Quebec sineması

Manana lletigim Dergisi SarL:6, NisaE 1994

QUfBEC

SiNEX\,IASI

(Cin6ma

Qu6becois)

GI]'T

IIEI{EBELLE

*

Qeviri:

Arg Giir. Battal ODABA$

MARMARA

UMVERSTIESI

iletigim Fakiiltesi

Quebec sinemasl,1960'h

y

larda ortaya 91lim$ geng sinemalafln en

gekici vJ en orijinallerinden

biridh.

Yine onu etkileyen

politik

ve toplumsal

gergeklili

daha fazla duyadrhk ve

ag*hkla

yansltanlardan

biddir'

Hig el delmemiE

bir

yeryiizU pargaslnda

bildenbile

ortaya

glkmadl

daha Onc;

tarihin

ilk

1913

tarihli

Fransrz Kanada'sr

filmi

Evang6line

Ye

ozellikle 1945-1955 arasl gerqeklestirilnig daha onlarca

film

vardr' Bununla

birlihe,

aralarlndan

go[u,

yiizy

larca

lngiliz

egemenlilinde

uyultuulmu$

bir

toplumun

folklodk

golgeolaylanndan (dpiphenomenes) ba$ka

birpy

de-Eildirler.

Geng sinemantn Quebec'in "belle province"inde oflaya

9*l9l

bi$i

rinden farkh oneme sahip SE$itli etrnenlede aglklanabilil:

.

_1956'da Montr€al'de Uiusal

Film

Biirosu'nutr (Office Nalional du

Film)

kurulugu. Ulusal

Filn

Biirosu (UFB),

ikinci

dUnya sava;r adfesinde'

daha once

Iniiliz

"ftee cinema"srnm atalanndan kabul

edildiline

tanlk

oldu-lumuz Ingiliz

John Grierson taraflndan Ottawa'da kurulmu$tu'

Geng

fuoebec siiemastntn

ilk

temsilciletinin

ottaya qftmasr ve 1958'de

Michel

Brault ve Gille Groulx Les Raquetteurs ya da Ren€

hedal'in' dedili

gibi'

"sinemacrlafln hem

ne!

hem kolay bir kamerayl4 kendisini pek

iyi

tanlma-yan

bir

kalaba.hEln harcketlerini kayde-de(ek

Ransz

Kanadasr'nln ortalun1

;t

daha inceledigi" Temps Pr6sent dizisinin

fin

eti kadar anlarnh

filmlerin

gevrilmesi, bu

bffonun

"ftansrz" ekibi biinyesinde gergekleqti.

.

Kanada Sinema@k'inin faaliyeti

ile

1955 ve 1956 yrllannda

Ima-9es,1961'de

L'Ecrar\

fakat Ozellikle, bilhassa JeaD-pierre _{Lefebvre'iD de} yazdar yaz&Er

Objectif gibi

sinema dergilerinitr faaliyetled.

.

Cihazlann

hafiflemesi.

_{DoErudan sinemanln ve giderek euebec}

f

mlerinin

gogunun oylesine 0zel estetignin _{geli$mesini olast hale} gerirdi.

"Candid eye 1n bu geng

sinenanu

dogu$nda nigin b6yle

onerfi

Uir yer nrt-tugu sorgulanabilir. Bir gok ag*lama miimkiindiir. Ben kendi

paFm4

bura_ da Hollywood sinemasmn hiiktimlerine ve gergeklilin siirekli tahrifine (gar-prrrlmasma) _{karfl bir reph goru-yorum.} ,,Sahte

_iirlii"

insanlar,

s0mtfgeb$i_

rilmi$ler

OrneEi, Fran$z

Kanadal

ar, komsu sinemanm

uygula&lr

"r.ipoli_ nage'a

(like

_{boyayla boyama), (yani cilalanmrg filnrler}

yapmaya CJ

f4man

sallayan

bir

gewim yontemine

duyarhhP

gosterrnekten bagka

_{bn ley}

yap-mryordu. Jacques Berque

gibi, "Maria

Chapdelaine'rn Fansrz

Kanadinrn

Tom Amcas

oldulu

kabul edili$e, cahil bir halhan doEmu$ ya da medya ta_

rafrndan balka

t'trla

sokulmu{

yaralc

ann, biitiin

otandklili

iginde bu

hal-k

agtklamak igin _{tek diigiincesi sinema gevrelerine yaranmak olduEunu ve}

dolaysrz anlatltrun onlara sundulu qansl yakalamak

oldulunu

gtr..,ritir. . _{Diiyada aym anda gok saylda}

.teni

datga"lann patlak vennesi.

Ara-lannda

karglhkl

etkilEmeler

oldu.

_euebec'li

sinemacrlar bu atthma kahl_

may

ve kendi damgalannr vurmayr

bildiler.

. UgincU Dtinya'nrn Ozgiirlqme hareketi. Geng _eu€b€c sinema$nm ortaya

gth$,

Cezayir'in bq$msrzh$m yeniden _{k^zanmasl Kiiba'nrn Ozgijr_}

liigiinii

kazatmaslyla aym donene denk diiger.

.

_Diplessis'in

_{olumilnden sonra} ,,sessiz

dewim'ln

gelig.

_{Bir tiir yerli}

Salazar, burada, 193G1958 arasr _{euebec Bagbakam olmuEu.}

_Iiilise

_{ve Arne_}

rikan _{geleneuine dayanarak, gelenekleri koruma Ortiisti altnda karanhlcar}

_ve

pujadisf

bir hava yarattr.

