HAVZA MESLEK YÜKSEKOKULU İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PROGRAMI ISG 109 GENEL KİMYA. Öğr. Gör. Dr. Cihan YAYLACI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PROGRAMI

HAVZA MESLEK YÜKSEKOKULU

ISG 109 – GENEL KİMYA

GİRİŞ

Hafta-14

ISG 109 – GENEL KİMYA

14.ORGANİK KİMYA

14.1. Molekül Formülleri 14.2. Yapı Formülleri Kaynaklar

Konuya özgü kavramlar

Organik kimya; karbon bileşiklerinin özelliklerini, tepkimelerini ve bu tepkimelerin uyduğu kural, ilke ve yasaları inceleyen ve araştıran bilim dalıdır.

İnorganik Kimya; yerkabuğunu oluşturan ve canlıların dışında kalan bütün kimyasal maddeleri inceleyen kimya dalı.

Molekül Geometrisi; Bir molekülde;atomlar arası oluşan bağlar, çevre atomların merkez atom etrafında üçboyutlu yerleşme düzeni, bağlar arası açılar molekülün geometrisini (şeklini yapısını) belirler

4

14.1. Molekül Formülleri

Organik bileşiklerin özellikleri ;

a. Organik bileşikler yanıcıdır. Erime ve kaynama noktaları genellikle düşüktür, b. Genellikle su da çözünmezler,

c. Genellikle kovalent yapıda, d. Organik tepkimeler çok yavaş, e. Çoğu kendine has kokuya sahiptir,

14.1. Molekül Formülleri

6 Hidrokarbonlar; Yapısında sadece C ve H atomu bulunduran organik bileşikler,

Hidrokarbonlar

Alifatik Hidrokarbonlar

Doymuş Hidrokarbonlar

Alkan

Doymamış Hidrokarbonlar

Alken

Alkin

Aromatik Hidrokarbonlar

Tek Halkalı

Benzen ve Türevleri

Bitişik Halkalı

Naftalin

14.1. Molekül Formülleri

ALKANLAR

Genel formülleri C_nH_2n+2 ,

Karbon atomları arasındaki bütün bağlar tekli, Apolar yapıda oldukları için suda çözünmez, Alkanların ilk 4 üyesinin özel adı bulunur,

14.1. Molekül Formülleri

8 ALKANLARIN KİMYASAL ÖZELLİKLERİ:

Alkanlar fonksiyonel grup içermeyen tamamen doymuş hidrokarbon bileşikleri olduklarından dolayı kimyasal reaktiviteleri diğer bileşikler ile kıyaslandığında çok düşüktür,

Alkanların en temel reaksiyonlarından biri oksijen ile verdikleri yanma reaksiyonu, (metan gazının oksijen ile yanması sonucu karbondioksit ve su çıkar)

14.1. Molekül Formülleri

ALKANLARIN ADLANDIRILMASI

Alkanların sistematik isimlendirilmesinde, en uzun karbon zinciri esas alınır ve bu zincirdeki karbon sayısına karşılık gelen sözcüğün sonuna "an“ eki getirilir

CH₄ Metan C₆H₁₄ Hekzan

C₂H₆ Etan C₇H₁₆ Heptan

C₃H₈ Propan C₈H₁₈ Oktan

C₄H₁₀ Butan C₉H₂₀ Nonan

C₅H₁₂ Pentan C₁₀H₂₂ Dekan

14.1. Molekül Formülleri

10 ALKANLARIN ADLANDIRILMASI

CH₄ Metan CH3- Metil

C₂H₆ Etan CH3- CH2 Etil C₃H₈ Propan CH3- CH2-CH2 Propil

C₄H₁₀ Butan CH3- CH2-

CH2- CH2-

Butil

Alkanlardan bir hidrojen çıkarılması ise oluşan gruplara alkil grubu

denir. Genel olarak CnH2n+1 şeklinde gösterilir

ALKANLARIN ADLANDIRILMASI

Halkalı yapıda olanlara ise SİKLOALKANLAR denir.

Genel formülleri CnH2n dir

14.1. Molekül Formülleri

12 ALKENLER

Genel formülleri C_nH_2n Doymamış hidrokarbonlar,

Kimyasal Özellikleri:

Alkenlere hidrojen ve halojenler kolaylıkla katılabilmektedir,

Hidrojen bakımından doymamış bir yapı gösterdiklerinden bunlara doymamış hidrokarbonlar adı da verilmektedir,

Alkenlerin en karakteristik reaksiyonları katılma reaksiyonlarıdır.

