TARİHLİ BRÜKSEL ZİRVESİ SONUÇ BİLDİRGESİ NİN TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİNE ETKİSİ: HUKUKSAL BİR ÇÖZÜMLEME Sunan Doç.Dr.Kamuran.Kamuran REÇBER Ulu

14.12.2007 TARİHLİ BRÜKSEL 14.12.2007 TARİHLİ BRÜKSEL ZİRVESİ SONUÇ BİLDİRGESİ’NİN ZİRVESİ SONUÇ BİLDİRGESİ’NİN TÜRKİYE

TÜRKİYE - - AB İLİŞKİLERİNE ETKİSİ: AB İLİŞKİLERİNE ETKİSİ:

HUKUKSAL BİR ÇÖZÜMLEME HUKUKSAL BİR ÇÖZÜMLEME

Sunan Sunan

Doç.Dr

Doç.Dr .Kamuran REÇBER .Kamuran REÇBER

Uludağ

Uludağ ÜnivÜniv. İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü . İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü Devletler Hukuku Anabilim Dalı

Devletler Hukuku Anabilim Dalı

1 1

• •

Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB)’ne tam üyelik hedefi Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB)’ne tam üyelik hedefi Ankara Anlaşması’nın 28. Md.’sinde kayıt altına alınmıştır.

Ankara Anlaşması’nın 28. Md.’sinde kayıt altına alınmıştır.

Bu madde şu düzenlemeyi içermektedir:

Bu madde şu düzenlemeyi içermektedir:

““

Anlaşma’nın işleyişi, Topluluğu Kuran Anlaşma’nın işleyişi, Topluluğu Kuran Andlaşma’dan

Andlaşma’dan doğan yükümlüklerin doğan yükümlüklerin tümünün Türkiye tarafından

tümünün Türkiye tarafından

üstlenebileceğini gösterdiğinde, Akit üstlenebileceğini gösterdiğinde, Akit Taraflar, Türkiye’nin Topluluğa katılım Taraflar, Türkiye’nin Topluluğa katılım olanağını incelerler

olanağını incelerler

”. Aslında bu düzenleme aktüel ”. Aslında bu düzenleme aktüel anlamda Türkiye

anlamda Türkiye--AB ilişkilerini de özetleyecek niteliktedir. AB ilişkilerini de özetleyecek niteliktedir.

Zira, Türkiye AB hukuk sisteminin veya düzeninin asli ve Zira, Türkiye AB hukuk sisteminin veya düzeninin asli ve

türeme normlarının gerektirdiği şartları veya türeme normlarının gerektirdiği şartları veya

yükümlülükleri yerine getirdiğinde, AB’ne tam üyelik yükümlülükleri yerine getirdiğinde, AB’ne tam üyelik durumu Akit Taraflarca değerlendirmeye alınmaktadır.

durumu Akit Taraflarca değerlendirmeye alınmaktadır.

14.12.2007 Tarihli AB Konseyi Zirve Sonuç Bildirgesi’nin İçeriği 14.12.2007 Tarihli AB Konseyi Zirve Sonuç Bildirgesi’nin İçeriği

• •

AB Konseyi’nin 14.12.2007 tarihli Brüksel Zirvesi Sonuç AB Konseyi’nin 14.12.2007 tarihli Brüksel Zirvesi Sonuç Bildirgesi’nin 7

Bildirgesi’nin 7 No’luNo’lu PrgPrg.’ında.’ında sadece şu düzenleme yer sadece şu düzenleme yer almaktadır: “

almaktadır: “

AB Konseyi, 10 Aralık’ta Dış İlişkiler ve AB Konseyi, 10 Aralık’ta Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi tarafından kabul edilen sonuçları Genel İşler Konseyi tarafından kabul edilen sonuçları onaylar ve genişleme stratejisine ilişkin Komisyon’un onaylar ve genişleme stratejisine ilişkin Komisyon’un bildirisini not eder

bildirisini not eder

”. ”.

• •

Bu durumda, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin Bu durumda, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin 10.12.2007

10.12.2007 tarihinde Brüksel’de benimsediği kararları tarihinde Brüksel’de benimsediği kararları değerlendirmeye almak kaçınılmaz olmaktadır.

değerlendirmeye almak kaçınılmaz olmaktadır.

• •

AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin kararında AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin kararında Türkiye’ye ilişkin

Türkiye’ye ilişkin

katılım katılım

veya veya

tam üyeliğe tam üyeliğe

ilişkin ilişkin terimlerin bulunmayışı son derece manidardır.

terimlerin bulunmayışı son derece manidardır. Oysaki, Oysaki, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin

AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin kararlarında üye adayı olan Hırvatistan için kararlarında üye adayı olan Hırvatistan için benimsenen düzenlemelerde bu terimler yer benimsenen düzenlemelerde bu terimler yer almaktadır

almaktadır. .

2. AB Tarafından Türkiye’den İstenilenler 1 2. AB Tarafından Türkiye’den İstenilenler 1

•• AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, Türkiye’ye yönelik AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, Türkiye’ye yönelik benimsemiş olduğu kararında olumlu ve olumsuz

benimsemiş olduğu kararında olumlu ve olumsuz eleştirilerde bulunmuştur.

eleştirilerde bulunmuştur.

• •

1.1. 2007 yılında 2007 yılında

Anayasal ve siyasal Anayasal ve siyasal

^{krizi krizi}

çözmekten dolayı duyulan memnuniyet;

çözmekten dolayı duyulan memnuniyet;

• •

2.2.

Cumhurbaşkanlığı ve genel Cumhurbaşkanlığı ve genel seçimlerin

seçimlerin

yapılış şekli, seçimlere yüksek katılım ve yapılış şekli, seçimlere yüksek katılım ve Mecliste temsil edilme niteliğinden dolayı memnuniyet.

Mecliste temsil edilme niteliğinden dolayı memnuniyet.

• •

3.3. Konsey, 2007 yılında Türkiye’nin Konsey, 2007 yılında Türkiye’nin

siyasi siyasi reformlar konusunda

reformlar konusunda

fazla ilerleme fazla ilerleme

kaydedememesinden dolayı üzüntülerini belirtmiştir.

kaydedememesinden dolayı üzüntülerini belirtmiştir.

2. AB Tarafından Türkiye’den İstenilenler 2 2. AB Tarafından Türkiye’den İstenilenler 2

• •

4.4. Konsey, Konsey,

Anayasa Anayasa

revizyon sürecini revizyon sürecini desteklediğini belirtmiştir.

desteklediğini belirtmiştir.

• •

5.5.

Din ve ifade Din ve ifade

özgürlüğü konusunda reform özgürlüğü konusunda reform yapılmasını istemiştir.

yapılmasını istemiştir.

• •

6.6. Konsey, diğer alanlarda da (Konsey, diğer alanlarda da (

ordu üzerinde ordu üzerinde sivil kontrolün, azınlık, sendika, çocuk, sivil kontrolün, azınlık, sendika, çocuk,

kadın ve kültür haklarının güçlendirilmesi kadın ve kültür haklarının güçlendirilmesi

ve yolsuzlukla mücadelede edilmesi ve adli ve yolsuzlukla mücadelede edilmesi ve adli

sistemde reform yapılması

sistemde reform yapılması

) çabaların ) çabaların yaygınlaştırılarak sürdürülmesinin uygun yaygınlaştırılarak sürdürülmesinin uygun

olacağını belirtmiştir.

olacağını belirtmiştir.

• •

7.7. Konsey, Doğu ve Güney Doğu Anadolu ile ilgili Konsey, Doğu ve Güney Doğu Anadolu ile ilgili olarak, kültürel, sosyal ve ekonomik kalkınma olarak, kültürel, sosyal ve ekonomik kalkınma

hamlesi yapılmasını istemiştir. Konsey bu hamlesi yapılmasını istemiştir. Konsey bu

bölgelerdeki

bölgelerdeki

terörü terörü

kınamıştır. kınamıştır.

2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 1 2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 1

• • 1. 1. Uyuşmazlıkların Çözümü: Uyuşmazlıkların Çözümü: BM Kurucu BM Kurucu Andlaşması 33. Md.

Andlaşması 33. Md. (siyasi ve hukuki (siyasi ve hukuki yöntemler).

yöntemler).

• • 2. 2. İyi komşuluk İyi komşuluk ilişkileri kurulması. ilişkileri kurulması.

