T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ FARMAKOLOJİ VE TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI SOLUNUM SİSTEMİ İLAÇLARI

(1)

T.C.

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ

FARMAKOLOJİ VE TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI

SOLUNUM SİSTEMİ

İLAÇLARI

(2)

öksürük kesici ilaçlar

 öksürük: normal hayvanlarda da gözlenebilen, solunum yollarının salgısını artırarak

temizlenmesine aracılık eden, istekle veya istemsiz olarak uyarılabilen koruyucu ve fizyolojik bir reflekstir.

 yutak, gırtlak, soluk borusu, alveoller, pleura, periton, dış kulak yolu gibi bölgelerde bulunan kimyasal ve mekanik reseptörler uyarıldığında öksürük refleksi başlar.

(3)

öksürük kesici ilaçlar

 normalde koruyucu bir refleks olan öksürük

şiddetli ve sık seyrettiğinde solunum ve dolaşım üzerinde ciddi bozukluklara yol açar.

 beyne yeterince kan pompalanamaması sonucu şuur kaybı,

 göğüs kafesinin basıncının artması ile akciğerlerde yırtılma ve amfizem meydana gelebilir.

3-55

(4)

öksürük kesici ilaçlar

 öksürük kesici ilaçlar

öksürüğü azalmak veya ortadan kaldırmak için kullanılırlar.

ancak faydalı bir refleks olan öksürük şayet hayvana zarar vermeyecek ölçüde ise ilaç

kullanımından kaçınmak gereklidir.

(5)

öksürük kesici ilaçlar

 öksürükle seyreden hastalıklar:

parazitler

5-55

(6)

öksürük kesici ilaçlar

akut ve kronik yutak ve gırtlak yangısı

(7)

öksürük kesici ilaçlar

soluk borusu ve bronş hastalıkları

7-55

(8)

öksürük kesici ilaçlar

irkiltici duman ve gazlar

(9)

öksürük kesici ilaçlar

akciğer ödemi

9-55

(10)

öksürük kesici ilaçlar

diyafram apsesi ve fıtığı

(11)

öksürük kesici ilaçlar

astım solunum yollarını daraltan madde salınımı

11-55

(12)

öksürük kesici ilaçlar

 öksürük kesici ilaçlarda aranan özellikler

solunumu bozmamalı

solunum yolu mukozasını kurutmamalı

etkinliğini sadece öksürük merkezi üzerine göstermeli

bağımlılık yapmamalı

solunum merkezini baskı altına almamalı

etkisi uzun süre olmamalıdır.

(13)

öksürük kesici ilaçlar

 öksürük kesici ilaçların etki şekli

öksürük merkezinin baskı altına alınması

(opioidler)

13-55

(14)

öksürük kesici ilaçlar

spazm çözücü etki ile öksürük reseptörlerinin duyarlılığının azaltılması

(15)

öksürük kesici ilaçlar

 akciğer ve diğer bölgelerdeki afferent sinir

uçlarının felci (sistemik olarak kullanılabilen

yerel anestezikler)

15-55

(16)

öksürük kesici ilaçlar

 narkotik öksürük kesici ilaçlar

kodein:

metil morfin yapısındadır.

ağrı kesici ve bağımlılık

yapıcı etkisi morfine göre azdır.

öksürük merkezini seçici olarak baskılar.

kronik, ızdırap veren, kuru ve irkiltici öksürüğün sağaltımında kullanılır.

(17)

öksürük kesici ilaçlar

dekstrometorfan:

etki süresi daha uzun olması dışında kodeine benzer.

bağımlılık yapmaz.

17-55

(18)

öksürük kesici ilaçlar

 diğer narkotik öksürük kesiciler

butorfanol hidrokodon

noskapin

(19)

öksürük kesici ilaçlar

 narkotik olmayan öksürük kesici ilaçlar

trimeprazin tartarat - prednizolon:

daha çok beşeri hekimlikte kullanılmaktadır.

veteriner hekimlikte sadece köpeklerde soluk borusu ve bronş enfeksiyonlarında oluşan öksürüğün sağaltımında ağızdan kullanımı tavsiye edilmektedir.

19-55

(20)

öksürük kesici ilaçlar

difenhidramin:

özellikle histamin salıverilmesi ile ilişkili

öksürüklerin sağaltımında kullanılmaktadır.

solunum yolları daralmasına bağlı öksürüğü tedavi ederken mukoza üzerinde kurutucu etki gösterdiği göz önünde

bulundurulmalıdır^.

(21)

öksürük kesici ilaçlar

bunların yanı sıra

 karamifen,

 benzonatat,

 efedrin ve

 aminofilin de narkotik olmayan öksürük kesici ilaçlardandır.

21-55

(22)

öksürük kesici ilaçlar

 diğer öksürük kesici ilaçlar

yerel anestezik ve spazm çözücüler

 klobutinol hidroklorür

 karbetapentan sitrat

(23)

öksürük kesici ilaçlar

 solunum yollarını genişleten ilaçlar:

 efedrin,

 aminofilin,

 protokilol

23-55

(24)

öksürük kesici ilaçlar

yumuşatıcı ve sarıcı maddeler:

gliserin,

bal,

şurup

(25)

balgam söktürücü ilaçlar



solunum yollarında biriken

 balgamı sulandırıp,

 yapışkanlığını azaltarak,

 öksürük refleksi ile dışarı atılmasını kolaylaştıran ilaçlardır.

25-55

(26)

balgam söktürücü ilaçlar

 balgam söktürücü ilaçların diğer bir isimleri mukokinetik ilaçlardır.

 hayvanlara bu ilaçlar uygulanırken bol miktarda su verilmesi ile sağaltımdan iyi sonuç alınır.

(27)

balgam söktürücü ilaçlar

 balgam söktürücü (mukokinetik) ilaçlar

 doğrudan,

 dolaylı ve

 karma olarak 3 şekilde etkirler.

27-55

(28)

balgam söktürücü ilaçlar

 doğrudan etkililer

 gliseril gayakolat,

 terementin ve

 okaliptüs esansı gibi ilaçlar

kendileri ile birlikte akciğer mukozasından salgılanırken suyun salgılanmasını artırırlar.

(29)

balgam söktürücü ilaçlar

 dolaylı etkililer

 ipeka,

 terpin hidrat,

 NH₄Cl,

 potasyum amonyum tartarat vb kusturucu ilaçlar

düşük dozlarda sindirim mukozasını tahriş ederken dolaylı olarak da solunum mukozası salgılarını artırırlar.

29-55

(30)

balgam söktürücü ilaçlar

 karma etkililer

 iyodürler gibi bazı ilaçlar

her iki şekilde balgam söktürücü olarak etkirler.

(31)

balgam söktürücü ilaçlar

 uygulama yolları

 genel olarak ağızdan uygulanırlar.

 doğrudan etkili olanlar koklatma şeklinde de uygulanabilirler.

31-55

(32)

balgam söktürücü ilaçlar

 uygulama yolları

 koklatma şeklinde

 kuru tütsüleme hayvanlara uygulamada zor olduğu için yaş tütsüleme tercih edilir. bu amaçla torba içine ıslatılmış saman üzerine balgam söktürücü ilaç konur. torba

hayvanın başına geçirilir.

 kaynar su içeren kova üzerine uygun dozda ilaç konularak da yaş tütsü uygulanabilir.

(33)

balgam söktürücü ilaçlar

 tuzlu balgam söktürücü ilaçlar

 iyot tuzları:

 doğrudan ve dolaylı olarak salgıları 1.5 katı artırırlar.

 Kİ yolla kullanımına uygundur.

 ılımlı solunum sistemi hastalıklarının sağaltımında kullanılırlar.