14.1. Molekül Formülleri

ALKENLER

Alkenlerde karbon atomları arasında en az bir tane çift bağ,

14.1. Molekül Formülleri

14 ALKENLER

Alkenlerde çift bağlar açılıp birbirine bağlanarak büyük moleküller oluşur.

Bu olaya POLİMERLEŞME denir.

14.1. Molekül Formülleri

ALKİNLER

Genel formülleri C_nH_2n-2 Doymamış hidrokarbonlar,

Fonksiyonel grupları-C≡C- üçlü bağlar,

Kimyasal Özellikleri:

Karbonlar arasında bağ sayısı üç olduğundan bunlar da doymamış hidrokarbonlar sınıfına girerler ve katılma reaksiyonları verirler.

14.1. Molekül Formülleri

16 ALKİNLER

14.1. Molekül Formülleri

ALKİNLERİN ÖZELLİKLERİ

a.)Doymamış oldukları için katılma tepkimesi verirler.

b.) Alkinlere su katılmasıyla aldehit ve ketonlar oluşur

14.1. Molekül Formülleri

18 ALKİNLERİN ÖZELLİKLERİ

c.) Alkinlerde alkenler gibi polimerleşme tepkimesi verirler.

Asetilenin (Etin) benzen halkasını oluşturduğu tepkime polimerleşmedir.

14.1. Molekül Formülleri

Benzen

Altı karbonlu halkalı yapıda ve yapısında çift bağ bulunduran aromatik hidrokarbon,

14.1. Molekül Formülleri

20 Alkoller

Yapısında bir veya birden fazla hidroksil (-OH) grubu bulunan organik bileşikler, Alkollerin tamamı polardır ve suda iyi çözünür,

Yanıcı özellikleri vardır yanma ürünü karbondioksit ve su,

.

14.1. Molekül Formülleri

Karbonhidrat:

C, H ve O elementleri içeren bileşikler, En yaygın olanı selüloz, nişasta ve şeker, Basit şekerler glikoz, fruktoz ve sakkaroz, Eterler

Eterlerden oksijen atomunun ortaklaşmamış elektronları bulunduğu için polar yapıdadır, kırık doğrudur.

Eterlerde Hidrojen bağı olmadığı için izomerleri olan alkollerden daha uçucudur.

Suda iyi çözünürler.

14.1. Molekül Formülleri

22 Karboksilli asitler:

Yapısında karboksil ( -COOH ) grubu bulunan organik bileşiklerdir.

Amino asitler;

Yapısında amino (— NH₂) ve karboksil (-C-OH) grubu bulunan organik bileşiklerdir.

14.1. Molekül Formülleri

23 Alkoller:

Yapısında bir veya birden fazla hidroksil (-OH) grubu bulunan organik bileşiklerdir.

Alkollerin tamamı polardır ve suda iyi çözünürler.

Yanıcı özellikleri vardır yanma ürünü karbondioksit ve sudur.

Alkolü oluşturan alkil gruplarının sonuna alkol sözcüğü eklenir

14.2. Yapı Formülleri

24 Molekül formülleri atomların nasıl bağlandıklarını göstermez.

Atomların birbirlerine bağlanış şekillerini yapı formüllerinden öğreniriz.

Molekül (kapalı) formülleri aynı, yapı (açık) formülleri farklı olan bileşiklere izomer bileşikler denir.

İzomer bileşiklerin fiziksel ve kimyasal özellikleri farklıdır.

Örneğin propil alkol ve metil etil eterin molekül formülleri aynı fakat yapı formülleri, kimyasal- fiziksel özellikleri farklıdır.

KAYNAKLAR

Temel Üniversite Kimyası, Ender Erdik, Yüksel Sarıkaya, Gazi Kitabevi, 2001 Genel Kimya, Petruci, Palme Yayınevi, 2015

Genel Kimya Temel Kavramlar, Raymond Chang, Palme Yayınevi, 2009 Kimya Teknolojisi, Milli Eğitim Bakanlığı, 2011

Genel Kimya 1, Ders Notları, Doç.Dr. Nilgün Kızılcan, İstanbul Teknik Üniversitesi Genel Kimya 1, Ders Notları, Prof.Dr. Baki Hazer, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi