MSÖ405
ÖZEL EĞİTİM
DOÇ. DR. HATİCE BAKKALOĞLU
DERSİN İÇERİĞİ
ÜNİTE I: ÖZEL EĞİTİM
ÜNİTE II: ÖZEL EĞİTİMDE DEĞERLENDİRME
ÜNİTE III: BEP HAZIRLAMA ve ÖĞRETİMİN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ ÜNİTE IV: KAYNAŞTIRMA ve DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ ÜNİTE V: AİLE EĞİTİMİ
ÜNİTE VI: ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VII: İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VIII: GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE IX: FİZİKSEL YETERSİZLİĞİ/SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE X: DİL VE KONUŞMA BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XI: ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XII: DUYGU DAVRANIŞ BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE IV: KAYNAŞTIRMA ve DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ
Kaynaştırmayla ilgili yasal düzenlemeleR
Kaynaştırma sınıfında bulunması gereken unsurlar
Kaynaştırmada işbirliği yapacak ekip çalışanları
Uzmanlar arası işbirliği
Kaynaştırmayla ilgili yasal düzenlemeler
İlk olarak 1975 yılında ABD'de yürürlüğe giren PL 94-142 Tüm Engelliler İçin Eğitim Yasası'nda kullanılan “en az kısıtlayıcı eğitim ortamı” kavramı, 1977-1978 öğretim yılında ilk kez uygulamaya aktarıldığında, “kaynaştırma” olarak isimlendirilmiştir.
Türkiye'de ise, kaynaştırmanın, ABD’de 1975 yılında kabul edilen P.L. 94-142 Tüm Engelliler İçin Eğitim Yasası'nın diğer ülkelerde de benimsenmesinden oldukça uzun bir süre sonra, 1983 yılında
yürürlüğe giren 2916 sayılı Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu ile yasal olarak benimsenmiştir.
Bu kanundan sonra 30.05.1997 tarihli KHK/573 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle tekrar gündeme gelmiştir.
2000 ve 2006’da yürürlüğe konulan Özel Eğitim Hizmetleri
“En az kısıtlayıcı ortam” ve “Kaynaştırma”
En az kısıtlayıcı eğitim ortamı, öğrencinin bireysel özelliklerine bağlı olarak kendi yakınları ve akranları ile mümkün olan en fazla düzeyde bir arada olabileceği; yine bireysel özellikleri göz
önünde bulundurularak, eğitsel gereksinimlerinin en yüksek oranda karşılanabileceği eğitim ortamı olarak açıklanabilmektedir.
Kaynaştırma, gerektiğinde sınıf öğretmenine ve/veya yetersizliği olan öğrenciye destek özel eğitim hizmetleri sağlanması
koşulu ile, yetersizliği olan öğrencilerin normal eğitim
ortamlarında eğitilmesidir.
Kaynaştırma sınıfında bulunması gereken unsurlar
Kaynaştırma öğrencisinin kendisini bulunduğu ortamın bir parçası gibi hissedebilmesi için yapılması gerekenler bulunmaktadır.
Öğrencinin gereksinimlerini karşılamaya yönelik programlar hazırlanması ya da var olan programların öğrencinin gereksinimlerine göre uyarlanması, etkili öğretim yöntem ve tekniklerinin kullanılması ve gerekli destek hizmetlerin sınıf içinde ve dışında sağlanması bunlardan bazılarıdır.
Kaynaştırmanın başarıyla uygulanmasında etkili olabilecek faktörler;
a) Toplumsal ve sosyal kabul,
b) Öğrenci gereksinimlerinin farkına varılması ve önemsenmesi,
c) Öğrencinin programa dayalı gereksinimlerinin belirlenmesi,
Etkili yönetim ve öğretim sunulması ve
a) Toplumsal ve sosyal kabul
Kaynaştırma, ideal olan şekliyle uygulandığında, sınıftaki her bir öğrencinin değerli olduğu bir ortam olmalıdır.
