MSÖ405
ÖZEL EĞİTİM
DOÇ. DR. HATİCE BAKKALOĞLU
DERSİN İÇERİĞİ
ÜNİTE I: ÖZEL EĞİTİM
ÜNİTE II: ÖZEL EĞİTİMDE DEĞERLENDİRME
ÜNİTE III: BEP HAZIRLAMA ve ÖĞRETİMİN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ ÜNİTE IV: KAYNAŞTIRMA ve DESTEK ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ ÜNİTE V: AİLE EĞİTİMİ
ÜNİTE VI: ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VII: İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE VIII: GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE IX: FİZİKSEL YETERSİZLİĞİ/SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE X: DİL VE KONUŞMA BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XI: ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XII: DUYGU DAVRANIŞ BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER ÜNİTE XIII: OTİSTİK BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XIV: ÇOKLU YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER
ÜNİTE XII: DUYGU DAVRANIŞ BOZUKLUĞU OLAN ÖĞRENCİLER
Tanım
Nedenler
Tanılama\Değerlendirme
Yaygınlık
Özellikler
Bilimsel Dayanaklı Müdahale Yöntemleri
Öğretmenlere Öneriler
Tanım
I- Duygu ve davranış bozuklukları tanımı, yaş, kültür ve etnik
normlardan farklılık gösteren, okul programlarında akademik, sosyal, mesleki ve kişisel becerileri kapsayan akademik
performansı olumsuz etkileyen duygusal ve davranışsal tepkiler ile karakterize edilen bir yetersizliktir:
(a) Çevredeki stresli olaylara geçici, beklenen bir tepkiden daha fazla olan (b) Tutarlı olarak en az birisi okul ile ilgili olan iki farklı ortamda sergilenen
(c) Çocukla beraber çalışan kişilerin kararı çocuk ya da gencin geçmişi uygulanan sağaltımların etkili olamayacağını göstermedikçe, eğitim programındaki kişisel sağaltıma rağmen devam eden,
II- Duygu ve davranış bozuklukları diğer bozukluklar ile beraber
görülebilir, eğitim performansını olumsuz etkileyen şizofreni bozukluğu olan çocuk ve gençleri, heyecan bozukluklarını, anksiyete bozukluklarını ya da süreklilik gösteren davranış ya da uyum bozukluklarını da
içerebilir.
Duygu davranış bozukluklarının tanımına yönelik 8 temel ortak nokta:
1. Okulda sergilenen duygusal ve davranışsal tepkiler
2. Problemlerin yaş, kültür ve etnik normlardan farklılık göstermesi
3. Problemlerin eğitim performansı üzerinde olumsuz etkisinin olması
4. Problemlerin strese yönelik beklenen ya da geçici bir tepkiden daha fazla olması
5. Problemlerin okulunda dahil olduğu en az iki farklı ortamda süreklilik göstermesi
6. Bozukluğun bireysel sağaltıma rağmen devam etmesi
7. Bozukluğun diğer yetersizliklerle beraber görülme olasılığı
8. Tüm duygu ve davranış bozukluklarını içermesi
Nedenler
Duygu davranış bozukluklarını etkileyen faktörler;
1. Biyolojik faktörler
2. Aile ile ilgili faktörler
3. Okul ile ilgili faktörler
1. Biyolojik Faktörler
Doğuştan zor mizaçlı çocuklar (kolay sinirlenip zor sakinleşen)
Doğuştan genetik yatkınlık
Olumsuz çevre koşulları
Anne karnında alkole maruz kalma
- İlaç tedavisi tek başına yetersizdir
- Sosyal ve akademik performansın desteklendiği psiko- sosyal sağaltımın uygulanması
- Sosyal, duygusal ve akademik desteğin verilmesi.
2. Aile İle İlgili Faktörler
Ailenin çocuğun yaşamını yeterince denetlememesi,
Disiplin eksikliği ya da ağır cezalandırıcı disiplin anlayışı,
Çocuğun yaşamına ilgisizlik,
İşsizlik, alkol ya da madde bağımlılığı,
Aile içi şiddet ve çocuk suistimali
Ebeveynlerdeki psikopatoloji ve suç davranışları,
Ebeveyn-çocuk etkileşimi,
Dağılmış aileler ve evlilik problemleri,
Ailenin büyüklüğü ve çocuğun doğum sırası,
Ailenin sosyal sınıfı
Anne babaların çocuk yetiştirme usulleri
Çocuklar tüm bu risk faktörlerine ne kadar uzun süre maruz kalırlarsa, çocuğun
üzerindeki olumsuz etkileri o kadar zarar verici olur.
3. Okul İle İlgili Faktörler
Etkisiz öğretim yöntemleri,
Açık bir biçimde ifade edilmeyen okul kuralları,
Uygunsuz davranışa yönelik tutarsız bir biçimde uygulanan cezalandırıcı disiplin teknikleri,
Öğretmenin uygun sosyal ve akademik davranışı yeterince pekiştirmemesi,
Farklı öğretimsel ihtiyaçları olan çocukların ihtiyaçlarına büyük grup öğretiminin cevap vermemesi,
Akademik başarısızlık,
Okuldaki öğretmen öğrenci oranı,
Okulun organizasyonu ve kötü fizik koşulları,
Öğretmenlerin özellikle sınıf yönetimi konusunda bilgili olmamaları.
