Antulolu Ajansimn 26 Kasim’da verdigi bir habere gore, diinyada kalp nakli ameliyatlannm sayist 93'ii geftniftir. Bu 93 kifinin 48’i olmiif btdu- miyor. Kastm’tn sorntna kadar yafamaya devam edenlerin saytst 45 idi.
% 50 civarmdaki bu ya$atma $anst, diinya doktorlarmi kalp nakli ameli- yatlartna devam igin tefvik etmektedir.
Kasim aytmn sonunda Tiirkiye’de de arka arkaya Dr. Kemal Bayezit va Docent Dr. Siyatni Ersek tarafmdan ger<;ekle$tirilen kalp nakli ameliyat- lart, iilkemizm admin da up diinyasinda yankilanmasma yol agmtstir.
22 Kasim sabehi, Ankara'de Yijksek ihtlsas Hastanestnde gergeklejtirilfrn bir kalp nakli, TUrki*
ye'de up alamnda ywt bir £iijir agmij bulunuyor.
BUtUn dUnyada yonkilen duyutan Dlkemizde bir heyecan defgasinm yoyilmasina yol agan bu am®- liyati bajaran Dr. Kemal Beyazit'i, 26 Kasim sa- bahinrn Hk saatlerinde baftodi^ operasyOHu lie Do¬
cent Dr. SiyomI Ersek izledi.
Ersek ogrencisi Beyazit'in ameliyalmdan dbM glin sonra, Turkiye'de iklncl kalp nakleden adorn oluyordu.
Her ikl nakli ameliyati da, eerrahl teknEk ba- kimdon mtikammel sonug vermekta benber kalp- lerln ifki 18 saot 8 dakika, Iklnclsi l»e 38 saat 52 dakika yofodiktan sonra durdular.
Gtiney Afrikalt Doklor Christian Barnard'm bir yil once ba^lam^i kafp noki I ferine Turkiye’de de tefebbgs edilmesi, konunun gejlttl a^ilardan elef- tirllmeslne ve tortlfjlmaufti veslle otdu.
Okuyuculanmizm hattrlayacagi uzere, BILIM ve TEKNIK, 4'tynci) ve 10‘uncu seyiJonnda, kalp naklE ve organ de§i$tiri|mesi konysgnu ale elan iki yazi yayinlamijti. By sayimizda da, Tlirkiye'de Ilk kalp naklini yapan Dr. Kemal Bayezit ile bu konuda Bilim ve Teknik adma yapilmtj bir ko- nusmoyt bulacaksmiz.
Bunun dijtnda iinltl bir blllm organi otan Scien¬
tific American Oergisi'nin Ekim 1968 sayisinda kalp hastahklon ve nakiMeriyle llglll olarak yaymlanmi}
bulunan bir yazirnn (evirlsini de derleme halinda sunmaktayii.
Bundar* bir yil kadar once 1967 yili sonlarmda 2 araltji 3 araliga ba§tayan gece. dunya ajarulari.
Guney Afrikada Groote Schuur Hastahaoeslnde Dr, Crtstian Neel I mg Barnard’m yoneltigi bir ekibin Ilk kalp nakli ameliyati no ba$ladi§mi blidlriyordu, Sabaha kar*i saot 2 15’de bajliyan bu amellyat 7.00'de son a erdigi zaman, Wash an sky adit 55 ya$- larmdski bir kalp hastasmm kalbl degiftlrilmif ve yerine 25 ya^lanndaki Dems Darvall adli geng kdin kalbl takilmtjii,
Bu Olay o tarihte btitun dunyada ve tip He¬
rn Ende bomba etkisl yarotti K^!p nakilleri ebedi hayatin mOjdecisi miydl ? O tarlhten bu yana bir yildon fazia zaman gegti. Uluslorarasi haber afans- fannin ve Anadolu A|ansmm 26 kasimda verdi^i Newyork mahregl! bir habere gdre dunyada yapilan kalp nakli emellyatlannm saytsi 93'U gegmljliK Bu 93 ki|inln 48‘j Fakat 45 Irvsantn ba?ka- si mn kalbl He yajsmakta olu^u, doktorlara yen!
ameliyatlara girifmekte cesaret kayna^i tejkll edE*
yordu.
2
Dr. Kernel Bayout imellyati hakktnda bllgf wl yw,
TURKiYE'DE BIR ONCU : DR. BAYEZIT
Kernel Bayezit, Turkiye'de katp nakli ameElyat- tan £i§nm a^iyor ve illkermzde Up alamnda bir oncu oiuyordu, Nitekim Or. Say&zit'Jn aftigi yol*
dan, dort gun sonra, Dogem Or, Siyaml Ersek de gegmijti.
Yuksek Ihtisas Hasiahanesi'nm KaEp ve GogOs Cerrahi Klini§i $efi clan Dr. Kernel Bayeiit He hos- tahana bajheklmi Dr. $emsi Ozdllek'En odasmda gorUftLik.
Mavi$ Karagaz acfl i Glume .mahkum blr kalp hasla$mt kurtarmak iizere kalp naktl ameliysti yup- maya karar veren ve bu karan cerrahi tekrtEk ba¬
te imdan ba^anya ulajuran Dr. Kemal Bayezit, 38 ya^mde karayagiz blr Up adamidir. ilk anda sem- pall yaratmasim biSen Bayezit yaldrzh, $atafath dav- ram Cardan kaginan blr fzlenim birakiyor ki$i 0$- tUnde,
Gorujmemizin bajmda, bazi gevrelerde ortaya at i fan ve ameliyata gftlge du^OrucG nitelEk le^jyan baza Iddlalara cevap verrnek geregini duyarak $u cUmlelerl sbylemekten kendtsini alamadi :
•Yeni yap Han bu cerrahiye te^ebbus etmek blr bay 11 slnlr sa§Eamli§im kab etliriyor.
Aslinda kalp osrrahtsl bugunku safhaya geldlk- tcn sonra kalp nakli de vartlan bu noktamn tablt blr sonucudur. GOnJuk galijmalanmizda birgok kalp hastasina higbl r$ey yapamamanJn devamli oEa*
rak sikinUsint gekryoruz. Hekim olarak hastalara hkbirjey yapamamak bizim igin bir fctfjyiik sikmti sebebidir Bu bakimdan d tiny a da kalp nakli amelk yetlarma baflanmasjyla agilert bu gFgirda menr'iEeke- timizdeki dlger cerrah arkadajlar ve ekip ve eklp*
mam tamam olan muesseseler gibi biz de gerekll butun Uazi rliklanmjzi yaprm^tik. Bu ameliyat bu- ti/n bu hazmtiklarm tabri bir sonucudur. Hastaha- nemiz yalnjz kaEp nakli mevzuunda de^if, karad-
§er ve bobrek nakfi konusunda da hazirhkhdir,*
OLUM NE ZAMAN KESlNLE^Ift ?
Dr. Beyazd'i bu sdzleri sdylemeye sevkeden neden, bazi gey-relerin verlci Erda! Yfldirrm'm lam anfamiyJa otmeden kalbinm g)kartldi§t iddlastydi.
^ok elkEsiz cfe olsa gorujme gunij bir aksam ga*
zeteslnin bu konuda ortaya atu^i iddia Bayezit'i uzrnu^ gbrOmjyordu. Kendisme bu iddia kar$t$inda(
Erdal Yitdmm'm 6ldu§unun nasd tesblt olundu-
§unu ve oliimbn tarn mint yepmasmin miimkun ctfup olmadi^ini sorduk. Dr. Bayezit bu kongda
^unlan sdyledi
«— Bu ameliyatlarda verlcinln bey in ve tenef- fUs *f $ tern ini n tamamen durmu* olmasi, deveran stsreminm durtnak uzere olmasj esastir. Deveran sis- teminEn de durdu^u an bgtun ^abalar katbin can- Idigtmn kaybolmamasi uzerEne teksif olunur, Has- tanin deveran ststemi de if las etmi^tir. Fakat eanh olan ^hayatlyeti bozulmamij olan) ketp durduktan sonra 10' 15 dakikalik devre ijin hendi iitlfode edilebitir durumdedir, Bu 15 dakika i^inde kalp deveran m taslsiyle veye koruyucu soldsyonEarle ye- niden beslenmeye ba^lamr.
Bizim vericinin solunum, kan deversm ve bey in sEstemi tamamen iffas etmijtl Bu durum rapo/La da tesbll edilmifttr, Bu iig sistemin bircten ifISsi olum demektir. 2aten bu sistemden herhangl birinin iflasi halinde digerleri de si ray la durur.*
*YENi KALP NAKLLLERj YARILACAKTIRh
Dr, Bayezit'a bu nakli ameliyatinm zamanim nasd se^tlgint, neden daha dncekt bir terlhte yap- madigmi veya daha sonraki blr zamant beklemedi- Qinl sordu^umuzda ju cevabi aldtk :
Mivif Ksragdz; Tiirlci- yt'de bifbunm kel- biyls 18 iial 3 dikika y«f*yan Mavif Karagoi kanrnm pihliUfmatt dnfenemediginden bldii.
i—AmeHyati $imdi yapmama [kl nokta muesslr oldg. Ekibln ve gerekli hazirliklarm tamamianmasi ve eerrahl ekibin daha fazEa antrene ©Irnasini bek- lemek. Yen I bir ck>n6r0n (veridnin) ancak $imdi bulunmuj olmasi. Alici olarak ilk bastamtz 5 ay once donor beklerken BEdtl. iklnd aha ise ancak bu zamana tesaduf
Dr. Bayezit bundan sonrasi Igln nakillere^ devam edecegml blldirirken joyle dlyordu :
a—Kalp nakfi ameliyati artik bir eerrahi teda*
vf merodu olarak kabgt adildlfline gore yeniden bbyle bir ameliyeti yapmamrz mukadderdlr. O gece amallyah yaparken iki kalp hastasi da bfr verid beklerken bidder, Sira beklerken BlenEerln *ayis», ameliyatta otenlerden fazla olacakhr.
