T u ğ l a f ı r ı n l a r ı v e
M e m l e k e t i m i z d e , inşaat faaliye- tini arttırmak çarelerini aramak lâzım*
dıi'. M u h a k k a k ki, y a p ı faaliyetimizi azaltan â m i l l e r d e n biri d e ! ( Y a p ı E k o - n o m i s i ) kaidelerine vakıf olmayışı*
İnşaata l ü z u m u o l a n e c n e b i m a l - z e m e s i fiatları h e k a d a r y ü k s e k ise yerli olarak istihsal ettiğimiz m a l z e - m e y i d e o d e r e c e p a h a l ı y a m a l edi- y o r u z :
M e m l e k e t i m i z d e , i n ş a a t t a kulla- nılan ç i m e n t o , kereste, k u m , çakıl ni- h a y e t tuğla, bunların hepsinin, A v - rupa m e m l e k e t l e r i n d e k i fiatlarla kı- y a s e d e r s e k çok pahalıdırlar.
B u pahalılık inşa f a a l i y e t i m i z e tesir e d i y o r .
A ş a ğ ı d a neşrettiğimiz 'yazı tuğla fırmlarındaki hususiyetlerden v e bazı tiplerden b a h s e t m e k t e d i r . Bir sistemi m ü d a f a a e t m e k l e beraber, o k u n d u ğ u z a m a n anlaşılacağı v e ç h i l e tuğla i m a - lâtında y a p ı l a b i l e c e k e k o n o m i y i i f a d e etmesi itibarile şayanı dikkattir.
İddianın n e d e r e c e y e kadar sa- hih o l d u ğ u n u tayin e d e m e y i z . F a k a t o r t a d a bir hakikat varsa o da, hâlâ değil A n a d o l u n u n küçük ' yerlerinde İstanbul v e A n k a r a d a b i l e tuğla ima- lâtımız, bir k a ç f a b r i k a 'müstesna, ip- tidaî bir şekildedir. Tuğlacılık itibari- le enteresan b u l d u ğ u m u z b u yazıyı n e ş r e d i y o r u z :
S u n ' î o l a r a k i m a l v e i h z a r e d i l e n m u h t e l i f i n ş a a t m a l z e m e s i n i n b ü y ü k r e k l â m v e g a y r e t l e r l e s ü r ü m ü n e çalışılırken b u f a a l i y e t i n bizi e s k i d e n t a n ı d ı ğ ı m ı z t u ğ - lamızı i h m a l e t t i r m e ğ e m u v a f f a k o l a m a d ı ğ ı n ı v e b ü - t ü n b u y e n i k e ş i f l e r e r a ğ m e n t u ğ l a n ı n y i n e e n ö n d e b u l u n d u ğ u n u k a b u l e t m e k l â z ı m d ı r .
T u ğ l a s u n ' î m a l z e m e y e n a z a r a n s a ğ l a m l ı k , ipti- d a î m a d d e s i n i n k o l a y l ı k l a m a m u l v a z i y e t e i f r a ğ ı m a m u l v a z i y e t e g e l d i k t e n s o n r a y i n e k o l a y l ı k l a işlen- m e s i v e m ü t e a d d i t s a h a l a r d a iş g ö r m e s i , r u t u b e t ç e k - m e m e s i v e u c u z l u ğ u gibi b i r ç o k s e b e p l e r t a h t ı n d a d a i - m a b a ş t a k i m e v k i i n i m u h a f a z a e d e c e k t i r .
H a s s a t a n i k a m e t g â h o l a r a k y a p ı l a c a k b i n a l a r d a e n sıhhî v e h i ç k u s u r s u z b i r i n ş a a t m a l z e m e s i o l m a s ı s e b e b i l e d i r ki b u g ü n k ı y m e t v e r a ğ b e t e m a z h a r ol- m a k t a d ı r . P i ş m i ş t o p r a k t a n m a m u l k i r e m i t l e r i n d e se- tir m a l z e m e s i o l a r a k g ö r d ü k l e r i v a z i f e y i a y n i e v s a f l a g ö r e c e k b a ş k a b i r m a l z e m e m e v c u t d e ğ i l d i r .