• • 3. 3. Sorunlar/uyuşmazlıklar daha çok Sorunlar/uyuşmazlıklar daha çok Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi ile Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi ile ilgilidir. Bu uyuşmazlıklar, Kıbrıs, kıta ilgilidir. Bu uyuşmazlıklar, Kıbrıs, kıta sahanlığı, kara suları, statüsü

sahanlığı, kara suları, statüsü

belirlenmemiş ada ve kayacıklar, azınlıklar belirlenmemiş ada ve kayacıklar, azınlıklar vb. şeklinde sıralanabilir.

vb. şeklinde sıralanabilir.

• • 4. 4. Sorunlara taraf olanların olumlu irade Sorunlara taraf olanların olumlu irade sergilemeleri.

sergilemeleri.

2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 2 2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 2

• • 5. 5. UZLAŞTIRMA/UZLAŞTIRICILIK UZLAŞTIRMA/UZLAŞTIRICILIK ROLÜ:

ROLÜ:

• • AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, BM AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, BM Kurucu

Kurucu Andlaşması’na Andlaşması’na uygun olarak uygun olarak

uyuşmazlıkların çözümlenmesine ilişkin uyuşmazlıkların çözümlenmesine ilişkin tavsiyede bulunurken

tavsiyede bulunurken UAD’nın UAD’nın yargı yargı

yetkisine müracaat etmeyi de önererek yetkisine müracaat etmeyi de önererek aslında açık bir biçimde yetkisinde

aslında açık bir biçimde yetkisinde

olmamasına rağmen taraflar açısından olmamasına rağmen taraflar açısından uzlaştırıcılık rolü de üstlenmektedir.

uzlaştırıcılık rolü de üstlenmektedir.

• • AB Konseyi de, Zirve Sonuç Bildirgelerinin AB Konseyi de, Zirve Sonuç Bildirgelerinin Türkiye’ye ilişkin kısımlarında bu hususu Türkiye’ye ilişkin kısımlarında bu hususu sürekli tekrarlama yoluna gitmektedir.

sürekli tekrarlama yoluna gitmektedir.

2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 3 2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 3

• • SORUNLARI SÜREKLİ GÜNDEME GELMESİ: SORUNLARI SÜREKLİ GÜNDEME GELMESİ:

• •

6.6. AB Konseyi’nin AB Konseyi’nin 1616--17.12.2004 tarihli Brüksel17.12.2004 tarihli Brüksel

Zirve Sonuç Bildirgesi’nin 21

Zirve Sonuç Bildirgesi’nin 21 No’luNo’lu Prg.’Prg.’ındaında, AP , AP tarafından

tarafından 15.12.200415.12.2004 tarihinde tesis edilen kararı tarihinde tesis edilen kararı not ettiğini belirtmiştir.

not ettiğini belirtmiştir.

• •

7.7. AP Kararının 39 AP Kararının 39 No’luNo’lu PrgPrg.’.’ındaında, Türkiye ’, Türkiye ’ninnin üye üye adaylığı statüsü ile ilgili daha önceden aldığı

adaylığı statüsü ile ilgili daha önceden aldığı

kararlarında (17.06.1987 ve 01.04.2004 tarihlerinde) kararlarında (17.06.1987 ve 01.04.2004 tarihlerinde) istemde bulunduğu gibi, Türkiye’yi

istemde bulunduğu gibi, Türkiye’yi

sözde Ermeni sözde Ermeni soykırımını tanımaya

soykırımını tanımaya

davet etmiştir. Bu Kararın davet etmiştir. Bu Kararın 41 No’lu41 No’lu Prg.’Prg.’ındaında ise, AP, 1987 ve 2004 yıllarında ise, AP, 1987 ve 2004 yıllarında

aldığı kararlara uygun olarak,

aldığı kararlara uygun olarak,

Türkiye ile Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınırın

Ermenistan arasındaki sınırın

en kısa sürede en kısa sürede açılmasının ve 1915 yılında gerçekleştirilen sözde açılmasının ve 1915 yılında gerçekleştirilen sözde

Ermeni soykırımının tanınmasının Türk yetkililerinden Ermeni soykırımının tanınmasının Türk yetkililerinden istenmesi hususunda AB Bakanlar Konseyi ve

istenmesi hususunda AB Bakanlar Konseyi ve Komisyon’a çağrıda bulunmuştur.

Komisyon’a çağrıda bulunmuştur.

2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 4 2.1. Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü 4

• •

8.8. Bu Kararın 44 Bu Kararın 44 No’luNo’lu PrgPrg.’.’ındaında, ilginç bir görüş , ilginç bir görüş veya değerlendirme bulunmaktadır. AP, Kıbrıs veya değerlendirme bulunmaktadır. AP, Kıbrıs

Rum Kesimi’nin Kıbrıs sorununun çözümlenmesi Rum Kesimi’nin Kıbrıs sorununun çözümlenmesi

konusunda

konusunda

Annan Planı’na Annan Planı’na

ilişkin ilişkin

24.04.2004 24.04.2004

tarihinde gerçekleştirilen referandumda olumsuz tarihinde gerçekleştirilen referandumda olumsuz

tutum takınmalarını sadece üzüntüyle tutum takınmalarını sadece üzüntüyle

karşıladığını belirtmiştir. Oysaki, AP, Türk karşıladığını belirtmiştir. Oysaki, AP, Türk

tarafının yapıcı bir tutum takınmasına rağmen, tarafının yapıcı bir tutum takınmasına rağmen,

Türk ordusunun Ada’dan çekilmesini ve Türk ordusunun Ada’dan çekilmesini ve

Türkiye’nin Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımasını Türkiye’nin Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımasını

istemektedir.

istemektedir. Burada özet olarak verdiğimiz Burada özet olarak verdiğimiz hususlar, AP tarafından 15.12.2004 tarihinde hususlar, AP tarafından 15.12.2004 tarihinde

alınan 69 paragraflık Kararın çok küçük bir alınan 69 paragraflık Kararın çok küçük bir

kısmıdır. Bu hususlar, sürpriz bir gelişme kısmıdır. Bu hususlar, sürpriz bir gelişme

olmadıkça tam üyelik müzakere sürecinde büyük olmadıkça tam üyelik müzakere sürecinde büyük

bir olasılıkla AB tarafından Türkiye ’

bir olasılıkla AB tarafından Türkiye ’ninnin karşısına karşısına çıkarılacaktır.

çıkarılacaktır.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 1 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 1

•

1.

Konsey, 11.12.2006 tarihinde benimsediği kararları hatırlatmış ve bu kararlara ( Ankara Anlaşması’na istinaden Ek Protokol’ün

yürürlüğe konulması ve Kıbrıs Rum Kesimi ile ilişkilerin normalleştirilmesi vb .) ilişkin Türkiye’nin üzerine düşen yükümlülükleri

yerine getirmediğini belirtmiş ve AT ile üye

Devletler tarafından kabul edilen 21.09.2005 tarihli Deklarasyon’daki hususların

gerçekleştirilip gerçekleştirilmediklerini takip edeceğini vurgulamıştır. Bu anlamda, AB

Bakanlar Konseyi, mümkün olduğunca ivedi önlemlerin alınmasını veya ilerlemelerin

sağlanmasını arzu ettiğini açıklamıştır.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 2 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 2

• •

2.2. AB’nin 01.05.2004 tarihi itibarıyla yeniden AB’nin 01.05.2004 tarihi itibarıyla yeniden

genişlemesi neticesinde Ankara Anlaşması ve bu genişlemesi neticesinde Ankara Anlaşması ve bu

