a arc st np px py s py 2 dv

py pA dp neg arcn st}{0 0 p mv 0 py p l px py p l px 0 p l cp cm sm st}{px lW 2 dv a lW -2 dv p mv rO dp rlineto px lW 2 dv a rO a py lW 2 dv a rO a p l rO lW -2 dv a py lW 2 dv a rO a p l lW -2 dv py lW 2 dv a p l 0 py p l px py p l px 0 p l cp fill 0 0 p mv 0 py p l px py p l px 0 p l cp cm sm st}{0 rO p mv 0 py px py rO ac px py px 0 rO ac px 0 0 0 rO ac 0 0 0 py rO ac cp cm sm st}{rO py p mv rO rO xl 0 py px py rO ac px py px 0 rO ac px 0 0 0 rO ac rO neg dp xl px py 0 py rO ac

cp fill 0 rO p mv 0 py px py rO ac px py px 0 rO ac px 0 0 0 rO ac 0 0 0 py rO ac cp st}{1.0 Ac}{0.5 Ac}{1.0 Ov}{0.5 Ov}{Asc LB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 0.5 sg fill gr gs cm sm st gr

np -1 -1 sc LB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 0.5 sg fill gr gs cm sm st gr np -0.4 -0.4 sc LB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc LB gs 1 sg fill gr gs cm sm st gr np -0.4 -0.4 dp sc LB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{Asc DLB -1 -1 sc DLB gs 1 sg fill gr gs cm sm st gr np 90 ro DLB -1 -1 sc DLB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{Asc gs -1 -1 sc ZLB gs 1 sg fill gr cm sm st gr gs 0.3 1 sc 0 0 12 0 360 arc gs 0.5 sg fill gr cm sm st gr ZLB gs 1 sg fill gr cm sm st}{Asc gs -1 -1 sc ZLB gs 0.5 sg

fill gr cm sm st gr gs 0.3 1 sc 0 0 12 0 360 arc gs 1 sg fill gr cm sm st gr ZLB gs 0.5 sg fill gr cm sm st}{0 0 p mv px py p l cm sm st}{gs bW 0 ne{bW}{5 lW m}ie sl 0 0 p mv px py p l cm sm st gr}{gs dL 0 0 p mv px py p l cm sm st gr}{OrA 1 16 dv dp sc 0 1 p mv 0 0 1 0 1 ac 8 0 8 -1 1 ac 8 0 16 0 1 ac 16 0 16 1 1 ac cm sm st}]e 39 s g exec gr}ie}b/Cr{0 360 np arc st}b/DS{np p mv p l st}b/DD{gs dL DS gr}b/DB{gs 12 OB bW 0 ne{bW}{2 bd m}ie sl np 0 0 p mv 0 p l st gr}b/ap{e 3 ix a

e 2 ix a}b/PT{8 OB 1 sc 0 bd p 0 0 p 3 -1 r s 3 1 r e s e 0 0 p mv 1 0 p l 0 0 p ap mv 1 0 p ap l e n e n 0 0 p ap mv 1 0 p ap l pp pp}b/DT{gs np PT cm sm st gr}b/Bd{[{pp}{[{DS}{DD}{gs 12 OB np bW 0 ne{bW 2 dv/bd x}if dp nH dv dp 3 -1 r o 2 dv s{dp bd p mv bd n p l}for st gr}{gs 12 OB 1 sc np bW 0 ne{bW 2 dv/bd x}if 1 1 nH 1 s{nH dv dp bd m wF m o o p mv n p l}for cm sm st gr}{pp}{DB}{gs 12 OB np 0 lW 2 dv o o n p mv p l bW 0 ne{bW 2 dv}{bd}ie wF m o o p l n p l

cp fill gr}{pp}{gs 12 OB/bL x bW 0 ne{bW 2 dv/bd x}if np 0 0 p mv bL bd 4 m dv round 2 o o lt{e}if pp cvi/nSq x bL nSq 2 m dv dp sc nSq{.135 .667 .865 .667 1 0 rcurveto .135 -.667 .865 -.667 1 0 rcurveto}repeat cm sm st gr}]o 1 g 1 s g e 2 4 gi al pp 5 -1 r exec}{al pp 8 ix 1 eq{DD}{DS}ie 5 -1 r 2 eq{DB}{DS}ie pp}{2 4 gi al pp DT}]o 0 g g exec}b/CS{p mv p l cw lW cW 2 m a sl sp sl}b/cB{12 OB 0 0 p mv 0 p l cm sm cw bW 0 ne{bW}{bd 2 m}ie cW 2 m a sl sp sl}b/CW{12 OB 1 sc cW lW 2 dv

a 0 o p mv 0 e n p l bW 0 ne{bW 2 dv}{bd}ie wF m cW a 1 o n p l 1 e p l cp cm sm}b/CB{np[{[{CS}{CS}{cB}{CW}{pp}{cB}{CW}{pp}{cB}]o 1 g 1 s g e 2 4 gi al pp 5 -1 r exec}{al pp p mv p l CS pp pp}{2 4 gi al pp PT cm sm cw cW 2 m sl sp sl}]o

0 g 1 s g exec clip}b/Ct{bs rot g bs rot g gs o CB CB 1 setgray clippath fill 0 setgray Bd gr}b/wD 18 dict d/WI{wx dx ne{wy dy s wx dx s dv/m1 x wy m1 wx m s/b1 x}if lx ex ne{ly ey s lx ex s dv/m2 x ly m2 lx m s/b2 x wx dx ne{b2 b1 s m1 m2 s dv}{wx}ie dp m2 m b2 a}{ex n dp m1 m b1 a}ie}b/WW{gs wD begin bs e g 2 4 gi al pp o o xl 4 -1 r 3 -1 r s/wx x s/wy x bs e g 2 4 gi al pp 4 -1 r 3 -1 r s/lx x s/ly x 0 bW 2 dv wF m o o wy wx at mt ro tr/dy x/dx x ly lx at mt ro tr n/ey x n/ex x np wx

wy p mv WI p l ex n/ex x ey n/ey x dx n/dx x dy n/dy x lx ly p l WI p l cp fill end gr}b/In{px dx ne{py dy s px dx s dv/m1 x py m1 px m s/b1 x}if lx 0 ne{ly lx dv/m2 x ly ey s m2 lx ex s m s/b2 x px dx ne{b2 b1 s m1 m2 s dv}{px}ie

dp m2 m b2 a}{ex n dp m1 m b1 a}ie}b/BW{wD begin bs e g/wb x bs e g/bb x wb 4 g/cX x wb 5 g/cY x bb 4 g cX eq bb 5 g cY eq and{bb 2 g bb 3 g}{bb 4 g bb 5 g}ie cY s/ly x cX s/lx x/wx wb 2 g cX s d/wy wb 3 g cY s d 0 bW 2 dv ly lx at mt ro tr/ey x/ex x 0 bW 2 dv wF m wy wx at mt ro tr/dy x/dx x 0 lW 2 dv wy wx at mt ro tr wy a/py x wx a/px x gs cX cY xl np px py p mv In p l lx ex s ly ey s p l ex n/ex x ey n/ey x dx n/dx x dy n/dy x wx 2 m px s/px x wy 2 m py s/py x lx ex s ly ey s p l

In p l px py p l cp fill gr end}b/Db{bs{dp type[]type eq{dp 0 g 2 eq{gs dp 1 g 1 eq{dL}if 6 4 gi al pp DS gr}{dp 0 g 3 eq{2 4 gi al pp DT}{pp}ie}ie}{pp}ie}forall}b/I{counttomark dp 1 gt{2 1 rot{-1 r}for}{pp}ie}b/DSt{o/iX x dp/iY x o/cX x dp/cY x np p mv counttomark{bs e g 2 4 gi al pp o cX ne o cY ne or{4 1 r 4 1 r}if pp pp o/cX x dp/cY x o iX eq o iY eq and{pp pp cp}{p l}ie}repeat pp st}b/SP{gs/sf x/lW x/bW x/cW x count 9 ge 7 ix 192837465 eq and{ 7 -1 r pp

6 -2 r o o xl 7 -1 r s e 7 -1 r s e 5 -1 r dv neg e 5 -1 r dv neg e sc neg e neg e xl}{xl pp pp}ifelse 1 1 S dv dp sc cm currentmatrix pp lW sl 4.0 setmiterlimit np}b end 211 82 134 14 40 80 20 20 chemdict begin SP

3180 720 3180 520 58 Ar 3180 1240 3180 1020 58 Ar 3060 880 2900 880 58 Ar 3420 900 3300 900 58 Ar 5720 780 5720 540 58 Ar 5740 1300 5740 1080 58 Ar 6040 900 5860 900 58 Ar 6040 980 5860 980 58 Ar gr end

Dihidroksi aseton CH ₂ OH

C O CH ₂ OH D-Gliseraldehit

CHO H C OH CH ₂ OH

c. Dört karbonlu şekerlere tetrozlar adı verilir (eritroz, eritruloz)

d. Beş karbonlu şekerlere pentozlar adı verilir (riboz, ribuloz, deoksiriboz, ksiloz).

e. Altı karbonlu şekerlere heksozlar adı verilir (glikoz, galaktoz, fruktoz).

f. Yedi karbonlu şekerlere heptozlar adı verilir

(sedoheptuloz).

2. Moleküldeki basit şeker ünitesi sayısına göre a. Monosakkaritler

Tek bir polihidroksi aldehit veya keton grubu ihtiva eden karbonhidratlardır. En önemlileri; glikoz, fruktoz, galaktoz, mannoz, riboz, deoksiriboz, gliseraldehit ve dihidroksiasetondur.

Aldehit Aldehit

Keton

Glukoz Galaktoz Fruktoz

b. Disakkaritler

Glikozidik bağla bağlanmış iki monosakkaritten kurulu şekerlerdir.

1- Sakkaroz (Sükroz)=glikoz+fruktoz 2- Maltoz=glikoz+glikoz

3- Laktoz=glikoz+galaktoz

c. Oligosakkaritler

Bir kaç monosakkaritin aralarında glikozidik bağ yapmasıyla oluşurlar.

1- Raffinoz: Galaktoz-glikoz ve fruktozdan oluşan bir trisakkarittir.

Şeker pancarında bulunur.

2- Melezitoz: Glikoz-fruktoz ve glikozdan oluşur. Bitki özünde ve özellikle çam ağaçlarında bulunur.

3- Gentianoz: Glikoz-fruktoz ve glikozdan meydana gelir.

4- Planteoz: Galaktoz-fruktoz ve glikozdan oluşur.

5- Stakioz: Galaktoz-galaktoz-glikoz ve fruktozdan oluşan bir tetrasakkarittir.

6-Verbaskoz: Galaktoz-galaktoz-galaktoz-glikoz ve fruktozdan meydana gelen bir pentasakkarittir.

7- Linknoz: Galaktoz-glikoz-fruktoz ve galaktozdan oluşur.