Bu tür ortamlarda, tüm bireyler eşit olarak görülür, tüm bireylerin ortama katkıda bulunmaya hakları vardır ve tüm katkılara saygı gösterilir.
Özel gereksinimli öğrenciler yerleştirildikleri sınıfların gerçek bir
parçası olabiliyorsa, öğretmenleri tarafından kabul ediliyorsa ve
sınıf arkadaşları tarafından da sosyal olarak kabul görüyorsa, bu
öğrencilerin gerçekten “kaynaştırıldıklarından” söz edilebilir.
b) Öğrenci gereksinimlerinin farkına varılması ve önemsenmesi
Sınıf içinde öğrenmeyi en üst düzeye çıkarmak için sınıf öğretmeninin sınıftaki tüm öğrencileri çok iyi tanıması gerekmektedir.
Sınıftaki öğrencilerin birbirlerinden farklı özelliklere sahip olduğunu, her birinin öğrenme özelliklerinin ve bireysel gereksinimlerinin birbirlerinden son derece farklı olabileceğini göz önünde bulundurarak öğretim etkinliklerini planlamak hem sınıftaki öğrencilerin başarısını arttıracaktır hem de öğretmenin.
Sadece öğrencilerin özelliklerinin değil, aynı zamanda kültürel ve
aile özelliklerinin de farklı olması nedeniyle, sınıf öğretmeninin sınıf
içindeki etkinlikleri düzenlerken bazen bu kültürel farklılıkları da
c) Öğrencinin programa dayalı gereksinimlerinin belirlenmesi
Kaynaştırmanın başarıyla gerçekleşmesinde çok önemli bir rol oynayan öğrencinin programa dayalı gereksinimlerinin belirlenmesi, öğretmenin ders yılı başında ve düzenli aralıklarla gerçekleştirmesi gereken bir süreçtir.
Kaynaştırma öğrencisinin okulda işlenen programa dayalı olarak değerlendirilmesi ve programda yer alan bilgilerden hangilerini öğrenmeye gereksinim duyduğu belirlenmelidir.
Ancak, kaynaştırma öğrencisinin programda bilmediği bilgiler her
zaman o öğrenci için öncelikli bilgiler olmayabilir. Öğrencinin
öğrendiği bilgileri işlevsel olarak kullanabilmesi gerekmektedir.
d) Etkili yönetim ve öğretim sunulması
Başarılı kaynaştırma uygulamasının önemli bir unsuru da sınıf öğretmeninin etkili bir sınıf yönetimi gerçekleştirmesi ve öğrencilerin gereksinimlerini karşılayabilecek etkili öğretim yöntem ve tekniklerini kullanmaktır.
Bu unsurun içinde dört temel uygulama yer almalıdır:
başarılı sınıf yönetimi
etkili öğretim teknikleri
etkili uyarlamalar
öğretimde esneklik
Bu uygulamalardan herhangi birinde etkili uygulama
gerçekleştirilmediğinde, başarılı kaynaştırmadan söz edilemez.
Başarılı sınıf yönetimi
Kaynaştırma öğrencisinin bulunduğu sınıfta gerçekleştirilecek olan başarılı sınıf yönetimi, fiziksel, süreç, öğretimsel ve davranışsal yönetimi içermelidir.
Sınıf içinde tüm öğrencilerin farklılıklarını göz önünde
bulundurarak her birinin gereksinimlerini karşılayabilecek
öğretimin sunulabilmesi için başarılı bir sınıf yönetiminin olması
şarttır.
Etkili öğretim teknikleri
Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencisi bulunan sınıfta tüm öğrencilerin gereksinimlerini karşılayarak öğreteceği bilgileri sunabilmesi için etkili öğretim tekniklerini uygulayabiliyor olmalıdır.
