CEZA
MUHAKEMESİ HUKUKU
II
CEZA
MUHAKEMESİ HUKUKU
II
Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARI,
BU NORMLARIN YORUMU VE UYGULANIRLIĞI
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARI,
BU NORMLARIN YORUMU VE UYGULANIRLIĞI
Küçüktaşdemir 2
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARI
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARI
Küçüktaşdemir 3
HUKUK NORMLARI HUKUK NORMLARI
MÜEYYİD (YAPTIRIME
HÜKÜM (KURAL)
NORM
Küçüktaşdemir
4
CEZA HUKUKU vs.
CEZA MUHAKEMESİ HUKUK NORMU CEZA HUKUKU
vs.
CEZA MUHAKEMESİ HUKUK NORMU
CEZA HUKUKU NORMU
• SUÇLARI VE CEZALARI GÖSTERİR
• BU NORMLAR VERİLEN HÜKÜMDE ÖLÇÜDÜR
• CEZA İLİŞKİSİNİ ETKİLERLER.
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMU
• SUÇ İŞLEYENLERE CEZALARIN NASIL VERİLECEĞİNİ GÖSTERİR
• HÜKÜM VERMEK ÜZERE YAPILAN FAALİYETTE ÖLÇÜDÜR
• MUHAKEME (USUL/DAVA) İLİŞKİSİNİ ETKİLERLER
Küçüktaşdemir
5
UYUŞMAZLIK
MADDİ OLAY
HUKUKİ OLAY
HUKUKSAL DEĞERLENDİRME
KESİN (ÇÖZÜM) GEÇİCİ (ŞÜPHE)
İMKAN (MÜMKÜN)
İHTİMAL (MUHTEMEL)
HUKUKSAL DEĞERLENDİRME HUKUKSAL DEĞERLENDİRME
Hukuk normları kullanarak hüküm vermeye, hukuki değerlendirme denir.
Küçüktaşdemir
6
YARGISAL KARARIN VERİLİŞİ YARGISAL KARARIN VERİLİŞİ
SÜBUT (Gerçekleşme)/İSPAT
SORUNU
SÜBUT (Gerçekleşme)/İSPAT
SORUNU KÜÇÜK
ÖNERME:
OLAY KÜÇÜK ÖNERME:
OLAY
İLGİLİ NORMU ARANMASI
İLGİLİ NORMU ARANMASI BÜYÜK
ÖNERME:
HUKUK NORMU
BÜYÜK ÖNERME:
HUKUK NORMU
OLAYIN TİPE UYGUNLUĞU
OLAYIN TİPE UYGUNLUĞU SONUÇ:
HUKUKSA L DEĞER HÜKMÜ SONUÇ:
HUKUKSA L DEĞER HÜKMÜ
YAZILI OLMAYAN HUKUK KURALLARI + HUKUKN
GENEL İLKELERİ (HAKKANİYET, İYİNİYET,
ÖLÇÜLÜLÜK vb.
Küçüktaşdemir
7
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARININ
YORUMU
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARININ
YORUMU
Küçüktaşdemir 8
YORUM YORUM
YORUM YÖNTEMLERİ
YORUM YÖNTEMLERİ
GRAMATİK/LAFZİ YORUM GRAMATİK/LAFZİ
YORUM
MANTIK KURALLARI:
KIYAS, EVLEVİYET, AKSİ
İLE KANIT MANTIK KURALLARI:
KIYAS, EVLEVİYET, AKSİ
İLE KANIT
AMAÇSAL YORUM AMAÇSAL
YORUM
KANUN KOYUCUNUN
İRADESİ (SÜBJEKTİF T.)
KANUN KOYUCUNUN
İRADESİ (SÜBJEKTİF T.)
YASANIN AMACI (OBJEKTİF T.) YASANIN AMACI
(OBJEKTİF T.)