Bundan sonra da kalbini ck^i^tirmeyl taleb edem ler olacaktir. $unu da beUrtmek isterlm kl, bu amelfyat bizim yapttglmtz diger a^ik kalp ametiyal- tarrndan daha farkb ve zor degrldir. Tabis her urns- (lyatm kendlne has farkh ve zor olan taraflan yok de^ildir*
COOLEY TEKNffii
Dr, Bayeril bu amehyaii AiTierika’Ii cerrah Dr.
Cooley teknigiyle yaplijmr balrrtmekte ve bu tek- nigi >6yle acikJamakradir
e—Slmdiyc kadar 10 tane kalp nakletmi; olan Dr. Cooley'in 7 vak’asi ya$amaktadtr. Y*pti£i Bind nakil ameliyatmda hastanm vOcudu kalbi reddet- mi£ ve bunun uzerine ikinci defa kalbl de§i|tirmi^
Mr Bu hasta da bidm vak'amizda oldugu gibi, amdiyat sonrost kompfikasyonundan 6Emu$tur.
Barnard cronor perfizyonu yapar. Venclnm kalp daman m iun'1 ufak bir akciger makinesi araaltgiy la hem so$utur hem besler. Bur de atriyum (kulak- fik) larm hirleftirmesini yaparken verlclnfn sol kufak^rgmdan bir par^a gkarir.
Cooley ise kalp damarim hf^blr jekilde gikanp akciger makinesiyle besleme ve sc^utma yapmaz, Sol kulafc^igj birle^tirirketi akd$erden gelen koplar damerlar isMkametinde H kesinttsi yaparak kulak-
a<;ar ve birlejtlrmeyl bu jekilde yapar.*
MAVRIN OLUM SEBEBi
Dr. Bayezit kalbini de^ijtirdifjl hastasi Mavij Karagtiz'un 61 um sebebinin ne oldugu sorusunu da fbyle cevaplendirdi:
■Mavlf Karagoz kalbinln ii( kapa^i ve adelesi bozuk olan bir hastaydu Buna ba$li olarak hastamn akc E§er ve karadgerinde de bozukluklar husule gef' mijti, Hastahanemizin kalp hastaliklan servisioden mU^terek yapti^imiz bir konsultasyon sonucunda k a rdlyovas killer Kalp Danw Cerrabisi Servisi'ne nakledllmiftl. Mavi$ zaman zaman 50k krltlk anlar ge^irlrdl. Naklin yapilaca^i gune kadar dahl ya>a- mij olmasi bliyOk ^anstir. U; kapak^ik bozuk ol- dii^u l^in kan deveram bozuktu. Karacigerdeki bo- zukfuk sebebiyle karnn prhtila^masi mekanizmaaim da a§ir bir deg'i^EkBk meydana gan’rmljtlr. Ellmiz- dekl Labaratuvar muayenderl hadisenm fibrmolo- ziz * pihtila?ma bozuklu^u -otdu§unu gbstermEjtlr, Sliratle bu hadiseye mam olucu US^Iar verllmljtir Fakat geee aaat 11 siralarmda kanm pihtHasmays ba^ladi§i mu^ahede edilmlftir. Karadger butun me
kantzmayi idare eder. Karadgerl sag I am olan klm*
selerde dahi bu durum gdzukdr. Bilhassa ciger, da- lak, prostat amellyatlan gibi rniidahalelerden ve b^i k kalp ameltyatiarmdan sonra dfa olur. HlimEzde 6nleyidr trasiiol ve amino kaprolk asEt deni Ten illg- lar vardir. Bu il&glar Mavl> l^in de kullamldi, Fib- rlro|en ve taze kan sdratle hastaya verilim? ve pihbla^ma yava$ yava^ diJzelmeye ba$lamT|ti. Fakat kisa idrede fails miktarda sitratli (kanm igln- de pihtilasmadan durmasina yarar) kanm verilmia 4
olmasi toksik tesir gostermij ve etraf damerlirm- Her cerreh) mUdahalanEn risk! w&rdir. En dakt devcramn bozulmasma yol asmi* ve hastanm b^k ctrnh' ™dl)hal* ™ biiyi/k risk! olan nasta- tansiyonu suratla rfusmeye ba?lami*tir. Saai 12'de !'5a Cerrahi mudahete buyudiikse haatanm deveran durmujtu. Mesaj la tekrar ^ali^irdtk. Fa- h*yatJ W* ° kadar kUytfk tehllk© vardir. Kaldi ki kat Ve 10 kala daha fazla ya$atmak miimkOn oi- biz her^n bir5ok b« tfP ™Udahale yapiyoruz. Bun- madi ve dldO.s larda vefiyat vermemiz de mukadderdlr Kalbin ra- hatsizl^i giderillnce karacigerdeki bozukluklar da AMEUYAT ED1LMESE YA$AR MIYDI ? ortadan kalkar, MavE* Karagdz'un de durum $ok agirdi. Ba^ke higblr fekilde tedavl $ansi yoktu. Her liter Istemez zihlnlere lakilan bEr soru, «Acaba an dimes! mumkun bir hestayd*. Karecigerrnde lb- Mav^ Karagdze kalp nakledilmeseydE esk) kalbiyle tiJa( olabllecegini dO$unmu>tuk. AmeHyatm ba*tan>
daha blr sure yajar miydi?s oluyor. Dr. Beyezit bu gianda mekanizmayi dOzeltici ilSslardan vermeye soruyu da joyle cevaplandirdi ; ba*lami$tik. Eger thtlfit dmasaydt an gzun siirede
ya^atmaya gay ret sarfederdtk.*
Mavif Karagdz'iin hasta kalbi ameliyattan sonra yillarca hiz- met eltigi gbvdeden aynldt. Fo- tograf, hasta kalbi gbsteriyor.
KALP NAKU NE SA&LAMAKTAD1R T
Kalp nakrllennin blumu ne bljiide onleyebilecegi ve ecetl ne kadar gariye ltebi1eee§i sorusunu da Dr, Bayezit *Syle cevaplandirdi :
aiieride doku uyu>maz|i$ina daha fazfa hakim olabElecck ila^lar buldugumuz zaman daha rahathkla hasta se^imini geni^letebrliriz. §imdi bizim hasta- lar $ok kisa surede olmesi mukadder olan klmie- lerden se^lliyor. $u an igin kelp nakliyle siireli bir omiir uzatma sdzkonusg oldugu igin hastalar bg ameliyattan olurse omdinti kisaltmi; olmiyalim is- tiyoruz, Bu sebebten sok a£ir hastalar, - ki bunlar 15-20 gun icertainde dleceklerdlr. - seglyoruz, Ame- llyat sonrasf Ihtllfttlar da agir oluyor,*
DOKU UYU^MAZUGI - KALBIN REDD I
Dunyada kalp nakHlerlnln bajanum simrh tu- tan ba^lica etken vucgdgn yeni kalbi reddermesi bir ba$ka deylmle doku uyu^mazhgidtr. Dr Bayeztt bu konuda da ^byle demekredir ■
<-—ElJmizde doku uygjmazliQmi giderecek kortlzon ve 6 - Merkaptoptirin de riveter) arasmdan Imuran adli bir lllg var Bunun dozunu iyi ayar- lamak igrenyie gzun sure hastalari hayatta turmek mumkundtir, KiSpekler iizerindekl deneyfer bung gostermektedir. Kbpeklarde bu ll&£ kgllanilmi^ ve bu kbpeklerin blr sene sonra do§um dah) yapmasi murnkun olmu^tur. Doku uyu^mazhgt bugun igln blr nisbette bu Ela^LarJa giderilmekLedir. Kanin be^
yaz hucrelerimn plazma gruplarinm antijen rolu oy- nadi§i ve bunlar Egin hususl il&clann bulzjnabilece^l umuluyor, Yakm blr gelecekte daha mOesilr lllg- lar bulunabilir. Ematoloji Labaratgvanmizda bu ko- nu Uzerinde gaU^malar devam ediyor.*
Godiis NAKLi
Son zamanEarda kalp naklinln yamsira gb^sun tamamen naklediiebi!ece£i konusunda bazt haberler yaymlanmiM1’ Dr. Bayeztt bu konudaki soruyu da fbyJe cevaplandirdi :
5
«-— Bu bir ameliyat jeklidfr. Nltekim Or. Coo¬
ley buna benzer bir ameliyat yepmijtir. Cooley'in yapti£i amehyatta hasten in akd$erinm atar da marl do^ujtan yoktu, Bu hastamn kalbiyle akcigerlerlnl birllkte
Ot^ent Dr. $tyami Er- Mk, ugrcncisi Bayezit'- tan do rt gun sonra TURKJYE'deki I kind kalp naklini y»p|j, Er*
lek'in taktjfti kalp dc 38 Mat 52 dakfka *•- liftilctan sonra durdu.
SON SOI
TOrkiye'de artik kalp nnkli emeliyatt ddnemi agitrmjtir. Dr. Bayezit ve Dr Ersek bu yen! done- mm onculeridirler. Nakil qperasyonlanndan sonra has talari n bellrti bir sGre yajadiktan sonra 51 mu*
olmalan bu vadide umutlan kirmamafidir.
NMeklm Dr. Bayezit bnumuzdeki gunlerde kalp nakli l$in yeni haberler bektenebifece^Ini bildirdtk- ten sonra sftzlerinf ?oyfe bilirmektedir :
«Ben bu iji cesaret meselesi olerak kabul et- miyorum, Operasyonun yuzde yuz ba$anli olduiju- na jahsen kaniyfm* Ameliyat sonrasi ihtillt her za- man olabillr. Bu bakimdan cerrahl sanati ram ola^
rak yerine getirdik.
Sundan sonra da kalp naJdi f^in se^ece^im hasta en a§ir durumda bglunanlardan bid olaoak*
hr. £Onkii bu bast alar kalbleri de^tlrMmedigF tak- dirde bekierken Slecekierdir.
Cerrahi pl^ntasyon tekni£i Kalledilmiptir. Arne- liyat sonrasi safhasmda redded Umeyl onleyacak ll^iarm ctkisi artti^i takdirda daha hafif vak’a- lara da el atmaya hak kazanmij olaoa§iz.
Kanantimca kalp nakli ameliyetlari agik kalp amellyatiarindan daha farkft de£ildir,»
Hastaliklan Ve Tedavi
^ekilleri
Diinyamn tamnmi$ bilim dergi- lerinden birisi olan Scientific Anicrican'tn ekim 1968 saytsw- du yaymianan kalp hastaliklan ve tedavi yolluriyla ilgili bir ya- ztyi a$agula sunuyoruz. Kalp na~
kiUerinin de tedavi usulleri ara- sum gircligi giiniimuzdc, kalp has talari geltynteleri ilgiyle izle- mektedir. Bn yaztda kalp hasta- liklarimn ayrinuh a^tklamasint ve bn konttda nwrak ettiginiz birqvk hususlart bnlacakstntz.
KORONER (KALP ATAR DAMARI) HASTALlfil AMEUYATLARI
Yaar) : Donald B. EFPLER
Koroner arter (kalp atar daman) hastahJjmin ameNyatja tedavi si Og ayri kademede olmaktadir : 1 — Kalp adalesi fgin kan ikmalT, 2 — Hasta atar damann tamirt, 3 — Hasta kalbln tamlrL
Kalp translantasyonu lie hayat kurtarma yolun- da gdstarilen gayret tip ilminin son ytllarda mo¬
dern Insan sihhatl i^in an tehlikelf uzuv olan kelp hastali^i Me daha aktlf bir mucadeleye girdi§ini gbstermcktedir,
Brr zamanlar tehlikeli ve Dstellk ehemmiyetstz Itlbar edllen dip kalp masajlari bugiin polisler, bek*
gller, ambulans gdrevlilerinm ve dl^er ilk yardim personehnfn normal ijlerinden olmujtur, Kalp Dre- rlnde ve atar damarlarde, bir nesiJ ewel herhangi
b
«-— Bu bir ameliyat jeklidfr. Nltekim Or. Coo¬
ley buna benzer bir ameliyat yepmijtir. Cooley'in yapti£i amehyatta hasten in akd$erinm atar da marl do^ujtan yoktu, Bu hastamn kalbiyle akcigerlerlnl birllkte
Ot^ent Dr. $tyami Er- Mk, ugrcncisi Bayezit'- tan do rt gun sonra TURKJYE'deki I kind kalp naklini y»p|j, Er*
lek'in taktjfti kalp dc 38 Mat 52 dakfka *•- liftilctan sonra durdu.
SON SOI
TOrkiye'de artik kalp nnkli emeliyatt ddnemi agitrmjtir. Dr. Bayezit ve Dr Ersek bu yen! done- mm onculeridirler. Nakil qperasyonlanndan sonra has talari n bellrti bir sGre yajadiktan sonra 51 mu*
olmalan bu vadide umutlan kirmamafidir.
NMeklm Dr. Bayezit bnumuzdeki gunlerde kalp nakli l$in yeni haberler bektenebifece^Ini bildirdtk- ten sonra sftzlerinf ?oyfe bilirmektedir :
«Ben bu iji cesaret meselesi olerak kabul et- miyorum, Operasyonun yuzde yuz ba$anli olduiju- na jahsen kaniyfm* Ameliyat sonrasi ihtillt her za- man olabillr. Bu bakimdan cerrahl sanati ram ola^
rak yerine getirdik.
Sundan sonra da kalp naJdi f^in se^ece^im hasta en a§ir durumda bglunanlardan bid olaoak*
hr. £Onkii bu bast alar kalbleri de^tlrMmedigF tak- dirde bekierken Slecekierdir.
Cerrahi pl^ntasyon tekni£i Kalledilmiptir. Arne- liyat sonrasi safhasmda redded Umeyl onleyacak ll^iarm ctkisi artti^i takdirda daha hafif vak’a- lara da el atmaya hak kazanmij olaoa§iz.
Kanantimca kalp nakli ameliyetlari agik kalp amellyatiarindan daha farkft de£ildir,»
Hastaliklan Ve Tedavi
^ekilleri
Diinyamn tamnmi$ bilim dergi- lerinden birisi olan Scientific Anicrican'tn ekim 1968 saytsw- du yaymianan kalp hastaliklan ve tedavi yolluriyla ilgili bir ya- ztyi a$agula sunuyoruz. Kalp na~
kiUerinin de tedavi usulleri ara- sum gircligi giiniimuzdc, kalp has talari geltynteleri ilgiyle izle- mektedir. Bn yaztda kalp hasta- liklarimn ayrinuh a^tklamasint ve bn konttda nwrak ettiginiz birqvk hususlart bnlacakstntz.
KORONER (KALP ATAR DAMARI) HASTALlfil AMEUYATLARI
Yaar) : Donald B. EFPLER
Koroner arter (kalp atar daman) hastahJjmin ameNyatja tedavi si Og ayri kademede olmaktadir : 1 — Kalp adalesi fgin kan ikmalT, 2 — Hasta atar damann tamirt, 3 — Hasta kalbln tamlrL
Kalp translantasyonu lie hayat kurtarma yolun- da gdstarilen gayret tip ilminin son ytllarda mo¬
dern Insan sihhatl i^in an tehlikelf uzuv olan kelp hastali^i Me daha aktlf bir mucadeleye girdi§ini gbstermcktedir,
Brr zamanlar tehlikeli ve Dstellk ehemmiyetstz Itlbar edllen dip kalp masajlari bugiin polisler, bek*
gller, ambulans gdrevlilerinm ve dl^er ilk yardim personehnfn normal ijlerinden olmujtur, Kalp Dre- rlnde ve atar damarlarde, bir nesiJ ewel herhangi
b
bir organda yapilen kolayhkla cerraM mudahateier- da bulunuimaktadir. &u Up amdiyatlarda mtidahale- r>ln mantiki olmasi ve vaktinde yapilmasi jartlle kur- Eanlabitecek hay at adedtntn artacaiji ve amefiyat risklnfn de nispi olarak 90k szalaca^i an(a;ilmi;t*r.
Bu makalede Donald B EfMer, Cleveland kllnt^Ende, on seneyi kapsayan bir suredeki kalp ve kaIp star daman n in emeltyatla tedavisF ve bu hastabklann te$ln$J OstGndekE <;ala$ma1arin neticesinl anlatmak- tad ir,
Kalbin ddrt gbzunden, yapti§i gbrev ve hasta- lanabilme ihtimeli bakimlanndan en onemlisb ok- si|eni yemlenmi; kam atar damarlarfa vUeuda pern- palayan sol karmciktir. Kalbin en a£ir a;ini ya- pan sol karincik, kalp adalesmin en biiyok pan tjasmi kapsar ve koroner kanma en Fazta ihtiyag gosterir. Bu gaye igin de ikt ayn koroner daman tie beslenmekredir Bu damarlar sol ve sag kalp daman olarak nltetenebilir. Bu atar damartar ate- rosklerosls {damar sertle$meti) ile hat in sayilir derecede daraltildiklan takdtrde kalp adalesme gl- den kamn azalmasma sebebiyet vererek angina pectoris {gb^uste a§n) diye bilinen araza sebebi- yet veflrr Aci kalp adalesindeki beslenme gijgfu^un- den ne;et eder ve nettee olarak kan daman spaz- mma sebebiyet verir. Bu olay fiziki ve hissl zorla- ma anlannda vuku bulur, (Nltrogliserin bu a^nyi damarlan agma hassast dolayisile giderebillr,) Ko¬
roner a r ter in ateroscEerosis sebebiyle daralmasi, umumiyetle damar ^evresinlrr % 7S veya daha fazla Ljlgude daralmasi) koroner tikanma tehlikeslnl mey- dana getirir. Bu tikanma ya spazmla ya da trom- bosis {pihtilajma) ile olur.
Sot kannet^in bnemli bir kismina giden kan bdylece kesi lines C kalp knzl) o adale blur. Km vuku bulmadan evvel de kalp adalesl htiorelenndeki koordtnelf emme basmayf onleyerek hastanm Blme- sine de sebebiyet verebilir, Bununla beraber sunT eanlandirma emehyesinln gabucak tatbiki veya dektrik ;oku, kalbin koordineli kan pompalama eylemlnl eski hallne getirebilir. Bir ferdm kalp kri- zlni atlatarak iyile;me$i kalbin dektrikl dengesinin muhafazasma ve kalp adalesine giden kan akimi- nm nor male donmesine ba^bdir Bazen kalp 90k ai hasara u^rar. £ok defa krlzl gtlatan sol kann- ttgtn devamh redavisine ihtiyag olur ve kalbin di^er bunyevT hasarlara dugor olmasi lie da kar*d&|f<\
Kalp hastalannin ve koroner arfer hastalannin tedavisi ihtilafli kriterlere dayanmakte idi Hn bnce koroner arter haatab^imn te^hisi kali olmuyordu.
