SUMMARY
Oxcarbazepine induced hyponatremia
Oxcarbazepine, which is believed to be better than carbame- zepine in pharmacokinetic features and efficacy, is a new anti- epileptic drug used for partial and generalized tonic-clonic seizure treatment. We have detected a case with hyponatremia related with oxcarbazepine usage. We beleive that for patients on treatment of oxcarbazepine because of this probable ad- verse effect, monitorisation for hyponatremia must be consi- dered.
Key words:Oxcarbazepine, hyponatremia Anahtar kelimeler: Okskarbazepin, hiponatremi
Okskarbazepin, nisbeten yeni olan ve farmakokinetik özellikleri ve etkinli¤i aç›s›ndan karbamazepinden daha iyi oldu¤una inan›lan antiepileptik bir ilaçt›r. Çocuk ve eriflkinlerde parsiyel (basit, kompleks ve ikincil jenerali- ze olan) ve jeneralize tonik-klonik nöbetlerin tedavisin- de kullan›l›r. Hem monoterapi, hem de kombine tedavi- de kullan›l›r. Karbamazepin ile ayn› oranda etkilidir.
Yan etki ve ilaç etkilefliminin minimal olmas› avantaj›
da bulunmaktad›r. Bu nedenle karbamazepin endikasyo- nu olan durumlarda ilk seçenek ilaç olarak kullan›lmas›
önerilmektedir (1).
Okskarbazepin kullan›m›na ba¤l› olarak, afl›r› duyarl›l›k reaksiyonlar›, depresyon, nistagmus, tremor, aritmi, ka- raci¤er enzimlerinde yükselme, vertigo ve hiponatremi gibi yan etkiler görülebilmektedir.
Hiponatremi, kan sodyum de¤erlerinin <135 mEq/L ol- mas› olarak tan›mlanmaktad›r. Hiponatremi, genellikle önemli bir klinik belirti vermemesine ra¤men, tedavi gecikmesi ya da elektrolit bozuklu¤unu h›zl› bir flekilde düzeltmeye yönelik müdahaleler hastan›n bilinç düze- yinde de¤iflikliklere ve kal›c› beyin hasar› gibi ciddi
komplikasyonlara yol açabilir (2). Biz de okskarbazepin kullan›m›na ba¤l› olarak hiponatremi geliflen bir olguyu saptad›k ve okskarbazepin kullan›m› s›ras›nda hiponat- remi geliflebilece¤inden, belirli aral›klarla serum sod- yum de¤erinin ölçülmesi gerekti¤ini vurgulamak iste- dik.
OLGU
Fenil ketonüri hastal›¤›na ikincil mental motor retardasyon ve epilepsi nedeniyle takip edilen hastan›n öyküsünden, anne-ba- ba aras›nda akrabal›k oldu¤u, 2 yafl›nda geliflme gerili¤i araflt›- r›l›rken fenil ketonüri tan›s› kondu¤u ve çocuk metabolizma poliklini¤inde takip edildi¤i ö¤renildi. Hastan›n takiplerinde kompleks parsiyel nöbet geliflmesi ve çekilen EEG tetkikinde epileptik odak saptanmas› üzerine olguya 15 mg/kg dozunda okskarbazepin tedavisi baflland›. Bir hafta sonra 30 mg/kg fleklinde idame tedavi planland›. Ancak, tedavinin 5. gününde bulant›, kusma ve ajitasyonu ortaya ç›kt›.
Olgunun yap›lan fizik muayenesinde; vücut a¤›rl›¤› 16.5 kg (10-25 p), boy 107 cm (10-25 p) idi. Hipotansiyon, dehidra- tasyon veya ödem bulgusu saptanmad›. Sistem muayeneleri do¤ald›. Laboratuvar incelemesinde, serum elektrolit seviyele- rinin ölçümü sonucunda serum Na 119 mEq/l, K 3.3 mEq/l, BUN 6 mg/dl ve Cr 0.4 mg/dl olarak bulundu.
Hiponatreminin okskarbazepin kullan›m›na ba¤l› olarak gelifl- ti¤i düflünülerek tedavi sonland›r›ld›. ‹lk tedavi de¤erlendir- mesinden sonra sodyum replasman tedavisi uyguland›. Gün- lük sodyum, potasyum, ald›¤›-ç›kard›¤› s›v› takibi, atefl, nab›z ve tansiyon arteriyel takibi yap›ld›. 3. günde klinik tablo ve bi- yokimyasal parametreler tamamen düzeldi.
TARTIfiMA
Karbamazepin ile karfl›laflt›r›ld›¤›nda, okskarbazepin benzer etkinlik ve daha iyi tolere edilme özelliklerinden dolay› ümit vadeden yeni bir antiepileptik ilaç olarak öne sürülmüfltür.