Özellikle de öğrenme yetersizliği olan kaynaştırma öğrencisi olan
öğretmenlerin, bu çocukların sınıfta başarılı olmasını
sağlayabilmek için, etkili öğretim tekniklerinden daha fazla
yararlanmaları gerekmektedir.
Etkili uyarlamalar
Bazı öğrenciler fiziksel ortama, öğretim programına, sınıfta gerçekleştirilen öğretime ya da öğrencilere verilen ev ödevlerine uyum sağlamada bazı uyarlamalara gereksinim duyabilmektedirler.
Uyarlamalara örnekler;
Öğt. yönteminde uyarlama (Doğrudan öğretim vb.)
Öğrt. Gruplarında uyarlama (Küçük grup yada bireysel eğitim vs)
Süreçte uyarlama (Zaman yönetimi gibi)
Ev ödevlerinde düzenleme,
Sınavlarda uyarlamalar vb.
Öğretimde esneklik
Kaynaştırma ortamlarının olmazsa olmaz unsurlarından biri de beklenmedik şekilde değişen durumlarda gerekli uyarlamaları yaparak özel gereksinimli öğrencinin desteklenmesidir.
Kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin esnek olmaları gerekmektedir.
Gün içinde çıkabilecek sorunlarla baş etmede yeterli olmaları,
ayrıca, öğrencilerin davranış sorunlarıyla baş edebilmeleri, öğretim
sırasında kaynaştırma öğrencisine ve diğer gereksinim duyan
öğrencilere fazladan yardım sağlayabilmeli, değerlendirme
yöntemlerini kaynaştırma öğrencisinin özelliklerine göre
uyarlayabilmeli ve öğrenciler arasındaki sosyal etkileşimi arttıracak
önlemleri alabilmelidir.
e) Personel desteği ve işbirliği
Kaynaştırma öğrencilerinin yerleştirildikleri eğitim ortamında başarılı olabilmeleri için sadece öğretimsel destek yeterli olmayacaktır. Bunun yanı sıra, personel desteğine de gereksinimleri olacaktır. Özel eğitim öğretmenleri, yardımcı öğretmenler, usta öğreticiler, destek hizmet uzmanları (örneğin, konuşma terapisti, fizyoterapist, vb.) yetersizliği olan öğrenciye destek sağlayabilecek personel arasında sıralanabilir.
Bu uzmanlar aynı zamanda sınıf öğretmeniyle de işbirliği yaparak
öğrencinin sınıf içindeki başarısını arttırmaya çalışırlar.
Kaynaştırmada işbirliği yapacak ekip çalışanları
İşbirliği dendiğinde birden fazla uzmanın bir arada çalışması söz konusu olmaktadır.
Bu uzmanların bir ekibin çalışanları olması ve aynı amaca yönelik çalışmalar yapmaları gerekmektedir.
Bunun için her birinin görev ve sorumluluklarının uygulamaların
başında belirlenerek çalışmaların bu kapsamda yürütülmesi
hem işi kolaylaştıracak hem de başarıyı arttıracaktır.
Kaynaştırmada işbirliği yapacak ekip çalışanları
Öğrenciler
Anne-baba
Öğretmenler
Destek hizmet sağlayanlar
Öğretmen yardımcıları
Okul yöneticileri
Öğrenciler
Kaynaştırma ekibinden söz edildiğinde, kaynaştırma öğrencisinin kendisi de ekibin önemli bir çalışanı olabilir.
Öğrencinin kendisinin ekibin bir çalışanı olması, öğrencinin öz farkındalığı üzerinde olumlu etki yapacaktır.
Öğrencinin ekip çalışmasının bir parçası oluşunu ailesi de onaylıyor olmalıdır ve alınan kararlardan ailenin mutlaka haberinin olması ailenin de desteğinin alınmasını kolaylaştıracaktır.
Ayrıca, öğrencinin kendisi için yapılacak çalışmalar konusunda
fikir belirtmesi ve öneriler getirmesi, öğrencinin daha başarılı
olmasını sağlayacak çalışmalar yapılmasını da sağlayacaktır.