Genel olarak te^his elekrrogram netkesine ve has- tanrn trki gegmifl, ya?i. agirh^i ve mesle^i gib!
bilgllere istinad ettirilmekteydi, Bu tp uglan tarn bir muayene ile 90k sihhatli bJIdidkn bir ferd?
hemen akablnde kalp krlzi ge9irmesi IhtimalinE on*
leyemeyecek derecede genel di. Di^ea taraften sfh- hath bir insane da doktorun koroner hastahgi yan-
It; tejhis etmek surettle bazi hayatl tahditler koy*
du$u da olmaktaydi
Koroner hastalan igin tedavi usulterl de belirh de§itdi; ju veya bu tip ya^lann perhizi, kilo kaybi, hafif jimnastik, damar agiti bazi iES^Iar tavsiye edll*
mekteydi, Bu regeteterln yardimo olduklan muhak*
kak olmakla beraber hlgbirisi hastanm kalp adale*
$fne giden kan miktan artr;mi do^rudan dogruya etkiUyememektedlr.
Bu arazin tedavisi usulunun ameliyatia halEedll- mesi tecKibelerl 90k seneler bnce bajladt, ikind Dunya Sava;mdan once C level and Klinkjinden Claude S. Beck ve Laurence F. O'Shaugnessy* koroner kan Ikmalini katbe kartndan ken daman bafjUysrak lamamn dncumgunu yaptilar, Bu doktorlar kalp cU darim kannden omentum ismi veriian zarla sararak zardaki atardamarlann kalbe niifui edip adateyi bes- leyece§i ni umit ettiler But Lin bu gayretler Syi netree vermedl ve tip Ifmi ameliyatia kalbin hayatlyetinm kazandinlmasi umidini yltirdi,
1958 yiJmda te;his problem! ylne Cleveland Kll*
ni^inden F, Mason Sones'in sol kannci§( ve koroner adalelert muayerre etme teknigini gelajtlrmesi iFe haU ledildl Sones bu gaye igln rontgen tatbikinde mu- vaffak oldu; o zamana kadar radyogrefi vucudun d\*
Qer bazi kisimlarindakt atardamariarin jekillednin tespiti ve muayened igin kultanilmaktaydi. Fakat ko¬
roner arterlerin bu vastta ile emin olarak incelenme- sine muvalfak olunamamifti, Sones ust kol atarda- marlartndan birisinden aort yoluyla kalbe ertjen bir sonda sokmaga ve bu su retie koroner arte re renkli sivi iletmeye muvaffak oldu. Buyultei; ve film vasi- lasi ife durumlan apa9ik olarak gorutebiien koroner arter foio^raflari boylece gekilebjldi. (Faveten sol ka- rmcik Lizerindek! ^lismalar, kanncigtn kasilma ve aijilmasmt gpsteren ,HVentriku1ogram" gekebifme im- kanrni da verdi Bu suretle kanncik adafesinin nor¬
mal 9ale;ip tali^madigi tespit edltebildi,
Sones’in bu ke$fi Ilk maibaanm icadmi andtr- makia tdi Bu sayede koroner hastaliklarrnm okunabilmesi ger9ekle^mi;ti. 11,000 den fazla hasia koroner arterlerinl bu usulle muayene etEirdtler, No¬
tice 90k enteresandt, hastalar arasmda konulan tes- hise gore koroner arter hastali$t oldu^u samlanlann
% JS its % 35'| gayet normal 91 kt 11 ar. Dl§er ybn- den radyografik muayene elektrogram lari normal otan krmselerde de hastalikli atardamarlar ortaya 9<ktiT Boylece bu teknik koroner arter hastah§imn tejhlsine katiyet getirmi; oldu. Aynca bu muayene- de hangl tip mudahalenin gerekll oldu^u goriindlj*
flunden kaip ameliyat 1 Estikametinda yeni ^ali^ma imkanlari a^ilmi; oldu.
Cleveland KIlnlQlnde 90k say 1 da koroner hast as 1 Uzerinde yapilan muayene ve inedeme birblrinden Farkli birka9 maksal igin ameliyota giri;menin Id- '□mlulu§unu ortaya gikardi L
Bugun koroner arter ameliyatmda ug ana husus verdir :
7
Vucuttan Gelen BuyOk Vana Cava
Safi Kulakcik
Oglu Kapak
Sag
Vucuttan Gelen Kijgilk _
Vana Cava
Akcifier Atar Daman, Akciger Toplar
Daman Sol Kulakcik
Kapak.
Sol Karmcik
Kalbin dort gdzii 2 kulakcik ve 2 karin- ciktan te$ekkiil eder.
Kirli kan ta$iyan ve sag kulakciga bagh toplardamardan ge¬
len kan sag karmcik tarafmdan akcigerle- re oksijen almasi igin pompalamr. Sol ku- lakctk akcigerden ge¬
len temiz kani alarak sol karinciga aktarir.
Sol karmcik bu kani aort yolu He atarda- marlara pompalar.
Sol karmcik kalp a- dalesinin en biiyiik kismini kapsar ve ko- roner kanina en fazla ihtiyag gosterir.
Tikanma Yerlerl
Sag ve sol koroner
atardamarlan kalp a-
dalesine besleyici kan
ta$ima gorevini e$it
olarak lasimazlar. Bu
resimde goriildiigu u-
zere % 60 nisbetinde
sag atardamar daha
fazla yiik ta$ir. Sag
atardamar sol kulak-
cigin arkasmi, sol a-
tardamari ise kalbin
bn tarafmi ve iki ke-
narini besleyerek kan
ta$ir. Atardamarlarm
tikanmasi, resimde
gbsterilen noktalarda
olur.
1— Koroner arter hasfah^i ciddiyet arzedenler Igin kalp difimfo kan ksynegi hazirlamak.
2— Kapali kisimcrklarm kaldinlmasi yoluyla ko- rdner arterleri s^mak.
3 — Koroner arter dolavisj He zayif du$
mu> dan $d karmci$i tedavi etmek.
Or* Vineberg salijmalari neticessnde, koroner anaiomisinln tki ayn Bzelligi dolayisi ile kalbFn di-
?ardan damarlarla takviye editebilece§l netkesine vardi. Once kelbe gelen atardamarm kan doiajimim temin Igin ba>ka bir damarJa irliballanma&ma 10- zum yokru, tskefet adalesinden farkli olarak kalp adalesE kiiguk gdzcukleri olan stinger tfpinda bir ada- ledir. Bu gbzdjklere nOfuz eden kan toplardamar yatagma ge^erek ?I?irme yapmadan yeni dolajimina ba?lar. ikinci husus, kaibin kan talebine ba£jh olarak koletera! dolajimt teminen yeni damarlarm gell?e- ce£i bilinmektedir, Vineberg, bu icbsple kaibe bai¬
lsman bir atardamarm kenarlardan ki/gtik damarak*
lar £ikararak adalenin gem? bir krsmrnr besleyecek damar jebekesi meydana getlrece^ine l?aret eUi, Vineberg'e gore go^iis duvarinda hemen kaEbin bnun- deki iki atardamar dusundu^u ameliyeye 90k mU- saiiti. Bu damarten kaibe b*£hysrak yapttgi ameti- yallardan en az ugii istedigi nettceyi verdi. Hasta- tun kalbini be? sene sonra 1962 de redyografl lie inceleyen Sones, katbe baglanan go§t)s atardannan- mn kalbt beslediijini mu?ahede etii,
8u meyanda, Guthrie klirti^i doktorlarmdan Wil*
liam H. SeweE ametiyat 19m daha iyi bir metod ge- f(?tirdl. Tek ba$ina bir damar kullanma yerine kalp adalesi etrafma yalmz atardamar deijrl, fakat onun kii^uk kolcuklanm da ihtiva eden gogusten atdi£i bir parlay 1 eklecfi Bu amellyat daha ^abuk yap 1 - labiliyor ve delay 1 si ile artere yspilabilecek zarar ihlimalim azaltiyordu.
Vineberg ve Sewel'in tekniklerin* meczederek Cleveland K3ini#i operstdrlerinden bir gryp stam dart ameliyat tekni|im getijtirdiler, 1962 yilinda netitelenen bu teknik sayesinde yalrnz Cleveland kliniyinde 20QQrden fazla koroner hastasl gogus aLardamannm kafbe Irtibatlanmasi yoluyla tedavi cdlldL Amellyalm gen]?ligi hastanm radyografik ko- roner arter muayenesi neT ice sine gore tespit edl)*
moktedir. Kaibe gden besleyid kan miktanndakJ eksikli^m 90k olmadi^i hallerde tek bir besleyki damar Jrtlbati kurulur, Hastah^m daha fazla oldu- gu hallerde her ikj gb^us atardamari da kullsntlir, Bu ameJiyada $a§ pedlgel sol kannci§in on ci- darma ve sot pedicel de karmti^jm kenar ve arka ddarlarma irtibatlamr. Ameliyatta blijm nispeti fcru- yiik degildiT Cok hast a olup gift damar irtibatfan mast geraken hastalarda bile blum nisbeti % 10 dan az olmu^tur.
Yen 1 den canlandirma ismi verebitece^imlz bu ameMyatiarla sa^lanan faydah neticeler umlt edileni
gegmijtir, Amellyattan b|r veya birkag sane sortra 400'den fazla hasta muayene edilml? ve neticede
% 92 niipetinde, ba^Eanan damarlann kalbl besle- dl^E tespit edllmi?tir. En Jyi netice, ameliyattan ev vel radyografik resimEeri kaibin iyi oldu^unu teran, fakat yine ameliyati gereken hastalarda of- mu?tur. Bu hastalarda kalp beslenmeslnln daha Iyi tanzim edilmesl sabebiyle 90^us a^nlan kaybolrrtu?
ve jlmnastlk kablliyetl artmi^tm.
