Hükümet Programlarında Milli Eğitim Bakanlığı Merkez ve İl Örgütü

Belgede Türkiye'de eğitim sisteminin yönetsel yapısı ve eğitim yöneticisi yetiştirme sürecinin tarihsel gelişimi (sayfa 75-80)

BULGULAR VE YORUM

4.1. Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı Merkez ve İl Örgütünün Tarihsel Gelişimine İlişkin Bulgular ve Yorum

4.1.3. Hükümet Programlarında Milli Eğitim Bakanlığı Merkez ve İl Örgütü

Genel anlamda siyasal partiler, belirli bir yapısı, kuruluş biçimi, ortaklaşa karar alan organları, lideri, üyeleri olan örgütlerdir. Bir partinin ideolojisi doğrultusunda hedeflenen amaçlar ise partinin siyasal programında yer alır.

Eğitim ile siyasal sistem arasında sıkı bir etkileşim olması kaçınılmazdır. Devletin varlığını, gücünü ve temel ilkelerini topluma kabul ettirebilmek için kullandığı ideolojik araçlardan en önemlisi eğitimdir. Toplumsal düzenlemeyi,

belirlediği ideolojik amaçlar ve ilkeler çerçevesinde yeniden kurmak için hareket eden devlet, eğitim sistemini ve eğitim kurumlarını bu yönde kullanabilmektedir.

Türkiye’de iktidarda bulunan siyasal partiler, parti programlarında belirttikleri eğitim politikalarını Milli Eğitim Bakanlığı aracılığı ile ülke genelinde hayata geçirmeyi amaçlarlar. Cumhuriyetten günümüze 64 hükümet kurulmuştur. Günümüze kadar kurulan 64 hükümetin her bir hükümet programı ayrı ayrı incelenerek, Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütünün yapısına ilişkin öngörülenler belirlenmiş ve tarihsel sıralama dikkate alınarak ilgili hükümet programı başlığı altında verilmiştir.

4.1.3.1. 24. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

30.05.1960 – 05.01.1961 tarihleri arasında görev yapmış olan 24. Hükümet programında Milli Eğitim devletin baş davalarından biri olarak görülmüş ve Milli Eğitim teşkilatını istikrarsız halinden kurtarmak yapılacak ilk işler arasında gösterilmiştir. Eğitim sisteminin muhtaç olduğu düzen içinde ve belli metotlarla çalışan medeni ve milli bir kurum haline getirmeye yönelip, gerekli inceleme ve araştırmalara başlamak, gelecek iktidarlara bu yönde hazırlıklar bırakmak amaçlanmıştır (Türkiye Büyük Millet Meclisi [TBMM]).

4.1.3.2. 31. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

03.11.1969 – 06.03.1970 tarihleri arasında görev yapmış olan 31. Hükümet programında Milli Eğitim Bakanlığının çeşitli görevlerin yarattığı iş hacminin baskısı altında kaldığını, bu sorunu çözüp bakanlığın çalışmalarını verimli kılabilmek üzere, kültür ve gençlik işlerinin ayrı bakanlıklar halinde yürütülmesinin uygun görüldüğü belirtilmiştir. Bu uygulamayla gençlik işleri görevi Milli Eğitim Bakanlığının kapsamından çıkarılmış yeni bir bakanlığa devredilmiştir (TBMM).

4.1.3.3. 32. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

06.03.1970 – 26.03.1971 tarihleri arasında görev yapmış olan 32. Hükümet programında Milli Eğitim Bakanlığının sorumluluk sahası içinde yer alan kültür işleri için, ayrı bir bakanlık kurulması öngörülmüştür (TBMM).

32. Hükümette öngörülen eğitim ve kültür işlerinin birbirinden ayrılarak bir Kültür Bakanlığının kurulması 26.03.1971 – 11.12.1971 tarihleri arasında görev yapmış olan 33. Hükümet programında da önemle ele alınacak bir konu olarak bahsedilmiştir (TBMM).

4.1.3.5. 35. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

22.05.1972 – 15.04.1973 tarihleri arasında görev yapmış olan 35. Hükümet programında hazırlanacak olan Milli Eğitim Kanunu tasarısında okul öncesinden başlayıp ilk, orta ve yükseköğretim kurumları ile ülkenin ekonomik kalkınmasında katkıda bulunan teknik okulların bir bütünlük içinde ve çağın modern eğitim sistemleri açısından ele alınacağı, Türk eğitiminin yeni bir yapı ve çalışma düzenine kavuştuğu belirtilmiştir (TBMM).