-

-

Biitiin

bunlar, Dominique Noguea'in4 dedigi gibi, ba$ka y€rde oldugu

gibi

_{Quebec'te de}

_"0zgtf

sinemann

devrimi

bekledilini

ve

hazrrladrlfhr

gosteren oge-lerdir.

"S,m

rgekttitmenin

tuhaf biginn' . . .

Qu€bec sinemasrmn doEasl _{bUytik Olgiide eu€bec halkrnrn}

_ftrihiyle

kendini

agrklu.

1763're

Ingiliz

Majesrcsi"trin keyfine baglr ,.bir ka9

ddni:n

kat''

ii$iine

hrahl

g Kanadah 60 000 Fran$z, bug{in onlar igin yakla$k

iki

,rii"

Jt"on

insan otuituran bir angto-sakson toplumda erimeye' Kiltituel

par-i.tan."ya

ue

O

asimilasyonuna i'ttirn beklenilene karqr" (De

Gaule)

dtuen-diler.

Ug eunen, hemen hemen gizli bu ulusun ruhunu korumasna izin

ver-di:

Katolit

dinine baElanma' Fransrz

dilinin kullanlmml

koruma istegi

ve'

tr"prinio

ut

ii."

,tiy

Ol"n,

"lngiliz lerin teknohatik

tufam

kary$nda

"goba-"tfitgt"ld*

U".k;ama

icleali;' (Berque)' Frantz Fenon'un okuyucul,an'.bu anfalim

UigirtfemOe,

emperyalist gliglerin

"kurdun

aEzf'na kadar (Kateb Yacine) gok sayrda sOmiirgele$tirilmil

halklarin

kimliklerinl

k9rumallnr

sa$ayan'ofeleri bulacakt;. Marx,

dinin

halklann

afyonu oldugunu

stiylii-yJrOu,

f*"i

Uo tOn) bir gok uqiincii dunya tilkesinde' ezilrni$ ve

a$fl

somii-ruf-iiS ytgnlu

igin

g.tg"k bi.

"dit"nt.

giicii

- maquis"

oluin:rdu Orne$n

i

li

yi

il""y*".

L"*yirlilere

Franss sdmiirgecili$ne kafa tutmalannr

sa!'

layan geyin Isldmiyet oldugunu gok

iyi ogendik'

Birtk

ya da diEer ba$ka 6gel€r, iyi durumda dininkine benzer bir

dire-oil

totti

oynaOt.

Ptriiippe

-arle

ve Jean-Louis

Comolli Free JazzBlack

fo*"J

Uaqtrnt yapltlaflnda'

Aftika

toptaklalndan kopanlmrq Siyah

Ame-ritatrtann tiiltiirUntin

katalizoriinUn muzik olduEunu gosterdiler'

"Arnerika'nln

beyaz

Zenciluinde'

(Piere

Valliues'in iinlii

Mani-festo'sunun6 ba5hlrnl yeniden kullanrnak igin) Katolisisizn'den baEka' e€e-men giiciin k'rilttirel

saldnlannm,

6zUnde, gelip

hnld*iafl

qey bir

arh

oluq-ran

Fransr dilidir.

"somiirgeleltirilmillerin

haf

bir getidi,

elbettel (Jacques Berque

bOyle

konuquyol). Toprallanm

onlardan almad ar, onlan orada yok ettiler'

Orit.t. u.,aO"gttt

nermeyi reddeunediler, onu, kendi dokunulmazhklafln-Ju

ilU*otrt.

p

ftlni

yasaklamachla, onu diskalihye

ettiler"'

"!ery1

Ko-"rlrJi'G*

*brc

!

" Michlle

Latonde'un qahane

bt

$idnin-baihlrdr)

rroiit

"twf"

Uoy*an,

kiiguk diigtidrilniig

ve onuru

hnlmrl

bu

halhn

karak-i"tj*

"Jri.rq

;lusal bir-istegi;i

gosteri yaparak

uyandmaya

giri$mesi 1960'lardadrr. Bu amaqla

Kiltihe

bir gok

yatnm

yaplldl' Niifusunun-say$l

fr"tuU.

.fin"t.

trftt tilyon),

bu aqrdan ijretimini siirEize

bralrruyor'

Politik

ro*iitg"f

"$lt."y"

Fransrz Kanadahlar, "beqiklerin

rovan$"

denilen' hlzla

r.-

f,it

oiiruttu

iaryhk

vermiqlerdi. Ekon*Smik somitgeleqtirmeye' bugiin

bir

"diiqtince

rovangi'

ile cevap

verildili

duyuluyor mu? Bu

dji$tiniilebilir'

QoeU""'," on.yu

gikan kitaplar,

olunlar

ve

filmlerin

hemen hepsi'

bir tiir

puzde bigiminde, bol bol Ustiin

nitelikli

insanlar veren ,,cotsafyasrna,, derin

bt

bigimde

"gahlmq"

(Perault) bir ulusun durumunu anlatryor.

Faooo'*

_Eo sapt amasrnf hala nasll

diitunmeyiz;

Az

geksng

lkelerde ulusal

k

har,

bu

tkenin g

ttttgti

Azg rluk

savavnm tam

ortasnda

yer _{almak zorundadrr.} Sdmttrgele{tirilmi{

bir

ttlkeda, en temzl, en knba, en duy-gusuzlasnnbnry

_{milliyetgilik}

_ulusal

_ktt

_ttran

sovunnu-smda en

ate

i, en

etkili

b9indir.

Kttlt

r, her _feyden dn-ce,

bir

ulusun

tercihlerinin,

_{yasaklannn, modelkrinin}

agrHamasrdtr.

Geng Qudbec sinemas, bu fatkh dzellikler gdz ainiine alnmadan ag*_

lanamazdt

ki ikincil

anomaliler olarak nitelemek

_haklz

_{olmayacakt r.}

"Wh.ot _{does Quebec} wa

j

?'

-

_

OJle

g0dintyor ki

geng eudbec siDemasntn

dolum

tarihi olarak gO_

reUi$elml

rarin

1%3'tu.

O

yi,

ala$daki

filmlerden golunun

elitnr[iri-ni agrkga belideyen iig

film gelrildi:

_{Claude Jutra'mn}

_A

_Tout

_henire,

pier-re Perault'nun Pour la Suite du Monde _{ve Giues Groulx'nun}

_Le

_{Chat Dans}

k

Sac. Herbiri kendi halinde ..halkl uyandrma,'ya

(Falon)

katkr saElamak

igin sinemac afln arzusunu sergiliyodar. Avangard dewimci partinin-

olma-&&

iilkelerde gok srk

oldulu

gibi,

bu arzu,

taklit

edilmez _{bigimiyte Denys}

Arcand'rn9

tammlad{r

akrmlar hatinde

degdmlu:

Egitim

reformundan dnceydi, _{euCbec U} niversitesi'

nlen

,u:eydi,

Saint-Louis aylu, Marcus

tartpnnst,

oturak, tgck

,nikigi,

okalu

hmn

(dropping out) I4rdan orceydi. . .

1960'ta,

yirmi

yasnla,

elele

tutuynk

igin

iki yer

vardt:

Saaat

toplululu

ya

da Unitersite.Eler

biraz

.dogruda_

t

s"

(sqwre)

idiysg!\

bir

kag

y

Universite'ye

budatal*

yapnaya

giderdit

Universite'de birgok

kinieyi

bulurda_ nua. Orada

tarafrarlar

getesi

var&! Maheu,

Chatnber-land,

Piotte;

dprenci

sendiktaltfu

rarafiarllnn:

lnndm.

Marois: iyi

sinemn

dostlan

grubu: kfebvre;

edebi,tat

grubu:

Bernit

Germain:Tiyatro grubu: Sabourin.

Sauini-e r

;

show -busine s

s

grubu

:

Vienne,Cousineau,

_Sinikler

(Les Cyniquet).

Aynca bonbahr

koymaya

haarlanan

delkmhlar

getesi d.e

vard.

lk

filrfer,

konformizm ve yazgrclhgm (rdsignation) batagma

kaldl-nm

ta$lafl

gibi

diistiiler.

Robert

Daudelin

de, aynr _{Eekilde, CinCastes} du Quebe| te

bt

koll...l.da

_{lbyle diyor:}

8 A[ustos 1964

mrihli

Chat Dans Ie

Soc'n

ilk

gasftrinin-dc,

bi

ka$ _{yuz QuAbec'Ii igin bir}

yo[un bir

mttlul:uk ant

ol-du. Nihayet kendinizi

bulnaldaa

kcndimizi yala.ndan

gor-mekren

tunfu

odugumuz

bke

ait bir

_film

knrStsnday&k.

Chal Dans

lc

Sac aytu zanafida, kulak

ltnnlaya

bi?imi

ilindc

odu[u

knda\

isteyerek

yap

ms kany.k

sdyksisi

iginde de en

yakn

duslerimizin garuntustl

idi

ve ayle dc

dwuyor

(... _). Gergeklc iQiQeliEi,

gergelin aranman,

bun-dnn bdyle, ance onu

ktpya

edzrek ketfeftnak gerel<ligi ve hald da dyle

oldulu

bir

ortamla verilecek

bir

lavgann

bi-gimini

alryordu.

Bu

_film,

Frens& Kanadahl.arnda var

olan

n

dalgayt tlstleniyordu.

What does Que.bec want? Penault'nun dedigi

gibi

bundan bdyle,

"ka-mera ekibimiz bu

ttu

olaylada

ilgitenmesi" gerekyordu.l0

Nas

ki,

somtirgelqtirilmiS iilkel€rdeulusal

kiildidin rolii

iisttine

Fa-non'un

_{goriiEleri, geng Quebec sinemasrnm} dogaslnlngelitli yanlanm

alla-maruzl safla&ys4

eriminin

evrelerini anlamakta

da

bize

yardm

edebilir-ler. Ydnetrnenin

Damn6

de la

Terre'de

dedili

gibi, egemen

bt

iilkenin

en-telekttieli, genellikle ug eweden geg€r:

Ilk

donemdg iginde erimek amacryla egemen

kiiltitii

kendinde sindirmeye gabaiar.

ikinci

dtinemde, bir

ba$ansrz-lrla

ulranug olarak,

halhlnn ya$m

kaynaklanna bir donuq iginde biitiin

gii-ciiyle

aulr,

nostaljisi olan bir

ktiltiiriin

gerici bgelerini benimsemeyi

brakr.

UgitncU evrede, bu

iki

tutumun

gegiciligini

Ye yetersizligini arlayarak,

ya-banc

ar tarafindan &gardan empoze edilnrig yapmacrk bir

modernlilin

ve

ig€riden gerici dEelerin oyalama yapmak igin uzamaya kendini

zorla&&

kii-hemi$

bir

gelenelin gifte

yabancrlagmasndan

halkrnt

kutarmak

igin

bir

avangard olu$turmaya giri$ir. Geng Quebec sinemasl $u $emayla

boliin

er

halinde

agrklanabilt.

A. FRAIISIZ KANADALILARININ SiWNITISI

Montrdal'li

bazr sinemacrlar, yeni sinemanm ewiminde

iki

a{amaP

ayrrmanln uygun

oldulunu

samyorlar: 1960-1970 yrllanna yaytlan

Fransz

Kanadalllaflnln

sinemastntnki

ve

doEum

tadhi

1970

Ekimi

olacak olan

Quebec sinemasmlnki.

Bu boliinme,

umamyla ho$ut

edici deEil ln.l$or$rz, fakat

6ner[i

o!

gulann sayrsrn hesaba

katmay sallar.

Fransrz

Kanadal

aflnrn sinemasrmn etabl betimleme kaygr$yla as-hnda esas olarak karakterize edilir. Once, De Gaulle'iin, taiu$mah bir

bigim-de, kendilerinden

biri,

"Kanadah Fran$zlat'' olarak

adlandrd$

bu

insanlua

sunmak sozkonusu. Egemen ideoloji urafindan o zarnana dek onlara empoze

edileninkinden farkh

bir

yiiz. Bu

kayg iki

ayfl

ftnrmda

somutla$acalitu:

1.

Kultttrel

Kaynaklarda Inceleme

Birileri

igin,

Fralsz

Kanadal

ara,

kendiletini halk

olarak

elratrda

goflnel€ri ve diinyaya tamtmalur amacryla, gok uzun zamandr yiiztistii

bra-kllm$

bilmezden

gelinm\

ve

k

rk

deliEtimig

bir toprak

parga$m

zengin-ligine

dalmak sozkonusu.

Tarihin deligimlerine

kar$ln, ulustan geri

kalalr

piyasaya stirmeye haar

duluna

getiren gizli psikolojik, sosyolojik ve

ideolo-jik

nedenleri g0n rErlrna grkannak sdzkonusu. Bu

elilimin sinemacrlal

n tercih

skalpel'il

I

dotsudan sinema olacakur. Ba$llca temsilciled iiglemeleri Pour

La

Suite Du

Morde

La

Reipe

Du Jour

w

Les

Voiturcs d'Eau

film-leriyle

Pifie

Perrault ve

Michel Brault'dur. Brault'nun

Enhe La Mer

et

L'Eau

Douce'unu da sayahm. Bazan

karryk bir

nostalji ve az betimlenmi$

ozlemler iistiine

kuulmut

bu filmler, dig€deri arasmd4 yine de ozel

sicilleri

iginde kotii telaffuz edilmi$ bir

duyarl

lgm aksanlaflnl alaya alrnm4 bir top-lumun

dran[anm

anlaurlar. Fakat, 'toplumsal-varolugsal bir durum" ile gok

agrkga olumlanmrg

bir

hak davasr arasnda segim yapmaz lar.

Pe.nault igin, "insanlarda degerli

ola

aramak ve onu

iyi

bir bigimde yakalamak" sdzkonusudur. Ond4

politik

analizi, en azmdan

ilk

filn

uinde

bulamazsrnlz. Zaten bu, gok saylda Kanada

filminin

ters tepen bir

hatasdf:

Qok

yolun

bir insan atmosferi, orada, golunlukla ideolojik diiginceyi

bogu-yor. Bu deligmez

gey, daha once

Raherty'de

de vardr, dogru.

Alain

Bersonl2,

Penalt'nun

yapltlnda _{"sinemanrn zamanm drgmda,}

_dunyam[ln

gereklerinden uzakta, goEunlukla

biiyiiteyici

ve Utopik kiigiik

bir

ada gibi

ol-dugunu gosterdiEi lrmak tarafindan konrnmu$ bir ewen" geriiyor. Yonetmen kendince yanrthyor:

Bir

lkz

bir

teyptir (...). Benim igin cogralya

nnah

whir-ler

ve besi

kafeskriyle

sug

onakh[nrn ululalunu kenli

a'zusu

iginde

tehlikzdeki

insafi dafandan'Ek

slzlonls:t

1..-.1.

'n^iioiArr.

xrirraini

ontor*x,

en

azndan

bir

Htbttr

fuwiminin

n,

cunc kadar' kzndi

akllnuzlt alnak

igin

"rti

,ito**

i"bu.

Mttnldtn

ot

n tek devdm

bit

kavlu

iiii^,

bir

unutsuzlulun

ilcwimi odu

ve buna

ilrti'

7ir*

iti

v"a"

zira

balhgttnu bu

dttnvoya air de

lildi'

Saint-Dcnb

Dans

I*

TcmPs'dan idbaren Pierre Perrault'nun

she'

masr once onfara uir goziim bulmayl denemek igin "bu dutryanln

halhF'nn

ioioi.rt.ctisiit'diit;t"v"

0zen

gost€rivor"

F;'Y.Kqtdllii,T,

_lg"t

i"*.frttl"

".r*lmasrna

kendini

adayan bu eEilimin tek temsilcisi

de-ilU;;"-;-.dil;

*

ta'nerm

rci

de en vercnekli oncu oldu'

Frlm--rJ-

_,ii#tupio

u,o.na politikayr genellikle

politikay

itip

kaku{rna ga5nlsa

ffi;

ffi;d;

irli

_st"ltoit'

ooguoao

sne-a'

bu titt sogkin asalet edebivatr

iiJJtrl

rtqti.l,i.uabilir

ve

onlur belli

olgiilerde fakat

biivtikliikten

vok-.on-of#v-

uit'{tumanist

gerg€kgi[k''

yaraumrna gOtiiriir'

2.

Onaya Q,};lrl,t

Bir

Gelgekli[in Ara$nlmast

Bu

ilk

evrede

diEa

Qudb€c sinemacllan igin anlamaslrun ve-

yomm-r.o-"*,o

tioi or...r

it

oioogo

ott"yt

gtkan gok bigimli bir

gogt+

_ry"

,il't"ilo"" t"""".02

konusu. Yonrcmleri' durgunlaqufllmrg

bir

anlaum ve

iitlii,"tft,tE

i;;rl,u,rla

tistiine davanmanaor' Bu kez vine' gok

ruklt

bi-";;:

;;;-i;.il

id

bunu

qlirsellile

terkedivor' Bilmece

bigmindeki hlmler

lifr

an

lJiiiil

v**ten

sozedivortu'

Irl'

boliimde.inc€lenen.fenomen'

:i"JJ'iiri'tri'gt"gtl*nden

bir

taq unesini bu ozellikler iginde veniden

nmyacaErz'

Monueal'de gerqekle$tirilmil

"godutliyen"

ilk filmi

Claude

Jut-ra'nn

iiout n"nai"'t

"q*Utt'et

'

atgil "Paris'p" konuqnrlyu

1:

dt

;;;;'9"86.t""nr.r*o

tut

rtlkloinin

bit tiit

ta"ioottopunu

burada

bu-i.'itiJiffiiu"tit,.rim.

Bu

egilimin

diger.!ab-er:i

l:tmi

_Itl1-Groulx'

nun

i."-dit o"*

L

ssc

nlni, toriinii$vie

oldulu

kadu

mimikteillll:

An'

n"

frtin"'yt

aot*.atmayl

beceremeyen

bil

sinema sanatglsr-

lIly:ll

tt-;;.:;itit

.lcrun di[er

filmleri uasnda

vine

ayn

yoneunenin

Ente Tu

Ji,r*

*

ot

f*-vds

poncr

fihlerini

cle belirtelim'

(

")'

cerqelq

ktflk

iit

""i

n,

o,

otc.

parca

bir

sis atasmda gibi

goriiltr[i$tir'

Krnnular.

dan

bal-;;;"

_liillGtffi.

Bu

ellim,

drvrcra

ord:q

gq!{y'gde

tarn

bir

psiofl,:if

l"qktnrtua

dolu olan

politii

bir ga{knlrk

dbnemine kesin

olara}

uygun du$tu.

illkenin

en

v€{imli

sinemac

arlndan Jean_pierre

Lefebwe

buraya baflamyor: Es€deri

_{$ra$yla dfkelendiri.i,}

_.oqn

-"u,

t"prJ'r-i"

*j, **

buyiik anlan _{icerir. Beui bir varolugsal kayg,yL}

_{k_$,k;,I,}

_;;

igl"=,il,ci"_

de

gifti

olum-siizlestiren

_{La Chamilre}

_BI""ina"

_tii

_{**-..-uir'o-rffr,"*_}

layatm.

yonetrnenin

_ilk

_filminin

adr,

karakerirtt

li.

l+irOi

f,8"t""f"ri_

onnaire idi.

Oristian

Rasseler've 13 _{gdre, ,,Jean_piene}

Iefebvre,in

tiim ya_

gtrtTt.

_Tliiq.ggfb.

toplumunun _{sorunlannr yeniden hru$maya}

acmakla

6ze

enebilirdi". Kendisi de

dofruluyor: .Costeiiyt

_yrtt

_n,

g?.iiiilr"",

giinku _{gok uzun zaman hayal e$itq gunkii}

on* *oi oi.

;'"ir"il;;""_,

dikkat gelmeye _ba$hyor.

_Bir

_son

_kiietf,i

O.

Via"",

,uu^g;;i,-'*

Dewimci

mi Jean_pierre

Lefeblre?

_{Daha dogrusu isyankAr ve} anar-$ist.(R6naldBeruM ve

yvan

pary'nin

_{ona ayrdrktan}

eserOe Oe

belirtltdgila

gibi). AsLnda,

onur filrnleri

mdhsel bb degigmezaen

naretit;-r;;;

_{g._}

nel.olarak ya$amln trajik duygusunun

diii'yay,

o"gi$i;;iiil'i*t"

"r_ mek geretdigi inancrna onu

_{h$dr6nr old"r.i" io,u}

_{oi"r,r*_iilil;*,"}

karfl bir isyan dilegedriyorlar.

_Ontar

_sirglf"y*

_*irrf,,

io-hril"d;1,_*-suzlulun

_{kibarllr"ndan}

_{bagka bir}

Eey

defildr.

"eogur,-hii-ki;h;;,

o;"e-lerin harekedni deEi$rirebilrneyi

_{terlih ederdir,,}

_ayl

_{yrri"rf'u"ii'rii}

rr-ut Pas

Mourir

pour

_gs'da

fakat daha onc€ adr

ge;;

;;i;;drc-:

i;bel

Quebec

_{imajuda gecikmil btiyiik bir}

_naif

_olarai

_tArior.,;

Jean-pienelefebvrefn

_{9o!u.1a1an gok}

_duygulandncr

filmleri,

yO_ n€rmen_tarafindan _bn gOr.r\nrede _{betinitmig Uu}

_temi-atg

tJrn,o;iu;""-sini

dolrular

gibi,

kugkusuz, _euebec

gergeli

ur,i;;;;;il;;;"r,

"Bizde on

ytdr

_{gahqryordu ve}

_Le

_{R6vit;"-r""h;i}

;;duk

;r;;;;_.

$dyle

demi$t: Delikanlnrn

kar altrnda yapayalmz _mp?"g"

"*rij[Tr.i"o

giinkii

her

_seyin

umursuz

orauarnu

_diiginuy.,

_u,i

_{a!"ri.ri,iri'#vo,}

9l9_.'l:ly,gi

Qtirku

ben

_iirmi

yad,o.

_eorniiirnui

"j;;:.r*'m,'0"_

raoa senrn

teruzligini

yapmakta

olmayacaklm,,...