BİRLEŞTİRİCİ (EKLEKTİK)
GÖRÜŞ BİRLEŞTİRİCİ
(EKLEKTİK) GÖRÜŞ TARİHSEL
YORUM TARİHSEL
YORUM SİSTEMATİK
YORUM SİSTEMATİK
YORUM Küçüktaşdemir
9
YORUM ARAÇLARI YORUM ARAÇLARI
YASA METNİ YASA METNİ
YASANIN AMACI YASANIN AMACI
MANTIK KURALLARI
MANTIK KURALLARI
YASANIN SİSTEMATİĞİ
YASANIN SİSTEMATİĞİ
KURUMLARIN TARİHÇESİ KURUMLARIN
TARİHÇESİ
HUKUKN GENEL İLKELERİ HUKUKN GENEL
İLKELERİ
KARŞILAŞTIRMALI HUKUK
KARŞILAŞTIRMALI HUKUK
YORUM YORUM
Küçüktaşdemir
10
DARALTICI YORUM
DARALTICI
YORUM GENİŞLETİCİ YORUM
GENİŞLETİCİ YORUM
YORUM TÜRLERİ YORUM TÜRLERİ
Küçüktaşdemir
11
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARININ
ZAMAN, YER, KİŞİ BAKIMINDAN
UYGULANIRLIĞI
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU NORMLARININ
ZAMAN, YER, KİŞİ BAKIMINDAN
UYGULANIRLIĞI
Küçüktaşdemir 12
CEZA MUHAKEMESİ YASALAIRNIN UYGULANMASI
CEZA MUHAKEMESİ YASALAIRNIN UYGULANMASI
UYGULANIRLIK
ZAMAN
YÖNÜNDEN UYGULAMA
DERHAL UYGULAMA İLKESİ
YER YÖNÜNDEN UYGULAMA
MÜLKİLİK İLKESİ
KİŞİ
YÖNÜNDEN UYGULAMA
CUMHURBAŞKANI VE YARDIMCILARI MİLLETVEKİLLERİ
DİPLOMATLAR
YABANCI ASKERLER
Küçüktaşdemir
13
ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA
YÜRÜRLÜĞE GİRME
• YASANIN YAYIM TARİHİNDE
• YAYIM TARİHİNDEN İLERİKİ BİR TARİHDE
• TARİHİN GÖSTERİLMEMESİ
• RG’DE YAYIMLANDIKTAN 45 GÜN SONRA
YÜRÜRLÜKTEN ÇIKMA
• YASAYLA AÇIKÇA YÜRÜLÜKTEN KALKMA
• ESKİ VE YENİ YASA
HÜKÜMLERİNİN ÇELİŞMESİ
• ANAYASA MAHKEMESİNCE İPTAL
SÜREKLİ (SÜRESİZ YASALAR X
SÜRELİ (GEÇİCİ) YASALAR
Küçüktaşdemir
14
YASALARIN YÜRÜRLÜĞÜ
AÇISINDAN İLKELER
DERHAL
UYGULAMA GERİYE
YÜRÜME İLERİYE
YÜRÜME
ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA
Küçüktaşdemir
15
CEZA MUHAKEMESİ KURALLARININ ZAMAN BAKMINDAN UYGULANMASI CEZA MUHAKEMESİ KURALLARININ
ZAMAN BAKMINDAN UYGULANMASI
DERHAL UYGULANMA İLKESİ
Ceza muhakemesi kurallarının uygulanması açısından suçun işlendiği tarihin önemi yoktur. Muhakeme işlemlerine kaynaklık eden kanunun yürürlük tarihi esas alınır ve bu kanuna göre
işlemler gerçekleştirilir.
Burada yeni veya eski kanunun lehe ya da aleyhe olması da önem taşımaz.
Yürürlükteki kanuna göre yapılmış bir işlem sonradan o kanun yürürlükten kaldırılsa dahi geçerlidir.
Eski kanun zamanında yapılmamış işlemlerse, yapılacakları anda yürürlükte bulunan kanuna göre yapılır.