Anne-Baba
Kaynaştırma uygulamaları sırasında kaynaştırma öğrencisinin anne- babasını ekip çalışanları olarak ekibe katmak, öğretmenin işini kolaylaştıracağı gibi, kaynaştırma öğrencisinin de başarısını arttıracaktır.
Okulda yapılan çalışmaların nasıl gerçekleştirildiği konusunda bilgi edinen anne-baba, öğrendiklerini evde de tekrarlamasına yardımcı olarak çocuklarının okuldaki başarısını arttıracak ve bu da kaynaştırma öğrencisinin akranları arasında kabul edilme olasılığını arttıracaktır.
Ayrıca, anne-babanın, çocukları hakkında verilen kararlara itiraz etme ya
da bu kararları onaylamalarını kolaylaştıracaktır.
Öğretmenler
Günümüzde hala pek çok insan özel gereksinimleri olan öğrencilerin özel eğitim okullarında özel eğitim öğretmenleri tarafından eğitim alacaklarını düşünmektedirler.
Oysa ki, ülkemizde hâlihazırda yürürlükte olan yasalar özel eğitim gerektiren bireylerin normal eğitim okullarında sınıf öğretmenleri tarafından normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte eğitim almaları gerektiği hükmünü getirmektedir.
Dolayısıyla her bir sınıf öğretmeninin sınıfında kaynaştırma öğrencilerine
hizmet götürmesi söz konusudur.
Destek hizmet sağlayanlar
Destek hizmet sağlayan uzmanlar, yetersizliği olan öğrencilerin farklı gereksinimlerini karşılayacak hizmetleri sağlarlar.
Bu uzmanlar, ilk değerlendirmelerde, BEP toplantılarında, öğrencilerin ara değerlendirmelerinde, ailelerle gerçekleştirilen toplantılarda ve diğer çalışmalarda yer almalıdırlar.
Bu şekilde destek hizmet sağlayan uzmanların kaynaştırma öğrencileriyle
yaptıkları çalışmalar çevredekiler tarafından daha bilinir hale gelebilecek ve
bu çalışmaların öğrencilerin günlük yaşantılarında da tekrarlanarak
öğrendiklerinin kalıcı ve genellenebilir olması sağlanacaktır.
Öğretmen yardımcıları
Öğretmen yardımcıları, kaynaştırma ortamlarına yerleştirilen yetersizliği olan öğrencilere sınıf içinde destek sağlayarak kaynaştırma öğrencilerinin sınıfın bir parçası olmasını sağlarlar. Bu nedenle öğretmen yardımcılarının özel eğitimle ilgili gerekli yeterliklere sahip olmaları gerekmektedir.
Ülkemizde kaynaştırma öğrencilerinin yerleştirildikleri sınıflarda ne kaynaştırma öğrencilerine ne de sınıf öğretmenlerine destek sağlanmamaktadır.
Öğretmen yardımcılarının kaynaştırma okullarındaki işbirliği sürecinde
üstlenebilecekleri sorumluluklar arasında, yetersizliği olan ve olmayan
öğrencilere öğretim yapmak, kaynaştırma öğrencisinin akranlarıyla
Okul yöneticileri
Okul yöneticileri, kaynaştırmanın başarıyla uygulanabilmesinde çok büyük bir güce sahiptir.
Öğretmenlerin işbirliği yapabilmeleri için onların ders planlarını uygun şekilde ayarlama, öğretmenlerin gereksinim duydukları hizmet-içi eğitimleri sağlama, okulda gerekli olan araç-gereci sağlama gibi sorumluluklar okul yönetiminin görevleri arasındadır.
Okul yöneticilerinin kaynaştırmaya ve kaynaştırma öğrencilerine karşı
tutumları, sınıf öğretmenlerinin ve diğer okul personelinin tutumlarını
etkilemektedir.