Koroner arterlerde lokahze olmus kapanmalar yukanda anlalHanlardan ayn tibbi mudahafeyi ge- rektirmektedir Bu tEp kapanmalar, damar sertle?- meslnln biitiin damarf kapsamasi sebebiyle gene!
damar darla?masindan daha az vukubglur, Bununla beraber blrjok hallerde hastalik damarm bir kis*
minds goru fur kf bu hallerde tek gare, kapanan kis.
min kesilip almmasidm Bu hastaliflm lehine sayi- Jabilecek bir durum, ameliyatm hemen akabinde, co] lateral damarciklann geli?mesini beklemeden kalp beslenmesinin saglanabifmesi olmu?tur. Cleveland Klini^i bu hallerde once daman temizlemeyi dene- mi?, fakat bu damar hirpalanmasma sebebiyet ver- m3? ve hattS bazen de gegen kan mlktariru azalb mijtir Bilahare daman kesip igeriye son da sokarak gen i? term eye gidilmi? ve bunda daha muvaffak olun- mujtur.
Bir sene evveE Cleveland KltniQi bu ameliyati, kalp atardaman kismiru kesip yerine kasiktan ah' nan fair damari tokarak gell?tirdl. Ameliyat igin ameliyat sirasmda kaibin yerini almasiyla kabfl ol- du, TeknE^in uzun vadede ne netice verece^inl kes- tlrmek henuz zordur, bununta beraber ameliyattan 14 ay sonra yapilan raefyografik muayene, par^a ek*
lemeriln dtger operasyonlardan daha lyi netice verdk
§ini ortaya koydu.
Cleveland Klrniginm uzerinde 9alf?ti$i g^uncu bir ameliyst jekli de hasara u^ramr? kalp uzerinde plastik amdiyatidir. Bu ameEiyat kalp krlzl ge^ir- mi? hastalar uzerinde yapilir Kriz addle parkas mm hayatiyetinl yitirmesme sebebiyet verebilir veya kaU bin koordinell k as lima ve gevjemesmde onemli rol oynayan eleklrik ge^i^imim zedelemi? olabilir Kriz karmc^klar arasmi da zedelemi? olabifir Bunun ne- tkesi kanin vucuda pompalanmasi yerine sag kann- ci$a sizmasi olmaktadir,
Amellyat esnasmda kullamlan kalp-ciger maki- nasi kaibin gorevinl devrafir. Sol karinci^in tamiri t^Jn liayahyetini kaybetmi? kismi kesip ^ikararak plasbk amehyatia yeni bir cidar yapilir. Sag ve so!
kanncik arasmm delinmesi halinde agiklar yine plastik ameliyati a kapanir
Son be? yil i^ersinde kalp tizermde 1 30 dan faz la amcliyat yapflmi?tir Bu ameEtyatlardan % 90'1
iyi netice vermi? ve hastatann % 751 normal ha yatlarma donmu?lerdir 8u ihilmaEler ve kalp krizi ge^rren kimsenjn de kalo klfavetsizliginden dime ihtlmalTnln yuksek oldu^u goz dniinde bulunduru
9
Bir bebek acaba eiraftndaki e$- yalart biiyiikler gibi agtk segik gorebilir mi, yoksa gormeyi za~
mania ogrenme zorunda mtdtr?
Bebekler Uzerirtde yapdan fart- landirma, deneylerinde gok en¬
ter esan neticeler elde edilmiftir.
Yiim : T.G.«. BOWER
Bir bebek etrafma bakinca acaba ne gSmr ? Innzarnla yerlertnde duran e^yalar mi yoksa kari-
$ik ve de§i?ken g53geler mi ? Her iki gdru^U de savunan flim ad am t an mevcuttur, ban pjikologlar
Efc a£itim program I an, b*k*k do$nj raftakilar Y*f- cfigi zaman yipilir, GcneMilrl* bunlar tu v* yiytcak Lizcrinedir. Yazar burtda turprii metodu kullanmak*
tadir Biriii anidan beUrmelttt, tebesium v banian kaybolmaktadir.
dOnyayi gorme kabitiyatini hpki nefes alma otayi gibi insandaki genenk kabillyetten sayariar; di§er- leri gdrme ve gbruleni algilamanm sonradan gdl$- tSrilen bir kabihye! oldugunu ve tamamen tecriibe lie ogrenmeye dayandigim iddia edefler Bu kahl- liyetin do$u?tan oldu§una Inonanlsr bebeklerin bu- yuklerin gdrdugu her$eyi goreblldigini; garujun de*
neysel pldu§una inananlar ise* bebeklerin herjeyi puslu bir kanjikhk t^lnde gorduklermi soylerler
lursa, ameltyaTa gidilmenin onerni bii'bijtun ortaya 9ikar. Ameliyaltan sonra iyile$me yava* olabiUr, Ds- telik ameHyat damer sertlesmesi ve darner tikanma- m meydarta getiren esas sebepleri de ortadan kal- dirrnamaktadir. Bu sebepten smelt yat 5nce ve son- rasinda siki nbbl komrdlar yapilmahdir Ameliyaf yapifmadan Once haste sigara [gmeyl birekmah, faz~
la klfolari aimahdir Ameliyat sonunda da kilo siki konrrol alima aiinmolt* hoyvenl ya§lar varUmd I ve ha^if jrmnsstik hareketlen yapilmalidir
Koroner arter hastaligmdan her sene A.B.D/nde
500.000 kift oimektedir. Takrlben 3.5 milyon in*
sanin bu hastali^a du^ar oldu§u tahnnFn edilmekte ve 20 mityon insamn da rmuayyen derecede kalp beaienme rorlu^u tekti^i iehmln edflmektedir. Has- talik cemiyette en aktif ve mesul mevkUerdeki in- sanfarda ortaya gikmaktadir. Meslek sahibi kimse- ler, buro mensupfan, pMoilar gibi bo hastaFi^a du- gar olduklan takdirde ijlerlnt birakmak dorumon da olsalardi, bu durum A.8.D/ni sarsabllirdi Koro^
ner hastali^f bugunku medeni dOnyada bylesine teh^
like!r olmaya ba^lefmjtJr kf, bu hastali|m tedavi- 5in.de cureth adimlar atmak artik sartnr,
!0
Tarti^mamn esastnda ilmi bur soru yatmaktadir Algtlamanm zenginlliji ile etkcnln gbrunu$teki fakir ligi, yani gbzOn retinas mda bir an i^inde tc^ekkul edip kaybolan hayalm zayifhgi Ile kafarmzin ondan (ikardiCji man Am n kuvvefliliyi arasmdekJ celi^me nan I bagda^tinlabliecektlr ? Her seyden bnce or if a- da bir e^yayi m (ices serin, asfi gibi boyuda gbrme meiefe*' mevcuttur, Dunyada, retina hayalinde ol- dugundan bir fazla boyuf, derinlik boyutu vardir Bir e^yaya bakij me safes! larklt oldugundan {re¬
tina lzdu$gmu ebadmtn degijmesinc ragmen) e?ya- mn ebadintn aynr kalmasi ve e*yamn yerl degij.- tiginde lyanl goruniiisO degijtiginde) jekli ayni kalmask Hali dan «Mekan iMikran# meselesi nasd tiah edllebllir ?
Psikologlarm ^o§u u£ boyutlu gorily ve $eki1 istlkran konglanria tam billmsel olmayan, deney it I cevapUr vermektedfrler, Oder bebeklerln gb- ru? dunyafarmm anhk retina hayAlleri kanjimm- dan meydana geldigim kabul ederler Bu gorljje gyre karmakanjik ikt boyutlu deg^en jekiller tpp<
lam i gesitli mekanlzmalar marifetiyle yavaj yavaf netle?<r. Retina izdu*umg derinlik verici bir^ok inrv kanlar hazirlar, mesela, uzaktaki e$yalar retlnada daha a$agida kalan bir lzdtf$ymO verifier ve bg se beple blze olduktanndan daha yuksek gdrunurler.
Bir bebek bu tip ytiksek gbruntUyg elde etmesi igin emekkmcsi veya daha lleriye erijmesf gerektigini b§rendlcj[i takdirde nisbi yukseklik ile nisbl uzak Itk arasindakt farki kavramij olataktir.
Mesafs kongfarmda da benzer lliskiler korgna- bllir.
Bu teorllerin mekan gor&ntUsU bdytece a^iklan.
diktan sonra mekan iitikranm da deneye begla- malarr normaldir Mekan istlkran konusunda, en eskl teori Hermann von Helmoltz'a atttlr. Ona gore insan O e$yayi vasif land! ran retina Izdd-
$gmlerini bgrenlr ve benzer bir retina izdJJju- mg elde ettigmde ongn ebatr fekll, mesafe ve du- ru$ yerim kavrar. Bununla beraber, bu teoriye go¬
re daha ewel gbrunmeyen e^yalar i^ln mekan Is- tikranmn oimamasi gerekir. Bu fikri saf di?i et- mek i£in pjikolog KURT KOFEKA'mn dg^iincwin- den yine deneyjel olan bir bajka teori geUjdrlldi, Teorlye gdre mekan gdry^unti kavrayan bfr bebek bir e^yamn gdruniifij lie buytiklggO, ne oldugunun onla^iimasi iie kM arasmda onceden kestiHlebite- C«k bir Hijkmin bulundugunun farkina varacaktir.
