: Dr. Murat ATEŞ. Ölçme Değerlendirme Uzmanı : Hasan PEKTAŞ. : Ekoyay Eğitim Yayıncılık, Matbaacılık - Ankara Sertifika No: 19777

(1)

Dr. Metin OKTAY Dr. Serdar DERMAN

T R K E D E B Ü Y A T I

ORTAÚRETÜM

11 ^. ^SÝnÝf

Mill EÛitim BakanlÝÛÝ Talim ve Terbiye Kurulunun 14.06.2011 tarih ve 74 sayÝlÝ kurul kararÝ ile 2012-2013 Ûretim yÝlÝndan itibaren 5 (beß) yÝl

sre ile Ders KitabÝ olarak kabul edilmißtir.

(2)

Editör : Dr. Murat ATEŞ

Dil Uzmanı : Mustafa BEKTAŞ

Görsel Tasarımcı : Hüseyin Turhan SOLAK

Program Geliştirme Uzmanı : Doç. Dr. Ali Murat SÜNBÜL Ölçme Değerlendirme Uzmanı : Hasan PEKTAŞ

Rehberlik ve Gelişme Uzmanı : Yıldız TANRIVER

Baskı : Ekoyay Eğitim Yayıncılık,

Matbaacılık - Ankara 2016 yayımlanamaz.

Sertifika No: 19777

(3)

.RUNPDV|QPH]EX÷DIDNODUGD\]HQDOVDQFDN

6|QPHGHQ\XUGXPXQVWQGHWWHQHQVRQRFDN

2EHQLPPLOOHWLPLQ\ÔOGÔ]ÔGÔUSDUOD\DFDN

2EHQLPGLUREHQLPPLOOHWLPLQGLUDQFDN

dDWPDNXUEDQROD\ÔPoHKUHQLH\QD]OÔKLOkO

.DKUDPDQÔUNÔPDELUJO1HEX÷LGGHWEXFHOkO"

6DQDROPD]G|NOHQNDQODUÔPÔ]VRQUDKHOkO

+DNNÔGÔU+DNN¶DWDSDQPLOOHWLPLQLVWLNOkO

%HQH]HOGHQEHULGLUKU\D÷DGÔPKU\D÷DUÔP

+DQJLoÔOJÔQEDQD]LQFLUYXUDFDNPÔ÷"öD÷DUÔP

.NUHPL÷VHOJLEL\LPEHQGLPLoLôQHUD÷DUÔP

<ÔUWDUÔPGDôODUÔHQJLQOHUHVÔôPDPWD÷DUÔP

*DUEÔQkIkNÔQÔVDUPÔ÷VDoHOLN]ÔUKOÔGXYDU

%HQLPLPDQGROXJ|ôVPJLELVHUKDGGLPYDU

8OXVXQNRUNPD1DVÔOE|\OHELULPDQÔERôDU

0HGHQL\\HWGHGLôLQWHNGL÷LNDOPÔ÷FDQDYDU"

$UNDGD÷\XUGXPDDOoDNODUÔXôUDWPDVDNÔQ

6LSHUHWJ|YGHQLGXUVXQEXKD\kVÔ]FDDNÔQ

'RôDFDNWÔUVDQDYD¶GHWWLôLJQOHU+DNN¶ÔQ

.LPELOLUEHONL\DUÔQEHONL\DUÔQGDQGD\DNÔQ

%DVWÔôÔQ\HUOHULWRSUDNGL\HUHNJHoPHWDQÔ

'÷QDOWÔQGDNLELQOHUFHNHIHQVL]\DWDQÔ

6HQ÷HKLWRôOXVXQLQFLWPH\D]ÔNWÔUDWDQÔ

9HUPHGQ\DODUÔDOVDQGDEXFHQQHWYDWDQÔ

.LPEXFHQQHWYDWDQÔQXôUXQDROPD]NLIHGD"

öKHGDIÔ÷NÔUDFDNWRSUDôÔVÔNVDQ÷KHGD

&kQÔFkQkQÔEWQYDUÔPÔDOVÔQGD+XGD

(WPHVLQWHNYDWDQÔPGDQEHQLGQ\DGDFGD

5XKXPXQVHQGHQüOkKv÷XGXUDQFDNHPHOL

'HôPHVLQPDEHGLPLQJ|ôVQHQkPDKUHPHOL

%XH]DQODUNL÷HKDGHWOHULGLQLQWHPHOL

(EHGv\XUGXPXQVWQGHEHQLPLQOHPHOL

2]DPDQYHFGLOHELQVHFGHHGHUYDUVDWD÷ÔP

+HUFHUvKDPGDQüOkKvER÷DQÔSNDQOÔ\D÷ÔP

)Ô÷NÔUÔUUXKÔPFHUUHWJLEL\HUGHQQD¶÷ÔP

2]DPDQ\NVHOHUHNDU÷DGHôHUEHONLED÷ÔP

'DOJDODQVHQGH÷DIDNODUJLELH\÷DQOÔKLOkO

2OVXQDUWÔNG|NOHQNDQODUÔPÔQKHSVLKHOkO

(EHGL\\HQVDQD\RNÔUNÔPD\RNL]PLKOkO

+DNNÔGÔUKU\D÷DPÔ÷ED\UDôÔPÔQKUUL\\HW

+DNNÔGÔU+DNN¶DWDSDQPLOOHWLPLQLVWLNOkO

0HKPHWÅNLI(UVR\

(4)