Tanılama\Değerlendirme
Tanılama ve değerlendirmede yaşanan sorunlar;
- Tanımda uzlaşamama,
- DDB nin kültürle olan ilişkisi,
- Objektif değerlendirme güçlüğü (normal/normal dışı),
- Objektif ölçme kriterleri olmayışı (çok sık/normal)
Devam…
Ekip tarafından değerlendirme (sınıf öğretmeni, özel
eğitim öğretmeni, branş öğretmenleri, rehber öğretmen ve okul yöneticileri)
Çocuğun eğitim performansına da bakmak önemlidir.
- Müfredat temelli değerlendirme,
- Sınıf ortamı ve serbest oyun ortamında gözlem (ODS kaydı),
- Standardize edilmiş testler (Davranış Değerlendirme Ölçeği, Sosyal Beceri Derecelendirme Ölçeği, Davranış Problemleri Kontrol
Listesi)
- Ekolojik/Çevresel değerlendirme
Yaygınlık
A.B.D.’de genellikle % 3 -7 arasında değişmektedir
Sadece yıkıcı davranış bozukluğu ve karşı gelme bozukluğu sergileyen çocuklara dayandırıldığında yaygınlık rakamları % 2-10 arasında çıkmaktadır.
Yıkıcı davranış bozukluklarının erkek çocuklarda görülme oranı kız çocuklara oranla 3’e 1 oranında daha fazladır.
Erken çocuklar kavga etme, çalma, eşyalara zarar verme ve diğer açık agresif davranışları sergilerken, kız çocuklar ise
yalan söyleme, okuldan kaçma, evden kaçma, madde kullanımı
gibi daha az açık agresif davranışlar sergilerler.
Özellikler
Genel anlamda yapılan çalışmalarda duygu davranış bozuklukları olan çocuklar iki önemli gruba
ayrılmaktadırlar:
1. Dışa yönelim bozuklukları
2. İçe yönelim bozuklukları
1-Dışa Yönelim Bozuklukları
Saldırgan, başkalarını rahatsız edici, karşı gelme davranışlarını sıklıkla sergileyen
Problem davranışları diğer çocuklara oranla çok daha sık ve yoğun şiddette sergilerler,
Anti-sosyal davranış problemleri (başkalarına düşmanca davranma, saldırganlık, kural tanımayan gruplara katılmaya isteklilik, yetişkin otoritesine karşı gelme, ve toplumdaki sosyal normların ihlal edilmesini içeren bir davranış örüntüsü)
Ev, okul ve toplum yaşamı alanlarında genel kabul görmüş değer ve kurallara karşı gelme,
Saldırgan ve zarar verme amaçlı yıkıcı davranışlar
(okuldan kaçma, kavga etme, başkalarına acımasızca davranma, yalan söyleme, hile yapma ve başkalarının mallarına ve
eşyalarına zarar vermedir
Devam…
Duygu davranış bozuklukları olan çocukların sınıf ortamında sergiledikleri genel problem davranışlar ise;
sık sık oturdukları sıradan kalkma, sınıfta dolaşma,
sınıf arkadaşlarını ders dışı konularla rahatsız etme, vurma, kavga etme,
öğretmeni görmezden gelme,
devamlı aşırı ölçüde şikayet edici bir ruh hali içerisinde olma,
çalma, eşyalara zarar verme,
arkadaşları ile sık sık tartışma,
karşı cevap verme,
gerçekleri değiştirerek anlatmaya çalışma,
ödevleri yapmama, sınıf kurallarına uymama,
yönergeleri takip etmeme, ve dersi dinlememe.
Bu problem davranışlar nedeniyle öğretmenlerinin tepkisini çekip
sık sık disiplin cezası alırlar ve öğretmenleri tarafından sıklıkla
rehberlik servislerine yönlendirilirler.
2-İçe Yönelim Bozuklukları
İçe kapanma, depresyon, kaygı, ve takıntılı düşünce ya da davranışlar
Genelde kendi başlarına vakit geçiren, yaşıtı çocuklarla oynamayan,
Sık sık hayallere ya da yoğun kaygı ve depresif duygulara dalan,
Nedensiz korkuları olan ve sağlık problemlerinden şikayet eden,
Başkaları için bir tehdit unsuru olmadıklarından
öğretmenlerinin çok dikkatlerini çekmeyebilirler,
Sosyal ilişkilerden devamlı kaçınmaları nedeniyle yaşlarına uygun sosyal becerileri öğrenme fırsatları sınırlı olan bu gruptaki çocukların, sosyal beceri yetersizliği sergiledikleri de
araştırmalarla saptanmış bulgular arasındadır.
Devam…
Dışa yönelim ve içe yönelim bozukluklarını incelerken göz önüne alınması gereken en önemli noktalar;
Her iki bozukluk alt tipi arasında geçişlilik olabilir. Yani içe yönelim bozuklukları sergileyen çocukların problemleri
zamanla dışa yönelim problemlerine doğru kayabilmektedir.
Akademik problemlerle sosyal problemler genellikle
beraber görülür. Diğer bir deyimle sosyal alanda yoğun
problemler sergileyen çocukların akademik alanda da
başarısızlık sergileme olasılıkları son derece yüksektir.
Bilişsel ve Akademik Özellikleri
Yaklaşık % 50’den fazlasında öğrenme güçlüğü,
dışa yönelim bozukluğu olanların akademik problemler sergileme olasılığı içe yönelim problemleri olan çocuklardan daha yüksektir,
akademik etkinliklerde diğer çocuklara oranla çok daha az vakit harcama,
akranlarına oranla daha uyumsuz,
diğer öğrencilerle işbirliğinde bulunmama,
kendi kendini planlamada gerilik ve
yönergeleri dikkatle dinlememe,