4.1.3.6. 42. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

05.01.1978 – 12.11.1979 tarihleri arasında görev yapmış olan 42. Hükümet programında kamu hizmeti veren kurumların merkez, iller ve yurt dışındaki kuruluşlarının, modern bir yönetimin gereklerine göre yeniden gözden geçirilerek düzenleneceği, bu düzenlemede israf yerine tasarruf, savsaklama yerine yapıcılık, başıboşluk ve birbirinden kopukluk yerine uyumluluk ve işbirliği ilkelerinin esas olacağı belirtilmiştir (TBMM).

4.1.3.7. 45. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

13.12.1983 – 21.12.1987 tarihleri arasında görev yapmış olan 45. Hükümet programında eğitim ve öğretimin devletin başlıca görevleri arasında olduğu ancak, devletin koyacağı kaideler içerisinde fertlerin ve özel kuruluşların da eğitim ve öğretim hizmetleri yapabilmelerinin sağlanacağı belirtilmiştir (TBMM).

4.1.3.8. 48. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

23.06.1991 – 20.11.1991 tarihleri arasında görev yapmış olan 48. Hükümet programında eğitim yönetimi kavramı ilk kez doğrudan söz edilmiş, Bakanlığın genel politika ve ortak hizmetler dışında kalan merkezi yönetime ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarının taşra teşkilatına devredilmesi ve yeni “Eğitim Yönetimi

Alanları” kurulması ile ilgili kanuni düzenlemenin gerçekleştirileceği belirtilmiştir (TBMM).

4.1.3.9. 58. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

18.11.2002 – 14.03.2003 tarihleri arasında görev yapmış olan 58. Hükümet programında kamu yönetiminde tepeden inmeci ve tek yönlü anlayışların terk edileceği belirtilmiş, devlet-toplum diyaloğuna ve eğitim gibi sosyal boyutu olan hizmetlerde işbirliğine dayanan modellerin geliştirileceğine değinilmiştir.

Devlet ve toplumun birbirlerinin alternatifi değil, tamamlayıcı olması gerektiği, sürdürülebilir hızlı bir kalkınmanın ancak bunların oluşturacağı sinerji ile sağlanabileceği belirtilmiştir. Programda, kamunun çağdaş bir yönetim yapısına kavuşturulması gerektiği, merkeziyetçi ve katı hiyerarşik yapıların aşılması için kamu hizmetlerinin yerinden karşılanmasının temel ilke olacağı belirtilmiştir. Bu amaçla bakanlıkların taşradaki görev ve yetkilerinin, Valiliklere ve İl Özel İdarelerine devredileceği, yerel tercihler dikkate alınarak eğitim hizmetinin il düzeyinde karşılanmasının sağlanacağı belirtilmiştir. Programda ayrıca şunlardan bahsedilmiştir: “Dünyadaki yönetim anlayışında meydana gelen değişime paralel olarak, eğitim politikalarının belirlenmesinde ve hizmet sunumunda yerel idareler, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının inisiyatif ve katılımları sağlanacak; eğitimde yönetişimci demokratik bir anlayış sergilenecektir.”

Milli Eğitim Bakanlığının teşkilatlanması ile ilgili olarak da, merkez teşkilatının eğitim hizmetlerinin etkili koordinasyonuna imkan verecek şekilde yeniden yapılandırılacağı, üst kademelerde toplanan yetkilerin alt birimlere ve yerel birimlere dengeli olarak aktarılacağı ve yerel yönetimlerin eğitimdeki rolünün arttırılacağı hususları belirtilmiştir (TBMM).

4.1.3.10. 59. Hükümet Programında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü

14.03.2003 – 29.08.2007 tarihleri arasında görev yapmış olan 59. Hükümet programında, 58. Hükümet programında değinildiği gibi Bakanlıkların taşradaki görev ve yetkilerinin valiliklere ve il özel idarelerine devredileceğine değinilmiş,

yerel tercihlerin de dikkate alınarak eğitim hizmetinin il düzeyinde karşılanmasının sağlanacağı belirtilmiştir (TBMM).

Sadece 24, 31, 32, 33, 35, 42, 45, 48, 58 ve 59. Hükümetlerin programlarında, Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütünün yapısına ilişkin herhangi bir öngörüde bulunulduğu belirlenmiştir. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 34, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 43, 44, 46, 47, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 60, 61, 62. hükümetlerin programlarında ise Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütünün yapısına ilişkin herhangi bir öngörü yer almamaktadır.