Hiponatremi, antineoplastik ajanlar (vinkristin, vinblas- tin, siklofosfamid), hipoglisemik ajanlar (klorpropamid,
Okskarbazepin tedavisi s›ras›nda geliflen hiponatremi
Faruk ‹NCEC‹K (*), Özlem HERGÜNER (**), Kenan ÖZCAN (*), fiakir ALTUNBAfiAK (***)
Çukurova Üniversitesi T›p Fakültesi, Pediatri Uz. Dr.*; Doç. Dr.**; Prof. Dr.***
OLGU SUNUMU Pediatri
Göztepe T›p Dergisi 21(1):43-45, 2007 ISSN 1300-526X
43
tolbutamid) ve trisiklik bir antidepresan olan amitripti- lin gibi birçok ilaca ba¤l› geliflebilmektedir (3,4). Epilep- si tedavisinde etkin flekilde kullan›lan karbamazepin ve okskarbazepinin hiponatremiye yol açt›¤› bildirilmifltir
(5,6).
Hiponatremi, serum Na de¤erinin <135 mEq/l olmas›- d›r. Genel olarak hastalar asemptomatiktir ve tedavide ayarlama gerektirmez. Ancak, a¤›r hiponatremi (serum Na de¤eri <128 mEq/l) geliflen olgularda letarji, halsiz- lik, bafl a¤r›s›, vücut a¤›rl›¤›nda artma, konfüzyon, kon- vulsiyon ve koma fleklinde klinik semptomlar görülebi- lir (7). Klinik çal›flmalarda okskarbazepin tedavisi kesil- di¤inde ya da konservatif tedavi (ör. s›v› k›s›tlanmas›) uyguland›¤›nda serum sodyum düzeylerinin normale döndü¤ü görülmüfltür.
Steinhoff ve ark.(8), okskarbazepin kullan›m›na ba¤l›
olarak geliflen hiponatreminin karbamazepine göre daha s›k görüldü¤ünü tahmin ettiklerini bildirerek, 115 mEq/l serum Na düzeyi ile okskarbazepine ba¤l› hiponatremik koma geliflen bir hastay› rapor etmifllerdir. Van Amels- voort ve ark.(9)karbamazepine ba¤l› hiponatreminin % 4.8 ile % 40 aras› s›kl›kta geliflti¤ini bildirmifller, oks- karbazepinin de benzer hiponatremik etkileri oldu¤unu ifade etmifllerdir. Pendlebury ve ark.(10), okskarbazepin tedavisi alan hastalarda ortalama serum Na de¤erinin 137.5 mE/l'den 128.5 mE/l'ye düfltü¤ünü göstermifller- dir.
Farmakokinetik üstünlükleri ve etkinli¤i nedeniyle kar- bamazepine tercih edilen okskarbazepinin kullan›m›na ba¤l› olarak geliflen hiponatremi oran› % 23-80 olarak bildirilmektedir (10,11). Hiponatremi geliflen olgular›n ço¤u asemptomatik olarak saptanm›fl. Rosendahl ve Fri- is(12)okskarbazepin ile oluflan hiponatremiye ba¤l› me- tabolik ensefalopatili bir hasta bildirmifllerdir. Hiponat- reminin okskarbazepin kullanan hastalarda % 80 gibi yüksek oranda rapor edildi¤ini ve ilerleyen yafl›n ve yüksek doz okskarbazepin al›m›n›n bu aç›dan özellikle yüksek risk tafl›d›¤›n› ifade etmifllerdir. Dong ve ark.
(13)yapt›klar› çal›flmada, karbamazepin alan grupta % 13.6, okskarbazepin alan grupta ise % 29.9 oran›nda hi- ponatremi saptad›klar›n› belirtmifllerdir. Borusiak ve ar- k. (14)da okskarbazepin tedavisi s›ras›nda geliflen ve ciddi klinik belirtilere yol açan hiponatremili (118 mEq/l) 12 yafl›nda bir olguyu bildirmifllerdir.
Karbamazepin dozu ile hiponatremi geliflimi aras›nda
iliflkiyi araflt›ran çal›flmalar mevcuttur (15-17). Aras›nda iliflki oldu¤unu ileri süren çal›flmalar›n yan› s›ra iliflki olmad›¤›n› ileri süren çal›flmalar da bulunmaktad›r. Ay- n› flekilde, Dong ve ark.(1), okskarbazepin dozu ile hi- ponatremi aras›nda iliflki olmad›¤›n› bildirirken, Nielsen ve Pendlebury (10,11)ise yapt›klar› çal›flmada okskarba- zepin dozu ile hiponatremi aras›nda bir iliflki oldu¤unu belirtmifllerdir.
Okskarbazepinin daha çok eriflkinlerde ve kombine te- davi kullanan yafll› hastalarda hiponatremiye neden ol- du¤u gözlenmifltir. Risk, özellikle valproik asit ile kom- bine tedavi edilen yafll› hastalar veya bir diüretik ile kombine tedavi alanlarda yüksektir (12). Çocuklarda bil- dirilen hiponatremi olgular› eriflkinlere oranla oldukça azd›r. Geliflen hiponatremi ile ilgili birçok teori ileri sü- rülmüfltür ancak tam olarak mekanizmas› aç›kl›¤a ka- vuflmam›flt›r. Ancak sodyum at›l›m›n›n, direkt böbrek tübüler fonksiyonlar›n›n etkilenmesi veya arjinin vazop- ressin sekresyonunun stimülasyonu ile sa¤land›¤›na ina- n›lmaktad›r (18).