DERHAL UYGULANMA İLKESİ
Ceza muhakemesi kurallarının uygulanması açısından suçun işlendiği tarihin önemi yoktur. Muhakeme işlemlerine kaynaklık eden kanunun yürürlük tarihi esas alınır ve bu kanuna göre
işlemler gerçekleştirilir.
Burada yeni veya eski kanunun lehe ya da aleyhe olması da önem taşımaz.
Yürürlükteki kanuna göre yapılmış bir işlem sonradan o kanun yürürlükten kaldırılsa dahi geçerlidir.
Eski kanun zamanında yapılmamış işlemlerse, yapılacakları anda yürürlükte bulunan kanuna göre yapılır.
Küçüktaşdemi r
16
DERHAL UYGULAMA İLKESİ DERHAL UYGULAMA İLKESİ
İLKENİN
ETKİLERİ CEZA MUHAKEMESİ YÜRÜLÜKTEKİ YASAYA GÖRE YAPILIR.
YÜRÜRLÜKTEKİ YASAYA GÖRE YAPILMIŞ
İŞLEMLER İLGİLİ YASA MADDESİ SONRADAN DEĞİŞSE DE GEÇERLİDİR.
ESKİ YASAYA GÖRE YAPILMAMIŞ İŞLEMLER YENİ YASAYA GÖRE YAPILIR.
YASA ALEYHE DE OLSA DERHAL UYGULANIR.
Küçüktaşdemir
17
DERHAL UYGLAMA İLKESİ DERHAL UYGLAMA İLKESİ
CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI AÇISINDAN CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI AÇISINDAN
• BURADA SORUN SÜRE DEĞİŞİKLİKLERİNDE ORTAYA ÇIKMAKTADIR.
• ÖĞRETİDE, BU İLKENİN İSTİSNALARI OLDUĞU, BÖYLECE GEÇİŞ HÜKÜMLERİ GETİRİLMESİ, HAKKANİYET, EŞİTLİK GİBİ TEMEL İLKELER İLE İLKENİN YUMUŞATILMASI GÖRÜŞ OLARAK İLERİ SÜRÜLMEKTEDİR.
USUL İŞLEMLERİ BAKIMINDAN UYGULAMA USUL İŞLEMLERİ BAKIMINDAN UYGULAMA
• «ESKİ KANUNA GÖRE YAPILAN GEÇERLİ İŞLEM YENİ KANUNUN KOYDUĞU STANDARTLARA UYGUL DEĞİLSE, DERHAL UYGULAMA KURALI GEREĞİNCE GÖRÜLMEKTE OLAN DAVADA KULLANILAMAZ.» (Y/N, 2017 s. 99) DEĞİŞİKLİK SONRASI STANDARTLAR DEĞERLENDİRİLİR.
ANAYASA MAHKEMESİ İPTAL KARARLARI AÇISINDAN ANAYASA MAHKEMESİ İPTAL KARARLARI AÇISINDAN
• İPTAL KARARI GERİYE YÜRÜMEZ.
• İPATALE KADAR YAPILMIŞ BULUNAN İŞLEMLERİN ETKİSİ DEVAM EDİYORSA ETKİYE SON VERİLİR.
• İPTAL EDİLEN CEZA MUHAKEMESİ HÜKMÜ LEHE DE OLSA SANIK BUNDAN YARARLANAMAZ.
• HENÜZ KESİNLEŞMEMİŞ DAVALARDA GÖZ ÖNÜNDE TUTULUR.
Küçüktaşdemi r
18
CEZA MUHAKEMESİ KURALLARININ YER BAKMINDAN UYGULANMASI CEZA MUHAKEMESİ KURALLARININ
YER BAKMINDAN UYGULANMASI
MÜLKİLİK (ÜLKESELLİK) İLKESİ GEÇERLİDİR.
Günümüzde devletler muhakemeyi yürütürken başka
devletlerin soruşturma makamlarından yardım alabilmektedir.
Günümüzde muhakeme sonucunda verilen hükmün başka ülkede de geçerli olması yönünde gelişme vardır.
Bkz. «Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi»
MÜLKİLİK (ÜLKESELLİK) İLKESİ GEÇERLİDİR.
Günümüzde devletler muhakemeyi yürütürken başka
devletlerin soruşturma makamlarından yardım alabilmektedir.
Günümüzde muhakeme sonucunda verilen hükmün başka ülkede de geçerli olması yönünde gelişme vardır.
Bkz. «Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi»
Küçüktaşdemir
19
Küçüktaşdemir 20
CEZA MUHAKEMESİ KURALLARININ KİŞİ BAKMINDAN UYGULANMASI CEZA MUHAKEMESİ KURALLARININ
KİŞİ BAKMINDAN UYGULANMASI
CUMHURBAŞKA NI VE
YARDIMCILARI CUMHURBAŞKA
NI VE YARDIMCILARI
MİLLETVEKİLLE Rİ
MİLLETVEKİLLE Rİ
DİPLOMATLAR DİPLOMATLAR
ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERD
E GÖSTERİLEN GÖREVLİLER
(YABANCI ASKERLER) ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERD
E GÖSTERİLEN GÖREVLİLER
(YABANCI ASKERLER)
Küçüktaşdemir
21
CUMHURBAŞKANI CUMHURBAŞKANI
ANAYASA MADDE 105: Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği
iddiasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt
çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir.
Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir.
Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı, seçim kararı alamaz.
Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanının görevi sona erer.
Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde hükmü uygulanır.
ANAYASA MADDE 105: Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği
iddiasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt
çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir.
Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir.
Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı, seçim kararı alamaz.
Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanının görevi sona erer.
Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde hükmü uygulanır.
Küçüktaşdemir
22
MİLLETVEKİLLERİ MİLLETVEKİLLERİ
YASAMA
DOKUNULMAZLIĞI (83/1 vd.)
• TBMM’nin izni olmadıkça
milletvekilinin tutulamaması, tutuklanamaması, evinin, çalışma yerlerini n
aranamaması, hakkında ceza davası açılamamasıdır.
• (ANY 83/2)
YASAMA
DOKUNULMAZLIĞI (83/1 vd.)
• TBMM’nin izni olmadıkça
milletvekilinin tutulamaması, tutuklanamaması, evinin, çalışma yerlerini n
aranamaması, hakkında ceza davası açılamamasıdır.
• (ANY 83/2)
YASAMA
SORUMSUZLUĞU (ANY 83/1)
• Milletvekilinin yasama
faaliyeti esnasındaki çeşitli şekillerdeki irade
beyanlarından sorumsuzluğudur.
• (ANY 83/1)
• (örn: söylediği sözler)
YASAMA
SORUMSUZLUĞU (ANY 83/1)
• Milletvekilinin yasama
faaliyeti esnasındaki çeşitli şekillerdeki irade
beyanlarından sorumsuzluğudur.
• (ANY 83/1)
• (örn: söylediği sözler)
Küçüktaşdemir
23
DİPLOMATLAR DİPLOMATLAR
Diplomatların eşleri ve
çocukları, bulundukları ülkenin ceza kanunun suç saydığı bir fiili işlediklerinde haklarında ceza kovuşturmasına
başlanmaz.
Sınır dışı edilirler
Diplomatların eşleri ve
çocukları, bulundukları ülkenin ceza kanunun suç saydığı bir fiili işlediklerinde haklarında ceza kovuşturmasına
başlanmaz.
Sınır dışı edilirler
Küçüktaşdemir 24
YABANCI ASKERLER YABANCI ASKERLER
NATO Antlaşması
çerçevesinde yabancı
ülkede bulunan askerler, görevleri nedeniyle
işledikleri suçlardan
dolayı Türk yargısına tabii değildirler.
