MSÖ405
ÖZEL EĞİTİM
DOÇ. DR. HATİCE BAKKALOĞLU
DERSİN İÇERİĞİ
ÜNİTE I: ÖZEL EĞİTİM
ÜNİTE II: ÖZEL EĞİTİMDE DEĞERLENDİRME
ÜNİTE III: BEP HAZIRLAMA ve ÖĞRETİMİN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ ÜNİTE IV: KAYNAŞTIRMA ve DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ
ÜNİTE V: AİLE EĞİTİMİ
ÜNİTE VI: ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VII: İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VIII: GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE IX: FİZİKSEL YETERSİZLİĞİ/SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE X: DİL VE KONUŞMA BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XI: ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XII: DUYGU DAVRANIŞ BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XIII: OTİSTİK BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XIV: ÇOKLU YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XV: ÜSTÜN ZEKALI ÖĞRENCİLER
ÜNİTE II: ÖZEL EĞİTİMDE DEĞERLENDİRME
Özel eğitimde değerlendirme
Değerlendirme sürecinin adımları/amaçları
Değerlendirme ilkeleri
Değerlendirme türleri
Öğrenci başarılarının değerlendirilmesinin yasal dayanakları
Sınav uyarlamaları
Alternatif değerlendirme
Özel eğitimde değerlendirme
Değerlendirme,
öğrencilerin akademik, davranışsal ya da fiziksel özelliklerini belirlemek ve
bu özelliklere uygun yasal ve eğitsel kararlar alabilmek amacıyla
veri toplama süreci olarak tanımlanabilir.
Niçin değerlendirme yapılır?
Özel eğitimde değerlendirme sürecinin adımları/amaçları
FARKINA VARMA/TARAMAFARKINA VARMA/TARAMA Okul davranışlarında bir sorunu var mı?
Gönderme öncesi başvuru Başvuru/Gönderme
Öğretim uyarlamaları
TANILAMA TANILAMA
Davranış bir yetersizlikle ilgili midir?
ÖZEL EĞİTİME UYGUNLUĞUNU BELİRLEME ÖZEL EĞİTİME UYGUNLUĞUNU BELİRLEME Özel eğitim hizmetleri için gerekli ölçütler var mı?
PROGRAMI PLANLAMA PROGRAMI PLANLAMA
BEP Geliştirilmesi
Ne öğretilecek? Nasıl öğretilecek?
GELİŞİMİ İZLEME GELİŞİMİ İZLEME
Gelişmeleri kaydetme ve yeni kararlar alma PROGRAMI DEĞERLENDİRME PROGRAMI DEĞERLENDİRME Öğrenciyi ve programı değerlendirme
Değerlendirme ilkeleri
Öğretmenler çeşitli formatları (kağıt ve kalem gerektiren görevler, öğrencinin doğal tepkileri, yazılı örnekler) ve sistemleri (informal ya da formal değerlendirme, performans değerlendirmesi, ürün dosyasını değerlendirme, programa dayalı değerlendirme) kullanarak değerlendirmeler yaparlar.
Değerlendirmeler çeşitli beceri ve kavramları kapsar (sözcük tanıma, problem çözme, özbakım, mesleki beceriler, vb.) ve bunlar farklı program içeriklerinde (okuma, matematik, yazma, sosyal çalışma, fen, sosyal beceriler, iş ile ilgili) yer alabilir.
Değerlendirmeler aynı zamanda, farklı ortamlarda (özel eğitim sınıfı, genel eğitim sınıfı, iş ortamı, toplumsal ortam, yemekhane, bahçe) gerçekleştirilebilir.
Hangi tür değerlendirme formatı ve sistemi kullanırsa kullansın, hangi beceri ve kavram değerlendirilirse değerlendirilsin, hangi program içeriği olursa olsun, değerlendirme nerede yapılırsa yapılsın, değerlendirmelerde üç temel ilke dikkate alınmalıdır.
Devam…
İlke 1. Değerlendirme İçin Temel Beceriler Seçilmelidir
Öğrencinin özellikleri ve eğitim gereksinimlerine göre beceri alanları ve kazanımların sınırlanmasına gidilmelidir. Öğretilecek ve değerlendirilecek becerileri belirlerken dikkat edilecekler:
1. bir becerinin öğrenilmesi için gerekli olan ön koşul becerileri,
2. öğrencinin kendine güveninin artmasına hizmet edecek becerileri,
3. tek bir ortamdaki beceriler yerine bir çok ortamda gerçekleştireceği becerileri,
4. öğrenci için işlevsel olan ve daha sık kullanılan becerileri,
5. gözleyerek öğrenebileceği beceriler değerlendirme ve öğretim için seçilmelidir.
İlke 2. Veriler Sistematik Biçimde Toplanmalıdır
Bu, öğrencinin öğretim amaçlarındaki yeterliliğinin güvenilir ve geçerli ölçümünü gerektirir.
İlke 3. Öğrencinin Performans Verileri Sık Sık Toplanmalıdır
Ön-test ve son-test yoklamaları, öğrencilerin öğretim sürecindeki ilerlemelerini ve değişikliklerini belirlemede yeterli değildir; öğretilen beceri ve kavramlardaki ilerlemeleri ve değişmeleri anında görmek ve gereken öğretim kararlarını alabilmek için öğrenciler sürekli olarak değerlendirilmelidir.
Değerlendirme türleri
Formal değerlendirme, öğrencilerin çeşitli öğretim alanlarındaki durumlarının aynı yaş grubundaki diğer öğrencilere kıyasla nasıl olduğunu belirlemek için gerçekleştirilir.
İnformal değerlendirme, öğrencilerin çeşitli öğretim alanlarındaki işlevde bulunma düzeylerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilir.
Formal değerlendirmenin türleri
Standartlaştırılmış Başarı Testleri
Grup Başarı Testleri
Bireysel Başarı Testleri
Psikolojik Testler
İnformal değerlendirme türleri
Programa Dayalı Değerlendirme
Ölçüt Bağımlı Değerlendirmeler
Öğrenci Ürün Dosyasının (Portfolyo) Değerlendirilmesi
Beceri Analizi
Doğrudan Gözlem
Hata Analizi
Görüşmeler
Anketler
Kontrol Listesi
Derecelendirme Ölçekleri
Öğrenci başarılarının değerlendirilmesinin yasal dayanakları
573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında KHK’nin 16. maddesi, İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 12. maddesi ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nin 24. maddesinde kaynaştırma öğrencilerinin başarılarının nasıl değerlendirileceği belirtilir.
“Kaynaştırma yoluyla eğitim ve öğretimlerine sürdüren öğrenciler devam ettikleri okulun sınıf geçme ve sınav yönetmeliğine göre değerlendirilirler. “
“Ancak bireysel ve gelişim özellikleri dikkate alınarak, sınavlarda gerekli önlemler alınır ve düzenlemeler yapılır.”
Bu maddelere göre kaynaştırma öğrencileri;
Ya, sınıf arkadaşları ile birlikte, aynı derslerden, aynı şekilde sorumlu olacaklar,
Ya, bireysel özellikleri ve eğitim gereksinimleri dikkate alınarak sınavlarda gerekli önlemler alınacak ve düzenlemeler yapılacak,
Ya da, bireyselleştirilmiş eğitim programlarında yer alan amaçlara göre değerlendirilecektir.
Sınav uyarlamaları
Öğrenci başarılarını nasıl ölçüleceği, değerlendirileceği ve raporlaştırılacağı eğitim sisteminin önemli konuları arasında yer alır.
Değerlendirme etkinlikleri çok önemli olmasına rağmen, sınavlar ve not verme, yetersizliği olan öğrenci anne babaları ve öğretmenleri için sorunludur.
Bu nedenle, özel eğitim öğretmenleri ve genel eğitim öğretmenlerinden sınavlarda öğrencinin gereksinimlerine ve özelliklerine göre uyarlamalara ve not verme sisteminde değişikliklere yer vermesi beklenmektedir.
Genel eğitim sisteminde uygulanan sınavlara özel gereksinimi olan öğrenciler üç şekilde katılabilirler:
Hiçbir uyarlama ve değişiklik yapılmadan sınavlara katılabilir,
Uygun olan uyarlamalar yapıldığında sınavlara katılabilir,
Öğrencinin başarısı alternatif değerlendirme sistemleriyle değerlendirilebilir.
Uyarlamaları temel alan değerlendirmeler
Sınav Ortamına İlişkin Uyarlamalar; değerlendirmenin gerçekleştirildiği ortam ve koşullarında yapılan değişiklikleri kapsar.
Sınav Süresi ve Zamanına İlişkin Uyarlamalar; yetersizliği olan öğrencilerin sınav süresinde ve zamanında yapılan değişiklikleri kapsar.
Sınav Sorularında ve Yönergelerinde Uyarlamalar; öğrencinin sınav soru ve yönergelere ulaşmasını ve anlamasını kolaylaştıran yöntemlerdeki
değişiklikleri kapsar.
Sınav Sorularına Yanıt Verme Uyarlamaları; öğrencinin değerlendirme sorularını nasıl yanıtladığı ile ilgili değişiklikleri kapsar.
Alternatif değerlendirme
Alternatif değerlendirme, yetersizliği olan öğrenciler için değerlendirme (not verme) sisteminin bireyselleştirilmesini olanaklı kılan işlemler ya da stratejilerdir.
Alternatif değerlendirmeye yer vermenin nedenleri;
yetersizliği olan öğrenciler için geliştirilen BEP’i temel alarak yapılan yasal değişiklikler,
ileri düzeyde yetersizliği nedeni ile genel eğitim sınıflarında istenilen başarıyı gösteremediği için,
sınav içeriği ve not verme sisteminde yapılan değişikliklerdir.
Devam…
Alternatif değerlendirme, genel eğitim programlarındaki değerlendirme sürecine katılmada yetersiz kalan öğrencilerin performansını ölçme yoludur.
Alternatif değerlendirme, değerlendirme sistemine dahil olan ileri düzeyde yetersizliği olan öğrenciler için bir düzenleme sağlar. Ancak alternatif değerlendirmeye çok az öğrenci gereksinim duyar. (İleri düzeyde bilişsel yetersizliği olan öğrenciler)
Alternatif değerlendirmede öğrenci performansı, değerlendirme sisteminde başka puanlarla rapor edilmelidir. Alternatif değerlendirmeye katılacak öğrenciler için hedeflenen ölçüt, diğer öğrencilerin standartlarından farklıdır.
Önerilen alternatif değerlendirme yöntemleri
Gözlem: Çeşitli ortamlarda (sınıfta, toplumda, evde ve iş ortamında) öğrencilerin davranışlarının kayıt edilmesidir.
Görüşme/Kontrol Listeleri: Öğretmenler, aile ve toplum üyeleri, eğitim uzmanları ve işverenlerden yazılı ve sözel bilgi elde edilmesidir. Bu iletişim sürecinde davranış kontrol listeleri, anketler, dereceleme ölçekleri, yazılı öyküler ve görüşmelere yer verilebilir.
Kayıtların Gözden Geçirilmesi: Öğrencinin geçmişte ve şu anda var olan okul ve iş raporları, sağlık özgeçmişi, standart test sonuçları ve anekdot kayıtlarının izlenmesidir.
Testler: Öğrencilerin ilerlemelerini ölçmek için kullanılan informal değerlendirme teknikleridir (performans değerlendirmesi, ürün dosya incelemesi, oyuna dayalı değerlendirme, programa dayalı değerlendirme, vb.).
Çeşitli alternatif değerlendirme sistemleri
Özel gereksinimi olan öğrencilerin genel eğitim programından
yararlanamaması ve buna bağlı olarak geleneksel sınav sisteminde başarısız olması, sınavların uygulanmasında değişiklikler yapılmasına yol açtığı gibi not verme sisteminde de değişiklikler yapılmasını gerektirmektedir.
Araştırmalar, öğretmenlerin hem sınıf çalışmaları için hem de okul karneleri için öğrencilere not verirken çeşitli alternatif değerlendirme sistemlerinin kullanılabileceğini belirtmektedirler. Bunlar;
1) BEP’in amaçlarında gözlenen ilerlemeler,
2) geçmişteki performansa göre gözlenen gelişmeler, 3) öğrencinin öncelikli içerik ve görevlerdeki performansı,
4) not vermede öğrencinin öğrenme stratejisi ve gayretini dikkate alma ve 5) not ağırlıklarında ve puanlamada (ölçümünde) değişiklik yapmak.
Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlama
Bireyselleştirilmiş eğitim programı nedir?
Bireyselleştirilmiş eğitim programı hangi öğrenciler için hazırlanmıştır?
Bireyselleştirilmiş eğitim programı kimler tarafından hazırlanır?
Bireyselleştirilmiş eğitim programının içeriğinde neler yer alır?
İzleme ve değerlendirme
Öğretimin bireyselleştirilmesi
Öğretimin bireyselleştirilmesi ne demektir?
Hangi öğrenciler için öğretim bireyselleştirilir/uyarlanır?
Öğretimin bireyselleştirilmesi neden gereklidir?
Öğretimin bireyselleştirilmesi neleri içerir?
ÜNİTE III: BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ
EĞİTİM PROGRAMI (BEP) HAZIRLAMA VE
ÖĞRETİMİN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP); özel gereksinimli öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal dil ve iletişim alanlarında yapabildiklerini dikkate alarak, kazandırılacak davranışların neler olduğu, bu davranışların nerede, nasıl, kimler tarafından, hangi yöntemlerle ve ne kadar sürede kazandırılacağını belirten, gerekli destek eğitim hizmetlerini içeren, içinde ailenin de yer aldığı bir ekip tarafından hazırlanan yazılı bir program şeklinde tanımlanabilir.
BEP neleri içerir?
BEP hangi öğrenciler için hazırlanır?
BEP, değerlendirme sonucunda özel eğitim desteğine gereksinim duyduğu gösterilen, özel eğitim hizmetleri için uygun olduğuna karar verilen çocuklar için hazırlanır.
BEP sadece tanı konmuş çocuklar için mi hazırlanmalıdır?
BEP kimler tarafından hazırlanır?
BEP öğrencinin yerleştirildiği okulda bir ekip tarafından hazırlanır.
BEP’in ekip halinde hazırlanması yasal bir zorunluluktur.
Yasal olarak ekipte yer alması gereken üyelerin okulda bulunmaması durumunda, sınıf öğretmeni ve rehber öğretmen, öğrencinin ailesi, öğrencinin diğer
derslerini okutan alan öğretmenleri ile okul yöneticisini de içerecek şekilde BEP ekibi
oluşturulmalıdır.
BEP’in içeriğinde neler yer alır?
a) Öğrencinin şimdiki/var olan eğitsel performans düzeyi
b) Öğrenciye bir akademik yıl sonunda kazandırılması planlanan uzun dönemli hedefler (yıllık hedefler)
c) Öğrencinin belirlenen performans düzeyi ile ulaşılmak istenen uzun dönemli hedefler arasında yer alan ölçülebilir ara basamaklardan oluşan kısa dönemli hedefler
d) Belirlenen hedeflere ulaşmada kullanılacak olan öğretim yöntemleri ve materyaller
e) Kısa dönemli hedeflere ulaşmada gerekli olan zamanın başlama ve bitiş tarihleri
f) Belirlenen hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını belirlemek için kullanılacak değerlendirme yöntemi ve ölçütleri
g) Öğrenciye sağlanacak ek özel eğitim hizmetlerinin nerede, ne zaman, kimler tarafından ve ne kadar süreyle verileceği
Öğretimin bireyselleştirilmesi
Öğretimin bireyselleştirilmesi, öğretmenlerin bir sınıfta bulunan tüm öğrenciler için hedeflenen davranışları kazandırmalarında ne tür uyarlamalar yapabileceklerini gösteren planlamalardır.
Tahtaya kalkma, ödev yapma, sınıf arkadaşları ile birlikte çalışma ve sınava girme gibi diğer öğrenciler tarafından yapılan ve sınıf içinde her gün tekrarlanan düzenli çalışmalara, öğretimsel etkinliklere özel gereksinimi olan öğrencinin katılım göstermesi kaynaştırmanın başarısı açısından önemlidir.
Sınıflarda, tanısı ve BEP’i olmamasına karşın, sınıfta yapılan akademik çalışmalara katılmakta zorlanan ve daha fazla desteğe gereksimi olan öğrenciler de bulunmaktadır. Bu nedenle öğretimsel uyarlamalar tüm özel gereksinimi olan öğrenciler için yapılır.
Öğretimin bireyselleştirilmesi, öğrenmeyi etkileyen tüm etmenlerin öğrencinin özelliklerine göre düzenlenmesidir.
Öğretimi destekleyecek uyarlamalar
Uyarlamalar Tanım Örnekler
Öğretim stratejileri Öğrencinin öğrenmesini kolaylaştıran öğretimsel
stratejiler Video, bilgisayar kullanımı, alan gezisi ile harita, resim, diyagram
gibi görsel araçlar kullanımı
Ürünler Öğrencilerin öğrendiklerini gösterme yolları Öğrencilerin yazdıkları yazılar, şiirler, yaptıkları çalışmalar
Uzunluk Öğrencilerin tamamlamaları gereken ödevlerin ve
çalışmaların uzunluğu Yazılı ya da sözlü ödevleri kısaltma, çözülmesi beklenen problemlerin sayısını azaltma
Zaman Öğrencinin öğrenmesi için zamanda esneklik tanıma Sınavlarda, ödevleri tamamlamada daha fazla zaman tanıma
Güçlük Farklı düzeylerde ve öğrenme için gereken süreçlerde
farklılıkları tanıma Farklı güçlük düzeylerinde ödevler ve çalışmalar verme
Destek Öğrenciye farklı düzeylerde destek sağlama Öğrencinin işbirliği gruplarıyla, aynı ve farklı yaştaki akran gruplarıyla ya da yardımcı eğitimci ile desteklenmesini sağlama
Katılım derecesi Öğrencinin verilen görevlere ne kadar aktif olarak
katılacağının belirlenmesi Öğrencinin bazı görevlerde bilişsel etkinliklerden daha çok fiziksel görevlere yönlendirilmesi
Amaçların
uyarlanması Programdan beklenen çıktıların uyarlanması
Yazı çalışmalarında sınıfın geneli bir cümleyi ya da paragrafı yazma çalışırlarken, bazı harfleri ya da sözcükleri taklit etme çalışması yapma
Programın farklılaştırılması
Öğrenciler için belirlenen hedeflere ulaşmada materyallerin ve
öğretimin bireyselleştirilmesi
Öğrencinin yabancı dil dersinde bir paragrafı okumak yerine, öğrendiği bir sözcüğü dramatize etmesi