Epilepsi tedavisinde etkinli¤i bilinen okskarbazepin kul- lan›m› s›ras›nda hiponatremi geliflti¤i gözlenen birçok olgu sunumu ve çal›flma oldu¤u görülmektedir. Olgu- muzda hiponatreminin okskarbazepin bafllanmas›ndan befl gün sonra geliflti¤i saptand›. Hayati önem tafl›yan bu klinik tablonun tan›nmas› ve acilen tedavisi, ancak böy- le bir durumun olabilece¤inin tedavi öncesinde göz önünde bulundurulmas› ile gerçekleflebilir. Bu olgu su- numunda, literatür bilgilerini gözden geçirerek halen epilepsi tedavisi için önemli bir ilaç olan okskarbaze- pinnin bu yan etkisine dikkati çekmek istedik. Geri dö- nüflümlü bu yan etkinin gerçek s›kl›¤›n›n belirlenmesi, de¤iflik yafl gruplar›ndaki hiponatremi riskinin ortaya konmas› ve de¤iflik ilaçlara iliflkin risklerin tespit edil- mesi için daha ileri araflt›rmalar gereklidir. Ayr›ca, oks- karbazepin ile tedavi edilen hastalar›n tedavi süresince ortaya ç›kabilecek yan etki olarak hiponatremi aç›s›n- dan izlenmesi gerekti¤ini düflünmekteyiz.
KAYNAKLAR
1. Dam M: Practical aspects of oxcarbazepine treatment. Epilepsia 35:23-25, 1994.
2. Arieff AI, Ayus JC, Fraser CL: Hyponatremia and death, or per- manent brain damage in healthy children. BMJ 304:1218-1222, 1992.
3. Pollock BG: Adverse reactions of antidepressants in elderly pati- ents. J Clin Psychiatry 60:4-8, 1999.
4. Colgate R: Hyponatremia and inappropriate secretion of antidiure- tic hormone associated with the use of imipramine. Br J Psychiatry Göztepe T›p Dergisi 21(1):43-45, 2007
44
163:819-822, 1993.
5. Neppe VM: Carbamazepine in the psyhiatric patient. Lancet 7:334, 1982.
6. Yassa R, Iskandar H, Nastase C, et al: Carbamazepine and hypo- natremia in patients with affective disorder. Am J Psychiatry 145:339- 342, 1988.
7. Anderson RJ, Chung HM, Kluge R, et al: Hyponatremia: a pros- pective analysis of its epidemiology and the pathogenetic role of va- sopressin. Ann Intern Med 102:164-168, 1985.
8. Steinhoff BJ, Stoll KD, Stodieck SR, et al: Hyponatraemic coma under oxcarbazepine therapy. Epilepsy Res 11:67-70, 1992.
9. Van Amelsvoort T, Bakshi R, Devaux CB, et al: Hyponatremia associated with carbamazepine and oxcarbazepine therapy: a review.
Epilepsia 35:181-188, 1994.
10. Pendlebury SC, Moses DK, Eadie MJ: Hyponatremia during oxcarbazepine therapy. Hum Toxicol 8:337-344, 1989.
11. Nielsen OA, Johannessen AC, Bardrum B: Oxcarbazepine-in- duced hyponatremia, a cross-sectional study. Epilepsy Res 2:269-271,
1988.
12. Rosendahl L, Friis ML: Metabolic encephalopathy: oxcarbazepi- ne (Trileptal)-induced hyponatremia. Ugeskr Laeger 153:2637-2638, 1991.
13. Dong X, Leppik IE, White J, et al: Hyponatremia from oxcarba- zepine and carbamazepine. Neurology 65:1976-1978, 2005.
14. Borusiak P, Korn Merker E, Holert N, et al: Hyponatremia in- duced by oxcarbazepine in children. Epilepsy Res 30:241-246, 1998.
15. Gandelman MS: Review of carbamazepine-induced hyponatre- mia. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 18:211-233, 1994.
16. Lahr MB: Hyponatremia during carbamazepine therapy. Clin Pharmacol Ther 37:693-696, 1985.
17. O'Hare J, O'Driscoll D, Duggan B, et al: Hyponatraemia and carbamazepine intoxication. Ir J Med Sci 149:10-14, 1980.
18. Jouko IT, Usko EJ, Arto JP, et al: The regulation of serum sodi- um after replacing carbamazepine with oxcarbazepine. Epilepsia 42:741-745, 2001.
F. ‹ncecik ve ark., Okskarbazepin tedavisi s›ras›nda geliflen hiponatremi
45