33-55

(34)

balgam söktürücü ilaçlar

iyot tuzları:

ilerlemiş gebelikte, hipertiroidili hastalarda ve süt veren hayvanlarda süte geçtiği için kullanılmamalıdır.

sodyum ve potasyum iyodür solunum yollarının akut yangılarında hastalığın

şiddetini artırdığından kullanılmamalıdır.

(35)

balgam söktürücü ilaçlar

 amonyum tuzları:

 amonyum klorür ve karbonat tuzları sağaltımda kullanılır.

 mide üzerindeki refleks etkisi ile balgam söktürücü etki gösterir.

 amonyum klorür yüksek dozlarda

verildiğinde akut akciğer ödemine neden olur.

35-55

(36)

balgam söktürücü ilaçlar

 uyarıcı balgam sökücüler

 kronik solunum yolları enfeksiyonlarında kullanılırlar.

 ağaç katranından elde edilen aromatik yapılı bileşiklerdir.

(37)

balgam söktürücü ilaçlar

 guaifenesin (gliseril gayakolat):

 ağızdan verilir.

 diğer yollarda atılırken solunum yolu ile de atılır.

 bronş mukozasındaki bezleri doğrudan uyararak salgıyı artırır.

 mukusun yapışkanlığını azaltır.

37-55

(38)

balgam söktürücü ilaçlar

 krezot:

 kayın ağacı katranının damıtılması ile elde edilir.

 balgam söktürücü ve antiseptik etkisi vardır.

(39)

balgam söktürücü ilaçlar

ipeka,

okaliptüs ve terementi esansı

terpin

benzoin

tolu balsamı

poligata ve ada soğanı uyarıcı balgam söktürücü olarak kullanılır.

39-55

(40)

balgam eritici ilaçlar

 diğer isimleri mukolitik ilaçlardır.

 solunum yollarında bulunan balgamın

yapışkanlığını azaltmak ve atılımını artırmak amacı ile kullanılırlar.

 bu ilaçlar aerosol püskürtme tarzında uygulanırlar.

 kullanılan bu ilaçların etkinliği sağaltımda istenilip istenilmediği tartışma konusudur.

(41)

balgam eritici ilaçlar

 bu ilaçlar mukusun kıvamını azaltmak için geliştirilmişlerdir.

 ancak yüksek kıvamlı mukus, mukusun atılmasında çok az öneme sahiptir.

 kıvamdan daha çok asıl önemli olan mukusun yapışkanlığıdır.

41-55

(42)

balgam eritici ilaçlar

 balgam eritici ilaçların başlıcaları:

 asetilsistein

 karbosistein

 bromheksin ve ambroksol

 deterjanlar yada ıslatıcı maddeler (tilaksapol)

 köpük söndürücüler (etil alkol)

(43)

balgam eritici ilaçlar

 asetilsistein:

aerosol yolla uygulanır.

ayrıca yoğun ve yapışkan salgının sıvılığını (viskozite) artırmak için lavaj şeklinde de uygulanabilir.

özellikle küçük baş hayvanlarda kullanılır.

uygulamayı takiben hayvanlara egzersiz yaptırılarak öksürük refleksi ile beraber sıvının atılması sağlanmalıdır.

43-55

(44)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 bronş ve bronşiol düz kaslarını gevşeterek hava yollarının direncini azaltan ilaçlardır.

 spazm varsa kullanılan ilaçların etkinliği artar.

 solunum yollarından geçen havanın akış hızını ve hacmini artırırlar.

 astım ile alerjik ve alerjik olmayan solunum yolu daralması hastalıklarının sağaltımında

kullanılırlar.

(45)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 solunum genişleten ilaçlar

beta adrenerjik reseptör agonistleri

fosfodiesterazın etkinliğini engelleyenler (metilksantinler: teofilin, aminofilin, difilin)

parasempatolitikler (ipratropium bromür, atropin)

mast hücre zarlarının dayanıklılığını artıran ilaçlar (kromolin, ketotifen, nedokromil)

glukokortikoidler (beklametazon dipropiyonat)

45-55

(46)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 beta adrenerjik reseptör agonistleri:

bronş düz kaslarının -2 reseptörlerini

uyararak mast hücrelerinden solunum yollarını daraltıcı maddelerin salıverilmesini

engellerler.

(47)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 beta adrenerjik reseptör agonistleri:

başlıca iki gruba ayrılırlar:

seçici olmayan beta mimetikler:

 adrenalin, isoprenalin (IPT), efedrin

seçici beta mimetikler:

 orsiprenalin, terbutalin, salbutamol, formoterol, fenoterol gibi.

47-55

(48)

solunum yollarını genişleten ilaçlar



fosfodiesterazın

etkinliğini engelleyenler:

bu grupta metil ksantinler (teofilin, aminofilin, difilin gibi) bulunur.



fosfodiesteraz

enzim etkinliğini engelleyerek hücre plazmasında sAMP düzeyini artırırlar.

ayrıca akciğerlerdeki mast hücrelerinden histamin ve lökotrienlerin salgılanmasını

engelleyerek solunum yollarını genişletirler.

(49)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 mast hücre zarının dayanıklılığını artıranlar:

bu grupta kromolin, ketotifen ve nedokromil bulunur.

üst solunum yollarında yerleşmiş mast hücre zarının dayanıklılığını artırarak antijen antikor tepkimesi ve

irkiltici kimyasal maddelerin mast

hücrelerinden histamin ve lökotrienlerin salgılatmasının önüne geçerler.

49-55

(50)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 glikokortikoidler:

 antikor oluşumunu baskılarlar.

 solunum yollarını daraltan prostanoidlerin oluşumunu azaltırlar.

 mukozadaki ödemi geriletirler.

 beta-adrenerjik reseptörlerin duyarlılığını artırırlar.

(51)

solunum yollarını genişleten ilaçlar

 glikokortikoidler:

solunum yolları düz kaslarının spazmını ortadan kaldırarak solunum yollarını genişletirler.

bu amaçla en çok tercih edilen GK beklametazon dipropiyonattır.

51-55

(52)

sağaltımda kullanılan gazlar

 Oksijen, karbondioksit ve helyum sağaltımda kullanılabilseler de bu amaçla en çok oksijen kullanılmaktadır.

 Vücutta oksijen eksikliği sonucu şekillenen hasar geri dönüşümsüzdür.

 Özellikle narkotik ağrı kesicilerin doz aşımında solunum yetmezliği meydana gelir.

(53)

sağaltımda kullanılan gazlar

 Yüksek rakımlarda da havanın normal

değerlerde (% 20.95) oksijen içermemesi nedeni ile hipoksi belirtileri görülür.

 Oksijen klinikte sağaltıcı olarak hipoksi

belirtilerini tersine çevirmek amacı ile kullanılır.

53-55

(54)

sağaltımda kullanılan gazlar

 Hipoksi başlıca dört çeşittir:

Hipoksik hipoksi: Tenefüs edilen havada oksijen azlığı

Anemik hipoksi: Kanın oksijen taşıma kapasitesinin düşmesine bağlı

İskemik hipoksi: Dolaşım yetmezliğine bağlı

Histotoksik hipoksi: Dokularda oksidatif fosforilasyonda görevli enzimlerin

bozukuğunda (CO zehirlenmesi)

(55)

sağaltımda kullanılan gazlar

 Hiperbarik oksijen uygulanması:

Normal atmosferik basıncın üzerinde ve 3 atm basıncı açmayan basınçlarla oksijen

uygulamasıdır.

CO zehirlenmesinde tavsiye edilir.

Ayrıca insanlarda barbitürat zehirlenmesi, tetanoz, gazlı gangren ve anaerobik diğer etken hastalıklarında kullanılabilir.

55-55