T u ğ l a c ı l ı k k ü ç ü k s a n ' a t l a r ı n e n e s k i l e r i n d e n m a - d u t o l u p b u n d a n t a k r i b e n s e k s e n k ü s u r s e n e k a d a r m u k a d d e m A l m a n l a r d a n S c h l i c k e i s e n v e H o f f m a n n - ın h i m m e t l e r i l e b i r ç o k l a r ı gibi b ü y ü k b i r s a n a y i ş e k -
i k t i s a d î i s t i h s a l
1 SS31 MS
| - 4 - •
şekil 1
line m ü n k a l i p o l m u ş t u r .
1 8 5 5 d e S c h l i c k e i s e n , B e r l i n d e P i c k s d o r f ' d e u - f a k b i r m a h a l d e f a b r i k â r i t u ğ l a i m a l e d e b i l e n b i r m a - k i n e y i m e y d a n a g e t i r m i ş t i r . B u g ü n b ü t ü n t e k n i k t e k â - m ü l â t ı i h t i v a e d e n b u m a k i n e d e el t u ğ l a c ı l ı ğ ı n a n a - z a r a n i k t i s a d î m u a z z a m işler g ö r m e k t e d i r . 2 7 M a y ı s 1 8 5 8 , F r i c d r i c h H o f f m a n n , m ü t e m a d i a t e ş l e faali- y e t t e b u l u n a n b u g ü n b ü t ü n d ü n y a d a « H o f f m a n n Bing» fırını d i y e t a n ı n m a k t a o l a n A l m a n p a t e n t fırını nı m e y d a n a g e t i r m i ş t i r . Şu h a l d e h e m e n h e m e n a y n ı t a r i h l e r e t e s a d ü f e d e n b i r z a m a n d a t u ğ l a s a n a y i i n i n i n k i ş a f ı n a e n b ü y ü k y a r d ı m l a r ı d o k u n a n iki m ü h i m
d a î v e z i y e t t e ç a l ı ş a n t u ğ l a h a r m a n l a r ı n a t e s a d ü f edil- m e k t e d i r .
B a z a n d a hiç fırın y a p m a k s ı z ı n m e y d a n o c a k l a - r ı n d a p i ş i r i l m e k t e d i r . B u m e y d a n o c a k l a r ı n ı n y a p ı l - m a t a r z ı ise 8 0 ilâ 1 2 0 t u ğ l a d a n b i r t a b a n m e y d a n a g e t i r i l e r e k b u ş e k i l d e 2 7 k a t y a p ı l m a k t a b u n l a r ı n a- r a s ı n a d a k ö m ü r g a z l a r ı n ı n k a ç m a s ı n a y a r d ı m e d e - c e k b i r k a ç m e n f e z b ı r a k ı l a r a k h e r k a t a t o z h a l i n d e k ö m ü r s e r p i l m e k t e v e h a r i ç t e n d e ç a m u r ile s ı v a n a n b u o c a k b i l â h a r a t u t u ş t u r u l m a k t a d ı r . B u s i s t e m e n ip- t i d a î o l m a k l a b e r a b e r e n d e p a h a l ı o l a n ı d ı r v e b u t a r z d a pişirilen t u ğ l a l a r ı n d a ü ç t e ikisi g a y r i k a b i l i is- t i m a l d i r . Ç ü n k ü n e s a ğ l a m l ı k n e d e d o n a m u k a v e - m e t m e v c u t t u r . K e m e r s i z açık f ı r ı n l a r a g e l i n c e b u ol- d u k ç a m ü t e k â m i l b i r v a z i y e t g ö s t e r m e k t e v e y a p ı l a n k ü ç ü k b a c a l a r vasıtasile a t e ş i k ı s m e n a y a r e t m e k i m . k â n ı b u l u n m a k t a v e b u s i s t e m d e d e a t e ş t a b a n d a n y u k a r ı d o ğ r u tesir y a p t ı ğ ı n d a n aşağı s ı r a l a r y u k a r ı y a z a r a n d a h a z i y a d e a t e ş e m a r u z b u l u n m a k t a d ı r v e b u y ü z d e n d e b ü y ü k pişiş f a r k l a r ı f u z u l i k ö m ü r s a r f i y a t ı - nı m u c i p o l m a k t a d ı r .
Şekil 5
â m i l o l m u ş v e b u i n k i ş a f l a d a i n ş a a t ı m ı z ı n i h t i y a ç - larını k a r ş ı l a m a k i m k â n ı hasıl o l m u ş t u r .