Anlaşma’ya istinaden tesis edilen işlemlerin yeni üye Anlaşma’ya istinaden tesis edilen işlemlerin yeni üye Devletler itibarıyla uyarlanması gerekli olmuştur. Bu Devletler itibarıyla uyarlanması gerekli olmuştur. Bu anlamda, AB Konseyi’nin 16

anlamda, AB Konseyi’nin 16--17.12.2004 tarihinde 17.12.2004 tarihinde tesis ettiği Zirve Sonuç Bildirgesi’nin 19

tesis ettiği Zirve Sonuç Bildirgesi’nin 19 No’luNo’lu Prg.’Prg.’ındaında Türkiye’nin, yeni AB üyesi Devletlerin Türkiye’nin, yeni AB üyesi Devletlerin katılımını dikkate alarak, Ankara Anlaşması’nın katılımını dikkate alarak, Ankara Anlaşması’nın uyarlanmasına ilişkin Protokolü (Ek Protokol) uyarlanmasına ilişkin Protokolü (Ek Protokol) imzalamak yönündeki kararını memnuniyetle imzalamak yönündeki kararını memnuniyetle

karşıladığını belirtmiştir. Brüksel Zirvesi’nin yapıldığı karşıladığını belirtmiştir. Brüksel Zirvesi’nin yapıldığı esnada Türkiye, Ankara Anlaşması’nın AB’nin yeni esnada Türkiye, Ankara Anlaşması’nın AB’nin yeni üyelerine uyarlanması konusunda bir Deklarasyon üyelerine uyarlanması konusunda bir Deklarasyon yayımlanmıştır. Bu Deklarasyonun bir kısmı, AB yayımlanmıştır. Bu Deklarasyonun bir kısmı, AB Konseyi, Brüksel Zirvesi Sonuç Bildirgesi’nin 19

Konseyi, Brüksel Zirvesi Sonuç Bildirgesi’nin 19 No’luNo’lu Prg.’Prg.’nana şu şekilde yer almıştır: “şu şekilde yer almıştır: “Türk hükümeti, Ankara Türk hükümeti, Ankara Anlaşması’nın uyarlanmasına ilişkin Protokol’ü AB’nin Anlaşması’nın uyarlanmasına ilişkin Protokol’ü AB’nin mevcut kompozisyonu açısından gerekli olan

mevcut kompozisyonu açısından gerekli olan

uyarlamalardan sonra ve katılım müzakerelerinin fiilen uyarlamalardan sonra ve katılım müzakerelerinin fiilen başlamasından önce imzalamaya hazır olduğunu teyit başlamasından önce imzalamaya hazır olduğunu teyit edereder”. ”.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 3 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 3

• •

3.3. AB Dönem Başkanı İngiltere Ek Protokol’ü AB Dönem Başkanı İngiltere Ek Protokol’ü Temmuz 2005’te imzalayarak bir mektupla Temmuz 2005’te imzalayarak bir mektupla

birlikte Türk tarafına iletmiş ve Türkiye de, Ek birlikte Türk tarafına iletmiş ve Türkiye de, Ek

Protokol’ü

Protokol’ü

29.07.2005 29.07.2005

tarihinde imzaladıktan tarihinde imzaladıktan sonra, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımadığını beyan sonra, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımadığını beyan

eden bir Deklarasyon ekleyerek aynı şekilde eden bir Deklarasyon ekleyerek aynı şekilde

mektup yoluyla AB Dönem Başkanlığına mektup yoluyla AB Dönem Başkanlığına

göndermiştir. Ek Protokol ile birlikte gönderilen göndermiştir. Ek Protokol ile birlikte gönderilen

Deklarasyon Türkiye tarafından tek taraflı olarak Deklarasyon Türkiye tarafından tek taraflı olarak

tesis edilmiştir. Bu nedenle, bu Deklarasyon tek tesis edilmiştir. Bu nedenle, bu Deklarasyon tek

taraflı bir işlemdir. Diğer taraflarca işbu taraflı bir işlemdir. Diğer taraflarca işbu

Deklarasyon benimsenmediği için Ek Protokol’ün Deklarasyon benimsenmediği için Ek Protokol’ün

bir parçası/bütünleyeni sayılamaz. AB Bakanlar bir parçası/bütünleyeni sayılamaz. AB Bakanlar

Konseyi de 21.09.2005 tarihinde benimsediği Konseyi de 21.09.2005 tarihinde benimsediği

karşı Deklarasyon ile bu hususu kamuoyuna karşı Deklarasyon ile bu hususu kamuoyuna

açıklamıştır.

açıklamıştır.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 4 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 4

• • 4. 4. ÜSTÜ ÖRTÜLÜ TANIMA VAR MI? ÜSTÜ ÖRTÜLÜ TANIMA VAR MI?

• • Türkiye yayımladığı Deklarasyonda Kıbrıs Türkiye yayımladığı Deklarasyonda Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımadığını beyan etmiştir.

Cumhuriyeti’ni tanımadığını beyan etmiştir.

Sorun bu haliyle uluslararası hukuk açısından Sorun bu haliyle uluslararası hukuk açısından de de jure jure ve ve de de facto facto bir Devleti tanımanın bir Devleti tanımanın

ötesinde, üstü örtülü bir biçimde tanıma ötesinde, üstü örtülü bir biçimde tanıma iradesinin gerçekleşip gerçekleşmediği ile iradesinin gerçekleşip gerçekleşmediği ile ilgilidir. Bu anlamda, üstü örtülü tanımada, ilgilidir. Bu anlamda, üstü örtülü tanımada, açıkça bir deklarasyon yapılmamakla birlikte, açıkça bir deklarasyon yapılmamakla birlikte, tanıma konusunda kuşku yaratmayacak

tanıma konusunda kuşku yaratmayacak şekilde tanıyan Devlet ile tanınan Devlet şekilde tanıyan Devlet ile tanınan Devlet

arasında bir eylemin gerçekleştirilmesi veya arasında bir eylemin gerçekleştirilmesi veya bir işlemin tesis edilmesi gereklidir.

bir işlemin tesis edilmesi gereklidir.

Uygulamada üstü örtülü tanıma olarak Uygulamada üstü örtülü tanıma olarak

benimsenen yöntemler, aksi öngörülmediği benimsenen yöntemler, aksi öngörülmediği sürece, genellikle şunlar olmaktadır:

sürece, genellikle şunlar olmaktadır:

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 5 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 5

• • 1. 1. İkili İkili andlaşma andlaşma yapılması; yapılması;

• • 2. 2. Diplomasi ilişkileri kurulması; Diplomasi ilişkileri kurulması;

• • 3. 3. Yeni Devletin Konsolosuna Yeni Devletin Konsolosuna exequatur exequatur (özel (özel buyrultu) verilmesi;

buyrultu) verilmesi;

• • 4. 4. Bağımsızlık törenlerine resmi temsilci Bağımsızlık törenlerine resmi temsilci gönderilmesi;

gönderilmesi;

• • 5. 5. Yeni Devletin yalnızca Devletleri üye olarak Yeni Devletin yalnızca Devletleri üye olarak kabul eden bir uluslararası örgüte üyeliği veya kabul eden bir uluslararası örgüte üyeliği veya

temsili için olumlu oy kullanması.

temsili için olumlu oy kullanması.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 6 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 6

• •

Ayrıca şu hususların da üstü örtülü bir tanıma Ayrıca şu hususların da üstü örtülü bir tanıma olmayacağı uluslararası hukukta genel olarak olmayacağı uluslararası hukukta genel olarak kabul görmektedir:

kabul görmektedir:

• •

1.1. Aynı uluslararası konferansa katılma;Aynı uluslararası konferansa katılma;

• •

2.2. Çok taraflı bir andlaşmayaÇok taraflı bir andlaşmaya taraf olma;taraf olma;

• •

3.3. Tanıma konusunda görüşmeler yapılması;Tanıma konusunda görüşmeler yapılması;

• •

4.4. Diplomasi temsilcileri dışındaki temsilciler Diplomasi temsilcileri dışındaki temsilciler aracılığıyla temas kurulması;

aracılığıyla temas kurulması;

• •

5.5. Ticari ilişkiler kurulması. Burada belirttiğimiz Ticari ilişkiler kurulması. Burada belirttiğimiz bu hususlardan bazılarının tanımayı gerektirdiği bu hususlardan bazılarının tanımayı gerektirdiği veya tanımayı sağladığı da ileri sürülebilir. Bu veya tanımayı sağladığı da ileri sürülebilir. Bu

konuya ilişkin tartışma veya görüşlere girmeden, konuya ilişkin tartışma veya görüşlere girmeden, asıl sorunu irdelemek yerinde olacaktır.

asıl sorunu irdelemek yerinde olacaktır.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 7 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 7

• •

KARMA ANDLAŞMA:KARMA ANDLAŞMA:

• •

Üstü örtülü tanımayı gerektirebilecek olgulardan birisi Üstü örtülü tanımayı gerektirebilecek olgulardan birisi olarak sunduğumuz “i

olarak sunduğumuz “ikili andlaşmakili andlaşma yapılmasıyapılması” ”

hususunun, konuyla ilintili olduğu iddia edilebilir. Ek hususunun, konuyla ilintili olduğu iddia edilebilir. Ek Protokol’ü tam anlamıyla ikili bir

Protokol’ü tam anlamıyla ikili bir andlaşmaandlaşma

kategorisine koyamayacağımız gibi, çok taraflı bir kategorisine koyamayacağımız gibi, çok taraflı bir andlaşma

andlaşma olarak da benimseyemeyiz. Zira, akit olarak da benimseyemeyiz. Zira, akit

taraflardan biri Türkiye olmasına rağmen, diğer akit taraflardan biri Türkiye olmasına rağmen, diğer akit tarafların tekliğinden bahsetmek mümkün

tarafların tekliğinden bahsetmek mümkün

gözükmemektedir. Ek Protokol bu haliyle tam gözükmemektedir. Ek Protokol bu haliyle tam anlamıyla iki taraflı bir akit olmamaktadır. Ek anlamıyla iki taraflı bir akit olmamaktadır. Ek Protokol’ü, aynen Ankara Anlaşması ve Katma Protokol’ü, aynen Ankara Anlaşması ve Katma

Protokol gibi karma nitelikte bir uluslararası hukuk Protokol gibi karma nitelikte bir uluslararası hukuk

işlemi olarak kabul etmek gerekir. Zira, Ek Protokol’de işlemi olarak kabul etmek gerekir. Zira, Ek Protokol’de bir yandan Türkiye diğer yandan AT adına AB Bakanlar bir yandan Türkiye diğer yandan AT adına AB Bakanlar Konseyi ve üye Devletler taraf olmaktadırlar. Ankara Konseyi ve üye Devletler taraf olmaktadırlar. Ankara Anlaşması ve Katma Protokol, o dönemki adıyla

Anlaşması ve Katma Protokol, o dönemki adıyla Avrupa Toplulukları Konseyi ve üye Devletler Avrupa Toplulukları Konseyi ve üye Devletler

tarafından onaylanmıştır. Ek Protokol için de aynı tarafından onaylanmıştır. Ek Protokol için de aynı prosedür uygulanmaktadır.

prosedür uygulanmaktadır.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 8 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 8

• •

Türkiye de Ek Protokol’ün bir tarafı olarak, bu Türkiye de Ek Protokol’ün bir tarafı olarak, bu uluslararası hukuk işlemini iç hukukunun

uluslararası hukuk işlemini iç hukukunun

öngördüğü prosedüre göre onay işlemine tâbi öngördüğü prosedüre göre onay işlemine tâbi

tutmaktadır. Ek Protokol’ü iki veya çok taraflı bir tutmaktadır. Ek Protokol’ü iki veya çok taraflı bir uluslararası hukuk işlemi değil de karma nitelikte uluslararası hukuk işlemi değil de karma nitelikte bir uluslararası hukuk işlemi olarak

bir uluslararası hukuk işlemi olarak

benimsediğimize göre, yukarıda genel olarak benimsediğimize göre, yukarıda genel olarak verdiğimiz olgular veya durumlar incelemeye verdiğimiz olgular veya durumlar incelemeye

çalıştığımız tanıma sorununa tam anlamıyla cevap çalıştığımız tanıma sorununa tam anlamıyla cevap oluşturamamaktadır. Ancak, Ek Protokol karma oluşturamamaktadır. Ancak, Ek Protokol karma mahiyette bir uluslararası hukuk işlemi de olsa, mahiyette bir uluslararası hukuk işlemi de olsa, nihayetinde Türkiye bu Protokol ile Ankara

nihayetinde Türkiye bu Protokol ile Ankara

Anlaşması’nın uygulama alanını hukuken Kıbrıs Anlaşması’nın uygulama alanını hukuken Kıbrıs Rum Kesimi’ni içerecek şekilde genişletmektedir.

Rum Kesimi’ni içerecek şekilde genişletmektedir.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 9 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 9

•• GÜMRÜK BİRLİĞİ KARARI VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ YERİNE GÜMRÜK BİRLİĞİ KARARI VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ YERİNE GETİRME:

GETİRME:

•• Türkiye, her ne kadar Kıbrıs Rum Kesimi’ni muhatap alarak Türkiye, her ne kadar Kıbrıs Rum Kesimi’ni muhatap alarak Kıbrıs Cumhuriyeti itibarıyla fiili anlamda bir takım eylemler Kıbrıs Cumhuriyeti itibarıyla fiili anlamda bir takım eylemler veya işlemler gerçekleştirmese de (temsilcilik açmama,

veya işlemler gerçekleştirmese de (temsilcilik açmama, mümkün olduğunca ticaret yapmama vb.), ortaklık

mümkün olduğunca ticaret yapmama vb.), ortaklık

mevzuatının kaynaklık ettiği veya yarattığı Gümrük Birliği mevzuatının kaynaklık ettiği veya yarattığı Gümrük Birliği olgusu nedeniyle bazı yükümlülükleri de yerine getirme olgusu nedeniyle bazı yükümlülükleri de yerine getirme durumuyla karşı karşıya bulunmaktadır.

durumuyla karşı karşıya bulunmaktadır.

•• Örneğin, AB üyesi Devletlerden birinin ortaklık mevzuatının Örneğin, AB üyesi Devletlerden birinin ortaklık mevzuatının kaynaklık ettiği 1/95 sayılı Gümrük Birliği Kararı’nda

kaynaklık ettiği 1/95 sayılı Gümrük Birliği Kararı’nda

öngörülen usul ve şartlara uygun olarak Türkiye’ye mallarını öngörülen usul ve şartlara uygun olarak Türkiye’ye mallarını deniz yoluyla (hava veya kara yolu da olabilir) Rum

deniz yoluyla (hava veya kara yolu da olabilir) Rum bandıralı (AB üyesi Devletlere göre Kıbrıs Cumhuriyeti bandıralı (AB üyesi Devletlere göre Kıbrıs Cumhuriyeti bandıralı) bir gemi aracılığıyla gönderdiğini varsayacak bandıralı) bir gemi aracılığıyla gönderdiğini varsayacak olursak, Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımaması

olursak, Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımaması

nedeniyle limanlarını bu gemiye kapatabilir mi? Bu tür bir nedeniyle limanlarını bu gemiye kapatabilir mi? Bu tür bir eylem karşısında Türkiye, Gümrük Birliği Kararı’nda

eylem karşısında Türkiye, Gümrük Birliği Kararı’nda öngörülen düzenlemeleri ihlal durumuyla karşı karşıya öngörülen düzenlemeleri ihlal durumuyla karşı karşıya kalmaz mı?

kalmaz mı?

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 10 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 10

•• Bu soruların cevabı aslında Gümrük Birliği Kararı’nın ilgili Bu soruların cevabı aslında Gümrük Birliği Kararı’nın ilgili düzenlemelerinde mevcuttur. Hatta, soruların cevabını üstü düzenlemelerinde mevcuttur. Hatta, soruların cevabını üstü

örtülü olarak

örtülü olarak Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi’nin 6

Belgesi’nin 6 No’luNo’lu PrgPrg.’.’ınınının son bendinde bile son bendinde bile bulmak mümkündür. Bahsi geçen bentte,

bulmak mümkündür. Bahsi geçen bentte,

Türkiye’nin ortaklık mevzuatına istinaden tesis Türkiye’nin ortaklık mevzuatına istinaden tesis

ettiği Gümrük Birliği Kararı’ndaki yükümlülükler ettiği Gümrük Birliği Kararı’ndaki yükümlülükler

ile Ortaklık Anlaşması’nın (yani Ankara ile Ortaklık Anlaşması’nın (yani Ankara

Anlaşması’nın) tüm yeni AB üyesi Devletlere Anlaşması’nın) tüm yeni AB üyesi Devletlere

genişleten Ek Protokol’den kaynaklanan genişleten Ek Protokol’den kaynaklanan

yükümlülüklerini yerine getirmesi istenmektedir.

yükümlülüklerini yerine getirmesi istenmektedir.

