MSÖ405
ÖZEL EĞİTİM
DOÇ. DR. HATİCE BAKKALOĞLU
DERSİN İÇERİĞİ
ÜNİTE I: ÖZEL EĞİTİM
ÜNİTE II: ÖZEL EĞİTİMDE DEĞERLENDİRME
ÜNİTE III: BEP HAZIRLAMA ve ÖĞRETİMİN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ ÜNİTE IV: KAYNAŞTIRMA ve DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ ÜNİTE V: AİLE EĞİTİMİ
ÜNİTE VI: ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VII: İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VIII: GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE IX: FİZİKSEL YETERSİZLİĞİ/SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE X: DİL VE KONUŞMA BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XI: ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XII: DUYGU DAVRANIŞ BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XIII: OTİSTİK BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XIV: ÇOKLU YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE VI: ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
Zihinsel Yetersizliğin Tanımı
Zihinsel Yetersizliğin Sınıflandırılması
Zihinsel Yetersizliğin Tanılanması / Değerlendirilmesi
Zihinsel Yetersizliğin Yaygınlığı
Zihinsel Yetersizliğin Nedenleri
Zihinsel Yetersizliği Önleme Çalışmaları
Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilerin Özellikleri
Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere Yönelik Öğretim Ortamları ve Programları
Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere Yönelik Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Öğretmenlere Öneriler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 3
…
Zihinsel Yetersizliğin Tanımı Zihinsel Yetersizliğin Tanımı
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 5
Zihinsel Yetersizliğin Tanımı Zihinsel Yetersizliğin Tanımı
AAMR (Amerikan Zeka Geriliği Birliği) 1959 yılında bu tanım AAMR (Amerikan Zeka Geriliği Birliği) 1959 yılında bu tanım
karışıklıklarına son vermek, yeni bir tanım oluşturabilmek amacıyla bir karışıklıklarına son vermek, yeni bir tanım oluşturabilmek amacıyla bir komite oluşturmuştur .
komite oluşturmuştur .
1973 yılında Grossman’ın yapmış olduğu tanımda zihinsel yetersizlik 1973 yılında Grossman’ın yapmış olduğu tanımda zihinsel yetersizlik durumu
durumu üç ölçüt üç ölçüt göz önüne alınarak tartışılmıştır: göz önüne alınarak tartışılmıştır:
1.1.
Zihinsel işlevlerde önemli derecede normal altında olma, Zihinsel işlevlerde önemli derecede normal altında olma,
2.2.
Uyumsal davranışlarda anlamlı düzeyde yetersizlik gösterme, Uyumsal davranışlarda anlamlı düzeyde yetersizlik gösterme,
3.
3.
Gelişim dönemi içerisinde ortaya çıkma. Gelişim dönemi içerisinde ortaya çıkma.
•
AAMR Lucasson ve arkadaşlarının (1992) AAMR Lucasson ve arkadaşlarının (1992) tanımını 2002 de gözden tanımını 2002 de gözden geçirmiştir.
geçirmiştir.
•
AAMR (2002) AAMR (2002) tanımında; zihinsel işlevde bulunma ve kavramsal, tanımında; zihinsel işlevde bulunma ve kavramsal, sosyal ve pratik uyumsal becerilerde kendini gösteren uyumsal sosyal ve pratik uyumsal becerilerde kendini gösteren uyumsal
davranışların her ikisinde anlamlı sınırlılıklar olarak karakterize olan davranışların her ikisinde anlamlı sınırlılıklar olarak karakterize olan bir yetersizliktir. Bu yetersizlik 18 yaşından önce başlar.
bir yetersizliktir. Bu yetersizlik 18 yaşından önce başlar.
Zihinsel Yetersizliğin Tanımı Zihinsel Yetersizliğin Tanımı
AAMR (2002) tanımın uygulanmasıyla ilgili beş varsayım öne AAMR (2002) tanımın uygulanmasıyla ilgili beş varsayım öne sürmüştür:
sürmüştür:
toplumsal toplumsal
koşullar koşullar toplumsal toplumsal
koşullar koşullar
kültürel ve dil kültürel ve dil
farklılıkları farklılıkları kültürel ve dil kültürel ve dil
farklılıkları farklılıkları
bireyin güçlü bireyin güçlü
yönleri yönleri
bireyin güçlü bireyin güçlü
yönleri yönleri
gereksinim gereksinim
duyulan duyulan
yardımların profili yardımların profili
gereksinim gereksinim
duyulan duyulan
yardımların profili yardımların profili
bireyselleştirilmiş bireyselleştirilmiş
yardımlar yardımlar
bireyselleştirilmiş bireyselleştirilmiş
yardımlar yardımlar
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 7
Zihinsel Yetersizliğin Tanımı Zihinsel Yetersizliğin Tanımı
AAMR’nin 1992 ve 2002 tanımlarında
AAMR’nin 1992 ve 2002 tanımlarında üç temel nokta üç temel nokta üzerinde üzerinde durulmaktadır
durulmaktadır
1. Zihinsel İşlevler 1. Zihinsel İşlevler
AAMR’ nin 2002 tanımına göre zihinsel yetersizlik: zihinsel AAMR’ nin 2002 tanımına göre zihinsel yetersizlik: zihinsel işlevlerde önemli derecede normalin altında olma olarak işlevlerde önemli derecede normalin altında olma olarak
tanımlanmaktadır.
tanımlanmaktadır.
Bu genel nüfusun %97 sinin altında yer almak demektir. Bu genel nüfusun %97 sinin altında yer almak demektir.
Bu kanıya varmak için zeka testleri kullanılmaktadır. Bu kanıya varmak için zeka testleri kullanılmaktadır.
Zeka testinde ortalama zeka bölümü 100 kabul edildiğinde, bu Zeka testinde ortalama zeka bölümü 100 kabul edildiğinde, bu testten ortalama grubun iki standart sapma (70 puan)
testten ortalama grubun iki standart sapma (70 puan)
aşağısında yer alan grup zihinsel yetersizliği olan bireyleri aşağısında yer alan grup zihinsel yetersizliği olan bireyleri
tanımlamaktadır.
tanımlamaktadır.
Stanford-Binet ve WISC-R en sık kullanılan zeka testleridir. Stanford-Binet ve WISC-R en sık kullanılan zeka testleridir.
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 9
Normal dağılım eğrisi ve zeka Normal dağılım eğrisi ve zeka
Grafikte -2 standart sapmanın altı yani %2.15 + %0.13 =%2.28’lik Grafikte -2 standart sapmanın altı yani %2.15 + %0.13 =%2.28’lik kısım zihinsel yetersizlik gösteren bireyleri tanımlamaktadır.
kısım zihinsel yetersizlik gösteren bireyleri tanımlamaktadır.
2 standart sapma, Stanford-Binet’de 68; WISC-R’da 70’dir. 2 standart sapma, Stanford-Binet’de 68; WISC-R’da 70’dir.
2. Uyumsal Davranışlar 2. Uyumsal Davranışlar
AAMR (2002) tanımına göre uyumsal davranışlar; AAMR (2002) tanımına göre uyumsal davranışlar; insanların günlük insanların günlük yaşamlarında işlevde bulunmak için öğrendikleri kavramsal, sosyal ve yaşamlarında işlevde bulunmak için öğrendikleri kavramsal, sosyal ve pratik becerilerin bütünüdür.
pratik becerilerin bütünüdür.
Vineland Uyumsal Davranış Ölçeği Vineland Uyumsal Davranış Ölçeği ve AAMR Uyumsal Davranış ve AAMR Uyumsal Davranış Ölçeği
Ölçeği gibi ölçeklerle değerlendirilir. gibi ölçeklerle değerlendirilir.
•
Okuma-yazma Okuma-yazma
•
Para kavramı Para kavramı
•
Öz-yönetim Öz-yönetim
•
Dil Dil
• Kişiler arası iletişim Kişiler arası iletişim
• Aldatmadan kaçınma Aldatmadan kaçınma
• Yasalara uyma Yasalara uyma
• Özgüven Özgüven
• Kurallara uyma Kurallara uyma
• Sorumluluk Sorumluluk
• Mesleki Mesleki beceriler beceriler
• Günlük yaşam Günlük yaşam becerileri
becerileri
• Güvenlik Güvenlik
• Öz-bakım Öz-bakım
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 11
3. Destek Sistemleri 3. Destek Sistemleri
Yaşam bir destek sistemidir. Yaşam bir destek sistemidir.
Zihinsel yetersizliği olan bireyler desteğe ihtiyaç duyabilirler. Zihinsel yetersizliği olan bireyler desteğe ihtiyaç duyabilirler.
Bireyin Bireyin ihtiyacına ve zamana ihtiyacına ve zamana göre destek ihtiyacı değişebilir. göre destek ihtiyacı değişebilir.
Ağır ve orta derecede zihinsel yetersizliği olan bireyler tüm alanlarda Ağır ve orta derecede zihinsel yetersizliği olan bireyler tüm alanlarda desteğe ihtiyaç duyarken, hafif derecede zihinsel yetersizliği olan
desteğe ihtiyaç duyarken, hafif derecede zihinsel yetersizliği olan bireyler ise tek bir alanda desteğe ihtiyaç duyabilirler.
bireyler ise tek bir alanda desteğe ihtiyaç duyabilirler.
Zihinsel yetersizliği olan bireylere 4 alanda destekte bulunulabilir: Zihinsel yetersizliği olan bireylere 4 alanda destekte bulunulabilir:
Destek Sistemleri Destek Sistemleri
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 13
Zihinsel Yetersizliğin Sınıflandırılması
Zihinsel Yetersizliğin Sınıflandırılması
Destek İhtiyaçlarına Göre Sınıflandırma Destek İhtiyaçlarına Göre Sınıflandırma
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 15
Ağırlık Derecesine Göre Sınıflandırma
Ağırlık Derecesine Göre Sınıflandırma
Nedenlerine Göre Sınıflandırma Nedenlerine Göre Sınıflandırma
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 17
Zihinsel Yetersizliğin Zihinsel Yetersizliğin
Tanılanması/Değerlendirilmesi Tanılanması/Değerlendirilmesi
AAMR’nin (1992) önermiş olduğu 3 aşamalı tanılama süreci kullanılabilir.
AAMR’nin (1992) önermiş olduğu 3 aşamalı tanılama süreci kullanılabilir.
3. Özel eğitim ve destek hizmetlerin yoğunluğuna karar 3. Özel eğitim ve destek hizmetlerin yoğunluğuna karar
verilir.
verilir.
2. Bireyin güçlü ve zayıf yönleri belirlenerek destek 2. Bireyin güçlü ve zayıf yönleri belirlenerek destek
ihtiyaçları belirlenir.
ihtiyaçları belirlenir.
1. Zihinsel işlevler, uyumsal beceriler ölçülür.
1. Zihinsel işlevler, uyumsal beceriler ölçülür.
Zeka testleri Zeka testleri
Uyumsal beceri ölçekleri Uyumsal beceri ölçekleri
Zeka testleri Zeka testleri
Uyumsal beceri ölçekleri Uyumsal beceri ölçekleri
Kliniklerde psikolog ve psikiyatristler tarafından Kliniklerde psikolog ve psikiyatristler tarafından
RAM‘larda psikolojik danışmanlar tarafından RAM‘larda psikolojik danışmanlar tarafından Kliniklerde psikolog ve psikiyatristler tarafından Kliniklerde psikolog ve psikiyatristler tarafından
RAM‘larda psikolojik danışmanlar tarafından
RAM‘larda psikolojik danışmanlar tarafından
Zihinsel Yetersizliğin Yaygınlığı Zihinsel Yetersizliğin Yaygınlığı
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 19
Zihinsel Yetersizliğin Yaygınlığı Zihinsel Yetersizliğin Yaygınlığı
Yalnızca zeka testlerinden alınan sonuçlar ölçüt Yalnızca zeka testlerinden alınan sonuçlar ölçüt
alındığında
alındığında genel nüfusun %2.27’si genel nüfusun %2.27’si Bir takım faktörlerin etkisiyle
Bir takım faktörlerin etkisiyle genel nüfusun %3’ü genel nüfusun %3’ü zihinsel yetersizliği olan bireylerden oluşmaktadır.
zihinsel yetersizliği olan bireylerden oluşmaktadır.
Zihinsel Yetersizliğin Nedenleri Zihinsel Yetersizliğin Nedenleri
ZE 250 den fazla nedeni vardır. ZE 250 den fazla nedeni vardır.
AAMR’nin (2002) yapmış olduğu, zihinsel yetersizliğin nedenlerinin AAMR’nin (2002) yapmış olduğu, zihinsel yetersizliğin nedenlerinin sınıflandırılması şöyledir:
sınıflandırılması şöyledir:
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 21
A. Doğum Öncesi Nedenler
A. Doğum Öncesi Nedenler
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 1. 1. Kromozomal Bozukluklar Kromozomal Bozukluklar
Genler bütün canlılarda bulunur ve canlıların bütün özelliklerini Genler bütün canlılarda bulunur ve canlıların bütün özelliklerini belirler.
belirler.
Genler insan vücudundaki bütün hücrelerde bulunur. Genler insan vücudundaki bütün hücrelerde bulunur.
Genler hücrenin ne yapması gerektiği konusunda kılavuzluk ederler. Genler hücrenin ne yapması gerektiği konusunda kılavuzluk ederler.
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 23
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 1. 1. Kromozomal Bozukluklar Kromozomal Bozukluklar
DOWN SENDROMU
DOWN SENDROMU
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 1. 1. Kromozomal Bozukluklar Kromozomal Bozukluklar
DOWN SENDROMU DOWN SENDROMU
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 25
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 1. 1. Kromozomal Bozukluklar Kromozomal Bozukluklar
FRAJİL X
FRAJİL X
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 1. 1. Kromozomal Bozukluklar Kromozomal Bozukluklar
WILLIAM SENDROMU WILLIAM SENDROMU
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 27
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 1. 1. Kromozomal Bozukluklar Kromozomal Bozukluklar
PRADER-WILLI SENDROMU
PRADER-WILLI SENDROMU
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler
2. 2. Metabolizmanın İşleyişindeki Sorunlar Metabolizmanın İşleyişindeki Sorunlar FENİLKETONÜRİ (FKÜ)
FENİLKETONÜRİ (FKÜ)
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 29
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler
3. 3. Beyin Gelişimiyle İlgili Sorunlar Beyin Gelişimiyle İlgili Sorunlar MİKROSEFALİ
MİKROSEFALİ
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler
3. 3. Beyin Gelişimiyle İlgili Sorunlar Beyin Gelişimiyle İlgili Sorunlar HİDROSEFALİ
HİDROSEFALİ
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 31
A. Doğum Öncesi Nedenler A. Doğum Öncesi Nedenler 4. 4. Çevresel Etkiler Çevresel Etkiler
FETAL ALKOL SENDROMU (FAS)
FETAL ALKOL SENDROMU (FAS)
B. Doğum Anı Nedenler B. Doğum Anı Nedenler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 33
C. Doğum Sonrası Nedenler
C. Doğum Sonrası Nedenler
C. Doğum Sonrası Nedenler C. Doğum Sonrası Nedenler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 35
Zihinsel Yetersizliği Önleme Çalışmaları
Zihinsel Yetersizliği Önleme Çalışmaları
Zihinsel Yetersizliği Olan Çocukların Zihinsel Yetersizliği Olan Çocukların
Özellikleri Özellikleri
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 37
Bilişsel Özellikler
Bilişsel Özellikler
Bilişsel Özellikler Bilişsel Özellikler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 39
Bilişsel Özellikler
Bilişsel Özellikler
Bilişsel Özellikler Bilişsel Özellikler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 41
Bilişsel Özellikler
Bilişsel Özellikler
Bilişsel Özellikler Bilişsel Özellikler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 43
Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler
Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler
Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 45
Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler
Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler
Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler Sosyal, Davranışsal ve Duygusal Özellikler
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 47
Dil Özellikleri
Dil Özellikleri
Fiziksel Sağlık Özellikleri Fiziksel Sağlık Özellikleri
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 49
Fiziksel Sağlık Özellikleri Fiziksel Sağlık Özellikleri
epilepsi (sara hastalığı),
serebral palsi (SP),
görme ve/veya işitme bozuklukları,
kulak sorunları,
akciğer ve solunum yolu rahatsızlıkları,
kalp rahatsızlıkları,
obezite (aşırı kilolu olma hali),
tiroid bozuklukları (guatr),
beslenme ve yutma sorunları,
mide ve bağırsak problemleri,
diş problemleri,
kemik ve eklem problemleri,
psikolojik problemler,
konuşma ve dil problemleri
Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere
Yönelik Öğretim Ortamları ve Yönelik Öğretim Ortamları ve
Programları Programları
Zihinsel yetersizliği olan bireyler için, eğitim programlarının temel Zihinsel yetersizliği olan bireyler için, eğitim programlarının temel hedefi,
hedefi, bu bireyleri toplumsal yaşama hazırlamak, bağımsız ya da bu bireyleri toplumsal yaşama hazırlamak, bağımsız ya da en az bağımlı olarak yaşamlarını sürdürebilmelerini sağlamak
en az bağımlı olarak yaşamlarını sürdürebilmelerini sağlamak için için gerekli olan becerileri onlara kazandırmaktır.
gerekli olan becerileri onlara kazandırmaktır.
Bağımsız yaşamı sağlayacak beceriler, farklı biçimlerde Bağımsız yaşamı sağlayacak beceriler, farklı biçimlerde gruplandırılmaktadır.
gruplandırılmaktadır.
Dever, toplumsal yaşam becerileri Dever, toplumsal yaşam becerileri ni beş başlık altında toplamıştır: ni beş başlık altında toplamıştır:
1.1.
Kişisel bakım ve gelişim Kişisel bakım ve gelişim
2.
2.
Ev ve toplum yaşamı Ev ve toplum yaşamı
3.
3.
İş ve meslek İş ve meslek
4.4.
Boş zamanları değerlendirme Boş zamanları değerlendirme
5.5.
Seyahat becerileri Seyahat becerileri
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 51
İşlevsel Beceriler İşlevsel Beceriler
İşlevsel beceriler İşlevsel beceriler ayrı anlamı ifade etmektedir. ayrı anlamı ifade etmektedir.
Öğretilecek akademik becerilerin bireyin toplumda bağımsız Öğretilecek akademik becerilerin bireyin toplumda bağımsız bir birey olarak yaşayabilmesi için gerekli olan beceriler
bir birey olarak yaşayabilmesi için gerekli olan beceriler olması
olması
Becerinin uygulama yapabilecekleri şekliyle öğretilmesi Becerinin uygulama yapabilecekleri şekliyle öğretilmesi
Örneğin; okuma çalışmaları sırasında yiyecek isimlerini öğretme, Örneğin; okuma çalışmaları sırasında yiyecek isimlerini öğretme,
yazma becerilerinde iş başvurusu doldurma, matematik dersinde para yazma becerilerinde iş başvurusu doldurma, matematik dersinde para
kavramını öğretme, ilacını saatinde almasını öğretme, iletişimde kavramını öğretme, ilacını saatinde almasını öğretme, iletişimde
selamlaşmayı öğretme gibi.
selamlaşmayı öğretme gibi.
Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere
Yönelik Öğretim Yöntem Ve Teknikleri Yönelik Öğretim Yöntem Ve Teknikleri
Zihinsel yetersizliği olan bireyler için iki temel özellikten Zihinsel yetersizliği olan bireyler için iki temel özellikten söz edilebilir:
söz edilebilir:
1. 1. Akranları gibi öğrenebilirler. Akranları gibi öğrenebilirler.
2. 2. Yetersizlik tüm gelişim alanlarında ortaya çıkmaktadır. Yetersizlik tüm gelişim alanlarında ortaya çıkmaktadır.
Zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin eğitiminde 1960’lı Zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin eğitiminde 1960’lı yılların başında yöntemler araştırılmaya başlanmıştır.
yılların başında yöntemler araştırılmaya başlanmıştır.
Gelinen noktada bugün,
Gelinen noktada bugün, davranışçı yaklaşım davranışçı yaklaşım ya da ya da uygulamalı davranış analizi
uygulamalı davranış analizi ön plana çıkmaktadır. ön plana çıkmaktadır.
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 53
Uygulamalı Davranış Analizi Uygulamalı Davranış Analizi
Uygulamalı davranış analizi (UDA), Uygulamalı davranış analizi (UDA), edimsel koşullama kuramının edimsel koşullama kuramının öne sürdüğü davranış ilkelerini kullanarak, toplumsal açıdan
öne sürdüğü davranış ilkelerini kullanarak, toplumsal açıdan önemli davranışları değiştirmeyi amaçlayan yaklaşımdır.
önemli davranışları değiştirmeyi amaçlayan yaklaşımdır.
Edimsel koşullanma kuramın dayanakları Edimsel koşullanma kuramın dayanakları şöyle sıralanabilir: şöyle sıralanabilir:
Uygulamalı Davranış Analizi Uygulamalı Davranış Analizi
UDA’nın temelini altı temel süreç UDA’nın temelini altı temel süreç oluşturmaktadır:oluşturmaktadır:
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 55
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP)
Özel eğitim alan tüm öğrenciler için BEP hazırlanması gerekmektedir. Özel eğitim alan tüm öğrenciler için BEP hazırlanması gerekmektedir.
Zihinsel yetersizliği olan çocukların programlarında yaşa uygunluk Zihinsel yetersizliği olan çocukların programlarında yaşa uygunluk çok önemlidir.
çok önemlidir.
Programda yer alan becerilerin işlevsel Programda yer alan becerilerin işlevsel olması gerekmektedir. olması gerekmektedir.
Öğretilmesi hedeflenen becerinin, beceri analizinin Öğretilmesi hedeflenen becerinin, beceri analizinin yapılması yapılması öğretimi kolaylaştırır.
öğretimi kolaylaştırır.
Beceri Analizi Beceri Analizi
Beceri analizi, Beceri analizi, bir becerinin küçük parçalara ayrılmasıdır. bir becerinin küçük parçalara ayrılmasıdır.
Günlük yaşamda yaptığımız tüm becerilerde beceri analizini Günlük yaşamda yaptığımız tüm becerilerde beceri analizini kullanabiliriz.
kullanabiliriz.
Beceri analizi yapmada iki yaklaşımdan söz edilebilir: Beceri analizi yapmada iki yaklaşımdan söz edilebilir:
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 57
Beceri Analizi Oluşturma Yaklaşımları Beceri Analizi Oluşturma Yaklaşımları
çorap giyme becerisi
çorap giyme becerisi
İpucu İpucu
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 59
İpucu
İpucu
Davranış Değiştirme Programı Davranış Değiştirme Programı
Uygun olmayan davranışların Uygun olmayan davranışların azaltılmasında, davranış
azaltılmasında, davranış değiştirme tekniklerinden değiştirme tekniklerinden
yararlanılır.
yararlanılır.
Bunların içinde ayrımlı Bunların içinde ayrımlı pekiştirme, sönme, hoşa pekiştirme, sönme, hoşa
giden uyaranı çekme ve hoşa giden uyaranı çekme ve hoşa gitmeyen uyarana yer verme gitmeyen uyarana yer verme
yer almaktadır.
yer almaktadır.
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 61
İşbirliğine Dayalı Öğrenme İşbirliğine Dayalı Öğrenme
Bireylerin ortak bir amaç için Bireylerin ortak bir amaç için
çalışmalarını sağlayan yöntemdir.
çalışmalarını sağlayan yöntemdir.
Bu yaklaşım, Bu yaklaşım, sadece akademik sadece akademik becerileri geliştirmekle kalmaz, becerileri geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda öğrencilerin
aynı zamanda öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerini de arkadaşlık ilişkilerini de geliştirmeyi
geliştirmeyi destekler. destekler.
Bu yöntemde Bu yöntemde olumlu karşılıklı olumlu karşılıklı dayanışma, ben duygusu yerine dayanışma, ben duygusu yerine biz duygusunun
biz duygusunun kazanılmasına kazanılmasına yardımcı olur.
yardımcı olur.
Akran Öğretimi Akran Öğretimi
En yaygın kullanılan işbirliğine En yaygın kullanılan işbirliğine dayalı öğrenme modelidir.
dayalı öğrenme modelidir.
Bir konuda daha başarılı olan Bir konuda daha başarılı olan bir öğrencinin, o konuda
bir öğrencinin, o konuda yardıma gereksinim duyan yardıma gereksinim duyan
öğrenciyle birlikte çalışması öğrenciyle birlikte çalışması
akran öğretimidir.
akran öğretimidir.
Öğrencinin akademik başarısının Öğrencinin akademik başarısının artmasının yanında, diğer
artmasının yanında, diğer
akranlarıyla etkileşim kurmasını akranlarıyla etkileşim kurmasını
sağlar.
sağlar.
Doç. Dr. Hatice BAKKALOĞLU 63
Öğretmenlere Öneriler
Öğretmenler, yetersizliği olmayan öğrencilere uyguladıkları öğretim stratejilerini zihinsel yetersizliği olan öğrencilerine de uygulayabilirler (daha fazla zaman ya da daha fazla tekrar).
BEP hazırlanmasında, öğrenci için işlevsel beceriler (karşılaştığı levhaları okumayı öğretmek, gazetenin bir bölümünü okumak).
Öğrencinin gelişim düzeyine uygun hedeflerin seçilmesi
Öğretilen beceriler, bağımsız olarak uygulamaya geçilmeden önce öğretmenin bu beceriye ilişkin pratik yapmasını sağlaması gerekir.
Öğretim sırasında sık sık destekleyici geribildirim verilmesi öğretimi olumlu yönde etkileyecektir.
Öğretmenin, ödülleri bilgi ya da becerinin tümünün kazanılması sonucunda
vermesinden daha çok, öğretim içinde yer alan basamakların her birinin kazanımı sonucunda vermesi daha etkili olmaktadır.
Öğretilen beceri ve davranışların, mümkün olduğunca gerçek ortamlarda öğretilmesine çalışılmalıdır.
Öğretim sırasında, öğretmenin öğrenciye yakın olması öğretim materyallerinin nasıl kullanacağını göstermesini ve geribildirim ve ödül vermesini kolaylaştıracaktır.