U c u z v e m ü k e m m e l b i r s u r e t t e f o r m l a n a n b i r t u ğ l a f e n a v e p a h a l ı piştiği t a k d i r d e h i ç b i r ş e y e y a - r a m a y a c a ğ ı n d a n b u iki i h t i r a d a n pişiriciye ait o l a n d a - d a m ü h i m g ö r ü l e r e k b u k ı s m a d a h a z i y a d e a t f ı e - h e m m i y e t o l u n m u ş t u r . B u s a n a y i d e p i ş i r m e k e y f i y e t i - nin a r z e y l e d i ğ i e h e m m i y e t i n e m s a l i n e b a ş k a 'hiç b i r s a n a y i d e t e s a d ü f e d i l m e m e k t e d i r .
El ile i m a l e d i l e n t u ğ l a c ı l ı k s i s t e m i n d e i p t i d a î m a d d e y i el ile i h z a r v e i ş l e m e k m e c b u r i y e t i o l d u ğ u n - d a n istihsal m i k t a r ı m a h d u t b u l u n m a k t a d ı r v e b u t u ğ - lalar m u r a b b a ş e k i l d e k e m e r s i z A l m a n fırınları t â b i r edilen f ı r ı n l a r d a p i ş i r i l m e k t e v e b u g ü n d a h i b u ipti-
Şekil 8
B u s i s t e m d e g a y r i k â f i v e g a y r i m ü t e k â m i l o l d u - ğ u n d a n b i r a z d a h a t e k â m ü l e d e n v a z i y e t e a t e ş ç e k i ş i s t i k a m e t i u f k i l e ş t i r i l e r e k b u n d a n d a ( g a z l e r ) t e s m i y e e d i l e n s i s t e m d o ğ m u ş b u l u n m a k t a b i l â h a r a b u s i s t e m d e t e k â m ü l e t t i r i l e r e k y u k a r ı d a n k ö m ü r a t ı l m a k sure- tile « p a r t i a l » fırını m e y d a n a g e t i r i l m i ş o l m a k t a d ı r
« P a r t i a l » fırını ş i m d i y e k a d a r z i k r e d i l e n l e r i n e n ikti- sadisi o l m a k l a b e r a b e r H o f f m a n n i ç i n d e ip u c u teş- kil e t m i ş b u l u n m a k t a d ı r .
H o f f m a n n f ı r ı n ı n a m ü t e m a d i b i r f a a l i y e t v e r m i ş - tir, b u r a d a y a n m a k için l ü z u m u o l a n h a v a y i p i ş m i ş v e sıcak t u ğ l a l a r a r a s ı n d a n g e ç i r m e k h â d i s e s i i h d a s edil- miştir ki b u s u r e t l e p i ş i r m e k için l ü z u m u o l a n h a v a h a d d i z a t ı n d a ısınmış v a z i y e t t e y a n a c a ğ : m a h a l l e gel- m i ş b u l u n m a k t a v e y a n d ı k t a n s o n r a d a p i ş m e ğ e m a - r u z t u ğ l a l a r a r a s ı n d a n g e ç e r e k h a r i c e d o ğ r u s e y r i n i t a k i p e t t i ğ i n d e n b u m a l l a r ı k ı z d ı r a r a k p i ş m e ğ e i h z a r e t m e k t e d i r ki b u s e b e p l e d e f e v k a l â d e i k t i s a d î b i r iş- l e m e m e v k i i i h r a z e t m i ş b u l u n m a k t a d ı r . B u s i s t e m h â - l e n d a h i s o n s i s t e m t e l â k k i e d i l m e k t e o l u p H o f f m a n -
nın m e y d a n a g e l m e s i n d e n s o n r a d i ğ e r s i s t e m l e r d e ik- tisatsız ç a l ı ş m a v a z i y e t i n d e k i israfın n e k a d a r b ü y ü k b i r y e k û n a b a l i ğ o l d u ğ u t a h a k k u k e t m i ş b u l u n m a k t a - d ı r .
Y a n i H o f f m a n n ı n a v a n t a j s ı z y e g â n e ciheti i n ş a - a t ı n ı n ç o k p a r a y a t e v a k k u f u d u r . B e h e r i 4 , 5 m e t r e t u - l ü n d e a s g a r î 1 2 k a m a r a y a ( h ü c r e ) v e h a t t â l ü z u m u n - d a n f a z l a h a s s a s i p t i d a î m a d d e l e r l e ç a l ı ş m a k z a r u r e t i h a l i n d e 16 ilâ 18 k a m a r a ( h ö c r e ) y a p m a k m e c b u - riyeti v a r d ı r . H o f f m a n n R i n g f ı r ı n l a r i l e g e r e k Z i k z a k v e g e r e k s e d e K a m m e r i n g fırınları a r a s ı n d a i n ş a a t v e ç a l ı ş m a f a r k l a r ı p e k a z d ı r .
T u ğ l a s a n a y i i n d e m a m u l ü n istihlâk m a h a l l e r i n e n a k l i m ü h i m b i r k e y f i y e t a r z e d e r . H a d d i z a t ı n d a , sik- l e t i n e n a z a r a n k ı y m e t i p e k d u n o l a n b u m a l z e m e n i n a z a m î n a k l e d i l e c e k m e s a f e s i ş i m e n d i f e r l e 5 0 k i l o m e t - re, a r a b a v e o t o m o b i l ile ise d a h a ç o k a z o l a r a k k a - b u l e t m e k l â z ı m d ı r .
B u s e b e p l e b ü y ü k s e r m a y e ile istihlâk m e r k e z - l e r i n e u z a k b i r m a h a l d e t e e s s ü s e d e c e k b i r m ü e s s e s e -
nin p a r a k a z a n a m ı y a c a ğ ı ş ü p h e s i z d i r , ç ü n k ü u c u z i- m a l d e n m ü t e v e l l i t e k o n o m i n i n n a k l i y a t a g i d e c e ğ i ta- H o f f m a n n f ı r ı n ı n ı n y ü k s e k m e n f a a t l e r i g ö z ö- n ü n d e t u t u l a r a k A v r u p a d a k ö y l e r d e k i t u ğ l a i m a l â t - h a n e l e r i n d e b i l e b u fırın s i s t e m i t a t b i k e d i l e r e k i n ş a e d i l m i ş t i r .
H a r b i U m u m i d e n s o n r a A v r u p a d a i k t i s a d î v a - z i y e t ç o k b o z u l m u ş o l d u ğ u n d a n H o f f m a n n R i n g fırı- nı ile b i r t u ğ l a f a b r i k a s ı k u r m a k s e r m a y e s i n i n k a b a r ı k o l m a s ı k e z a H o f f m a n n s ı z ç a l ı ş m a k s e m e r e s i n i n d a h a ç o k m a h d u t o l u ş u g i b i z a r u r e t l e r b u iş ü z e r i n d e y e n i - likler i h d a s ı n a â m i l o l m u ş t u r . B u n d a n b i r k a ç s e n e m u k a d d e m b i r A l m a n m ü h e n d i s i i n ş a m a l i y e t i i p t i d a î s i s t e m f ı r ı n l a r ı n d a n d a h a y ü k s e k o l m a y a n f a k a t t e k - nik e v s a f ı H o f f m a n n - R i n g f ı r ı n ı n a m ü r a c c a h o l a n b i r fırın m e y d a n a g e t i r m i ş t i r . A v r u p a d a k ı s a z a - m a n d a b u t i p t e 8 0 a d e t fırın y a p ı l m ı ş o l d u ğ u n - d a n z a m a n ı m ı z ı n b u ihtiyacını i s b a t e t m e k t e d i r .
Bir n u m a r a l ı ş e k i l d e p a t e n fırını ile m o d e r n bir H o f f m a n n fırınının y u k a r ı d a n g ö r ü n ü ş v a z i y e t i n i g ö r - m e k t e y i z , a y n i istihsal k a b i l i y e t i n d e o l a n H o f f m a n n a n a z a r a n işğal ettiği s a h a i t i b a r i l e p a t e n fırını d u v a r a k s a m ı n ı n d a h a a z o l a c a ğ ı g ö z e ç a r p m a k t a d ı r .
K ü ç ü k m i k y a s t a b i r H o f f m a n n ile b i r P a t e n t fı- rınının şekil 2, 3 v e 4 ile a ş a ğ ı k i c e t v e l d e e b ' a t l a r ı n ı m u k a y e s e l i r a k a m l a r l a g ö s t e r i l m i ş t i r .
Ebad Hoffmann Ziksag Patent
Ateş höçeresi, irtifaı : 2.20 m 2 20 m 2 15 m
genişliği: 1 . 8 0 » 1 . 8 0 • 1.80 >
tuli: 42 00 » 42.80 » 42 00 »
İşgal ettiği saha : 240.00 m2 208.00 • 151.00 m2
îstiabi : 150.00 m3 150 00 • 150.00 m8
Divar nisbeti : 100 % 85 % 35 %
S e k i z h ö c r e l i p a t e n t fırını y u k a r ı d a k i c e t v e l d e sıa n a z a r a n d u v a r ü ç t e b i r n i s b e t i n d e d i r , k e z a z i k z a k f ı r ı n l a r ı n d a d u v a r a k s a m ı H o f f m a n n ı n t a k r i b e n a y n i o l d u ğ u n d a n o n u n l a p a t e n t fırını m u k a y e s e e d i l d i k t e a y n i n e t i c e y e v a r ı l m ı ş o l u n u r v e b u s e b e p t e n p a t e n t fırını inşası ç o k i k t i s a d i l e ş m i ş b u l u n m a k t a d ı r .
B u y e n i fırının inşası y a l n ı z u c u z l u ğ u n o k t a s ı n - d a n d e ğ i l b a ş k a f a y d a l a n d a c a m i d i r , e v v e l c e m a h r u - k a t s a r f i y a t ı d i ğ e r l e r i n e n a z a r a n d a h a a z d ı r m e s e l e çok fasif a r a d u v a r l a r ı i h t i v a e d e n z i k z a k f ı r ı n l a r d a b u d u v a r l a r ı h e r a t e ş i n s e r i n d e b e r a b e r k ı z d ı r m a k m e c b u r i y e t i s e b e b i l e y a p ı l a c a k o l a n f u z u l î m a h r u k a t s a r f i y a t ı n ı g ö z ö n ü n d e t u t m a k l â z ı m d ı r . H a l b u k i p a - t e n t f ı r ı n l a r d a b u v a z i y e t o l m a d ı ğ ı n d a n b i t t a b i m a h - r u k a t s a r f i y a t ı d a d a h a a z v e istihsal d a h a b ü y ü k d ü r . P a t e n t fırının d i ğ e r b ü y ü k f a y d a s ı d a fasılalı v e d e - v a m l ı s u r e t t e ç a l ı ş m a ğ a m ü s a i t o l m a s ı d ı r . B u s u r e t l e k ü ç ü k m i k y a s t a k i t u ğ l a f a b r i k a l a r ı f e n a h a v a v e b u h - ranlı z a m a n l a r d a i m a l â t ı r a h a t ç a d u r d u r a r a k f ı r ı n d a - ki t u ğ l a l a r ı n h a r a r e t i n d e n i s t i f a d e e d i p d i ğ e r h ö c r e - l e r d e k i m a l l a r ı k u r u t a r a k h a v a v e n e m r u t u b e t i n d e n tecrit e t m e ğ e m u v a f f a k o l u r l a r .
B ü t ü n b u k o l a y l ı k l a r i l e v e istihsali s u h u l e t l e t a n - zim e t m e s i h a s e b i l e b i n n e t i c e b u f ı r ı n l a r k ü ç ü k istih- saller için d e , ş a y a n i t a v s i y e d i r , h a t t â h a l i f a a l i y e t t e
i k e n d e k ı s ı m kısım inşa e d i l e b i l e c e ğ i n d e n b u s u r e t l e m u k t e z i i n ş a a t için s e r m a y e m i k t a r ı h a d d i a s g a r i y e tenzil e d i l e b i l i r .
S e n e v î 1 1 / 2 ilâ 5 m i l y o n l u k v a s a t b i r istihsal için 12 ilâ 2 0 h ö c r e l i k b i r H o f f m a n n - R i n g fırını m u k t e z i d i r . Bu t a k d i r d e r e s m i 5, 6 v e 7 d e g ö r ü l e c e ğ i gibi b i r m u k a y e s e y a p ı l d ı ğ ı t a k d i r d e z i r d e k i c e t v e l d e m u k a y y e t r a k a m l a r m e y d a n a g e l e c e k t i r .
Ateş höçeresi, irtîfay : genişliği:
» culi:
İşgal ettiği saha : Divar nisbeti :
2.42 n 2.60 , 90.00 , 643.90 n 499.50 n 100 "/o
Ziksag 2.35 m 2 00 „ 128.00 „ 571.20 m2 495.75 nıs
Patent 2.10 m 1.80 „ 135.00 „ 394.20 m2 501.90 m3 30 % Y u k a r ı k i r a k a m l a r ı n d a g ö s t e r d i ğ i gibi p a t e n t n a l i y e t f i a t ı n m d a h a ç o k d u n o l a c a ğ ı b i r k e r e d a h a t e - b a r ü z e t m e k t e d i r , f e v k a l â d e o l a n b i r a v a n t a j b u fı- r ı n l a r d a n m a l a l m a k için d o ğ r u d a n d o ğ r u y a d e r u n u - n a k a m y o n v e y a b ü y ü k v e s a i t l e g i d i l e r e k ikinci b i r n a k l i y a t a m e l i y e s i n e m a h a l k a l m a k s ı z ı n m a l ç ı k a r - m a k t a d ı r .
B u k e y f i y e t i n a r z e t t i ğ i e k o n o m i y i h e r t u ğ l a c ı p e k k o l a y i d r â k e d e c e k t i r . R e s i m 8 d e h a l i i n ş a d a o l a n b i r p a t e n t fırınını g ö s t e r m e k t e d i r . B ü y ü k istihsal için b u i k t i s a d ı n a z a m î a v a n t a j ı d a r e s i m 8 v e iki m a k t a 1.) k a p a k s ı z , 2 . ) k a p a k y e k n a z a r d a g ö r ü l m e k t e d i r . B u fırın y a l n ı z k ü ç ü k v e o r t a istihsal için elverişli o l m a y ı p b ü y ü k istihsal için d e ç o k elverişlidir. D i ğ e r d e v a m l ı h a r a r e t l i f ı r ı n l a r d a b i r v e y a a z a m î iki a t e ş l e çalışıldı- ğı h a l d e f i r m a m a h s u s o l a n b i r istif s i s t e m i n i n b a h ş e t - tiği i m k â n d a i r e s i n d e d ö r t m ü v a z i a t e ş t e m i n e d i l m e k s u r e t i l e s e n e d e y ü z m i l y o n p a r ç a d a h i istihsal e d i l e - bilir v e b u s a y e d e H o f f m a n n a n a z a r a n i n ş a a t m a s r a f ı v e m a h r u k a t s a r f i y a t ı a z a m î o l a r a k h a d d i a s g a r i y e d ü ş e r . B u s u r e t l e d e t e z a y ü t e d e n istihsal k â b i l i y e t i l e u m u m î o l a r a k z i r d e k i a v a n t a j l a r g ö r ü l e c e k t i r .
1. İ ş ğ a l ettiği s a h a y a n a z a r a n istiap v ü s ' a t i . 2. Işğal ettiği s a h a y a n a z a r a n a t e ş h ö c r e s i v ü s ' a t i . 3. % 3 0 ilâ % 4 0 n i s b e t i n d e ( R i n g f ı r ı n ı n d a n ) d a h a d u n m a h r u k a t s a r f i y a t ı .
4 . % 6 0 ilâ % 8 0 n i s b e t i n d e H o f f m a n n R i n g fı- r ı n ı n d a n d a h a u c u z i n ş a m a l i y e t i .
5 . D a h a az el işçiliği i ç i n ' d a h a sıhhî d a h a k o l a y ç a l ı ş a b i l m e i m k â n ı .
B i d a y e t t e n ş i m d i y e k a d a r z i k r e d i l e n f ı r ı n l a r ı n 6 1 . 5 X 12 X 2 5 c m . e b ' a d ı n d a o l m a k ü z e r e b i n a d e t t u ğ l a h e s a b i l e m a h r u k a t s a r f i y a t l a r ı n ı b i r m u k a y e s e y e t â b i t u t t u ğ u m u z d a a ş a ğ ı d a k i t a b e l â d a k i r a k k a m l a r a t e s a d ü f e d i l e c e k t i r :
A l m a n y a d a 1 9 3 7 s e n e s i n d e 10 1 / 2 m i l y a r tuğ- la istihsal e d i l m i ş t i r . B u n l a r ı n satış k ı y m e t i 2 2 5 m i l y o n T ü r k lirası k a d a r t u t m a k t a d ı r . B u istihsalât için 2 m i l - y o n 3 0 0 b i n t o n m a h r u k a t s a r f e d i l m i ş t i r . 2 0 0 . 0 0 0 d e a m e l e işletilerek b u işçilere 7 5 . 0 0 0 . 0 0 0 T ü r k lirası k a d a r ü c r e t v e r i l m i ş t i r .
Bir m e m l e k e t i n t u ğ l a istihsali k ı y m e t l e n d i r i l d i - ğ i n d e d i ğ e r s a n a y i e n a z a r a n t u ğ l a c ı l ı k b i r i n c i l e r m e -
y a n ı n d a olacağına çokları innanmazlar. Memleketi- mizdeki senelik istihsalin kısmı a z a m ı d ö r t köşe Al- m a n ocaklarında pişirildiğine n a z a r a n y u k a r ı d a k i cet- vel mucibince ne k a d a r bir servetin fuzulî olarak b e r - h a v a edilmiş olduğu görülecektir. Beş milyon p a r ç a d a 2 . 0 0 0 ton k ö m ü r iktisat e t m e k i m k â n dahilinde ol- d u ğ u n d a n v e takriben iki yüz milyon p a r ç a istihsal e- dildiğine n a z a r a n b u sistemle 1 . 0 8 0 . 0 0 0 T ü r k lirası m a h r u k a t e k o n o m i edilebileceği gibi; iptidaî arazide- ki pişiş y ü z ü n d e n mütevellit p e k b ü y ü k kusurlar bil- hassa m u k a v e m e t v e d o n a m u k a v e m e t gibi noksan- lıkların k ö k ü n d e n izale edilebileceği ayrıca şayani ka- Büyük, m o d e r n bir tuğla tesisatı m e y d a n a geti- rildiği t a k d i r d e bin a d e t t u ğ l a d a 3 0 0 kg. k a d a r kö- m ü r iktisat edilecektir ki b e h e r yüz kilosu 1.20 ilâ 1.30 Tl. d a n 1000 p a r ç a d a 4 0 0 kuruş k a d a r m a h r u - kat iktisat edilecektir. 10 lira vasatı satış fiyatı ka- bul ettiğimizde b u fiyatla hiç k a z a n m a k m ü m k ü n ol- madığı t a k d i r d e bile m o d e r n tesisatlı bir müessese 1000 p a r ç a d a 4 . 0 0 lira k a z a n m a k suretile d a i m a y ü z d e kırk gibi bir kazançla çalışabilecektir.
Bu t a k d i r d e eski sistemle çalışmak imkânları v e rakibler kalmıyacaktır. Yine b u s a y e d e d i r ki az p a r a ile m o d e r n bir tuğla tesisatı m e y d a n a getirmek im- kânı hasıl olmuş b u l u n m a k t a v e b u suretle inşaat m a l z e m e s i n d e n m a d u t olan diğer m a l z e m e d e n d a h a ucuz tuğla m e y d a n a getirmek imkânı hasıl o l m a k t a - dır.
Gerçi taşın mebzul b u l u n d u ğ u m a h a l l e r d e bu m a l z e m e ucuz tedarik edilebilecek ise d e işçiliğinde- ki pahalılık sebebile yine tuğlaya r e k a b e t edemiye-
Aşağı yukarı her t a r a f t a tuğla y a p m a ğ a elve- rişli t o p r a k b u l m a k imkân dahilindedir. V e diğer inşaat m a l z e m e s i n d e n d a h a ucuz tuğla y a p m a k sureti kat* iyede m ü m k ü n olup iktisatlı, sıcak, sıhhî bir i k â m e t g â h a d a mâlik o l m a k a v a n t a j ı d a kazanılmış
Heyeti umumiyesi itibarile tuğla sanayii b u g ü n - k ü m ü t e k â m i l vaziyetile her z a m a n m ü k e m m e l , ve m e b z u l e*n sıhhî en ucuz bir inşaat malzemesi olarak ihtiyacı fazlasıyle karşılayacak vaziyettedir.
