HAVZA MESLEK YÜKSEKOKULU İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PROGRAMI ISG 206 İŞ HİJYENİ. Öğr. Gör. Cihan YAYLACI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PROGRAMI

HAVZA MESLEK YÜKSEKOKULU

GİRİŞ

Hafta-3

ISG 206 – İŞ HİJYENİ

3. İŞ HİJYENİ NEDİR

3.1.İş Hijyeni

3.2. Ortam Ölçüm Cihazları Kaynaklar

Konuya özgü kavramlar

Tehlike : İşçi sağlığını ve iş güvenliğini tehdit eden, zora sokan, büyük zarara yol açabilecek durumlardır.

Risk : Bir tehlikenin ortaya çıkma ihtimali ve bu tehlikenin ortaya çıktığı anda sebep olacağı etkinin ciddiyeti arasındaki bağ olarak tanımlanabilir.

Tehlikeli çalışma koşulları : Çalışma alanlarında bulunan ve kayıplı olaylara neden olabilecek tehlikelerdir

İş hijyeni ölçüm, test ve analizi: Çalışma ortamında bulunan, çalışanların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek her türlü fiziksel (gürültü, titreşim, aydınlatma, iyonlaştırıcı olmayan radyasyon, vb.), kimyasal (toz, gaz, buhar vb.) ve biyolojik, (virüs, bakteri, mantar, vb.) etkenlerin nicelik ve nitelik tayininin yapılmasını,

Laboratuvar: İş hijyeni ölçüm, test ve analizi yapmak üzere kurulmuş, özel veya kamu kurum ve kuruluş laboratuvarını,

4

3.1. İŞ HİJYENİ

OHSA’ya göre iş yerinde oluşan hastalığa ve yaralanmalara neden olan sağlı k ve iyilik halini bozan ortam koşullarını yaratan etmenlerin öngörülmesi, gözlemlenmesi, belirlenmesi ve değerlendirilmesi ve kontrol altına alınması bilimidir.

Biyolojik Etmenler

Psikolo- sosyal Etmenler Kimyasal

Etmenler

Fiziksel Etmenler:

Gürültü,

Titreşim,

Termal Konfor,

 Aydınlatma,

Toz,

Aerosol,

Manyetik Alan,

Radyasyon Ölçümleri

Kimyasal Etmenler:

VOC,

Hidrokarbon,

Formaldehit,

Ağır Metal,

Asbest,

Siyanür,

Benzen,

Toluen ölçümleri

VOC:

Uçucu Organik Madde,

Çevreye ve insan sağlığına zarar verebilir özellikte kimyasallar,

Emisyon miktarını azaltmak, çevre ve insan sağlığını korumak için uluslararası düzeyde

Biyolojik Etmenler:

Virüsler,

Bakteriler,

Parazitler,

 Mantarlar,

GÜRÜLTÜ : İstenmeyen ve hoşa gitmeyen ses,

Sanayide ve çalışma hayatında ise: gürültü tanımı: Hoşa gitsin ,veya gitmesin, belirli düzeyin üzerinde basınç yaratan ve zaman içinde işitme sistemini olumsuz etkileyen Sesler,

Kolaylık açısından günlük uygulamalarda gürültü ölçmek için “ basınç düzeyi “ yani decibell ölçen cihazlar

İşitme kaybına etki eden faktörler

 Gürültüyü meydana getiren sesin şiddeti ve frekans dağılımı,

 Gürültüden etkilenme süresi,

 Gürültüye karşı kişisel duyarlılık, kişinin yaşı ve cinsiyeti.

Odyometrik test yapılmalı, değerlendirmede 40 yaşından sonraki her yaş için 0.5 dB(A) düşme fizyolojik olarak hesaplanmalı,

İşyerindeki gürültü düzeyi ölçülmeli ve işitme . kaybına sebep olacak düzeyde gürültünün olduğu saptanmalı,

İşe girişte ve periyodik muayenelerde çekilmiş odyogramlardan da yararlanılmalıdır.

İşitme zorluğuna sebep olan diğer etkenler giderilmeli, Geçici işitme kayıpları bertaraf edilmeli,

Gürültüden Meydana Gelen İşitme Kaybının Kesin Tanısı İçin Yapılması Gerekenler

10

A. Gürültü ölçümleri gürültünün olduğu kapalı yerlerde yapılmalı, Gürültü ölçüm konumları:

Duvarlardan veya ana yankı yüzeylerinden en az 1 metre, Makine ve teçhizata 1 m,

Pencerelerden 1.5 m uzaklıkta,

Döşemeden 1.2 – 1.5 metre yükseklikte yapılmalı,

B. Açık alanlarda yansıma etkisinin en aza indirilmesi gerektiğinde gürültü ölçümleri zeminin Dışında mümkün olduğu zamanlarda herhangi bir yansımanın meydana geldiği yerden en az 3 metre, makine ve teçhizata 1 m uzakta yapılmalı,

Aksi belirtilmedikçe tercih edilen gürültü ölçüm yüksekliği zeminden 1.2 – 1.5 metre arasında olmalıdır.

Gürültü Ölçümleri

Titreşim: Potansiyel enerjinin kinetik enerjiye, kinetik enerjinin potansiyel enerjiye dönüşmesi olayına titreşim (vibrasyon),

Titreşimi; insan sağlığı üzerindeki etkisi bakımından iki fiziksel büyüklük:

1.Frekans: Birim zamandaki titreşim sayısı, (Hertz (Hz)

2.Şiddet: Titreşimin oluştuğu ortamda, titreşen enerjinin hareket yönüne dik, birim alanda, birim zamandaki akım gücü, m/s²

12

El – kol titreşimi

Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değer 5 m/s², Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2,5 m/s².

Bütün Vücut Titreşimi

Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s² Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 0,5 m/s²

Termal Konfor

İşyerinde çalışanların büyük çoğunluğunun

 sıcaklık,

 nem,

 hava akımı gibi iklim koşulları açısından gerek bedensel, gerekse zihinsel

faaliyetlerini sürdürürken belli bir rahatlık içinde bulunmalarını ifade eder.

İşyeri atmosferinin

 sıcaklığı,

 nemi,

 hava akım hızı

 ve radyant ısısı akla gelmelidir.

14

Işık :

Maddenin fiziksel yapısındaki atomik etkileşim sonucu meydana gelen , Işıyan bir enerji türüdür .

Herhangi bir dalganın iki temel özelliği:

Dalga boyu, Frekans,

Dalga boyu , birbirine komşu iki dalganın tepe noktaları arasındaki mesafe, Frekans ise belli bir noktadan belli bir zaman birimi içinde geçen dalga adedi,

Dalga boyu ile frekansın çarpımı ışığın yayılma hızını verir Aydınlatma

16

İyi Bir Aydınlatmanın Sağlayacağı Faydalar :

 Gözün görme yeteneği artar ( görüş keskinliği, görme hızı artar).

 Göz sağlığı korunur, görme bozuklukları önlenmiş olur.

 Görsel performans artacağından, yapılan işin verimi artar böylece

 ekonomik yarar sağlanır.

 Psikolojik açıdan da görsel konfor sağlanır. Yararlanıcı içinde bulunduğu

 ortamda kendini daha mutlu hisseder.

 İyi görememe ya da görme yanılgılarından doğabilecek kazalar azalır.

Ölçümler:

Anlık bir nokta ya da belli bir süredeki ortalama değer olarak ölçülür,

Işık Ölçme:

Işık ölçer (lüksmetre) ile yapılır,

Anlık aydınlık düzeyi ölçmeleri:

Ölçme anındaki koşulların o anda oluşturduğu aydınlığın ölçülmesi,

Aydınlatmayı ölçen alet:

Aydınlatma Ölçümleri

TOZ

18

Lifsi Tozlar: Çapı 3 mikrondan küçük, boyu ise 5 mikrondan uzun olan ve çapının boyuna oranı 1/3’den küçük olan parçacıkları,

Asbest :

- Aktinolit Asbest, CAS No 77536-66-4,

- Grünerit Asbest (Amosit) CAS No 12172-73-5, - Antofilit Asbest, CAS No 77536-67-5,

- Krizotil, CAS No 12001-29-5, - Krosidolit, CAS No 12001-28-4,

- Tremolit Asbest, CAS No 77536-68-6 lifli silikatlarını.

TOZ

Fibrojen Toz: Solunumla akciğerlere ulaşarak biriken ve bunun sonucunda dokusal değişim oluşturarak akciğerlerde fonksiyonel bozukluk yapan tozları,

İnert Toz: Solunumla akciğerlere ulaşmalarına rağmen akciğerlerde fonksiyonel bozukluk yapmayan tozları

Kristal yapıda SiO2: Kuvars, tridimit ve kristobaliti,

A Okuyucu: ILO Uluslararası Pnömonkonyoz Radyografisi Sınıflandırması konusunda eğitim almış hekimi

B Okuyucu: ILO Uluslararası Pnömonkonyoz Radyografisi Sınıflandırması konusunda eğitim almış göğüs hastalıkları veya radyoloji uzmanı hekimi,

20

Pnömokonyoz (Akciğer Toz Hastalığı): Akciğerlerde tozun birikmesi sonucu ortaya çıkan doku reaksiyonu ile oluşan hastalığı,

Solunabilir toz: Aerodinamik eşdeğer çapı 0,1–5,0 mikron büyüklüğünde kristal veya amorf yapıda toz ile çapı üç mikrondan küçük, uzunluğu çapın en az üç katı olan lifsi tozları,

Standart göğüs radyografisi: En az 35x35 cm. ebatında ILO sınıflandırma kriterlerine göre değerlendirilebilir akciğer radyografisini veya dijital akciğer radyografisini,

Tam kapalı toz emiş sistemi: Tozun kaynağından emildiği, çöktürme ya da lüzumu halinde filtre işleminden sonra, zaman ağırlıklı ortalama değerin (ZAOD/TWA) altında toz bulunduran havanın çalışma ortamı dışına bırakıldığı sistemi,

TOZ

Kimyasal özelliklerine göre tozlar ikiye ayrılır:

1. Organik tozlar : bitkisel (pamuk/un tozu vb) veya hayvansal (tüy vb.) kökenli olabilecekleri gibi sentetik bileşenlerden de kaynaklanabilir,

2. İnorganik tozlar, metalik tozlar (demir/çinko tozu vb.), metalik olmayan tozlar (kükürt tozu), kimyasal bileşiklerin tozları (manganez oksit vb.) ve doğal bileşiklerin tozları (mineraller, maden cevherleri vb.) olarak sınıflanabilir,

Tozlardan oluşan hastalıkları : Pnömokonyoz

Pnömokonyozlar = Hastalığa neden olan toza göre isimlendirilir,

Meslek gruplarına bağlı olarak en sık = Silikoz, asbestoz, berilyoz, bissinoz hastalıkları

Pnömokonyozun meslek hastalığı sayılmasında :

sigortalının, havasında pnömokonyoz yapacak yoğunluk ve nitelikte toz bulunan

22

Bissinoz

Pamuk tozlarını soluyan işçilerde görülen meslek hastalığı,

(Keten ya da kenevir gibi öbür doğal liflerin tozlarının da yol açabildiği bissinoz,)

Akciğerlerde küçük toz parçacıklarına karşı oluşan doku tepkisi koyu müküs birikmesi

= Hava geçişinin azalmasına yol açar,

Silikozis

Madenlerde, dökümhanelerde, tünel ve yol yapımı işlerinde, seramik vb işkollarında çalışan işçilerin silika tozuna (granit taş-kum tozu) maruz kalmasıyla ortaya çıkan bir hastalık,

Asbestoz

Asbest minerali liflerinin tahriki ile akciğerde oluşan bir çeşit pneumoconiosistir.

Sinsi ve ağır ilerleyen bir hastalık olan asbestozun kendini göstermesi 10-20 yılı bulur,

Berilyoz

Berilyum zehirlenmesinden ileri gelen ve etkisini genellikle akciğerlerde, bazen de yalnızca deride göstermektedir,

RADYOAKTİF MALZEMELER

24

Bölünebilen nüklidler, uranyum-233, uranyum-235, plütonyum-239 and plütonyum-241, Bölünebilen malzeme, bu bölünebilen nüklidlerden herhangi birini içeren malzeme,

Bölünebilen malzeme tanımı haricindeki:

(a) Işın saçmayan doğal uranyum veya tükenmiş uranyum

(b) Yalnızca termal reaktörlerde ışınıma uğramış doğal uranyum veya tükenmiş uranyum,

Düşük yayılımlı radyoaktif malzeme, katı radyoaktif malzeme veya mühürlenmiş kapsül içindeki katı radyoaktif malzeme,

Düşük özel etkinlik (DÖE) malzeme, doğası gereği sınırlı özgül etkinliği olan radyoaktif malzeme veya tahmini ortalama özgül etkinlik sınırlarının uygulandığı radyoaktif malzeme,

DÖE malzemesini çevreleyen koruyucu dış malzemeler, tahmini ortalama özgül etkinliğin saptanmasında göz önüne alınmaz,

RADYOAKTİF MALZEMELER

26

Düşük zehirlilikteki alfa yayıcıları şunlardır:

Cevherlerde veya fiziksel ve kimyasal konsantrelerde bulunan doğal uranyum,

tükenmiş uranyum, doğal toryum,

uranyum-235 veya uranyum-238, toryum-232, toryum-228 ve toryum-230 yarı ömrü 10 günden az olan alfa fırlatıcılar.

RADYOAKTİF MALZEMELER

Özel biçimde ambalajlanmış radyoaktif malzeme:

(a) Dağılmayan katı bir radyoaktif malzeme veya (b) Radyoaktif malzeme içeren mühürlenmiş kapsül.

Bir radyonüklidin özgül etkinliği, o nüklidin birim kütlesi başına radyoaktif etkinlik,

Bir malzemenin özgül etkinliği, radyonüklidleri özellikle eşit olarak dağılmış o malzemenin birim kütlesi başına belirli etkinlik,

Yüzeyi kirlenmiş cisim (YKC), kendisi radyoaktif olmayan ancak yüzeylerine radyoaktif

RADYOAKTİF MALZEMELER

KİMYASAL RİSK ETMENLERİ

Kimyasal:

a) doğal halde bulunan,

b) üretilen,

c) herhangi bir işlem sırasında veya atık olarak ortaya çıkan,

d) kazara oluşan,

e) ürünün kalitesini artırmak için katkı maddesi olarak eklenen,

f) işlem sırasında ortaya çıkan her türlü safsızlıkları, içeren her türlü element, bileşik veya karışımlardır.

Tehlikeli Kimyasal Madde : Patlayıcı, oksitleyici, çok kolay alevlenir, kolay

alevlenir, alevlenir, toksik, çok toksik, zararlı, aşındırıcı, tahriş edici, alerjik, kanserojen, mutajen, üreme için toksik ve çevre için tehlikeli özelliklerden bir veya birkaçına sahip maddeler,

28

Madde 4 – Bu Yönetmelikte geçen;

a) Biyolojik etkenler: Herhangi bir enfeksiyona, alerjiye veya zehirlenmeye neden

olabilen, genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dahil mikroorganizmaları, hücre kültürlerini ve insan parazitlerini,

b) Mikroorganizma: Genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik varlığı,

c) Hücre kültürü: Çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in–vitro olarak geliştirilmesini,

d) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını ifade eder.

Biyolojik Risk Etmenleri

Bu maddenin (a) bendinde tanımlanan biyolojik etkenler, enfeksiyon risk düzeyine göre 4 risk grubunda sınıflandırılır;

 Grup 1 biyolojik etkenler: İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler.

 Grup 2 biyolojik etkenler: İnsanda hastalığa neden olabilen, çalışanlara zarar

verebilecek, ancak topluma yayılma olasılığı olmayan, genellikle etkili korunma veya tedavi imkanı bulunan biyolojik etkenler.

 Grup 3 biyolojik etkenler: İnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi imkanı olan biyolojik etkenler.

 Grup 4 biyolojik etkenler: İnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler.

30

Sağlık Gözetimi

Madde 16 – Biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda:

a) İşveren her işçinin;

1) Çalışmalara başlamadan önce, 2) Düzenli aralıklarla,

sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.

b) Risk değerlendirmesi, özel koruma önlemleri alınması gereken işçileri tanımlayacaktır.

Bir işçinin, maruziyete bağlı olduğundan kuşkulanılan bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında, işyeri hekimi veya işçilerin sağlık gözetiminden sorumlu kişi, Benzer biçimde maruz kalmış diğer işçilerin de aynı şekilde gözetime tabi tutulmasını sağlar.

Bu durumda maruziyet riski yeniden değerlendirilir.

3.2. Ortam Ölçüm Cihazları

 Termometre: Ortam sıcaklığı ölçümü

 Higrometre : Nem ölçümü

 Termohigrometre: Sıcaklık + Nem ölçümü

 Barometre :Hava basıncı ölçümü

 Anemometre : Rüzgar hızı ölçümü

 Desibelmetre : Ses Ölçümü

 Luxmetre : Işık Şiddeti ölçümü

 Gaussmetre : Elektromanyetik alan ölçümü

 Dozimetre :Radyasyon ölçümü

 Toz- Partikül Ölçme cihazı

 Endüstriyel gaz ölçüm cihazı

KAYNAKLAR

İş Güvenliği Mühendisliği Eğitimi Ders Notları MMO, 2008

ÇAĞLAYAN Yücel, Ahmet KILINÇ, İş Güvenliği Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, 1992.

Meslek Hastalıkları, ÇASGEM, Ankara, 2013

Prof. Dr. GEREK N, İş Sağlığı ve İş Güvenliği, Anadolu Üniversitesi

MEB Erkek Teknik Öğretimi Genel Müdürlüğü, İş Güvenliği, Ankara, 2001.

https://www.baskentsaglik.com/ortam-gurultu-olcumu/