Uzmanlar arası işbirliği
Etkili eğitim-öğretim sağlayan okulların ve başarılı kaynaştırmanın en önemli unsurlarından biri uzmanlar arasındaki işbirliğidir.
İyi planlanmış olmazsa işbirliğinin başarılı olmasından söz edilemez. İyi bir işbirliğinden söz edilebilmesi için ise, işbirliği yapan her bireyin ortak amaç doğrultusunda çalışıyor olması, iletişim becerilerinin etkili kullanılması ve tarafların ortak kararlar alarak uyguluyor olması gerekmektedir.
Uzmanlar arasındaki işbirliğinin nasıl sağlanacağının okul içinde kararlaştırılması gerekmektedir. Hangi işbirliği modelinin uygulanacağına karar verilmeli ve model tüm uzmanlar tarafından benimsenerek uygulanmalıdır.
Model seçilirken hangi modelin okul yapısına daha çok uyduğu,
uzmanların daha verimli sonuçlar alabileceği ve sonuçta öğrencilerin
Uzmanlar arası işbirliği
İşbirliği modeli
İşbirlikçi öğretim modeli
Akran destekleme (akran desteği) modeli
Öğretmen yardımcıları
İşbirliği modeli
İşbirliği modeli, normal sınıf öğretmenleriyle özel eğitim öğretmenlerinin birlikte yakın çalışmalarını gerektiren bir modeldir.
Bu modelde normal sınıf öğretmeni ile özel eğitim öğretmeni ve gerektiğinde diğer uzmanlar, sınıf içinde süregelen durumlarla ilgili öneriler üretirler ve bu önerileri sınıf öğretmeni sınıfında uygular.
İşbirliğini sağlamanın sorumluluğu öğretmenlerden sadece birinde
olabileceği gibi, modelde yer alan uzmanlar arasında da paylaşılabilir.
İşbirliği modelinin uygulamanın yararları
1. Kaynaştırma ortamların başarısını garantilemek için süregelen bir programlama, planlama, değerlendirme ve uyarlama süreci devam etmektedir.
2. İşbirliği, normal sınıf öğretmenlerinin sınıftaki kaynaştırma öğrencisinin ve diğer öğrencilerin gereksinimlerini yeni ve ilgi çekici yollarla karşılamalarını sağlar.
3. İşbirliği, kendi alanlarında gerçek birer uzman olan farklı alanlardaki kişilerin birbirlerini kişisel ve profesyonel olarak desteklemelerini sağlar.
4. İşbirliği, modele dahil olan tüm katılımcıların kişisel ve profesyonel olarak gelişmelerini sağlar.
5. Birbirleriyle işbirliği yaparak normal sınıf ve tüm uzmanlar öğrencilerin
İşbirlikçi öğretim modeli
İşbirlikçi öğretim modelinde, iki ya da daha fazla öğretmenin ya da okuldaki diğer personelin işbirliği içinde ve düzenli olarak sınıftaki öğrencilerden sorumlu olmaları anlamına gelmektedir.
Bu modelde, sınıf öğretmeninin program ve içerikle ilgili uzmanlığını, özel eğitim öğretmeninin çocuk gelişimi, özel eğitim ve davranış yönetimiyle ilgili uzmanlığını ve gerekli diğer personelin kendi alanlarındaki uzmanlıklarını sınıf içinde kaynaştırma öğrencisine destek olmak amacıyla kullanmaları söz konusudur.
Ancak sınıf öğretmenleri bütün gün boyunca sınıflarını başka bir uzmanla
paylaşmak istemeyebilirler. Bu durumda öğretmenler, sınıfın ders planını,
diğer uzmanların günün sadece belli bir zamanında sınıfa gelecekleri
şekilde hazırlayabilirler. Örneğin her günün ikinci yarısında diğer
uzmanların da sınıfa katılabilecekleri şekilde plan hazırlamak öğretmenin
Akran desteği modeli
Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin tümünü sadece öğretmenlerinden ya da diğer yetişkinlerden öğrenmedikleri, akranlarının davranışlarının da öğrenme üzerinde son derece etkili olduğu bilinmektedir. Akran desteği modelinin uygulanması hem yetersizlikleri olan hem de olmayan öğrenciler için yararlar sağlayabilmektedir.