Bu lliskiler ortaya ^iktiktan sonra bebek, mesafe d^gistlfildigmde e^yarnn ebadim tahmin edehikcek ve ylne duruf }tkl\ degi^tiginde ejya $.ek I ini ta- hayyul edebilecektir. Bebek $ekil 'stikrari kavramt*
nt# tarn kar^ijinda e^ik duran bir ejyanm kendi etrafinda tevrildigi takdlrde hangl ^ektllerde gdrO^
lecegini onceden tahmm ederek kazanabillr. Bg me¬
kan Istlkrarimn daha avvel bilinen veya onceden gSrglmemij her e$ya i^in elde edilebllecegi mana-
sma gelir.
Bg teori ortaya algilamamn gelE>mesI konu¬
sunda ve algilamlan olaylann sirasr uzerinde bir Iddia, atmaktadir; bir bebek pekll ve buyukltlk istikrarmi kavramadan once mesafe, istikamet ve duruj lie retina izdii^LimunU, buyuklUgiinu veya meydana gctirdigi jekll kavramalidir. BuyUkler ha- klki ^ekli ve bOytiklggu olgmedert ewel irdu^um ebad, ?ekll( mesafe va durujunu zihnen kaydetme- lidir. Sozu ge^en gelijme teorfslni buyUklerle yept- Ian deneyferlft gyrUtme gayretleri gdsterllmijtir. De neylerde bOyGklere ^e^itll dgrumlarda peklller g6s- terilmiy ve o e$yanm hakiki ^eklini izdO$umu 5«k- M ve duru| hallnl belirtmelerl istcnmlftir. Teori dogru otfeaydi deneylerde bir s^ahsm dogru fekil muhakemesi, izdu?ymg ve dgru; intibalanndan 51k- mahydu
Gelecekte kendimizi dondu rarak t e k r a r canlanma $an$ma sa- hip olabilecek miyiz?
Kaliforma’mn Glendale t)m- versitesi psikoloji profesoru Dr.
James Bedford, 12 Ocak 1966’da ciger kanserinden alerek once buzla paketlendi, sonra kuru bez i$ine kondu . Kisa sure son¬
ra Arizona’nm Phoenix fehrine naktedilip F-321 de stvt nitra- jenle sogutulmitp bir kapsi'de yerle$tirildv Eger plum tatbik edebilirse, tip ilminin ilerledigi uzak bir gelecekte qikanhp te- davi edilerek hayata donecek,
*Olilmsuzluk lmkanlan* isimb kitabm yazan Robert Ettinker, *nuihteUF sehir lerden 6 ki^i daha Bedford'un yaptigma niyettenmektedir!er» demektedir. Hepsi bukadar degiFdir. Mi Mi Haval Uzatrna Ce- rmyeli'nin 725'ten fazla uyesi; «dun, bek- le, cardan* slogamni kabul etmi^lerdir,
Boyle did ice sine bir fikir sotuh; verebi- Mr mi ? Gariptir ama btrgiin belki de evet.
Bu sonucun ahmimayaeagt %'olunda bili- nen brr prensip yokrm\ Burnt n la btraber kaFt ieknik engellei bulunmaktadir.
Insantar, vucud isilari 8PF atlma dB§
liigunde of drier. Muscle buradan, vticue muhaFazasinin miikemmel or La mi oldu jjjjna inandan fikid nilrojen ha rare line ge
yebilmeklir, Kt$ uykusuna yatan hayvan- larP bu geei$in bir kismtni her sene ya*
parlar. Vucud isitorj, buhmduklan orta- mm isisini takip eder fakat kafbleri earp- tigi ve nefes aldiklari i^in ya^lamrlar. Nor ma! olarak dakikada 420 defa ^arpan bir yarasamn kalbi, ki? uykusunda 8,5 defa earpar. Vucud tsisi dorirnu noktasina vak- la$Uk\'aP ki$ uykusunda olan hay van Farm
£Ogu motabolizmalarim halite arttirirlar veya normal isiya dunerler. Ddnmeyenlei, dunarak olii r\ Yeni dogmu$ ve ki? uyku- suna yutmayan mem elder, insanlarin kin- den daha soguk dereederde canli kalabP brier. Fare yavrulari, donma nokiasinm alEmdaP 4f5&F earth kalabjlmi^lerdir. Bu dzel kabiliyeh yeni dogan'm zayif veya mevcui olmayan m avar mekanizmasma alfedilmektedir. #
KedP kopek ve tav^an yavrularinm vib cud isilan anneleri iarafindan tayin edi- hr. Viiculta isi ayar kabiliyett geli^tik^e soguk isida canh kalma kabiliyeti kavbo- lur,
tnsanlar. agik kalb ve beytn ameliyat- lari i^in kasdi olarak sogutulmu^lardir 1 si dii^tiik^e meiabolizma azalmakta, do- lay isivla oksijen tuketimi dii^mektedir, Operatorler bu durunridan favdalanmak igin, ameliyat yapacaklan hastamn viicud lsisim normal oksijenin ancak yansimn
tliketildigi ve kalb adelesi ile beyin hiicre- lerinin oksijen kithgma tahammiil edebil- dikieri 82*F ■ 86"F isi ortamma du$iirurler.
Artik bir beyin hastasmin viicud isisim, oksijen tiikeli minin normal in 6 lla 12 sin*
de biri olacagi 82°F*-86BF a dii^urmek nor¬
mal kabul edilmektedir.
Viicud kan min bir ktsrm isi aletinden gegirme yoluyla sogutulur. Kalb durduk- tan sonra bir pompa, kan deveramm le- min eder, sun'i ciger de kan oksijenini ayarlar. Istenen isi dii$iimiine vanldigin da, kan bir $i$edc toplamr, Kandamarma, pihnla^ma yoluyla tikamkfogi onlemek 19111 bir par9a kimyevi madde zerkedilir,
Bir saate kadar operator kalb veya bey- ni tamir ederken, kan deveram yoklur.
Sonra lsilitan kan vucuda zerkedilir ve canlanma ba$Iar. Viicud tsisinm 10*F al- tina indirildigi bir kag bzel durumda has- talar, beyin hasanna du£ar almu$Jarthr.
Kopekler hem dusiik isiya (dornna nokta- sin in 5° iistu) ve hem de daha uzun kan hapsi siiresine (iki saal) tahammiil ede- bilmi^lerdir Her iki halde de hayvan bey- ninde goruliir anzalar o1mu$tur. Beyin, isi dii^urn iinde cn hassas uzuv olarak or- taya 9ikmaktadir.
Donmaya yak in isilarda ara^tirma gay- reileri en iisi noktava 9»kmakiadir. Bu noktada, Minnesota Tip Fakiiltesinden Dr.
Richard L. Lillchd gibi ktmseter, viicud organ lannin nakil \q\n nasi I muhafaza edi- iebilocegini dgrcnmekledirler Tipik bir tcc- rLibcde kbpekten bir bobrek cikarlihr, Muayyen bir sure muhafaza ettikten son- ra bobrek, kopogin boyun atar ve toplar damarlanna baglamr, Muvaffakiyet; bub- regin ya$ayip ya$amamasir idrar gecirip gevirmemesi ve kbpegin saglam bbbregi 9ikanldigmda, ya$a.yip ya$amamasi ile ul giiliin
Suyun donma noktasi civannda, likil niirojen isismda viicudu muhafaza yolcu lugunun en kritik nokiasi ba$lar. Bir hay- van veya organin isisim donma noktasi- nm 32“ F alttna dii§uriipP buz te$ekkiiliine mam olabilmenm birkas usulu vardir, Bu ametiyeye siiper-sogutma ismi verilin Da- ha normal usullerle, antifrtz ilavesiyle doktorlar kalbi donma noktasmm 14°F al- tinda muhafaza edip ya^atmi^lardir Mj vaffak olunmasma ragmen Dr. Jakob bu tecrubeleri son u cun da, Morgan Ian uzun sii¬
re dondurarak muhafaza ctmenin en iyi usuliiniin kimyevi koruyucu maddelerle olacagi* kanaatine varmi$tir.
Ed Hop* (folds 1 ve Robert Ettinger Hop* kapiullerintten birini telcviryondi iiah ederferken. If ve kifiplar arasinde leciii maddelen v* Vakum bulunmakudir. Likit nilrojen tepcdeki borudan konmakta
¥• buharlar h* muhafatidakj detikterden u^maktadir.
Viicud suyunun buza gevrilmesi halin- de olumun mukadder olmasina mukabU, kan, HikP spermler, iikid nitrojende don- durulup tekrar canlandmlabilmi^lerdir.
Bu; bOtiin organlarm, biitiin hayvanlann ve insamn, buzlanmanm olmayacagt uy*
gun ortam ve ^arllarda dondurulmalan halmde muhafaza eddebileceklerini goster- mektedir.
Donma oidiirur. Bu sebeple gunumiiztin operatbrleri, beynin gall $m ay an kisunlarr m imha etmek igin likit nitrojen kullamr iar.
Donma, hiicreler iginde buz kristalleri meydana gelmesi He olur. Buz, sudan da- ha fazla haeim tutar. K\$mt kapi oniinde kalan silt $isesi dondugunda, kapagmi di-
$an Firlatm Aym sekilde donan hiicre de patlar. Donmaya tahammulii olan nebat*
lar, buzlan, hiicreleri arasmdaki bo$Iuk- Iarda saklayabilirler. Aym $ey, yava$ ya- va$ dondurarak ta yapilabilir. Buz kristal*
leri, once hiicreler arasinda $ekillenirlen Buyurken, hiicrelerm suyunu ahrlar. Bu hiicre, ozunQ hiicre iginde birikiirir. Bu temerkLiziin en azindan 6 tane bslinen ve*
ya tahmm edilen oliim $ekhne sebebiyet Verdigi malumdur. Bu fekilde oHimlerin goguna % 10 il& 15 kadar gliserol veya di- metil sulfoksat (DMSO) eklenerek mani olunabilir Bu maddeler, su molekuUerini baglayarak eriyik le^kil ederler, Ornek : Gliserol, kandaki danmanu? su miktanm
% 10 il£ 25 nispetinde arttinr.