Geng Quebec

sinema$nn

Kanadal _Fransrz

_{ewesilin filmleri,}

deg!

it:1!"JlT$l#f

r[:ff#'#iJ$lr*:,*i",1*fl

*-.nffi

*

somiirgelEtirilmi$

enteilekdiel

_ilerlemeli"

_iH";t

ad;;;;.;"ffiilx.-ya _{koyar. Bu}

_iki

_{akrm arasrnda}

_{utqimsellikterdenda$i;i;-il;ffi;;l!r,}

Perraulr ve Brault'ra soruqrurma

dfia

korrehirur

uoirila[r]'t

fr ,]11i,,,

b'

onamda€eligir iisrelik;

Goulx

ve

I-efeb;;;;;i:ffi;;;il#ft

_{_} dir ve itzeuikl€

kenrel

bir baglanda yer alu.

r*"r

u"liir"t"oift;i"J;.

di

ogeteri roplumsat ve ulusa.l

rajedi

_{dgeterinOen aana}

_alr

_uasar.

;il.L_

178

ler, oradakilerin

priznasr

arasrnda s€rgilennrekten oteye gitmezler'Bir

autc-*

tio".""

toltttdayrz

(Solanas'rn kabul ettigi anlamda)' Quebec

toplu-munun srnrf doiasrm vurgulayan

bir

sinema(mn karqrsrndayz)'

B. QUFTEC SiNEMASI

On vrl bownca, Qu€bec

halh' kililigini

tamanen yeniden ummlaya-rak

politittir

mmrlug

yolu aradr.

lngiliz Kanadahlr

yiiksek buduvazisi,ve

-GlUo

e.p"tyuzrni

tarafrndan gini$ olgiide denetlenen

parlamenertrir

demoknsiniltuzagna dii$ituhnib

(oldugx iein) etkisini gosErmesrnr

gun'

J"o

guni

.ur".."r

otarai<

hissettili

batrna$nm yavas siirecini durdu{'rryyl

ir.rian

vorOu. Nihavet' I 970'de 6nca bir

Ingiliz

uynrkluyu' sonra bir

kutla

oiliJgorur"n

oga;

bil

htikitmedn

bakan

otan

Lapore'u

kagrT.Quebec

iirn"rriic"pltxi,t

(Ront

rle Liberation de Qu€b€c)

"Erorisf'lerinin

tepki-;;;.t;

;tkly..

Istekleri verine

seti-rilmedigi

igin bu

ba!an-u{

1rau1ntn

o,*.iittl"i"i-ogrnda

oiu uutundu. queuec eyaled, ey-alet

hiiktim€tiyle

"yr.lita"

n"Suti-

Trudeau tarafindan acil federal

birliklerin

sultasr al-utrda srhyonetimle uyandl.

Bir gok sinemaqya gore istisnai bir

aBrhF

olan bu olay'-Queb€c

top-fo*uouo

orOogo gibi sinemasmn da sorunsah iginde

onediat

hnlma

ney-0."

g",i.*"fii.

;Ot"egin Mon

Frfrnce

i Mmdal

ftlrninin yonefrteni

Je--

crr'uuoio* o"agi

g;ui, tozo

rkiminden

itibren

Ransz

Kanada

sinema-,t

ofOu.

t$

gi*A

Qo6b"" sinonasr

ga!(M"

Me-sleKa$ Rog€r Frappiet

doE-.uloyor,

;'Artrk

dnceki

gibi filrn

yapamryoruzl5.''

Sinemac ar ve eleldrmenlerin dimiinun Quebec'in ola$

bir

baElm-sdrhnln.

valntzca en angajelere gdre, bu haberci

kopqunun

gerg€Ei

iizerin-J.

.ii.giri^

kasi" oegiidir'

nu

iacques

kduc'un ilk-uzu merajmrnJift'

r*

ofiil

utuf.otistii

baqtrgm yinetemek igindir

"on

Est

Loin rht.Sole'

iifil

itl"l a"6I*

toplumunun <lerin anlama giicu igin zorunludru: Siirenin sasrucr eseminliEi ttstiine

oturflrtrm$

buyiilelci

bir yavaqhkla

'Andrd

kar-16l"

l"ti*r'"t

{rebec'lilere bir

tit

vazgefme

kompleksini

veren dinsel

t.ii.iii

u"

."r.-umayr

tammhyor. Yabancr egemenlilinde pasif

direni-sin uzun secesi esnastnda Fanonyen analize gore

pozitif'

bundan boyle

"sl-irnma celer"den

"trapis-defer" haline gelme

riski ta;ryor'

1.

Politlk

E$lim

Bu

esnada,

filr

erin

iyisi

1970'den beri Franslz Kanadalt evresini

(gok yeni

tanffilann$

anlamda)

uza[yodars4

dilederi

duyarh bir bicimde farkh

bir

nrrum yan$tryorlar. Sorunsa anna

iki

_ini

Ogenin giriSi

gOieni

yor: Smrflar savagr ve bir hglcrtrna arzusu.

au

agrian en

-tip*

dr"iii

p""n

Arcand ve

Lamothe'unkilerdir.

.

.On

E:t

Al

Coion'da

ilk

fir94

do&udan sircmada,

ikinci

diinya sava_

$ndan b€ri

telcril

endiistrisi iginde miicadelelerin genig Uir panorarnali.

l4ar-cuse'den

e*iletrmil, politik

agdan hatasrz otmayan,

fatai

Uunont"

Uirtit

"

geng Qu€bec sinemasmu en

ileri

nhderinden

biridir.