NATO Antlaşması
çerçevesinde yabancı
ülkede bulunan askerler, görevleri nedeniyle
işledikleri suçlardan
dolayı Türk yargısına tabii değildirler.
Küçüktaşdemir 25
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU SİSTEMLERİ
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU SİSTEMLERİ
Küçüktaşdemir 26
CEZA MUHAKEMESİ SİSTEMLERİ CEZA MUHAKEMESİ SİSTEMLERİ
İTHAM SİSTEMİ İTHAM SİSTEMİ TAHKİK SİSTEMİ TAHKİK SİSTEMİ
İŞBİRLİĞİ SİSTEMİ İŞBİRLİĞİ
SİSTEMİ
Küçüktaşdemir
27
İTHAM SİSTEMİ İTHAM SİSTEMİ
İTHAM SİSTEMİ
• Günümüzde İçtihat Hukuku ülkelerinin sistemleri bu sisteme en yakın sistemelerdir.
• Hukuk muhakemesi de bu sisteme yakındır.
• Henüz merkezi otoritenin gelişmediği dönemlerde ortaya çıkmış bir sistemdir.
• Suçtan zarar gören kişi itham eder.
• Taraflar eşittir. (Çelişme)
• Taraf delilleriyle bağlı.
İtham: Suçlama (TDK Sözlük)
Küçüktaşdemir
28
TAHKİK SİSTEMİ TAHKİK SİSTEMİ
TAHKİK SİSTEMİ
• Devlet otoritesi merkezileştikçe ortaya çıkmıştır.
• En iyi örneği engizisyon dönemidir.
• Hakim tahkik edendir. Başka bir anlatımla hem suçlar hem yargılar.
• Hakim delilleri kendiliğinden toplar. (Re’sen Araştırma)
• Savunma hakkı kısıtlıdır.
Tahkik: Soruşturma (TDK Sözlük)
Küçüktaşdemir
29
İŞBİRLİĞİ SİSTEMİ İŞBİRLİĞİ SİSTEMİ
• Günümüzde tüm hukuk sistemlerinde işbirliği sitemi geçerlidir.
• İtham ve tahkik sistemlerinin birleştirilmesinden oluşmuştur.
• İtham sistemindeki gibi suçlayan bir tarafın varlığı için iddia makamı oluşturulmuştur.
• Tahkik sistemindeki gibi soruşturma evresi yazılı ve gizlidir.
Ama savcı tarafından yürütülür.
• Tahkik sistemindeki gibi mahkeme re’sen delil toplayabilir.
• İtham sistemindeki gibi yargılama açıktır ve iddia ile savunma arasındaki çelişmeye dayanır.
• Günümüzde tüm hukuk sistemlerinde işbirliği sitemi geçerlidir.
• İtham ve tahkik sistemlerinin birleştirilmesinden oluşmuştur.
• İtham sistemindeki gibi suçlayan bir tarafın varlığı için iddia makamı oluşturulmuştur.
• Tahkik sistemindeki gibi soruşturma evresi yazılı ve gizlidir.
Ama savcı tarafından yürütülür.
• Tahkik sistemindeki gibi mahkeme re’sen delil toplayabilir.
• İtham sistemindeki gibi yargılama açıktır ve iddia ile savunma arasındaki çelişmeye dayanır.
İŞBİRLİĞİ
SİSTEMİ (İtham + Tahkik)
İŞBİRLİĞİ SİSTEMİ (İtham + Tahkik)
Ülkemizde asliye ceza
mahkemelerinde cumhuriyet savcısı bulunmamasını sorgulayınız…
Küçüktaşdemir
30
KAYNAKÇA KAYNAKÇA
Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin, Ankara
Centel/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta İstanbul
Toroslu/Feyzioğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Savaş, Ankara
Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin, Ankara
Centel/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta İstanbul
Toroslu/Feyzioğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Savaş, Ankara
Küçüktaşdemir 31