(\7UNJHQoOLïL%LULQFLYD]LIHQ7UNLVWLNOkOLQL7UN&XPKXUL\HWLQL

LOHOHEHWPXKDID]DYHPGDIDDHWPHNWLU

0HYFXGL\HWLQLQ YH LVWLNEDOLQLQ \HJkQH WHPHOL EXGXU %X WHPHO

VHQLQHQNÔ\PHWOLKD]LQHQGLUóVWLNEDOGHGDKLVHQLEXKD]LQHGHQPDKUXP

HWPHNLVWH\HFHNGkKLOvYHKkULFvEHGKDKODUÔQRODFDNWÔU%LUJQLVWLNOkOYH

FXPKXUL\HWL PGDIDD PHFEXUL\HWLQH GñHUVHQ YD]LIH\H DWÔOPDN LoLQ

LoLQGH EXOXQDFDïÔQ YD]L\HWLQ LPNkQ YH ñHUDLWLQL GñQPH\HFHNVLQ %X

LPNkQYHñHUDLWoRNQDPVDLWELUPDKL\HWWHWH]DKUHGHELOLUóVWLNOkOYH

FXPKXUL\HWLQHNDVWHGHFHNGñPDQODUEWQGQ\DGDHPVDOLJ|UOPH - PLñ ELU JDOLEL\HWLQ PPHVVLOL RODELOLUOHU &HEUHQ YH KLOH LOH D]L] YDWDQÔQ

EWQNDOHOHUL]DSWHGLOPLñEWQWHUVDQHOHULQHJLULOPLñEWQRUGXODUÔ

GDïÔWÔOPÔñYHPHPOHNHWLQKHUN|ñHVLELOILLOLñJDOHGLOPLñRODELOLU%WQEX

ñHUDLWWHQGDKDHOvPYHGDKDYDKLPROPDN]HUHPHPOHNHWLQGkKLOLQGH

LNWLGDUDVDKLSRODQODUJDIOHWYHGDOkOHWYHKDWWkKÔ\DQHWLoLQGHEXOXQDELOLU - OHU +DWWk EX LNWLGDU VDKLSOHUL ñDKVv PHQIDDWOHULQL PVWHYOvOHULQ VL\DVv

HPHOOHUL\OHWHYKLWHGHELOLUOHU0LOOHWIDNUX]DUXUHWLoLQGHKDUDSYHEvWDS

GñPñRODELOLU

(\7UNLVWLNEDOLQLQHYOkGÔóñWHEXDKYDOYHñHUDLWLoLQGHGDKLYD]L - IHQ7UNLVWLNOkOYHFXPKXUL\HWLQLNXUWDUPDNWÔU0XKWDoROGXïXQNXGUHW

GDPDUODUÔQGDNLDVLONDQGDPHYFXWWXU

0XVWDID.HPDO$WDWUN

(5)

1881 Ð 1938

(6)

TANITIM ŞEMASI ...8

1. ÜNİ TE BATI TESİRİNDEKİ TÜRK EDEBİYATINA GİRİŞ (YENİLEŞME DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI)

...10

YE Nİ LEŞ ME DÖ NE Mİ ...11

ÜNİ TE DE ĞER LEN DİR ME Sİ ...16

2. ÜNİ TE TAN Zİ MAT DÖ NE Mİ EDE Bİ YA TI (1860–1896)

...18

1. TAN Zİ MAT DÖ NE Mİ EDE Bİ YA TININ OLU ŞU MU ...19

2. ÖĞ RE Tİ Cİ ME TİN LER ...27

3. COŞ KU VE HE YE CA NI Dİ LE GE Tİ REN ME TİN LER (Şİ İR) ...36

4. OLAY ÇEV RE SİN DE OLU ŞAN EDEBÎ ME TİN LER...46

4. a. An lat ma ya Bağ lı Ede bî Me tin ler (Ro man, Hikâye) ...46

4. b. Gös ter me ye Bağ lı Ede bî Me tin ler (Ti yat ro Metinleri)...58

5. TAN Zİ MAT DÖ NE Mİ EDE Bİ YA TININ GE NEL ÖZEL LİK LE Rİ ...71

3. ÜNİ TE SER VE Tİ FÜ NUN EDE Bİ YA TI (EDE Bİ YA TI CE Dİ DE) (1896-1901) VE FEC RİA Tİ TOP LU LU ĞU (1909-1912)

...77

1. SER VE Tİ FÜ NUN EDE Bİ YA TININ OLU ŞU MU...78

3. COŞ KU VE HE YE CA NI Dİ LE GE Tİ REN ME TİN LER (Şİ İR) VE MEN SUR Şİ İR ...96

3. a. Şi ir ...96

3. b. Men sur Şi ir...107

4. a. An lat ma ya Bağ lı Ede bî Me tin ler (Hikâye) ...110

4. b. An lat ma ya Bağ lı Ede bî Me tin ler (Roman) ...115

5. SER VETİFÜNUN EDE Bİ YA TININ GE NEL ÖZEL LİK LE Rİ ...127

FEC RİA Tİ TOP LU LU ĞU (1909–1912) ...130

Fec ria ti Şi i ri ...135

(7)

MİLLÎ EDE Bİ YAT DÖ NE Mİ (1911-1923)

...141

1. MİLLÎ EDE Bİ YAT DÖ NE MİNİN OLU ŞU MU ...142

3. COŞ KU VE HE YE CA NI Dİ LE GE Tİ REN ME TİN LER (Şİ İR)...164

3. a. Sa de Dil ve He ce Öl çü süy le Ya zıl mış Şi ir ...169

3. b. Saf (Öz) Şi ir ...173

3. c. Hal kın Ya şa yış Tar zı nı ve De ğer le ri ni An la tan Man zu me ler ...178