Akran desteğinin doğru olarak sağlanabilmesi için, destek sağlayacak
akranların bu işi doğru bir şekilde uygulayabilmeleri için yetiştirilmeleri
gerekmektedir. Daha sonra da uygulama sırasında öğretmenin sık sık
kontrol ederek dönütler vermesi ve akran desteğinin doğru
uygulanmasını sağlaması gerekmektedir.
Öğretmen yardımcıları
Sınıf içinde kaynaştırma öğrencisini bire-bir destekleyecek olan öğretmen yardımcılarının özel eğitim, özel eğitim gerektiren bireyler, özel eğitim yöntem ve teknikleri gibi konularda çok iyi yetişmiş olmaları gerekmektedir.
Bu tür yardımcıların sınıf içinde olması öğretmenin işini çok kolaylaştırabileceği gibi, kaynaştırma öğrencisinin bir kişiye bağımlılık geliştirmesi gibi dezavantajları da bulunmaktadır.
Kaynaştırma öğrencisinin arkadaşlarıyla birlikte zaman geçirmesi ve mümkün
olan en üst düzeyde onlarla aynı ortamı ve şartları paylaşması
gerekmektedir. Oysa sınıfta kaynaştırma öğrencisinin yanında sürekli bir
yetişkin olduğunda, sınıftaki diğer öğrenciler kaynaştırma öğrencisine yeteri
ÜNİTE V. AİLE EĞİTİMİ
Çocuğun eğitimine ailenin katılımının önemi
Özel gereksinimli çocuğun doğumuyla aile tepkilerinin evreleri
Ö. G. Çocuğa sahip ailelerin yapması gereken sorumluluklar
Öğretmenlerin sahip olması gereken kişiler arası iletişim becerileri
Ev-okul iletişimi sağlama
Ailenin sınıfa katılımı
Ailenin ev ortamında çocuğun eğitimine katılımı
Anne-babalar, çocuğun yaşamında en güçlü etkiye sahip kişilerdir.
Çocuklar, okul çağına gelmeden önce pek çok beceriyi, anne-baba ve diğer aile üyelerinden öğrenirler.
Alanyazın, anne-babaların aile eğitim programlarına katılımının önemini üç madde de vurgulamıştır.
a) Anne-babalar, çocuklarının eğitimine katılmaya isteklidirler,
b) Anne-babaların aile eğitim programlarına katılımlarıyla
çocukların performanslarında gelişmeler olduğunu ve
katılımlarını çektiklerinde de çocuklarının performansında
önemli gerilemeler olduğunu ortaya koyan çok sayıda çalışma
vardır,
Çocuğun eğitimine ailenin katılımının önemi
Anne-babalar, çocukları hakkında her türlü bilgiyi sağlayan kişilerdir .
Anne-babalar çocuklarına okulda öğrendiklerini, ev ve diğer toplumsal ortamlara aktarmaları konusunda yardımcı olurlar.
Anne-babalardan alınan bilgiler sınıf içindeki çalışmalara yön verebilir .
Anne-babalar, günlük programda yer alan etkinlikler için malzeme sağlayabilirler .
Anne-babaların özel yeteneklerinden, ilgi alanlarından ve mesleki
deneyimlerinden yararlanılabilir.
Özel gereksinimli çocuğun doğumuyla aile tepkilerinin evreleri
Anne-babaların, özel gereksinimli çocukları doğduğunda yaşadıkları ve gösterdikleri duygusal tepkileri inceleyen pek çok çalışmanın sonuçları, anne-babaların üç aşamalı bir süreç yaşadıklarını göstermiştir .
