B u g ü n ü n T ü r k M i m a r ı
M i m a r A b i d i n
İnsanlar, z e k â v e b i l g i s e v i y e l e r i inkişaf et- tikçe d ü n k ü s a n ' a t i saf v e b a s i t b u l u y o r . K e n d i seviyesine d e n k , k e n d i ş ü m u l l ü i h a t a s ı n ı i f a d e edecek tarzlar, ş e k i l l e r v e k e n d i t e k n i ğ i n i n i f a - de ve tatbik v a s ı t a l a r ı n ı a r ı y o r . B u a r a ş t ı r m a l a r ı n tezahüratı m u h t e l i f d e v i r l e r i n t e c s i m a i m ı m e y - dana getiriyor.
F a k a t tarzı t e c s İ m n e ş e k i l d e o l u r s a ol - sun, eser, y a p ı l d ı ğ ı z a m a n ı n , i ç i n d e b u l u n d u ğ u memleketin v e k e n d i s i n i t a r i h e h e d i y e e d e n c e - miyetin bir m e d e n i y e t i f a d e s i o l u y o r .
O h a l d e b i r m i m a r î e s e r ü z e r i n d e m i m a r kaçlar, b a z a n o n d a n d a f a z l a m ü e s s i r o l a n , ( b i r şahıs, bir c e m i y e t v e y a b i r m ü e s s e s e h a l i n d e ) yapı sahibidir. Bilgisiz, z e v k s i z b i r y a p ı s a h i b i kendisi gibi bilgisiz, z e v k s i z b i r i c r a k â r ı n ş a r l a - tanlığına k a p ı l a b i l i r . V e o r t a y a ö y l e e s e r l e r y ü k - selir ki tarih v e y a d a h a iyi y e t i ş m i ş b i r nesil b ü - tün bir d e v r i n m e d e n i y e t i n i i t t i h a m e d e r .
D e m e k b i r m i m a r î e s e r m e y d a n a g e l i r k e n , b'r şehire, bir â b i d e y e s e k i ' v e h a y a t v e r i l i r k e n hem m i m a r , h e m y a p ı s a h i b i m e m l e k e t i n h a r s v e m e d e n i y e t i n e k a r ş ı m e s ' u l d ü r . B u n u l â u b a l i l i k v e kayıtsızlıkla telif k a b i l d e ğ i l d i r .
M e m l e k e t i m i z i n h e r ş e h r i n d e b u g ü n d e , h e r yerde v e h e r z a m a n o l d u ğ u g i b i y e n i e s e r l e r h a - zırlanıyor, y a p ı l ı y o r . B u n l a r ı t e t k i k t e n g e ç i r e l i m :
İ s t a n b u l , m e m l e k e t t e b u g ü n e k a d a r e n iyi b i n a l a r ı v e en iyi m i m a r l a r ı g ö r m ü ş b i r ş e h i r ol- m a s ı n a r a ğ m e n b u g ü n bir ç o k b i n a l a r ı n ı s a n ' a t t a n , b i l g i d e n n a s i b i o l r m y a n k a l f a l a r a e m a n e t e d i y o r . A r a l a r ı n d a m ü h i m s a y ı l a b i l e n l e r i d e o l a n b u z a - v a l l ı b i n a l a r , t a k s i m a t ı n ı n m a n a s ı z oluşıı, m a k s a - d a v e i h t i y a c a u y g u n o l m a y ı ş ı , k a r a n l ı k v e h a v a - sız o l u ş u g ö z ö n ü n d e o l m a d ı ğ ı n d a n ; n e g i b i g ü - r ü l t ü l e r n e t i c e s i n d e n e g i b i p a r a s a r f i l e v ü c u d e g e l d i ğ i b i n a n ı n ü s t ü n d e v a z ı h o l m a d ı ğ ı n d a n b i r s ü r ü s i l m e l e r d e v e ç i m e n t o s ü s l e r d e ç o k k i m s e l e - ri t a t m i n e d i y o r . Ş u r a d a b u r a d a g ö r ü l e n y e n i v e m a n t ı k î i d d i a l ı b i r k a ç e s e r d u d a k b ü k m e î e r i l e g e ç i ş t i r i l i y o r . Ş e h r i n h e r t a r a f ı n d a s a l â h i y e t t a r g ö z l e r d e n g e ç m e m i ş y ı ğ ı n yığın u f a k b ü y ü k b i n a - l a r y ü k s e l i y o r . Ş e h i r için t a t b i k i d ü ş ü n ü l e n p r o g - r a m l a r , m i m a r î b i r l i k l e r i n t e m e n n i ş e k l i n d e k a - l a n fikir v e ç a r e l e r i b u isticalli gelişi g ü z e l f a a l i - y e t e fasıla v e r e m i y o r . Bu ş e h i r d e p r o j e n i n h i ç b î r e h e m m i y e t v e k ı y m e t i o l m a d ı ğ ı b i r b a k ı ş t a a n l a - şılıyor. V e b u ş e h i r d e y a ş a y a n , ç a l ı ş a n m i m a r l a r , k e n d i s i için i n t e r e s a n b i r s a h a teşkil e d e c e ğ i n i d ü ş ü n d ü ğ ü bir a p a r t m a n , bir f a b r i k a , b i r a t e l y e b i n a s ı n ı n b i r d e n b i r e a c a y i p bir ş e k i l d e m e y d a n a g e l d i ğ i n i v e a r t ı k b i r ç o k s e n e l e r için v a z i y e t i n d e n e m i n b i r sırıtışla b ü t ü n s a n ' a t ç a b a l a m a l a r ı n a is- t i h f a f l a b a k t ı ğ ı n ı g ö r e r e k m ü t e e s s i r o l u y o r .
İ s t a n b u l d a m i m a r ı n istediği şey e n b ü y ü k b i n a d a n e n k ü ç ü k e v e k a d a r h e r birinin p r o j e v e t a f s i l â t r e s m i n i y a p m a k t ı r . B i n a n ı n t a t b i k v e in- şasını y i n e iyi y e t i ş m i ş k a l f a l a r y a p s ı n . F a k a t k o - ca şehir a c e m i l e r i n t e c r ü b e s a h a s ı d e ğ i l d i r . H e r - kes, her y a p ı s a h i b i bir u s t a ile b a ş b a ş a v e r e r e k k â f i o^mıyan bir y a p ı m ü m a r e s e s i l e b i n a s ı n a a c a - y i p şekiller v e r m e s i n . H e r k e s i n k e n d i b i n a s ı n a ait h u s u s î a.rzuları o l m a s ı g a y e t t a b i î d i r . F a k a t b u n u n y i n e m i m a r ı n bilgili d ü ş ü n c e s i v e s a n ' a t - k â r ı n k a l e m i en m ü s a i t ş e k i l d e i f a d e e d e r .
M e m l e k e t i n d i ğ e r ş e h i r l e r i n d e u f a k v e o r t a y a p ı l a r , yerli u s t a l a r , inşaî t e k n i ğ e a z m i k t a r d a k u l a k d o l g u n l u ğ i y ' . e v a k ı f m ü n e v v e r d i ğ e r m e s l e k m ü n t e s i p l e r İ t a r a f ı n d a n ş e k i l l e n d i r i l m e k t e d i r .
Bu şehirlerin m ü h i m c e b i n a l a r ı ise d o ğ r u d a n d o ğ r u y a h e r cins v e i k t i d a r d a e c n e b i l e r e t e v d î e- d i l m e k t e d i r . Bu t e v d i e k s e r i y a isabetli bir i n t i h a p
n e t i c e s i n d e o l m a d ı ğ ı n d a n , e n T ü r k b i r m u h i t t e s o ğ u k v e kısır bir i f a d e ile y ü k s e l e n y a p ı l a r d a h e r türlü k a p r i s l e r t e c r ü b e v e b u u ğ u r d a n a m ü t e n a h i p a r a l a r s a r f o l u n d u ğ u n d a n m e m l e k e t için b i n a v e şehir t a t b i k a t ı n d a e c n e b i l e r e m ü r a c a a t t a m a h - z u r l u v e z a r a r l ı d ı r .
D ü n e k a d a r g a y r i k â f i T ü r k m i m a r l a r ı v a r - lığı b u g ü n y e t i ş m i ş o l a r a k k e n d i s i n e bir s a n ' a t v e e s e r s a h a s ı t e m i n için ç a l ı ş ı r k e n hususî v e y a res- m î m a h i y e t t e y a p ı s a h i p l e r i n i n b u m e v c u d i y e i e l â k a y ı t bir i t i m a t s ı z l ı k l a s a l â h İ y e t s . z v e y a ec-
n e b i k u v v e t l e r e m ü r a c a a t l a r ı a r t ı k y e r s i z d i r . D ü n i h t i y a r o l u n a n m a s r a f ı n y a r ı s i y l e b u g ü n v e y a r ı n T ü r k m i m a r ı n a b i r ç a l ı ş m a v e t e k â m ü l i m k â n ı v e - r e l i m ; b u s a h a d a veııi v e o l g u n u n s u r l a r yetişti- r e l i m ; k e n d i t o p r a k l a r ı m ı z ı k e n d i s a n ' a t î m i z l e , f a k a t bilgili v e m ü t e h a s s ı s s a n ' a t i m i z l e ş e k i l l e n d i - r e l i m ,
' - K •• •••