3. d. Mil lî Ede bi yat Dö ne mi Şi i rinin Özellikleri ...181

4. 1. An lat ma ya Bağ lı Ede bî Me tin ler...183

4. 1. a. Hi kâ ye ...183

4. 1. b. Ro man ...194

4. 1. c. Millî Edebiyat Dönemi An lat ma ya Bağ lı Ede bî Eserlerin Özellikleri ...200

4. 2. Gös ter me ye Bağ lı Ede bî Me tin ler ...202

5. MİLLÎ EDE Bİ YAT DÖ NE Mİ NİN GE NEL ÖZEL LİK LE Rİ ...208

PROJE ÇALIŞMASI ...213

PROJE DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ ...214

ÖZ DEĞERLENDİRME FORMU ...214

TERİMLER VE KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ...215

KAY NAK ÇA ...217

TÜR Kİ YE HA Rİ TA SI...219

TÜRK DÜN YA SI HA Rİ TA SI ...220

(8)

Tanzimat Dönemi Edebiyatı (1860–1896)

36

HA ZIR LIK

◆9. s› n›f Türk ede bi ya t› ders ki ta b› n› z›n “Coﬂ ku ve He ye ca n› Di le Ge ti ren Me tin ler”

ad l› 2. üni te si nin “ﬁi ir ‹n ce le me Yön te mi” ko nu su nu göz den ge çi ri niz.

◆10. s› n›f Türk Ede bi ya t› ders ki ta b› n› z›n “‹s lam Uy gar l› €› Çev re sin de Ge li flen Türk Ede bi ya t›” ad l› 3. üni te si nin “Di van fii i ri” ko nu su nu göz den ge çi re rek ga zel ve ka si de na z›m bi çim le ri nin fle kil ve içe rik özel lik le ri ni ha t›r la y› n›z.

◆Na m›k Ke mal ile Ab dül hak Ha mit Tar han’ın ha ya t›, eser le ri ve ede bî gö rüﬂ le ri hak k›n da bir araﬂ t›r ma ya pa rak el de et ti €i niz bul gu la r› def te ri ni ze ya z› n›z.

◆“Kla sisizm” ve “ro man tizm” ak›m la r› n›n özel lik le ri hak k›n da bir araﬂ t›r ma ya p› n›z.

◆Avrupa’daki “Ay d›n lan ma Dö ne mi”nin özel lik le ri ni araﬂ t› r› n›z.

◆Şairlerin sosyal konularla ilgili eleştirilerini şiirler aracılığıyla ifade etmeleri şiirin hangi cephesini ortaya koymaktadır?

ÜNCELEME

3. COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR)

Ziya Paﬂa (1829-1880) Gü nü müz Türk çe siy le

“Kü für di ya r›” de ni len Ba t› ’y›, Av ru pa’y› gez dim ve ora da bel de ler, kâ fla ne ler ya ni mü kem me li yet, seç kin gü zel lik ler gör düm; di €er ta raf tan ‹s lam ül ke le ri nin bu lun du €u Do €u ’yu da do lafl t›m ve ora da ise hep vi ra ne - ler, pe ri flan l›k gör düm.

Bir za man lar ben de Dâ rüﬂ ﬂi fa ya ni ak›l has ta ne si du ru mun da ki Ba b›â li’de, Hü kû met ’te bu lun dum ve ora - da, ak l›n tem sil ci si ün lü fi lo zof Ef la tun’u bi le be €en me yen bir y› €›n za val l› in san gör düm.

Bir çok mec lis ler, fla rap lar, iç ki içi len yer ler gör müfl ol ma ma ra€ men hiç bir yer de, mey ha ne kö fle sin de ki hu - zu ru mut lu lu €u bu la ma d›m git ti.

Ad› na “ci han” de ni len in san la r›n kat le dil di €i bir ye re yo lum düﬂ tü; ora da “Hü kû met” ad› ve ri len bir y› €›n sal - ha ne (kat let me, in san la r› öl dü rüp yok et me ye ri) gör düm.

Zi ya, hiç bir mih net, ezi yet, s› k›n t› bu dün ya n›n key fi, da ha do€ ru su “Hü kû met” ka p› s›n da kal mak için çek - me ye de€ mez çün kü ben bu yer de faz la kal ma mak la bir lik te çok ﬂey ler gör düm, ö€ ren dim.

GA ZEL Di yâr-› küf rü gez dim bel de ler kâ flâ ne ler gör düm Do lafl t›m mülk-i ‹s lâ m› bü tün vî râ ne ler gör düm Bu lun dum ben da hi Dâ rü’fl-fli fâ-y› Bâb-› Âlî’de Fe lâ tun’u be €en mez an da çok dî vâ ne ler gör düm Hu zûr-› kû fle-i mey hâ ne yi ben gör me dim git di Ne mec lis ler ne sah bâ lar ne ifl ret-hâ ne ler gör düm Ci hân nâ m›n da ki bir mak tel-i âm’e yo lum düfl tü Hü kû met der ler an da bir ni ce sal hâ ne ler gör düm Zi yâ de€ mez hu mâ r› key fi ne mey hâ ne-i deh rin Bu ifl ret-geh te ben çok dur ma d›m am mâ ne ler gör düm

Zi ya Pa ﬂa

Tan zi mat fli i ri, ye ni ke li me le ri, in ce ve sa de sa mim i his le ri yük sek ve de €i flik ha yal le riy le es ki fli ir den ay r›l m›fl ye ni ça€ dafl bir ma hi yet ka zan m›fl t›r.

Agâh S›r r› LE VEND

Edebiyatla Düşünce, Sosyal ve Siyasi Hayatın İlişkisi

13

2. Et kin lik:Ha z›r la d› €› n›z “Os man l› Dev le ti’nin Ge ri le me Se bep le ri” ve “Os man l› Dev le ti’nde ki Ge ri le me yi Dur dur ma ya Yö ne lik Ted bir ler” ko nu lu ça l›fl ma la r› n› z› s› n›f ar ka dafl la r› n› za su nu nuz. Din - le di €i niz su num lar dan ve ta rih ders le rin den el de et ti €i niz bil gi lerden hareketle afla €› da ki yö ner ge - le ri uy gu la y› n›z.

a) Os man l› Dev le ti’nde sos yal, siyasi ve askerî dü ze nin bo zul ma sı nın se bep le ri ne ler dir?

b) Os man l› Dev le ti’nde ki ye ni leﬂ me ha re ket le ri nin han gi alan lar da öne ç›k t› €› n› ve dev le ti yö ne - ten ay d›n la r›n ni çin bu ye ni lik le ri is te dik le ri ni belirleyiniz.

c) As ke rî alan da ki ye ni leﬂ me ça ba la r›n dan is te ni len so nuç la r›n al› n›p al› na ma d› €› n› yo rum la y› n›z.

ç) Ye ni leﬂ me ha re ket le ri nin, ge ri le me nin bir se be bi mi yok sa so nu cu mu ol du €u nu tar t› ﬂ› n›z.

Ulaﬂ t› €› n›z so nuç la r› söz lü ola rak ifa de edi niz.

3. Et kin lik: Yan da ki şe kil de Os man lı Dev le ti’ni güç lü kı lan sos yal dü ze nin mer ke zi oto ri te çev re sin de na sıl şe kil len di ği gö - rül mek te dir. 17. yüz yıl or ta la rın dan iti ba ren bu ya pı nın bo - zul ma sı nın se bep le ri ni açık la yı nız.

1. ”Ha râ bât” ve “‹ler le yen Ba t›” ad l› me tin ler de Ba t› dü flün ce si nin, ya fla ma bi çi mi nin ve bi lim sel ça l›fl ma la r›n ör nek gös te ril me si ve mo del ola rak su nul ma s› n›n se bep le ri ni Zi ya Pa fla ile Sa dul lah Pa fla’n›n bir dö nem Av ru pa’da bu lun duk la r› n› dik ka te ala rak yo rum la y› n›z. Yo rum la rı nı zı söz lü ola - rak ifa de edi niz.

2. “‹ler le yen Ba t›” ad l› me tin de Sa dul lah Pa ﬂa’n›n Os man l› Dev le ti’nin ge ri le me si ne yö ne lik ola - rak han gi se bep le ri ile ri sür dü €ü nü açıklayınız.

3. Bu bö lüm de in ce le di €i niz me tin ler den, yap m›ﬂ ol du €u nuz et kin lik ten ve “Tan zi mat Fer ma - n›’n›n ilan edil me sü re ci ve içe ri €i” hak k›n da ki araﬂ t›r ma n›n so nuç la r›n dan ha re ket le Tan zi mat Fer - ma n›’n›n ilan edil me si ni ha z›r la yan se bep le ri def te ri ni ze ya z› n›z.

4. “Ha râ bât” ve “‹ler le yen Ba t›” ad l› me tin ler de eleﬂ ti ri len ge le nek sel Os man l› zih ni ye ti ne ait un - sur lar ile ör nek gös te ri len mo dern Ba t› zih ni ye ti ne ait un sur la r› be lir le ye rek aﬂa €› da ki tab lo ya ya z› n›z.

Tab lo da ki bul gu lar ›fl› €›n da Tan zi mat ön ce si (sko las tik) zih ni yet ile Tan zi mat’la bir lik te olufl tu rul ma - ya ça l› fl› lan (il mî) zih ni ye ti kar fl› lafl t› r› n›z. Ulaş tı ğı nız so nuç la rı mad de ler hâ lin de tah ta ya ya zı nız.

padißah askerler

ilim adamlarÝ zanaatÝlar halk

ge le nek sel Os man l› zih ni ye ti ne ait un sur lar mo dern Ba t› zih ni ye te ait un sur lar

Bu sü reç, ders için ge rek li olan mal - ze me nin be lir le ne rek is ten me si, in ce le ne - cek ko nu ve met ni sez di re cek so ru lar ya da et kin lik ler yo luy la ön bil gi le rin ha re ke - te ge çi ril me si ev re le ri ni kap sa mak ta dır.

Bu sü reç, öğ ren ci le rin eleş ti rel ve ya - ra tı cı dü şün me, ile ti şim kur ma, araş tır ma- sor gu la ma, prob lem çöz me, ka rar ver me, bil gi tek no lo ji le rin den ya rar lan ma, Türk çe - yi doğ ru, et ki li ve gü zel kul lan ma, sa nat ese rin den zevk al ma be ce ri le ri nin ge liş ti - ril me si amaç la rı na yö ne lik ola rak met nin ya pı, te ma, dil ve an la tım ba kım la rın dan çö züm len me si ni kap sar.

9 ve 10. sı nıf ta edin di ği niz bil gi - ler le iliş ki len dir me ler ya pıl mış tır.

Bu sü reç, öğ ren ci le rin der se et kin bir şe kil de ka tı - lım la rı nı sağ la mak ama cıy la ya pıl ma sı is te nen ders içi ve okul dı şı et kin lik le ri kap sar.

(9)

14 ANLAMA–YORUMLAMA

1. “Tak lit ile as l› n› unut ma / Mil li ye ti ni ha kîr tut ma.” di ze le rin den ha re ket le Zi ya Pa fla’n›n Ba t› l› - lafl ma an la y› fl› n› yo rum la y› n›z.

2. “‹ler le yen Ba t›” met ni ne gö re dö ne min Os man l› top lu mu ile Ba t› top lum la r› ara s›n da ki be lir gin fark l› l›k la r› be lir le yi niz. Or ta ya ç› kan so nuç la ra gö re Os man l› Dev le ti ’nin ge ri kal ma se bep le ri ni açık- layınız.

3. Afla €› da Os man l› Dev le ti ’nin XIX. yüz y›l da fark l› alan lar da ger çek lefl tir me ye ça l›fl t› €› ba z› ye - ni lik ler s› ra lan m›fl t›r. Bu ye ni lik le rin han gi alan la ra ait ol du €u nu be lir le ye rek afla €› da ki tab lo üze rin - de ki uy gun yer le re ya z› n›z. Tab lo da ki bil gi ler den ha re ket le bu ye ni lefl me ça ba la r› n›n is te ni len so - nuç la rı verip vermediğini tartışınız. Tar t›fl ma so nuç la r› n› söz lü ola rak ifa de edi niz.

• Di van’›n kal d› r› la rak ye ri ne na z›r l›k la r›n (ba kan l›k) ku rul ma s›

• 1864 Vi la yet Ni zam na me si ile ül ke nin san cak, ka za ve köy le re ay r›l ma s›

• Os man l› yurt ta ﬂ› olan her ke sin ka nun önün de eﬂit ol ma s›

• Dev let me mur la r› na fes, pan to lon ve ce ket giy me zo run lu lu €unun ge ti ril me si

• Gay ri müs lim le rin dev let me mu ru ol ma la r› n›n ve as ke rî okul la ra gir me le ri nin önü nün aç›l ma s›

• Her ke sin can, mal, ›rz ve na mus gü ven li €i nin dev let ga ran ti si al t›n da ol ma s›

• Ya ban c› la r› kü çük dü ﬂü re bi le cek ifa de le rin kul la n› m› n›n ya sak lan ma s›

• Ver gi sis te mi nin de €iﬂ ti ril me si ve her ke sin ge li ri ne gö re ver gi öde me si

• Ban ka la r›n ku rul ma s›

• Ka ra yo lu ve de mir yo lu ya p› m› na önem ve ril me si

• Or du nun k› ya fet ve ayak ka b› ih ti ya c› n›n gi de ril me si ama c›y la çe ﬂit li fab ri ka la r›n ku rul ma s›

• Ye ni çe ri or du su nun kal d› r›l ma s› ve fark l› isim ler de ye ni or du la r›n ku rul ma s›

• Av ru pa’ya ö€ ren ci gön de ril me si

• Res mî ve si vil ga ze te le rin ç› ka r›l ma s›

• ‹lk ve or ta de re ce li okul la r›n; t›p, mü hen dis lik, hu kuk gi bi fark l› alan lar da yük se kö€ re tim ku - rum la r› n›n aç›l ma s›

• Mah ke me le rin her ke se aç›k hâ le ge ti ril me si ve yar g› lan ma dan kim se ye ce za ve ril me me si

si ya si alan da ki ye ni lik ve ge liﬂ me ler

sos yal ha ya ta yö ne lik dü zen le me ler

eko no mi ala n›n da ki ye ni lik ler

as ke rî alan da ki ye ni lik ler

e€i tim ala n›n da ki ye ni lik ler

dü ﬂün ce ha ya t› n›n ge li ﬂi mi ne yö ne lik dü zen le me ler

4. Gü nü müz de de si ya si, sos yal, eko no mik, as ke rî alan lar da ve e€i tim ala n›n da Ba t› kay nak l› ne gi bi uy gu la ma ve ye ni lik le rin ya p›l d› €› n› tar t› ﬂ› n›z. Tar t›ﬂ ma so nuç la r› n› tah ta ya ya z› n›z.

A. Aﬂa €› da ki so ru la r› söz lü ola rak ce vap la y› n›z.

• Ede bi ya t›n sos yal ve si ya si ha yat la iliﬂ ki si ni, ör nek ler ve re rek aç›k la y› n›z.

• Ya y›n lan d›k la r› dö nem ler de ba z› ede bî eser le rin ya sak lan ma s› ve san sü re u€ ra ma s› ede bi ya t›n han gi alan lar la iliﬂ ki si ni or ta ya ko yar?

• Ye ni leﬂ me Dö ne min de Os man l› Dev le ti’ni et ki le yen fi kir ak›m la r› han gi le ri dir?

• Os man l› Dev le ti’nde ki ye ni leﬂ me ha re ket le ri ni ha z›r la yan se bep ler ne ler dir? Bu ye ni leﬂ me ha re - ket le ri nin ede bi ya t› na s›l et ki le di €i ni aç›k la y› n›z.

B. Aﬂa €› da ki cüm le ler de boﬂ b› ra k› lan yer le ri uy gun ifa de ler le dol du ru nuz.

• Bir dö nem de ki sos yal, si ya si, ida ri, ad li, as ke rî, di nî güç le rin, si vil top lum ör güt le ri nin, ti ca ri ha - ya t›n, e€i tim et kin lik le ri nin bir lik te oluﬂ tur duk la r› or tam ve bun la r›n hiç bi ri ne in dir ge ne me yen duy gu, an la y›ﬂ ve zevk bü tü nü ne ……….. de nir.

• Tan zi mat Fer ma n› pa di ﬂah ……….. dö ne min de ……….. ta ra f›n dan ha z›r - la na rak …………. y› l›n da ilan edil miﬂ tir.

• Os man l› Dev le ti ’nin Ba t› ’da bü yük çap ta top rak kay bet ti €i ilk ant laﬂ ma olan ………...…

………. Os man l› Dev le ti’n de ki ye ni leﬂ me sü re ci nin baﬂ lan g› c› ka bul edi lir.