Hükümet programları, Bakanlar Kurulu’nun ülkenin gereksinimleri doğrultusunda yapmayı öngördüklerini genel hatlarıyla belirten programlardır. Bu öngörülerde iktidara gelen siyasi partinin ideolojisinin ülke çıkarlarının önüne geçmemesi beklenir. Cumhuriyet’ten günümüze kurulan 64 farklı hükümetin programı incelendiğinde Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütüne ilişkin alınan kararların genel olarak nesnel oldukları görülmektedir.

Hükümet programlarında Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve il örgütü ile ilgili alınan kararların, bakanlığın sorumluluğunda olan kültür ve gençlik işlerinin ayrı bakanlıklarda yürütüleceği, üst kademelerde toplanan yetkilerin yerel birimlere aktarılacağı, merkez örgütün modern bir yönetimin gereklerine göre ve değişen eğitim sistemine göre yeniden düzenleneceği gibi konular çerçevesinde olduğu görülmektedir.

30.05.1960 – 05.01.1961 tarihleri arasında görev yapmış olan 24. hükümet programında, Milli Eğitim teşkilatının istikrarlı bir yapıya kavuşturulacağı, medeni ve milli bir kurum haline getirileceği belirtilmiştir. 24. hükümet programı, 27 Mayıs Darbesi, 27 Mayıs Askeri Müdahalesi ya da 27 Mayıs İhtilali olarak bilinen darbeden sonra, darbeyi planlayan ve uygulayan 37 düşük rütbeli subay ve emekli orgeneral Cemal Gürsel’in oluşturduğu, ülke yönetimini üstlenen Milli Birlik Komitesi’nin hazırladığı programdır. Dönemin koşulları ve darbe öncesi politik uygulamalar düşünüldüğünde 24. hükümetin, eğitimin milli yapısından uzaklaştığını düşünmeleri böyle bir kararı almalarına sebep olmuştur diyebiliriz.

Bunun yanı sıra bir diğer karar da 13.12.1983 - 21.12.1987 tarihleri arasında görev yapmış olan 45. Hükümet programında bireylerin ve özel kuruluşların eğitim ve öğretim hizmeti verebilmeleri için gerekli düzenlemelerin yapılacağı konusudur. Hükümet programında yer alan bu karar 23.06.1985 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığına Bağlı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ile yeniden düzenlenmiştir. Bu konu, günümüzde kamuoyunda “Dershane Yasası” olarak bilinen 1.3.2014 tarih ve 6528 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile tartışmaya açılmıştır. Söz konusu Kanunda dershane ve etüt merkezlerinin dönüştürülmesi ve gerekli dönüşümünü tamamlayamayan öğrenci etüt merkezlerinin kapatılması kararı yürürlüğe girmiş ve 13.7.2015 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı ile bu düzenleme iptal edilmiştir. Bakanlık bu iptal kararının ardından Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinde değişikliğe giderek bireylerin ve özel kuruluşların eğitim ve öğretim hizmeti verebilmeleri için gerekli koşulları yeniden düzenlemiştir.

Hükümet programlarında tartışmaya açık kararların da yer aldığını belirtmek gerekir. 58. Hükümet programında merkeziyetçi ve katı hiyerarşik yapıların aşılması için, bakanlığın taşradaki görev ve yetkilerinin Valilere devredileceği belirtilmiştir. Ancak bu durumun eğitim sisteminde sorunlara yol açacağı daha sonra On Yedinci Milli Eğitim Şurasında, eğitim uzmanları tarafından tartışılmış ve Valilere verilen yetkilerin kaldırılması gerektiği kararı alınmıştır. Ancak günümüzde uygulanmakta olan 10.06.2014 tarih ve 29026 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumları Yöneticilerinin Görevlendirilmelerine İlişkin Yönetmelik dahil bugüne kadar hazırlanan bütün eğitim yöneticisi atama yönetmeliklerinde bazı okul müdürlükleri ile her derece ve türdeki okulların müdür başyardımcısı ve müdür yardımcısı görevlerine yapılan atamalar Vali onayı ile olmaktadır.

Belgede Türkiye'de eğitim sisteminin yönetsel yapısı ve eğitim yöneticisi yetiştirme sürecinin tarihsel gelişimi (sayfa 75-80)

Outline