Erimenin siiratJi olmasi ^arttir. lnsan igin en iyi nispet, dakikada 90 ila 120 de- rece olarak tespit edilmi^tir. Fare derisi igin uygun nispet, dakikada 3800 derece- dir Buna sebep. bazi biyo^imik reaksi- yonlarm digerlerinden daha gabuk olu$u- ma girmeleridir. Ihiveten, yava$ erime esnasmda buz kristalleri civardaki hiicre*
lere zarar verecek olgiide buyiiyebilirier Kiigiik bireyter igin, ihk su banyosu iyi gelmektedir. Fakat banyo sadece 2 onz agirhktaki kopek bobregi igin bile yeter- sizdir. D15 hiicre buzlan eriyip, hayati iade ederlerken, ig hiicreler donuk kalmakta- dir, Qabucak ve butiin halinde lSttmamn en iyi yolu, yiiksek frekansta elektrik ce- reyarunm verildigi diatermi metodedur.
Bu deneyde. bir kopek bobregi etrafina 6 elektrod gifti yerle^tirilmi^tir Her gift elektrod arasmdan gegen akimi kontrol edip gozulmeyi dengeli tutahilmek igin kan$ik kontrol cihazlan kullamlmi$tir.
Cihazlann goklugu ve kan^ikhgi, bu sis*
temi pratik olmaktan gikartmaktadm
Halen en begenilen metod, a^agidaki kademderi ihUva eden (kapsayan) bir sis*
tetn olabilir:
DMSO solusyonu Havesi, yava$ dondui1- ma, hizh eritme. Dr. Lillehd'a gore gozme esnasmda, bir organ, hepsi goziiliinceye kadar donma noktasmm biraz iizerinde bekletilmelidin Kritik derece, domna ve eriminin vuku buldugu 32<*F sifir iistii ile 58aF sifir alti dereceleridir. Bu ara ile tiku nitrojen isisi arasinda soguima ve lsitma hizh ve kontrol di^i olabilir. Bazi ilim adamlan herhangi bir usuliin donma ve sonra canlanmayi gergekle^tirebilecegini
$iiphe ile kar^ilamaktadirlar Ingiltere'- den Hinton ve Blum isimli profesorler, bazi biyolojistlertn kan?ik bir organizma*
nin biitiin metabolizma faaliyetlerinin uzun sUre durmasindan sonra eski hale gelebileceklerini kabul eimediklerini ileri siirmektedirler. Pratik agidan. Mill! Deniz- cilik Tip Merkezinden Michael Dolan, kan gibi donmus bir madde konusunda muha- Faza tekniginin, her bir hiicrenin eanlan- masi ile ilgili olmadigini ileri siirmek- tedir. ^.dzulmeden sonra. viicud dlti hiic¬
releri atar ve i§e yaravan hiicrelerle gah- Bobrek gibi her hiicrenin normal faa- liyet icra edebilmesi. canli kalmasi zo*
runlu olan bir organda. donma-gozCilme ameliyesinin gok dikkatli yapilmasi gere*
kir.
Son gah$malar sonucunda. gliserol ve DMSO ilavesimi) canlida donmaya atfedi- len bir gok bozukluklara sebep oiacati ortaya konmu^tur. Iyi dondurma teknigi, hasara mani olamamaktadir. Ycni koru- yucu maddeierin bulunmasi sarttir.
Diger bir nokta, donmanm bazi kimye- vi reaksiyonlan durduracagi yerde, hizian- djrmasidir, Bu deneyler herhangi bir isi- da devamh muhafazamn imkan dahilinde olup olamayaca|] sorununu ortaya atmak^
tadir,
5imdilik oncii ilim adamlan, gayretle- rine sarsilmadan devam etmektedirler.
Dr. Lillehei. 1970’e kadar kopekleri tama- men dondurabilecegini. soylemektedir. Me- selenin teknik zorluklan yenmekten iba- ret oldufunu da sbylemektedir.
Mesele boyle ise, acaba Mill! Havaci- hk ve Uzay Dai res i, dedikodunun bildir- di^i gibi astronotlan veya gontilliilen dondurmavj dii^Qnmektemidir ? Bir ilgili,
«bunu unutun» ^eklinde cevap vermis tin Mesele belki de LilleheiJm dusundugii gi¬
bi henliz zamanin erken olmasi sebebiyle katiyet arzetmemektedir.
Sayin Ahmet Ilgin - Qine, Aydm
tfifc hakkmde geletek sayilarimiida olduk^a 11- gin£ yazilar bulacaksmiz. Bunlardan birinde pka*
cak olan bir a£iktamayi sorunuza cevap olarak aya- 3*ya aliyoruz ;
Elemenllerm veya herhangi bir cismtn fcnkli gorunmesinin sebebi odlarm beyaz tfifc tarafmdan
—bjlesiTnlenne- tab* olarak— degt^ik su retie etkb lenmelerEdir.
Bir mavi mufekkep mavi gcriinur. $iinku op ferine gden beya* i>i#m E^inde bulunari mavi^
den bajka btifun renkteri absofbe eder (yuiar) ve mavinin serbe$t£e ge^erek gbxlerirmze gelmesine saadc eder, Kirmm bir cisim de kirmtzidan be>ka butun renkferi allr ve yalntz kirmiziyi yansitarak gozlerimize gdnderir.
Si yah bir dslm Ise butun i?igi ahf ve hi£ bir
$ey yan^Ifinaz. Boyleee her renkll cisim beyaz i*i- bir kismmi absorbs eder( gsrl kalan kisrfu Ue- tir veya yanstlir.
Biiim ve teknik alanmda Ur ?ok problemler ve anlayamadi^miz bir
$ok konular olabllir. Derglmlz 6fl*
renmek istedljjinlz hususlsrdaki somlarimzi her ay bu eQtunde ce- vaplandirmak ve sizlera faydali ol*
irak erzusundadir. Mektuplarmizi Bilim ve Teknik (Sorun Cevap Ve- relim) Bayindir sokak 33 Venlfe- hlr/Ankara adreslne gttndarlnlz.
sorun
CEVAP VERELiM
t
Saym Turgut Giirsan * Istanbul
1 ■*— 12 nei sayirmzda 'Aydan Nasi I Do- nece^iz?" adb yazrda kullamlan kumanda ve servls modulu terimi kumanda ve servls araci an!aminda kultamlfnrftir*
2 — Aym sayida 'Deterfan Nasil yapi- hr?1 * * 4' yazida “Subye haline gel me kaposite- sE" de deterjanm suda eriyerek sulu bir Cun halme gelmesi demektir
Saytn Aluaddin Uyamksuy ■ Kilimli
12 adet bilyeden birimn agirh^i cfi^erlermden i'ark1idi r. En gok ug tarn yaparak &g*rh{J< farkh olan bu bilyeyi nasi I butabtlEnz? drye soruyorsunux.
1. 12 bilye derden 3 grub a aynhr Herhangi EkE grup teraiinin kefeienne konur Eger EkE kefe dengeda ise bilye uguncu grupiadir, e$er kefelerden biri &§ir basmi>ss agir bilye o kefedeki gruptadir.
Soylece agir bilyeniii hangi grupte oldu^u buiun*
muftur.
2, & bilyeden te^ekkul eden bu grup gene Jki- yer bilyeflk 2 gruba ayntir ve bu Iki grup tern hr, agir gelen taraf tlimr ve bu sefer de terazinin Iki kefesire blrer btlye konur. A^ir iaraftakl bilye ara- nan bilyedir.
Ihsan Oguz Baybol - is tan bid
1. ll(an datreler konusunda tam ve kesin bir bilgiye sahip degiliz. Birlejik Amerika'da bunlarla Elgilenmek ve bTigi toplamak igin blrka^ yddanberi resmi bir ara^nrm* dairesf kurulmgjtirr. ^Emdiye kadar bu konuda gorulen ve sbylenenierS grupte toplamak mumkDndur :
a) Butun rivayetler hayal mahsuludur, efsanedEr,
b) Denenmckte olan gizll bEr si I ah ve onunla llgltl bir uzay aracidir.
c) Dunyamizdan daha OstGn medeniyete sahip gezegenlerden gelen habercElerdir, Bu hususta bir brlgin juny sSylernektedir Bu gezegenlerde ortalama 6mur 1000 yd oldu^u kabul edillrse, biiim dt^O- Eerimize gore 200 yil sOrecek bir seyahet onlar i^in anormal sayilmayabilir.
15
1968 Tiirkiye Bilim Odulii’nu kuzanmi$ olein Prof. Dr. Bahattin Baysal ile Prof. Dr. Feza Giir- sey, ddiilleritu Cumhurbafkam Cevdet Sunay'tn elinden aldtlar. Fotograf, iki bilim adamim ka- zandiklan odiil plaketiyle birlikte gosteriyor.
Dergimurin sayitinda Ictiica duyur- dugumui gtbi 1963 YHi Bilim Odtilltrl 11 Katim Puarteil guni) Ankara da Turk Stan- dartlan Enilltuiu Konferan* Salonunda ya- Rilan bir (brenle, Siym Cumhurbafkam Cevdet Sun ay tarafmdan verildL Bu yd odul kuananlardan Ord. Prof. Or. Railp Barker halan Parla ve Lill# Univertitelerinde ogre tlm uye*i etefugundan (brand* bulunamadi, Polimer KSmyast alanmdaki fjlifmalart Ha bdule hak kazanan Orta Dogu Teknile Univer.
sites i Ogreftm Uyefi va Kimya Bblumu Bay- kani Prof. Dr. Bahattin Baysal ile Partikui Fiii§i alanmdaki araftirmalanyla odUfe hak kazanan Orta Dogu Teknlk ijmversitni Og relim Uyesi ve Teorik Fizik Boliimu Bafka*
m Prof. Dr, Feza Oursey bdullerini aldilar.