Giiven

_s"ga.at

_ig.,

Genel BaStaft bir anglofon olan Sydney Newman,rn, .

Oger

faiaOa

nlrnle_ rinde-n farkh olarak, iggilerin _{istekl€rini kabul edilir bir}

_bifimde

."r_..0r-!rnf'

sandrlr yaprmcl _{organizma mrafrndan Oagrtrm}

_{yaifnamg-ofOugunu}

gtizoniinde bulundurmak zaren yeterlidir. _Bu

_{itirafgol ieferliOii.}

_Cefi"S.iS

iilkelerin aydnlanms bu4uvazilsinin, ikiCarlan

igi;

_eerdkten

,*,fif."fj

Ui,

stratejiyi

gdklere grkarmayan

_filmlere,

_hiimanist

_{allimsamalarta}

verinen

filnlere

de holgdru gostermeye hazdaomakan ba5ka bir gey

y.p."lfrfl__

m

a9* a9*

ortaya koyuyor. On Est

Au

Cotor'Ou

_of"g-.irui

_{Uir'UOlu_}

".,

Bt

kurnazl*la

_{Qudbec'li Bakanlann, Ingif iz fanaOa-lfann}

retsrii"rrif"i-leri

onunde,

kiigtik

oglan _{gocuklan gibi kaldEr}

_trtonrel

_{tagra trUtUmetinin} bA orurumunun

dogudal

kaydr. Temel

yaylaru,

,OtrUgU

_au€b"

roDi;o-nun

biirtinliik

ablosu verdiEi igin, bu biiyitk htm" Fernan:do

_{iolan., ni}

O"o-via

Gedno'nun

_{buyiik hlmi}

_L'heur

_rles

_{Brasiers ile}

_benzerlik

*Orrri""..

Denys. Arcand, daha sonra siyasal pardler iizerine

dolrudan

U"S;

bi,

;L,

9evir.di.:.aljbec, Duelessis er

Apris.

Bu filrnde,

_tilk"6

Uazr

pofiit

*.ar-nn

tel

ikeli

geri

doniigi

iisriine vatandallannrn

dikkatini

gekir*.S;;rnler

ar-acrh$ylatalrmsdlgr

kazanmay _{isteyen Ren6 Levasque,i"}

OeU*

prti_

sl

Illn

(pafl.i

_eu€becois-pe) stratejisini tistii

kapal

olarak uru$maya

koyu-yor. Robert Faweau'nun krsa merrajrnda

geligiirilmig

progrd,

_C1;J-i*

L'argent Qui

Manque. FLe,nun

grotpr"rrtoirrsr.atqisininUasarisrzf

_r

Emdan sonr4 sorun, Richesse Dcs

Autres'da

kendini

_oniy.

toyuyor-t4"-dencilerin

somnlann

anlatatr _{Maurice Bulbulian,}

pe

_ile

_Ail**j

_SiUtinO"

Unftad P-opular _{ara$nda bir} paralellile giriqtyor. . . Bulanane

,*r,'li,

_{n__}

$z

_{olan Piefre-Paul Bfacco tamfindan Le eu6bec}

parle

_adryta

gugettEti-rilmiq bir filmde

incelendi.

._ Qu€bec sinemasrmn agrk bir bigimde

polirik

eEilimli bir ba$ka bUviik

temsilcisi

in$at

iggilerinin

yaEama

_kogullurnr

_Uetim.teOigi

d

_nfep"f"

N'Aura Qu'Un

Temps

filmiyle

Arthur

_{Lamotre'n". Ai.}

_{yrf 6oyunca}

_siren

bir postao grevini

_anlat[b

_L€s

_G.rs

_De

_La

palrne

_gibi

iot

.uyrO,

.liit_

filmleri

_{de ona borgluyuz. Lamothe, kitlelere ve onhnln}

_srhnuf-*

""

sinemacllardan

biridir-

Bununla

bidikte' Alain

Berson'un.

yazt yazdrfr

Z:i"rr-'inio^"isinin

ozelliktel

saylsrnda sola karsl satdlnJa gegildi:

'4.

r*ie"*'nio

roaqybnterfnde

delil

kendini anlauna$nl sagta{an l$al'

foin

UifOitloioO.Oi

t."

Cin6ma Quebccln

1' saylslnda yonetmenln buna

cevabr:

Tooluttrcu

gergekliti*

yap'tuk

isteniyorum

fuiC A.ir

Se*lt-i'iro i Wi

nhieitik

etnusi'

hig

bn

$kide

rtbnin

incedm sapannus

bir

yomntn

dcmir

ponnakltgtu zot'

i

*|ntb^,

gntir*,

Bu

basit saptannyt

yqtthu

son'

'i,iiltWt"n-tAo

a*tantta*

gerebnez zira

st

d

savo1

irii ir*"t'

$gilerin zilni yap anna

lwnlk

laz

na-msnr

ie

onlan bir

yd'Ertn altnda toplantk

igin

kaw'

ne Jvterince

gwen

duYnulorun

Geni$ taruqmavl ozelukle r!9uncu bgliiElde

ve.nt*L:1"^1::i.l1i

_""

(tartr$na), 80

daidtalik'

geni$ bir i$gi anketi dolaFsryla Qu€bec toplumunun

.ltiiiu

_"t"..

gitl$imi-on

A

Rrbon

De se

R6voltff

adll

yaptlaChamp

f,Ore

ekibi tataftndan

uza[l&'

Ote yandan, Pierre Perrault ve Michel Brault'

politik

yakla$r

annr'

o"cero

_v"piti-"d"

olrlulundan daha olumlu

ideolojik

bir perspektift€'

qo-LJtii-Jr."

_-gr"fonlairn

asimite edici

ist€line kar$'

Yeni

Brunswick'te-il

la-"""

U"iti^icsi'nin

Fransuca

konu$n

otsencilerinin

kalc::1nt

*'

Iamn

L'Acsdie, L'ActdiG

gibi bir

filnde

genil

olgtide dennre$uroller'

Montr6al

"Videogaf'nm

Ye

tele{aErtrm

kanahnr

qtt-i-"L.Fitti

viOeo gnrpiuurrnuir qok

ienevimini

bektenevl

l<ovry]a

g ctli"1!ftt'

iari*itli.

S'

.*a

eewilnis uir

kae

vuz

video.nlm'1i::lii:::]tt""

i'[.,.1r;'tiireiinin

_{toniumsal olgusu usttine sosyolojik} bh ince]eme baiJaprtl

fr-itdi.t["Oifiyor.

Bu pilot dereyim,

(politikanlanda

anlaulmadrgr

igi-"lo."i"iii

r"tt*i

f.r.otferi

gibi kullanlma

tehlikesi olan) ekoloji Sihi

te-;#;;;;il;rna

olsun,-reformizme

olsun bula$mava

egilimi

olan

iiNr,"i"-aprrr^.r

mudahalesi denilen sinemadan daha olumlu

gibi

80zii-kuyor.

2.

Ticari

FSltm

Genellikle bu

slh

pol

ik

eBilimin yamda' yeni Queb€csbema$ yete-rince gEitlendirilmiE

dad dcaf

bir egilimi de

Seliltirivor'

D,1a^lT,Y

"t'

sil mekanizmalarma UaSvurmaya

kuirt'

bir

istetcli tarakterize

edilir'

likle

uluslarar.asl

pazan

delmeye

_{yonelik bu girigimin}

_en

_iyi

_damaflnda uenys Arcand'tD

iki

f

rni,

Giles

Carles'm

L

Msudlte

GsleCe ve ozellikle

La Vrale Naaue

De

Dernaderc

filnrleri, CfauOe

fuea,nin

fVfon

dtril

a"-lo{t

v.e b.r

ryk

!a{ka

ilgi

gekici fihn girer.

B"

es"ad4

tt

;a$ka

Or"*'

CA-les CarCA-les'rn Red gibi bazr

_{filmlerini;, cl.uo"}

rru*"loJiliJ3iio*,,

].

6*-ilU:.yT9qi.tarugnnalara

yol _{agan Jean_Claude}

_{Lordlun;i"r;,r"_}

nun gdsrerdigi

_{gibi bir}

_{HoUywood'la.$rma}

_rcnifesi

ortaya

foyuyorl

..

Qu€bec sinema$ nereye

gdiyor?

_{1975,te bunun hakkrnda dusiince}

il€ri

stirmek zor. Sinema endiisrrisi

yercro,

kal,y.,

Oou

"omi-iJr'g"tir_

met 6nen

kazamyor. Esrerik ve

_{polirik ag,O-}

_Uonuo

_{ny.t, o.}

_J"&f

ivfifi_

tan sinemayo-lunu sogenlere

gelincg

P(|rnun OrEoOu

*y"

_oo*-Juro"

_{*_}

yunda,

_Qr€bec'in

_{dururnuna uygun bir}

srateji b-utn.y,

UarruUif.Ii_if

.

...9€b_o.So*asmn

geleceli, samimi

bir

bigimde, bizzat ..belle pro_

vime'in

kadeine

bagrdr:

Utusal ve

hitttirer

orguitugiirlul;jlil"

_ur,

baBrmsdrk bigininin-yolunu

bulamazsa,

queU""

_{nfrj.ri, i.k}

"

,ilr0",

an*lt&

bir.zaman bugtin

otdulu gibi

,preque

_{An€rique,d!G;;*_}

er _{nrtr gocnktannr tehdit ed€n dev anglo_ sakson}

_{phagocytagdrn}

ig

szlaucr

ki[direl

rolyeflerinden _{bagka bir gey}

_olmayacaku.

- -

"

'* Quinzc

AE

du

Ch6Ds

Mo'rricl

1960.19?5, Sayfa 169_1g5, Edi_

rion du Cerf, Paris, 1925:

1.

_Jeln

_{Cln6ma Canailien, Ed. Serdoc, ,,premier plan,,}

kollesiyonu, 1967. 2. Gilles

Ma$olai'lin,

Seghers

yaynlannn,o

,.Cine."*loUf

_{tJtil;;*_}

da

g*an,

1 974

uritrli

l,Avenaue

_{de Ctn6ora}

Uo.t

Ut

t*JJUu

or--

_

.guya

ayrdrlr

sayfalaq i.lgiyle okunuyor.

3.

Pujadizn:

(Poujadisne,

_Fr.).

_{Fransrz siyaser adamr}

_piene

_pouiade,rn

oluSturdugu ve bir _{donem Fransa'da raraftar buhnu$ bft ttir}

_hiquk

bur_

juva

_f4izmi.

_B.O.

4.

Essab sur le

Ci#ma

_eu6becois (eu€bec Sinemas Ostiine Denemeler),

Rl.du

Jour, 1 970.

5.

Ed. Champ

Libre,

1970.

6 .

Bl.

Maspero. 7. Les

_Qu6becois, Jacque Berque'in 6ns6zii,

kl.

Masp€ro.

8. Lcs Damn6s.de

la

Terrc

_{(Topragn Lanetfedineril, eJ. ffasp€ro.}

Daha 6nce

anlln{u.

9. Cin€aste du Quebec, No: g. 10. Cineaste du eu6bec,

No:

5.