C. Aﬂa €› da ki cüm le le rin so nu na yar g› lar do€ ru ise “D”, yan l›ﬂ ise “Y” ya z› n›z.

• Kur ma ca ol ma s› se be biy le ede bî ese rin ger çek ha yat la hiç bir il gi si yok tur. ( )

• Ede bi yat, ev re ni, ta bia t›, in sa n› an la t›r ve ya ﬂam dan bes le nen bir sa nat ko lu dur. Bu yö nüy le de in sa n› il gi len di ren her ﬂey ede bi yat la il gi li dir. ( )

• Fel se fe de, sos yo lo ji de ve psi ko lo ji de so yut ola rak di le ge ti ri len dü ﬂün ce ler ede bî

eser ler de in san ya flan t› s›y la bir le fle rek so mut la fl›r. ( )

• Os man l› Dev le ti’nde ki ye ni lefl me ha re ket le ri ka muo yu bas k› s›y la bafl la m›fl t›r. ( )

• Ye ni lefl me ha re ket le ri sü re cin de Ba t›’dan Os man l› top lu mu na gi ren fi kir ak›m la r› dev let ida re ci le ri ni, as ker s› n› f› n› et ki le mifl an cak ede bi yat çev re le rin de et ki li ol ma m›fl t›r. ( )

Ç. Aﬂa €› da ki çok tan seç me li so ru la r›n doğru cevaplarını işaretleyiniz.

1. Aﬂa €› da ki ler den han gi si Tan zi mat Dö ne mi ye ni leﬂ me ha re ket le ri nin özel lik le rin den bi ri de €il dir?

A) Top rak ka y›p la r› se be biy le as ke rî alan da ki ye ni leﬂ me ça ba la r› n›n öne ç›k ma s›

B) Av ru pa se vi ye si nin ya ka la na bil me si ama c›y la mo dern e€i tim ku rum la r› n›n aç›l ma s›

C) Hal k›n ye ni leﬂ me için yö ne ti me bas k› yap ma s›

D) Hu kuk ala n›n da Ba t› l› norm la r›n ka bul edil me ye baﬂ lan ma s›

E) ‹s tan bul’da Be yo€ lu çev re sin de Ba t› l› bir ha yat tar z› n›n hü küm sür me ye baﬂ la ma s›

2. Aﬂa €› da ki ta ri hî olay lar dan han gi si Tan zi mat Ede bi ya t› n›n olu ﬂu mu nu ha z›r la yan et ken ler - den bi ri de €ildir?

A) Av ru pa’da dai mi el çi lik le rin açıl ma sı B) Tan zi mat Fer ma nı’nın ila nı C) Is la hat Fer ma nı’nın ila nı D) Mat baa nın ku rul ma sı E) Pat ro na Ha lil ayak lan ma sı

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RMES‹

16 Edebiyatla Düşünce, Sosyal ve Siyasi Hayatın İlişkisi

15 A. Aﬂa €› da ki so ru la r› söz lü ola rak ce vap la y› n›z.

• Tan zi mat Fer ma n›’n›n ilan edil me sebeplerini aç›k la y› n›z.

• Tan zi mat’la bir lik te Ba t› dü flün ce si ne, ya fla ma bi çi mi ne ve Ba t› ’da ger çek lefl ti ri len bi lim sel ge lifl me le re il gi du yul ma s› n›n sebeplerini aç›k la y› n›z.

• Tan zi mat ön ce si zih ni yet ile Tan zi mat son ra s› zih ni yet ara s›n da ne gi bi fark l› l›k lar var d›r?

B. Aﬂa €› da ki cüm le le rin so nu na yar g› lar do€ ru ise “D”, yan l›ﬂ ise “Y” ya z› n›z.

• Os man lı Dev le ti’nin son dö nem le rin de or du dü ze ni nin bo zul ma sı, dev let ya pı sın da ki

çö zül me nin en te mel se be bi dir. ( )

• Os man l› Dev le ti’ni yö ne ten ler dev le ti ayak ta tut mak için yö ne tim ala n›n da, e€i tim ha ya t›n da ve as ke rî sis tem de de €i ﬂik lik yap mak zo run da kal m›ﬂ lar d›r. ( )

• Ba t› ’y› ya k›n dan ta n› yan Tan zi mat Dö ne mi ya zar la r›, Ba t› ’da ki ha ya ta, sos yal ya p› ya, hu kuk an la y› fl› na ve e€i tim dü ze ni ne kar fl› ç›k m›fl lar d›r. ( )

C. Aﬂa €› da ki çok tan seç me li so ru la r›n doğru cevaplarını işaretleyiniz.

1. Os man lı top lu mun da XIX. yüz yı la ka dar, hal kın si ya si dü şün ce le ri ni yön len di ren önem li ge - liş me ler ol ma mış tır.

Bu du rum aﬂa €› da ki ler den han gi si ni en gel le miﬂ tir?

A) Ge le nek ve gö re nek le rin gü cü nü ko ru ma sı nı B) Din ile dev let iş le ri nin bir lik te yü rü tül me si ni C) Yö ne ten ler ile halk ara sın da kül tür far kı oluş ma sı nı D) Hal kın yö ne ti me bağ lı lı ğı nın sür me si ni E) De mok ra si an la yı şı nın ge liş me si ni

ÖSS - 1994 2. II. Mah mut’tan iti ba ren, Os man l› ül ke sin de Av ru pa usu lün de e€i tim gö ren ay d›n bir s› n›f ye - tifl mifl tir. Bu s› n›f fla h›s la ra gö re de vam l› de €i flen bir yö ne tim ye ri ne, hu ku ka da ya l›, ku rum la r›

olan ye ni bir yö ne ti min ku rul ma s› için ça l›ﬂ m›ﬂ t›r.

Bu du ru ma gö re Os man l› ay d›n la r› n›n ulaﬂ mak is te di €i amaç aﬂa €› da ki ler den han gi - si dir?

A) Os man l› top lu mun da ulus bi lin ci ni yer lefl tir mek B) Ö€ re tim sis te min de iki li €i kal d›r mak C) Ve ra set sis te mi ni de €ifl tir mek D) Ge le nek ve gö re nek le ri sür dür mek E) Ege men lik an la y› fl› n› de €ifl tir mek

ÖSS - 1995 ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME

O KU- Y OR U M Felâtun Bey ile Râk›m Efendi - Ahmet Mithat Efendi (Bu eseri önümüzdeki haftalarda derste iﬂleyeceksiniz.)

tur duk la rı or ga nik bir li ğin an lam de - ğe ri ile bu an la mın oluş ma sı nı sağ la - yan öge ler ara sın da ki iliş ki be lir le nir.

Bu sü reç, üni te de ki ko nu la rın ta ma mı ile il - gi li fark lı tür ler de ki so ru la rı kap sa mak ta dır.

Bu sü reç, öğ re ni len bil gi nin ne de re ce öğ re nil - di ği nin ve kul la nıl ma ya ha zır hâ le ge lip gel me di ği nin be lir len me si ama cıy la fark lı tip ler de ki so ru lar la oluş - tu rul muş tur. Ay rı ca bu sü reç te ka za nım lar la bi re bir ör tü şen geç miş yıl la ra ait Öğ ren ci Seç me ve Yer leş - tir me Sı na vı so ru la rı na da yer ve ril miş tir.

Bu bö lüm; öğ ren ci le re oku ma sev gi si ve alış - kan lı ğı ka zan dır mak, öğ ren ci le ri Mil lî Eği tim Ba kan lı - ğın ca oluş tu ru lan “Li se ler için 100 Eser” lis te sin de yer alan eser le re yön len dir mek, öğ ren ci le ri ders ki ta - bı içe ri sin de me tin ola rak bir kıs mı nı in ce le dik le ri ese rin ta ma mı nı oku ma la rı nı teş vik et mek ama cıy la tav si ye edi len eser le rin yer al dı ğı bö lüm dür.

(10)

1. NÜTE

BATI TESÜRÜNDEKÜ

TRK EDEBÜYATINA GÜRÜÞ

(YENÜLEÞME DNEMÜ TRK EDEBÜYATI)

(11)

HA ZIR LIK

1. Et kin lik:2 gru ba ay r› l› n›z. “Os man l› Dev le ti’nin Ge ri le me Se bep le ri” ve “Os man l› Dev le - ti’nde ki Ge ri le me yi Dur dur ma ya Yö ne lik Ted bir ler” ko nularını paylaşınız, bu konuda bir araﬂ - t›r ma yap ınız. El de edi len bil gi le ri bir su num hâ li ne ge ti ri niz.

◆ Tan zi mat Fer ma n›’n›n ilan edil me sü re ci ve içe ri €i hak k›n da bir araﬂ t›r ma ya p› n›z.

◆ Si ze gö re top lum lar ne den de ğiş me ve ye ni leş me ih ti ya cı du yar lar?

◆ Ya şa dı ğı nız top lum da ne le rin değişmesini ve yenileşmesini istiyorsunuz? Niçin?

ÜNCELEME YENİLEŞME DÖNEMİ

Günümüz Türkçesiyle Dünyay› anlamak istersen Avrupa lisan›n› ö€renmelisin.

Orada (Avrupa’da) fen bilimleri ilerlemiﬂtir, Bunlar› ö€renmekten geri durma!

Oradaki fen bilimlerini bilmek gerek, Tutuculu€u ve çılgınlığı terk et!

Kiﬂi onsuz tam ﬂair olmaz

Bir kimse yabanc› dil ö€renmekle kâfir olmaz

Onlar› çokça tercüme et, Milletin onlardan yararlans›n.

(Avrupal›lar›n) fiiirlerine de dikkat et, Onlarda (bu fliirlerde) güzellik baflkad›r.

Bilimleri ve sanayiyi ele geçir, Gösteriﬂ ve ay›plamay› terk eyle!

(Baﬂkalar›n›) taklit ederek asl›n› unutma, Milliyetini küçük görme!

HA RÂ BÂT

...

‹s ter isen an la mak ci hâ n›

Ö€ ren me li Av ru pa li sâ n›

Et mifl ora da fü nûn te rak kî Tah sîl den ey le me te vak kî Bil mek ge rek an da ki fü nû nu, Terk ey le ta’as sub u cü nû nu An s›z ki fli tâm flâ’ir ol maz Bir kim se li sân la kâ fir ol maz ...

K›l ter ce me an la r› zi yâ de Tâ mil le tin ede is ti fâ de Eﬂ’ar› na hem de ey le dik kat An lar da da baﬂ ka d›r fe sâ hat ...

Ahz ey le sa nâ yi’ ü ulû mun Terk ey le ze mâ’im ü rü sû mun Tak lit ile as l› n› unut ma Mil li ye ti ni ha kîr tut ma

... Zi ya Pa ﬂa

Batı Tesirindeki Türk Edebiyatına Giriş (Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı)

1. ÜN‹TE

(12)

Paris’ten genel bir görünüm (19. yüzy›l sonlar›) ‹stanbul - Üsküdar Meydan› (19. yüzy›l sonlar›)

‹LER LE YEN BA TI

Av ru pa’da ulu sal ege men lik ve hal k›n ya fla ma ko lay l› €› n› sa€ la yan flah si te fleb büs ler öy le par - lak so nuç lar mey da na getir mifl tir ki in san bu na hay ran ka l›r.

Ben de rim ki bir mem le ke tin sa de ce bü yük ve yük sek ya p› la r› bi le o mem le ke tin hür ri yet için de mi yok sa is tib dat al t›n da m› ya ﬂa d› €› n›n bi rer de li li ola bi lir.

Me se la Av ru pa’da bü yük bü yük ya p› lar gö rür sü nüz. Bun la r›n ne ol du €u nu sor du €u nuz za man

“Mil let Mec li si”, “Mil lî Ban ka”, “bil gi ve hü ner sa hip le ri nin mey da na ge tir miﬂ ol duk la r› en ye ni ta r›m alet le ri ser gi si”, “fi la n›n ti ca ret ha ne si”, “mil let ki tap l› €›”, “ulu sal mü ze”, “dev let ti yat ro su” ol duk la r›

ce va b› n› al›r s› n›z. Bi zim mem le ket te ise bü yük ya p› la r›n ya hü kû met da ire si ya da bir ih ti flam l› sa - ray ol du €u nu gö rür sü nüz. Bu da gös te rir ki Av ru pa’da ege men lik mil let te bu lu nu yor. Bi zim mil le ti - miz ise flim di ye ka dar hü kû me tin a€›r eli ve bas k› s› al t›n da du ru yor du. Al lah’›n yar d› m›y la bun dan son ra Os man l› lar da ar t›k hür ri ye te da ya l› bir ka nun la ida re edi le cek, mem le ket le rin de ni ce ni ce ge - lifl me ler ve iler le me ler mey da na ge ti re cek ler dir.

fiu s› ra lar da zen gin li €in art ma s› n›n en bü yük ne den le rin den bi ri olan ti ca re tin ge rek Av ru pa’da ve ge rek bi zim mem le ket te, ne fle kil de ya p›l mak ta ol du €un dan da söz et mek is te rim. Evet, bu hu - sus ta Av ru pa l› lar la bi zim ara m›z da çok bü yük fark var d›r. Her fley den ön ce Frenk ler ge ce le ri ni gün - düz le re ka tar lar. Biz ler on sa at ça l› fl›r sak on lar on al t› sa at ça l› fl›r lar. Biz gün de on ku rufl ka zanç ile ye ti nir sek on lar yir mi ku rufl la bi le ye tin mez ler. Biz de, me se la bir ku mafl ç› dük kâ n› na gi rer si niz. Üç dört çe flit ku mafl to pu in dir tir si niz. On la r› al ma y›p da bir be flin ci yi is te ye cek ol sa n›z dük kân c› da bir hofl nut suz luk be lir ti si gö rür sü nüz. ‹fl al t›n c› ya ge lin ce o hofl nut suz luk si zi hor la ma ya ka dar va r›r.

Ye din ci de ise he rif si zi âde ta azar lar. Av ru pa’da ise dük kân c› lar müfl te ri ye çok iyi dav ra n›r lar ve bel - ki dük kân da ki bü tün mal la r›, son de re ce ter bi ye li bir dav ra n›fl la, önü nü ze dö ker ler de yi ne kü çük bir kafl ça t›k l› €› bi le gös ter mez ler. So nun da da si zi mah cup edip üç befl, her ne ise bir al›fl ve rifl le ka - p› ya ka dar da u€ur lar lar. Ak l› ma gel mifl ken flu nu da an la ta y›m:

On befl on al t› ya fl›n day d›m. Ki tap oku ma ya me ra k›m faz la ol du €un dan, sa haf lar çar fl› s› na s›k - ça gi der dim. Bir gün yi ne git tim. Bir sa haf tan iki üç cilt ki tap sa t›n al d›m. Çar fl› n›n Be ya z›t ta ra f›n - da ki ka p› s›n dan ç› k›p gi der ken al mak is te di €im hâl de na s›l sa unut mufl ol du €um bir ki tap ak l› ma gel di. Dön düm, tek rar o sa ha f›n dük kâ n› na var d›m. La kin bir çey rek ön ce aç›k bu lu nan dük kâ n›n ka pan m›fl ol du €u nu gö rüp fla fl›r d›m kal d›m. Ya n›n da ki dük kân sa hi bin den sor dum. Adam ca €›z ba - na de di ki: “Ak flam la ra ka dar bek le ye cek de €il ya; Al lah be re ket ver sin, bu gün kü ka zan c› n› yap t›.

Dük kâ n› n› ka pa d›, evi ne git ti...”

Sa de ce bu mi sal bi le biz le rin ça l›ﬂ ma an la y› ﬂ› m›z ile on la r›n ki ara s›n da bu lu nan bü yük far k› gös - ter me ye ye ter li dir.

Sa dul lah Pa ﬂa Şemsettin Kutlu, Tanzimat Dönemi Türk Edebiyat› Antolojisi

(13)

2. Et kin lik: Ha z›r la d› €› n›z “Os man l› Dev le ti’nin Ge ri le me Se bep le ri” ve “Os man l› Dev le ti’nde ki Ge ri le me yi Dur dur ma ya Yö ne lik Ted bir ler” ko nu lu ça l›fl ma la r› n› z› s› n›f ar ka dafl la r› n› za su nu nuz. Din - le di €i niz su num lar dan ve ta rih ders le rin den el de et ti €i niz bil gi lerden hareketle afla €› da ki yö ner ge - le ri uy gu la y› n›z.