Anne-babaların, çocuklarını kabul aşamasına kadar yaşadıkları bu evrelerde öğretmenin desteği yetersiz kalabilir. (bir psikiyatrist ya da psikologa yönlendirilmelidir)
Bu süreç anne-babanın yaşamında son derece önemlidir ve ciddiye alınmalıdır. Anne-babalar, bu süreci ne kadar kısa sürede yaşarlarsa, çocuklarının eğitimine o kadar erken yaşta başlarlar ve enerjilerini daha çok çocuklarının eğitimine harcarlar.
Bu aşamalar;
Şok-İnkar-Acı-Depresyon
Şok-İnkar-Acı-Depresyon
Özel gereksinimli çocukların anne-babaları çocuklarının doğumuyla gerçeği öğrendiklerinde, çaresizlik ve aşırı ağlamayla kendini gösteren bir davranış süreci ve şok yaşayabilirler.
Bazı anne-babalar, çocuğun yetersizlikten etkilendiği gerçeğinden kaçmaya çalışır ve bu durumu görmezden gelmeye çalışarak inkar ederler.
Anne babalar mutsuzdur ve normal çocuk imajının kaybıyla yoğun
yas duygusu yaşarak depresyona girebilirler.
Kızgınlık-Suçluluk Duygusu-Utanç
Kızgınlık iki şekilde kendini gösterir. Birinci tipi “Niçin ben.” sorusuyla ifade edilir. İkinci tipi ise, ait olduğu kaynaktan başkasına yönelerek yer değiştirir. Anne-babalar kızgınlıklarını çocuklarına tanıyı koyan doktora ya da erken müdahale hizmeti sunan merkeze yöneltebilirler. Erken müdahale uzmanını sözel olarak istismar ederler.
Suçluluk duygusu, özel gereksinimli çocuğu olan anne-babaların üstesinden gelmede en fazla zorlandıkları duygudur. Anne-babalar, çocuklarının özürlü olmasına neden olduklarına ya da geçmişteki hataları için cezalandırıldıklarına inanabilirler. (psk. destek gerekebilir)
Anne-babalar, genellikle çocuklarıyla özdeşleştiklerinden ve onları
kendilerinin bir uzantısı olarak gördüklerinden, çocuklarındaki bir kusuru
kendilerindeki bir kusur gibi yorumlayabilirler. Bu yüzden, özel
Kabul ve Uyum
Son aşama olan kabul aşamasında anne babanın, çocukları için bir şeyler yapmaya çaba göstermesi ve yaşam biçimini düzenlemesi beklenir.
Ancak, önceki olumsuz duygular hiçbir zaman tamamıyla ortadan kalkmaz.
Anne-babalar bu duyguların üstesinden gelerek gelişir ve kendileri
ve çocuklarının güçlü ve zayıf yanlarıyla kabul etmeyi öğrenirler.
Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin yapması gereken sorumluluklar
Özel gereksinimli çocuğun bakımını üstlenme
Finansal (maddi) destek sağlama
Özel gereksinimli çocuklarının davranış ve öğrenme sorunlarına karşı destek alma
Özel gereksinimli çocukları için psikolojik danışmanlık desteği alma
Özel gereksinimli olmayan çocuklarıyla ilgilenme
Özel gereksinimli çocuklarının eğitimiyle ilgili yasalar hakkında bilgi sahibi olma
Eşler arasında yaşanan sorunlar
Çevresindeki kişileri bilgilendirme
Öğretmenlerin sahip olması gereken kişilerarası iletişim becerileri
Anne-baba ve öğretmen işbirliğini etkili kılmanın yolu, öncelikle anne- babalarla çalışan öğretmenin sahip olması gereken kişilerarası iletişim becerileri ile yakından ilişkilidir.
Kişilerarası iletişim becerisinin temelinde:
anne-babanın ifadelerini kabul etme,
dinleme,
etkili sorular sorma,
anne-babayı cesaretlendirme ve