Bu yazida, aralannda yarinm bilim
■damlannm da bulunduguna mandi$imii okurlarimiijt, pdf til toreninden tafenimtar yaniitarak. bilim ve araftirma alamnda ba
|»ri gbsterenlerln, mamleltetimlxde de naul uttun deger kazandilclanm gbtterme^e ^a-
dDiJL TdRENi NASIL OLDU
Odiil Loreninin yapdacagi salon 11 Ka¬
sim Paxartcsi sabahi On iverst te bgreiim iiyelerU yardimcdan. genq iigrcnciler ve diger daveti Merle tamamca dolmu^tu. Hat' ta yanlarda, loreni ayakta iztemege ha- xirlamatar da gbze garpiyordu, Mi Mi Egi~
tim Bakani, Cumhuriyel Halk Partisi Ge net Ba$kam, Anayasa Malikemesi Bal¬
kan Vc-kili, Ege Oniversitesi, Or La Dogu Teknik Oniversitesi vc HaceUcpe Onivcr- siiesi RektorJeri, Dekanlar, Ba^bakanMk Musician ve diger davetliler on siralarda kendilerine aynIan yerlcri almi$lardj. Saar tarn 10.— da Saym Cumhurbafkanj, ya- ninda Cumhurba^kanligi Gene I Sekreterj vc Ba§ Yavert oldugu halde salona gjrdi ve hemen arkasindan da bandonun ^aldi- gi istiklat Mar^i ile turen ba^ladi.
16
BILIM KURULU BA$KANININ KONU$MASI
Tbreni agan Tiirkiye Bilimsel ve Teknik Ara^timna Kummu Bilim Kurulu Ba$ka- nt Ord. Prof. Dr Cahit Arf davellilere ho$
geldiniz dedikten sonra bilim ddulunlin ama^lan ve bu yil odiil kazananlann kim*
likieri hakkinda bilgi verdi ve «t)9 yildan berf odiil kazanan bilim adamlanmizin mensup olduklan nesiliertn bir u^ta en gentler! Oktay Si nan oglu olekl u^la da ep ya?lilari Ratlp Berker olxnak iizere 30 yilhk blr devreye yayildiklanru» hatirlata- rak «bu devreyl 1933 Universite reformu- mm blr sonucu olarak» gordiigiinii belirtti.
Memleketinuzde bilimsel anlay^in kisa bir tarih^esini yaparak sozlerine devam eden Profesor Arf, «BeUrll bir an(ayt$m bask is i altinda yapdan l$)erde, sik stk, o baskinm Ittigl yonde iniibalagalar olabl- leceginl, bdyle iniibalagalar lie, 90k kere, butun ly! niyetlere ragmen maksada erif- mek lyln ortaya konan vasiialann mak sat haline getlrildlgini# ifade ederek «I933 Universite reformu ve onun getirdJgt OnL verslteler Kammunun da bu mahsurlar dan kiirtulamadigun» soyledi Refromun getirdlg! anlayi$a gore, Universite hocasi Ara^tinci olmaliydi ve kendislne Doktor, Decent, Profesor gibi akademik unvanlar yaptigi arastirmalar I9IJ1 verllecektl; an cak durum, tahayyut ed lien den biraz fark- b gell^ml^p ogretim iiyelerimlz, voklukla, ara^tirmalan dolayisiyla bu unvanlan ve bunlara bagb yetkllerl alacaklan yerde, bu tinvan ve yetkllerl aimak lg\n ara$tirma yapmi$1ardi, maksatla vasita bcylece yer degi$tirml$tL
Cahit Arf, Unlversitenln bir nevl oto kontrol sistemlyle bu sakmcalan glderebl- lecekken, blr takim sikmiilann bunu en- gellediglnl de helirttikten sonra, memleke' lirrdzin, bllgilerinl kisa zamanda produktlf blr ^ekllde kullanabllecek 90k sayida ada- ma ihtiyaci oldugunu, bunlann universite de kendilerlne ^vaktlyle nlspeten allmane olmakla beraber bugiin harcialem olan blr takim bllgiler hazmeltirllerek yeli?tlrllebl- Leceginl; ancak ogrencl sayisi 90k! ugu He bgretim iiyesl azhgi kar$ismda iinlversUe-
Turfciy# Btlimsd v* Telcnlk Arajlirma Kurumu Bilim Kurulu Etafkam Ord. Prof, Or. Cahit Arf,
terin ba$ka memleketlerln de yaptikian gtbi blr takim pmtlk 9ozumlere gitmesi ge- rekllgini ifade ettL Bilim Kurulu Ba^kam- nin lavsiye ettigi bir tedbir, «i>zelllkle Ilk ydlardakl tedrisatm, meveut ve yabanei diikrde mebzul olan ders kltaplan vardi- nruyla gen9 ogretim iiyesl yardimeilanna, halt a yuksek smif ogreneilerlne verdlHL mesi» idi. BbyLece dersler kii^uk gruplar hallnde yapilabile ;ek, ogretim olmaktan Her! ye giderek bir e git bn h aline getirilebl*
lecek ve en onemflsi kendilerlne iinkan ve- rllen gen^lerln, M9 degllse bazilanmn, ile- rinln sahlci ilim adamlan olmalan sagla- nacakti.
Profesor Arf sozierinl* Unvanlar a bag^
I an mak ve bu baghligm dogurdugu tered- dutlerfe, ba^ka ulkelerde ba^vurulan pra- tlk ve faydali tedblrleri alamamak, 1933 reformuuun yarattigi unlversitenln onemll blr hastahgidir kamsmdayim. Cen9 kabilf*
yetierlmlzlp kendlmizl bu hastabktan kur- tararak te^vik edelim.u diye bitirdi ve ge-
9en yi! Bilim Oduliinu aldiktan sonra 90k geng ya^ta kaybettigimiz Profesor Cavit Erginsoy'un hatirasim anarak Sayin Cum- hurba$kamm odiilleri vermege davet etti*
17
SAVIN CUMHURBASKANI ODULLERI VERiYOR
Odiilleri vermek iizene kiirsiiye gden Say in Cumhurba^kam kisa bir konu^ma yaparak, bu torcn dolayisiyla duydugu memnuniugu bdirtti ve ^agtmizm mede- niyet ve refahini ger^ekleftiren ve geli$- me yoUartiu a^ip ay din la tan Him ve tek- nolo jive olan irrancuniz, Icaplarma uyar Ugirmz, tatbikatma baglihgimiz ve yen!
bulu$lanna katkilarumx, her ge^en giin artmakta ve bunlann muhassilasi, mllle limlzl mutiu olacagi bir istlkbale goliir- mektedir.» dedi. Sayin Cumhurba$karu sdzlerine dev am ederek* «Anaya sannzin esaslanna uygun orlami ve oriaya koy- dugu mcselelerin sbzumunu saglayacak mlllt kalkmmayi tuztandionak l^ln Him ve teknolojiye tealiuk eden vecibeleri tniidrik olarak durmadan ^ali^mak*
gerektigini belirtli ve Konimun yapligi ineeleme ve araflirmalan kaikmina gay*
retlerimJzin biitun alanlanna yonelterck, mllll gell^memlze yurt ol^iisunde onemli faydalar sagiayanlan da miikafallandir- rnasim lavs lye ederek «Kunimun yalniz birakilmayarak resmi ve ozel buliin ie-
^ekkullermiiz tana fin dan manen ve mad deten siirekll bir $ekilde dcsteklenmesi*
lemennisinde bulimdu.
Sayin Cumhurba^kam konu^masini
■Odiii vcrme gelenefinin her ge^en yil dnha kuweilenmesinD dileyerek bilirdi ve dncc Prof. Dr. Bahaltin Bay sal ra son*
ra Prof* Dr. Feza Giirscy'e iidullerim ve- rerck kendilcrini kulladi,
BAHATTIN BAYSAL IN KONFERANSI
Sira odiii alan bilim adamlanmizin verceekteri konferansa gelmi^li. Prof. Dr.
Bahaltin Bay sal davetlilerin alki^lari ara- smda kiirsiiye gcldi ve «Kimyamn Hizla GeH$en Bir Dali; Poilmer KJmyasi* konu*
lu konferansma ba$ladi* Bahaltin Baysal konferansmda polimerlerin «u9-be$ atom*
dan te^ekkiil eden bau molekiHterin uy¬
gun deney martian altinda blrle$erek meydana getlrdlkleri makro mo lek tiller*
olduklarmi, bunlann «KlmyasaI blle^lm- lerlnin basil olmakla beraber strliklur
Cumhurb*|kant Cevdet Sumy, 196® yil in in nn b*' farlll bilim adamlirini odullerinl «rirksn*
lerinln 90k kompleks* olduklarmi, *9ev„
remizde gordiigiimuz ve giinliik hayatta kultandigimiz pannik, yiinr ipek, seUiildz, nl^asta ve protein, plastik, kau^uk gibi maddelerhi pollmerik maddeler oidugu- nu* bell nth Sentetik kauguk ve nayton gibi leknotojik degeri viiksek maddde- rin sentezinde elde edilen ba^anlarin, makromolekuler maddeler uzerinde geni$
ara^nrmalar yapilmasma yol agtigina deginerek son oiuz vil i^inde istenilen ozdliklerde makromolekullerin yapilma- sim sagtavacak yen! katalizorier bulun- d'jgunu, artik poitmerizasyon reaksiyon- larinin yiiksek ve du$iik sicakfiklarda de-
18