Bunun anlamı, yeni on AB üyesini Ankara Anlaşması’na dahil Bunun anlamı, yeni on AB üyesini Ankara Anlaşması’na dahil

eden Ek Protokol’ün ivedilikle Türkiye’nin iç hukuk eden Ek Protokol’ün ivedilikle Türkiye’nin iç hukuk

düzenlemelerinin öngördüğü prosedüre göre yürürlüğünün düzenlemelerinin öngördüğü prosedüre göre yürürlüğünün

sağlanmasının hedeflenmesidir. Diğer yandan, ortaklık sağlanmasının hedeflenmesidir. Diğer yandan, ortaklık

mevzuatından kaynaklanan yükümlülükler kapsamında, mevzuatından kaynaklanan yükümlülükler kapsamında, Türkiye tarafından diğer üye Devletlere tanınan hakların Türkiye tarafından diğer üye Devletlere tanınan hakların

aynısının Kıbrıs Rum Kesimi’ne de (AB’ne göre Kıbrıs aynısının Kıbrıs Rum Kesimi’ne de (AB’ne göre Kıbrıs

Cumhuriyeti) tanınması, AB tarafından istenmektedir.

Cumhuriyeti) tanınması, AB tarafından istenmektedir.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 11 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 11

•• HAKEMLİK YÖNTEMİ:HAKEMLİK YÖNTEMİ: Türkiye ile AT arasında Gümrük Birliği Türkiye ile AT arasında Gümrük Birliği Kararı (1/95), taraflar arasındaki uyuşmazlıkları (61 ve 62.

Kararı (1/95), taraflar arasındaki uyuşmazlıkları (61 ve 62.

Md.’Md.’lerdelerde benimsenen) hakemlik yöntemine göre çözmesini benimsenen) hakemlik yöntemine göre çözmesini öngörmektedir.

öngörmektedir.

•• Bu anlamda, daha ziyade AB mallarının serbest dolaşım Bu anlamda, daha ziyade AB mallarının serbest dolaşım politikasını tamamlayan veya bu politika ile uyumlu olarak politikasını tamamlayan veya bu politika ile uyumlu olarak hazırlanan Gümrük Birliği Kararı’nda, taraflarca

hazırlanan Gümrük Birliği Kararı’nda, taraflarca

yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ortaklık mevzuatının, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ortaklık mevzuatının, dolayısıyla Topluluk hukukunun ihlali olarak

dolayısıyla Topluluk hukukunun ihlali olarak değerlendirilebilir.

değerlendirilebilir.

•• Gümrük Birliği Kararı’nda, hukuka uyarlı kuraldışılıklarGümrük Birliği Kararı’nda, hukuka uyarlı kuraldışılıklar saklı saklı kalmak kaydıyla, taraflar arasında öngörülen ticareti

kalmak kaydıyla, taraflar arasında öngörülen ticareti kısıtlayıcı ve herhangi eş etkili önlemin alınması bir kısıtlayıcı ve herhangi eş etkili önlemin alınması bir yükümlülük ihlali niteliğinde değerlendirilmektedir.

yükümlülük ihlali niteliğinde değerlendirilmektedir.

•• Bu konuda, Avrupa Toplulukları Adalet Divanı (ATAD), tesis Bu konuda, Avrupa Toplulukları Adalet Divanı (ATAD), tesis ettiği kimi kararlarında hukuka uyarlı olmayan doğrudan ettiği kimi kararlarında hukuka uyarlı olmayan doğrudan veya dolaylı olarak alınan ticari önlemleri, AB bünyesindeki veya dolaylı olarak alınan ticari önlemleri, AB bünyesindeki malların serbest dolaşımı politikasına aykırı bulmaktadır.

malların serbest dolaşımı politikasına aykırı bulmaktadır.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 12 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 12

• • YÜKÜMLÜLÜK İHLALİ: YÜKÜMLÜLÜK İHLALİ: Bu bağlamda, Bu bağlamda,

Gümrük Birliği kapsamında, Türkiye’nin Gümrük Birliği kapsamında, Türkiye’nin Kıbrıs Rum Kesimi’ne yönelik ticareti

Kıbrıs Rum Kesimi’ne yönelik ticareti engelleyici mahiyette alacağı önemler engelleyici mahiyette alacağı önemler veya ticarete girişmemesi hususu (Ek veya ticarete girişmemesi hususu (Ek Protokol’ün onaylanmaması da bu

Protokol’ün onaylanmaması da bu kapsamda değerlendirilmelidir) AB kapsamda değerlendirilmelidir) AB

tarafından olumlu karşılanmamaktadır.

tarafından olumlu karşılanmamaktadır.

• • Aşağıda belirteceğimiz gibi, Türkiye Ek Aşağıda belirteceğimiz gibi, Türkiye Ek Protokol’ü onaylamaması nedeniyle tam Protokol’ü onaylamaması nedeniyle tam üyelik müzakerelerinde AB’nin

üyelik müzakerelerinde AB’nin

yaptırımlarına maruz kalmıştır. AB bu yaptırımlarına maruz kalmıştır. AB bu hususu tam üyelikle ilgili iradesini

hususu tam üyelikle ilgili iradesini yansıttığı her türlü belgede dile

yansıttığı her türlü belgede dile getirmektedir.

getirmektedir.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 13 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 13

• • YÜKÜMLÜLÜK İHLALİ VE YAPTIRIM: YÜKÜMLÜLÜK İHLALİ VE YAPTIRIM:

• • 15- 15 - 16.06.2006 16.06.2006 tarihlerinde Brüksel’de tarihlerinde Brüksel’de

toplanan AB Konseyi benimsediği Zirve Sonuç toplanan AB Konseyi benimsediği Zirve Sonuç Bildirgesi’nin “III. Geleceğe Bakış” isimli

Bildirgesi’nin “III. Geleceğe Bakış” isimli başlığın 54

başlığın 54 No’lu No’lu Prg Prg .’ .’ ında ında Türkiye’ye ilişkin Türkiye’ye ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bu

düzenlemeler bulunmaktadır. Bu

düzenlemeler içerisinde en önemli olanı, Ek düzenlemeler içerisinde en önemli olanı, Ek Protokol’ün yürürlüğe konulmasıyla ilgili

Protokol’ün yürürlüğe konulmasıyla ilgili olanıdır.

olanıdır.

• • Bahsi geçen Ek Protokol’ün Türkiye tarafından Bahsi geçen Ek Protokol’ün Türkiye tarafından uygulamaya konulmaması, tam üyelik

uygulamaya konulmaması, tam üyelik

müzakere başlıklarının bazılarının AB Dış müzakere başlıklarının bazılarının AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi tarafından İlişkiler ve Genel İşler Konseyi tarafından askıya alınması kararına dayanak

askıya alınması kararına dayanak oluşturmuştur.

oluşturmuştur.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 14 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 14

• •

AB Konseyi’nin 14AB Konseyi’nin 14--15.12.2006 tarihlerinde 15.12.2006 tarihlerinde

gerçekleştirdiği zirvenin sonunda tesis ettiği Zirve gerçekleştirdiği zirvenin sonunda tesis ettiği Zirve Sonuç Bildirgesi’nde ise Türkiye’ye yönelik sadece Sonuç Bildirgesi’nde ise Türkiye’ye yönelik sadece bir cümle bulunmaktadır. Bu cümle 10

bir cümle bulunmaktadır. Bu cümle 10 No’luNo’lu

Prg.’da şu şekilde yer almaktadır: “Prg.’da şu şekilde yer almaktadır: “

AB Konseyi, AB Konseyi, 11.12.2006 tarihinde AB Dış İlişkiler ve Genel 11.12.2006 tarihinde AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin kabul ettiği sonuçları aynen İşler Konseyi’nin kabul ettiği sonuçları aynen benimser

benimser

”. Bu durumda, AB Dış İlişkiler ve Genel ”. Bu durumda, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin 11.12.2006 tarihinde kabul

İşler Konseyi’nin 11.12.2006 tarihinde kabul ettiği kararları burada değerlendirmeye almak ettiği kararları burada değerlendirmeye almak gerekmektedir.

gerekmektedir.

• •

11.12.2006 tarihinde AB Dış İlişkiler ve Genel 11.12.2006 tarihinde AB Dış İlişkiler ve Genel

İşler Konseyi düzeyinde bir araya gelen AB üyesi İşler Konseyi düzeyinde bir araya gelen AB üyesi Devletlerin Dışişleri Bakanları (AB Bakanlar

Devletlerin Dışişleri Bakanları (AB Bakanlar

Konseyi) Türkiye’ye ilişkin önemli düzenlemeler Konseyi) Türkiye’ye ilişkin önemli düzenlemeler benimsemiştir.

benimsemiştir.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 15 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 15

• •

AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi: 21.09.2005 AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi: 21.09.2005 tarihli Deklarasyonu’nu hatırlatmış ve Türkiye’nin Ek tarihli Deklarasyonu’nu hatırlatmış ve Türkiye’nin Ek Protokol’ü onaylamadığını belirtmiştir.

Protokol’ü onaylamadığını belirtmiştir.

• •

AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, Türkiye’nin Ek AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, Türkiye’nin Ek Protokol gereğince üzerine düşen yükümlülükleri

Protokol gereğince üzerine düşen yükümlülükleri

yerine getirdiği Komisyon tarafından tespit edinceye yerine getirdiği Komisyon tarafından tespit edinceye kadar, Türkiye’nin Kıbrıs Cumhuriyeti’ne yönelik

kadar, Türkiye’nin Kıbrıs Cumhuriyeti’ne yönelik gerçekleştirdiği kısıtlamaları ilgilendiren politika gerçekleştirdiği kısıtlamaları ilgilendiren politika alanları ile ilgili olan başlıklarda, üye Devletlerin alanları ile ilgili olan başlıklarda, üye Devletlerin Hükümetlerarası

Hükümetlerarası Konferansta tam üyelik Konferansta tam üyelik

müzakerelerini açmamaya karar vermelerini istemiştir.

müzakerelerini açmamaya karar vermelerini istemiştir.

• •

Bu başlıklar şunlardır: başlık 1: malların serbest Bu başlıklar şunlardır: başlık 1: malların serbest dolaşımı;

dolaşımı; başlık 3:başlık 3: yerleşim hakkı ve hizmet sunma yerleşim hakkı ve hizmet sunma serbestisi;

serbestisi; başlık 9:başlık 9: mali hizmetler; başlık 11:mali hizmetler; başlık 11: tarım ve tarım ve kırsal kalkınma;

kırsal kalkınma; başlık 13:başlık 13: balıkçılık; balıkçılık; başlık 14:başlık 14:

ulaştırma politikası;

ulaştırma politikası; başlık 29:başlık 29: gümrük birliği; başlık gümrük birliği; başlık 30:30: dış ilişkiler.dış ilişkiler.

2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 16 2.2. Ek Protokol’ün Yürürlüğe Konulması 16

• •

AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, yukarıda AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, yukarıda belirttiğimiz 21.09.2005 tarihli Deklarasyon’da belirttiğimiz 21.09.2005 tarihli Deklarasyon’da yer alan hususlarla ilgili gerçekleştirilen

yer alan hususlarla ilgili gerçekleştirilen

gelişmeleri takip edeceğini ve tekrar bunları gelişmeleri takip edeceğini ve tekrar bunları

incelemeye tâbi tutacağını belirtmiştir. Bu incelemeye tâbi tutacağını belirtmiştir. Bu

anlamda, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, anlamda, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi,

Komisyon’u özellikle 2007, 2008 ve 2009 Komisyon’u özellikle 2007, 2008 ve 2009

yıllarında benimseyeceği yıllık raporlarında bu yıllarında benimseyeceği yıllık raporlarında bu

konuyu uygun göreceği şekilde göz önünde konuyu uygun göreceği şekilde göz önünde

bulundurmaya davet etmiştir. Böyle olmakla bulundurmaya davet etmiştir. Böyle olmakla

birlikte, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, birlikte, AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi,

tarama sürecinin devam edeceğini ve teknik tarama sürecinin devam edeceğini ve teknik

hazırlıkları tamamlanan tam üyelik müzakere hazırlıkları tamamlanan tam üyelik müzakere

başlıklarının belirlenen prosedüre uygun olarak, başlıklarının belirlenen prosedüre uygun olarak,

Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi

doğrultusunda açılacağını vurgulamış ve ayrıca bu doğrultusunda açılacağını vurgulamış ve ayrıca bu

konularda hızlı ilerleme sağlanmasının konularda hızlı ilerleme sağlanmasının

gerekliliğini de belirtmiştir.

gerekliliğini de belirtmiştir.

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 1 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 1

• • AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, Tam AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi, Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi’ni

Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi’ni hatırlatarak, Kıbrıs sorununun

hatırlatarak, Kıbrıs sorununun BM BM çerçevesinde kapsamlı ve daimi çerçevesinde kapsamlı ve daimi çözümü için uygun ortama katkı çözümü için uygun ortama katkı

sağlamaya yönelik

sağlamaya yönelik somut önlemler de somut önlemler de dâhil olmak üzere AB’nin dayalı olduğu dâhil olmak üzere AB’nin dayalı olduğu ilkelere saygı kapsamında daha önceden ilkelere saygı kapsamında daha önceden tarafların uyum sağladığı 08.07.2006

tarafların uyum sağladığı 08.07.2006

tarihli sürecin uygulanmasını gaye edinen tarihli sürecin uygulanmasını gaye edinen çabaları destekleyeceğini belirtmiştir.

çabaları destekleyeceğini belirtmiştir.

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 2 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 2

• • Kıbrıs Mutabakatı: Kıbrıs Mutabakatı:

KKTC Cumhurbaşkanı KKTC Cumhurbaşkanı

Mehmet Ali Talat ile Kıbrıs Rum Kesimi Başkanı Mehmet Ali Talat ile Kıbrıs Rum Kesimi Başkanı Tasos

Tasos PapadopulosPapadopulos, 08.07.2006 tarihinde BM , 08.07.2006 tarihinde BM

Genel Sekreteri’nin Kıbrıs’taki Özel Temsilcisi ve Genel Sekreteri’nin Kıbrıs’taki Özel Temsilcisi ve BM Barış Gücü Misyon Şefi Michael

BM Barış Gücü Misyon Şefi Michael Möller’inMöller’in ara ara bölgedeki ikametgâhında, BM Genel Sekreteri’nin bölgedeki ikametgâhında, BM Genel Sekreteri’nin Siyasi İşlerden Sorumlu Yardımcısı İbrahim

Siyasi İşlerden Sorumlu Yardımcısı İbrahim Gambari’nin

Gambari’nin himayesinde bir araya gelmiş ve himayesinde bir araya gelmiş ve Kıbrıs sorununun çözümüyle ilgili bazı önemli Kıbrıs sorununun çözümüyle ilgili bazı önemli

hususlarda mutabakata varmışlardır. Mutabakat hususlarda mutabakata varmışlardır. Mutabakat metni şu şekildedir: “

metni şu şekildedir: “

Temmuz ayı sonuna kadar Temmuz ayı sonuna kadar insanların günlük hayatını etkileyen konularda, insanların günlük hayatını etkileyen konularda, Teknik Komiteler başlayacak ve aynı zamanda iki Teknik Komiteler başlayacak ve aynı zamanda iki lider arasında özlü konular ile ilgili listeler

lider arasında özlü konular ile ilgili listeler karşılıklı olarak değiştirilecek ve bunların karşılıklı olarak değiştirilecek ve bunların

içerikleri iki toplumlu uzman çalışma grupları içerikleri iki toplumlu uzman çalışma grupları tarafından incelenecek ve liderler tarafından tarafından incelenecek ve liderler tarafından sonuçlandırılacak;

sonuçlandırılacak;

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 3 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 3

•• Her iki lider, iki toplumlu uzman çalışma gruplarına yön vermek ve Teknik Her iki lider, iki toplumlu uzman çalışma gruplarına yön vermek ve Teknik Komitelerin çalışmalarını gözden geçirmek için uygun görüldüğü

Komitelerin çalışmalarını gözden geçirmek için uygun görüldüğü zamanlarda yeniden görüşecek;

zamanlarda yeniden görüşecek;

•• 1. İlgili Güvenlik Konseyi kararlarında belirtilmiş olduğu üzere, Kıbrıs’ta iki 1. İlgili Güvenlik Konseyi kararlarında belirtilmiş olduğu üzere, Kıbrıs’ta iki toplumlu, iki bölgeli bir federasyona ve siyasi eşitliğe dayalı

toplumlu, iki bölgeli bir federasyona ve siyasi eşitliğe dayalı bir çözüme bir çözüme bağlılık;

bağlılık;

•• 2. Statükonun kabul edilemez olduğunun ve devamının, Kıbrıslı Türk ve 2. Statükonun kabul edilemez olduğunun ve devamının, Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rumlar için olumsuz sonuçlar doğuracağının kabulü;

Kıbrıslı Rumlar için olumsuz sonuçlar doğuracağının kabulü;

•• 3. Kapsamlı bir çözümün hem arzu edilir hem de mümkün olduğu ve daha 3. Kapsamlı bir çözümün hem arzu edilir hem de mümkün olduğu ve daha fazla gecikmemesi gerektiği önerilerine bağlılık;

fazla gecikmemesi gerektiği önerilerine bağlılık;

•• 4. İnsanların günlük yaşamlarını etkileyen olaylar hakkında iki toplumlu 4. İnsanların günlük yaşamlarını etkileyen olaylar hakkında iki toplumlu görüşmelerin hemen başlatılması, aynı anda özlü konuların da

görüşmelerin hemen başlatılması, aynı anda özlü konuların da görüşülmesi. Bunlar, kapsamlı çözüme katkıda bulunacaktır;

görüşülmesi. Bunlar, kapsamlı çözüme katkıda bulunacaktır;

•• 5. Bu sürecin başarılı olması için “doğru ortamın” devam etmesin5. Bu sürecin başarılı olması için “doğru ortamın” devam etmesini i sağlamaya bağlılık. Bu bağlamda, hem ortamın iyileştirilmesi, he

sağlamaya bağlılık. Bu bağlamda, hem ortamın iyileştirilmesi, hem de tüm m de tüm Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı

Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rumlar’ınRumlar’ın hayatlarının daha iyi olması için güven hayatlarının daha iyi olması için güven artırıcı önlemler elzemdir. Yine bu bağlamda, taraflar birbirini

artırıcı önlemler elzemdir. Yine bu bağlamda, taraflar birbirini suçlamaya suçlamaya son vermelidir

son vermelidir”.”.

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 4 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 4

• •

KIBRIS SORUNUN ÇÖZÜMÜNDE AB TARAFSIZ KIBRIS SORUNUN ÇÖZÜMÜNDE AB TARAFSIZ OLMALI;

OLMALI;

•• Yukarıda belirttiğimiz gibi, 15.12.2004 tarihinde AP Yukarıda belirttiğimiz gibi, 15.12.2004 tarihinde AP tarafından alınan kararın 44

tarafından alınan kararın 44 No’luNo’lu Prg.’Prg.’ındaında, ilginç bir görüş , ilginç bir görüş veya değerlendirme bulunmaktadır. AP, Kıbrıs Rum

veya değerlendirme bulunmaktadır. AP, Kıbrıs Rum Kesimi’nin Kıbrıs sorununun çözümlenmesi konusunda Kesimi’nin Kıbrıs sorununun çözümlenmesi konusunda

Annan Planı’na ilişkin 24.04.2004 tarihinde gerçekleştirilen Annan Planı’na ilişkin 24.04.2004 tarihinde gerçekleştirilen referandumda olumsuz tutum takınmasını

referandumda olumsuz tutum takınmasını

sadece sadece üzüntüyle karşıladığını

üzüntüyle karşıladığını

belirtmiştir. belirtmiştir.

•• Bu durumda AB’nin kurum ve kuruluşlarıyla yapması Bu durumda AB’nin kurum ve kuruluşlarıyla yapması gereken sadece Kıbrıs Rum Kesimi’ni kınamak değil, gereken sadece Kıbrıs Rum Kesimi’ni kınamak değil, yaptırım niteliğinde değerlendirebileceğimiz bir takım yaptırım niteliğinde değerlendirebileceğimiz bir takım önlemleri almaktır. Ancak, bilindiği gibi Kıbrıs Rum önlemleri almaktır. Ancak, bilindiği gibi Kıbrıs Rum

Kesimi’ne ve Yunanistan’a karşı yaptırım uygulamak yerine Kesimi’ne ve Yunanistan’a karşı yaptırım uygulamak yerine Kıbrıs Rum Kesimi muhatap alınarak Kıbrıs Cumhuriyeti

Kıbrıs Rum Kesimi muhatap alınarak Kıbrıs Cumhuriyeti AB’ne tam üye olarak alınmıştır.

AB’ne tam üye olarak alınmıştır.

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 5 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 5

• •

ABKA 7. Md. YAPTIRIM OLABİLİR Mİ?ABKA 7. Md. YAPTIRIM OLABİLİR Mİ?

• •

Kıbrıs sorununun çözümünde Kıbrıs Rum Kesimi’nin de Kıbrıs sorununun çözümünde Kıbrıs Rum Kesimi’nin de olumlu bir yaklaşım içerisinde olabilmesi için AB’nin olumlu bir yaklaşım içerisinde olabilmesi için AB’nin bu süjeyi zorlaması gerekmektedir. Bu anlamda, AB bu süjeyi zorlaması gerekmektedir. Bu anlamda, AB üyesi olan Kıbrıs Rum Kesimi’ne yönelik AB Kurucu üyesi olan Kıbrıs Rum Kesimi’ne yönelik AB Kurucu Andlaşması’nın

Andlaşması’nın 6. ve 7. Md.’6. ve 7. Md.’lerindelerinde öngörülen öngörülen yaptırımların uygulanması bir formül olarak yaptırımların uygulanması bir formül olarak düşünülmelidir.

düşünülmelidir.

• •

Yukarıda genel olarak belirttiğimiz Tam Üyelik Yukarıda genel olarak belirttiğimiz Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi’nin 5

Müzakere Çerçeve Belgesi’nin 5 No’luNo’lu Prg.’Prg.’ındaında benimsenen yaptırımlar AB Kurucu

benimsenen yaptırımlar AB Kurucu Andlaşması’nınAndlaşması’nın 7. 7.

Md.’sinde öngörülenlerle benzer niteliktedir. Zira, Md.’sinde öngörülenlerle benzer niteliktedir. Zira, Türkiye’nin Ek Protokol’ü yürürlüğe koymaması Türkiye’nin Ek Protokol’ü yürürlüğe koymaması

gerekçe gösterilerek Tam Üyelik Müzakere Çerçeve gerekçe gösterilerek Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi’nin 5

Belgesi’nin 5 No’luNo’lu Prg.’ı işletilip sekiz başlıkta Prg.’ı işletilip sekiz başlıkta müzakereler askıya alınabiliyorsa, Kıbrıs Rum müzakereler askıya alınabiliyorsa, Kıbrıs Rum Kesimi’nin Kıbrıs sorunun çözümünde gösterdiği Kesimi’nin Kıbrıs sorunun çözümünde gösterdiği

olumsuz yaklaşım (Annan Planı’nın reddi gibi) da aynı olumsuz yaklaşım (Annan Planı’nın reddi gibi) da aynı kapsamda değerlendirilip AB Kurucu

kapsamda değerlendirilip AB Kurucu Andlaşması’nınAndlaşması’nın 7. 7.

Md.’si işletilebilir.

Md.’si işletilebilir.

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 6 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 6

• •

AB Kurucu AB Kurucu Andlaşması’nınAndlaşması’nın 7. Md.’sini genel soyut 7. Md.’sini genel soyut olarak değerlendirdiğimizde, işbu

olarak değerlendirdiğimizde, işbu Andlaşma’nınAndlaşma’nın 6. 6.

Md.’sinin 1.

Md.’sinin 1. PrgPrg.’.’ındaında bahsi geçen ilkelerin bahsi geçen ilkelerin

(demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve (demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve temel özgürlükler) bir üye Devlet tarafından ciddi temel özgürlükler) bir üye Devlet tarafından ciddi ihlal riskine maruz bırakılması veya ciddi ve

ihlal riskine maruz bırakılması veya ciddi ve sürekli olarak ihlal edilmesi halinde, bu üye sürekli olarak ihlal edilmesi halinde, bu üye Devletin Kurucu

Devletin Kurucu Andlaşmalar’danAndlaşmalar’dan kaynaklanan kaynaklanan

haklarının askıya alınması mümkündür. Ancak, AB haklarının askıya alınması mümkündür. Ancak, AB Kurucu

Kurucu Andlaşması’nınAndlaşması’nın 7. Md.’sinde öngörülen bu 7. Md.’sinde öngörülen bu yaptırım mekanizmasının işletilebilmesi için AB yaptırım mekanizmasının işletilebilmesi için AB Bakanlar Konseyi’nin gerekli şartların sağlanması Bakanlar Konseyi’nin gerekli şartların sağlanması kaydıyla karar tesis etmesi gerekmektedir. Bu tür kaydıyla karar tesis etmesi gerekmektedir. Bu tür yaptırımlar Kıbrıs Rum Kesimi’ne yönelik şimdiye yaptırımlar Kıbrıs Rum Kesimi’ne yönelik şimdiye kadar işletilmemiş veya işletilememiştir.

kadar işletilmemiş veya işletilememiştir.

2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 7 2.3. Kıbrıs Sorununun Çözümlenmesi 7

• • KKTC’ne Yönelik İzolasyon KKTC’ne Yönelik İzolasyon Kaldırılmalıdır: Kaldırılmalıdır:

•• Diğer yandan, AB’nin de KKTC’ne yönelik izolasyonu kaldırıcı Diğer yandan, AB’nin de KKTC’ne yönelik izolasyonu kaldırıcı mahiyetteki politikaları uygulamaya koyması

mahiyetteki politikaları uygulamaya koyması

gerekmektedir. Zira, AB, 2002 Kopenhag Zirvesi Sonuç gerekmektedir. Zira, AB, 2002 Kopenhag Zirvesi Sonuç Bildirgesi’nde vurguladığı gibi Topluluklar müktesebatını Bildirgesi’nde vurguladığı gibi Topluluklar müktesebatını KKTC’ne yönelik (AB’ne göre Ada’nın kuzeyine, yani Rum KKTC’ne yönelik (AB’ne göre Ada’nın kuzeyine, yani Rum Kesimi’nin efektif kontrolü olmayan bölgeye) askıya

Kesimi’nin efektif kontrolü olmayan bölgeye) askıya

almıştır. Ancak, daha sonra AB Bakanlar Konseyi tarafından, almıştır. Ancak, daha sonra AB Bakanlar Konseyi tarafından, KKTC’ni de kısmen izolasyondan kurtaracak nitelikte bir

KKTC’ni de kısmen izolasyondan kurtaracak nitelikte bir Kıbrıs Tüzüğü benimsenmiştir. Bu Tüzükte öngörülen Kıbrıs Tüzüğü benimsenmiştir. Bu Tüzükte öngörülen

düzenlemeler ve uygulamaya konulacak önlemler ne yazık düzenlemeler ve uygulamaya konulacak önlemler ne yazık ki henüz öngörüldüğü şekliyle işletilememektedir. Diğer bir ki henüz öngörüldüğü şekliyle işletilememektedir. Diğer bir ifadeyle AB de belirli durumlarda üzerine düşen görevleri ifadeyle AB de belirli durumlarda üzerine düşen görevleri veya yükümlülükleri yerine getirmemekte veya

veya yükümlülükleri yerine getirmemekte veya

getirememektedir. Türkiye tarafından, AB’nin yerine getirememektedir. Türkiye tarafından, AB’nin yerine

getirmesi gereken yükümlülüklerin her platformda (siyasi getirmesi gereken yükümlülüklerin her platformda (siyasi ve hukuki açıdan) hatırlatılması da ulusal çıkarımızın bir ve hukuki açıdan) hatırlatılması da ulusal çıkarımızın bir gereğidir.

gereğidir.

SONUÇ 1 SONUÇ 1

• •

AB Bakanlar Konseyi’nin Türkiye’ye yönelik AB Bakanlar Konseyi’nin Türkiye’ye yönelik

yukarıda genel olarak aktardığımız tespitleri daha yukarıda genel olarak aktardığımız tespitleri daha önceki AB Konseyi’nin benimsemiş olduğu Zirve önceki AB Konseyi’nin benimsemiş olduğu Zirve Sonuç Bildirgelerindeki düzenlemelerden çok Sonuç Bildirgelerindeki düzenlemelerden çok

farklı olmamaktadır. AB Dış İlişkiler ve Genel İşler farklı olmamaktadır. AB Dış İlişkiler ve Genel İşler Konseyi’nin tesis ettiği kararda, Türkiye için tam Konseyi’nin tesis ettiği kararda, Türkiye için tam üyelik veya katılım terimlerini kullanmaktan

üyelik veya katılım terimlerini kullanmaktan kaçınması sorgulanması veya dikkate alınması kaçınması sorgulanması veya dikkate alınması gereken en önemli husus olmaktadır. Bu

gereken en önemli husus olmaktadır. Bu

durumdan veya Aralık 2007 tarihli Zirve Sonuç durumdan veya Aralık 2007 tarihli Zirve Sonuç Bildirgesi’nden çıkardığımız sonuç, AB’nin

Bildirgesi’nden çıkardığımız sonuç, AB’nin tutumunda veya politikasında kısa vadede tutumunda veya politikasında kısa vadede Türkiye’ye yönelik tam üyelik gayesinin Türkiye’ye yönelik tam üyelik gayesinin olmadığını göstermektedir.

olmadığını göstermektedir.

SONUÇ 2 SONUÇ 2

• •

Elbette AB üyesi Devletler özellikle ortak dış Elbette AB üyesi Devletler özellikle ortak dış politika, güvenlik ve savunma konularında AB politika, güvenlik ve savunma konularında AB Kurucu

Kurucu Andlaşması’nınAndlaşması’nın ilgili düzenlemeleri ilgili düzenlemeleri

aracılığıyla birlikte hareket etmeyi benimsemiş de aracılığıyla birlikte hareket etmeyi benimsemiş de olsalar, bu alanlarda hâlâ oybirliği ile karar

olsalar, bu alanlarda hâlâ oybirliği ile karar almanın geçerliliğini koruması (dış politikada almanın geçerliliğini koruması (dış politikada

farklı yöneliş ve tercihlerde bulunma vb.), kendi farklı yöneliş ve tercihlerde bulunma vb.), kendi aralarında henüz tam anlamıyla bir uzlaşmaya aralarında henüz tam anlamıyla bir uzlaşmaya varmadıklarını da göstermektedir. Bu anlamda, varmadıklarını da göstermektedir. Bu anlamda, örneğin İngiltere, Atlantikçi bir Devlet olarak örneğin İngiltere, Atlantikçi bir Devlet olarak

Türkiye’nin tam üyeliğini desteklerken, Avrupacı Türkiye’nin tam üyeliğini desteklerken, Avrupacı olarak nitelendirilen Fransa ise aksi yönde bir

olarak nitelendirilen Fransa ise aksi yönde bir politika izlemektedir.

politika izlemektedir.

SONUÇ 3 SONUÇ 3

• •

Böyle olmakla birlikte Türkiye’nin AB ile olan Böyle olmakla birlikte Türkiye’nin AB ile olan ilişkileri gerek ortaklık mevzuatı gerek üye ilişkileri gerek ortaklık mevzuatı gerek üye

adaylığı kapsamında sürmektedir. Ancak, AB’nin adaylığı kapsamında sürmektedir. Ancak, AB’nin Türkiye’den çözmesini beklediği uluslararası

Türkiye’den çözmesini beklediği uluslararası uyuşmazlıkların kısa vadede olumlu bir sonuca uyuşmazlıkların kısa vadede olumlu bir sonuca ulaştırılması güç gözükmektedir. Kaldı ki bu ulaştırılması güç gözükmektedir. Kaldı ki bu

sorunların çözümünde sadece Türkiye’den taviz sorunların çözümünde sadece Türkiye’den taviz vermesini beklemek doğru ve adil bir yaklaşım vermesini beklemek doğru ve adil bir yaklaşım olarak değerlendirilemez. Zira AB, üye adayı bir olarak değerlendirilemez. Zira AB, üye adayı bir Devlete yönelik Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Devlete yönelik Tam Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi’nde öngörülen prosedüre göre yaptırım Belgesi’nde öngörülen prosedüre göre yaptırım uygularken veya önlem alabilirken, benzer

uygularken veya önlem alabilirken, benzer uygulamanın yukarıda belirttiğimiz prosedür uygulamanın yukarıda belirttiğimiz prosedür gereğince (koşulların sağlanması kaydıyla) bir gereğince (koşulların sağlanması kaydıyla) bir üye Devlete karşı da tatbik edebilmesi

üye Devlete karşı da tatbik edebilmesi gerekmektedir.

gerekmektedir.