İç sular
Zoo bentozu
2.Ders
Bu hafta
Göl ve akarsuların morfolojisi
Göl ve akarsu yapısı
Lotik ve lentik bentik canlılar
http://personel.trakya.edu.tr/uguner/#.VOMODEtwuKl
Göl ve Akarsular
Belli bir havzayı kapsayan, deniz ile bağlantısı olmayan durgun su kütlesine göl denir.
Durgun sulara lentik sistemler adı da verilir.
Belirli bir yönde akan su kütlesine akarsu veya lotik sistemler denir.
Yeryüzündeki suyun
%97.5’ nı
Okyanus ve deniz suyu oluşturur,
%2.5 ‘nı Tatlı sular oluşturur,
% 0.4’nıda yüzey ve atmosferik su
oluşturur.
Ekosistemdeki Su
Dere, çay, ırmak, nehir gibi suyun belirli bir
yönde akış halinde olduğu yerlerdir.
Bu iki sistem arasında kesin bir ayrımdan söz edilemez.
Lentik ve Lotik habitatlar arasında kademeli bir
Akarsular
Her akarsuyun bir havzası vardır
Havzalar bir ana su kaynağına drene olan alanlar oldukları için, ana işlevlerinden birisi suyu arazide geçici olarak
depolayıp ana su kaynaklarına ve oradan da havza çıkışlarına doğru taşımaktır.
• Havzalar ve havzaların içindeki su ekosistemleri, suyun dışında çökelebilen katı maddeleri (sediment), diğer maddeleri (örneğin besin elementleri ve kirleticiler), enerji ve bir çok organizmayı taşımaktadırlar.
• Taşınma süreçleri ile birlikte havza içindeki değişik konumlardaki geciktirme/depolama süreçleri de dikkate
Akarsu ekolojik fonksiyonu
Akarsular ve barajlar
Akarsulardaki Organik madde
Maddeler havza içinde taşınırken değişik dönüşümlere uğramaktadırlar
Organik madde döngüsü
Organik madde döngüsü
Akarsularda organik Maddeye bağlı
değişimler
Akarsu içine giren organik maddeler bağlı olarak fiziko- kimyasal
parametreler değişim gösterir
1. Sıcaklık 2. Yoğunluk
3. Kıvamlılar (Viskozite) 4. Bulanıklık (Turbidite) 5. Optik özellik (ışık)
6. Elektriki letkenlik ve Tuzluluk 7. Su hareketleri
İçsuların fiziksel özellikleri
Bir Gölde sıcaklık tabakalaması
Bir gölün morfolojisi havzası ile bağlantılıdır. Havza fonkisyonu :
a) Boyutu: havza boyutunda artış ile taşmayan su hacmi oranı artar.
b) Şekli: Uzun ve dar su havzaları , kare su havzalarının , daha düşük akış-oranlarına neden olur.
c) Arazi-eğim: Eğim ve arazi kullanımı bir gölün
morfolojisi üzerinde büyük etkileri vardır. Eğim ne kadar büyük olursa suyunun akış hızı o kadar artar.
Göl Morfolojisi
d) Drenaj deseni: bir alanın Drenaj deseni akarsu ve kolları seyrine bağlıdır.
e) Toprak ve jeoloji: havzanın toprak ve jeoloji da toprağa sızan su miktarını belirler.
f) Bitkisel örtü :Havzanın vejetasyonu sızma oranlarını , erozyon , sediment üretimi ve evapotranspirasyon oranı tipi ve kalitesi belirler. Yoğun bitki örtüsü erozyonu
azaltır.
g) Yağış: Tutar ve yağış doğası ve oranını bir gölün morfolojisi belirleyen önemli bir faktördür. Yıl boyunca eşit dağıtılmış yağış ani keskin mevsimsel olmasına göre göl üzerinde farklı bir etkisi vardır.
Göl Morfolojisi
Göl Morfolojisi
1-Rhizomenon bitkiler üzerinde yapışanlar
2-Biotekton(taşların yüzeyini örten organizmalar; Cladophara)
3-Perifiton(sucul bitkiler üzerinde yaşayan epilitik algler ve mollusklar) 4-Psammon(kumlu zeminde yaşayan organizmalar)
5-Tallus(meyil bölgesi , mavi-yeşil alg bulunur) 6-Profundal(derin bölge)
Göl Morfolojisi
Derin ve kıyıları dik yamaçlı. WL oranı (drenaj alanı/göl alanı) düsük.
Sıcaklık tabakalasması görülür.
Epilimnion/Hipolimnion oranıküçük. Yani hipolimnion bölgesi büyük ve soguk.
Su rengi mavi-yesil, berrak, ısık geçirgenligi fazladır ve çogunlukla termoklinin altına kadar uzanır. Secchi diskderinligi 8-40m arasında. Besin tuzları N, P, Ca, Si düsük düzeyde.
Humik materyal az yada yok.
Oligotrof Göller
Yıl boyunca gölün tabakalarında O2 bol ve düzeyi fazla degismez.
Kıyıda Phragmites, Juncus v.b. bitkiler az, litoral bölgede de submers, emers ve yüzücü yapraklı bitkiler fazla değil.
Fitoplankton ve zooplankton sayıca az ancak tür adedi fazladır.
Mavi-yesil alglerde algal bloom (su çiçeklenmesi)ender görülür.
Bentik bölgede de organizma sayısı az. Biyomass (biyokütle) düşük, buna karşılık tür sayısı fazladır.
Profundal zoobentozda tubifex, limnodrilus (oligochaeta) var.
Tanytarsus larvaları (Diptera) bol. Chaoborus spp. (Dipter) larvaları yok Salmonid, Coregonid gibi soguk su balıkları yaygındır.
Oligotrof Göller
Sıg ve kıyıları hafif egimli litoral bölgesi genis. WL oranı (drenaj alanı/göl alanı) yüksek. Drenaj
alanında genelde tarımsal aktivite nedeniyle bozulma vardır. Yada dogal olarak verimli topraklar bulunur.
Sıcaklık tabakalasması görülmeyebilir.
Epilimnion/hipolimnionoranı büyük (Hipolimnion epilimniona oranla küçük).
Su rengi kirli yesil yada sarı-yesil. Berraklık az, askıda madde ve plankton çoklugu nedeniyle ısık geçirgenligi düsük.
Termokline erismez. Secchi disk derinligi 0,1-2m arasında.
Eutrof Göller
Sedimentte organik madde bol.
O2 düzeyinde degiskenlikler görülür. Yaz mevsiminde hipolimnionda O2 çok . Bazen de epilimnionda %80- 250’ye varabilen oranlarda süpersaturasyon (asırı doygunluk) görülür.
Kıyıda büyük su bitkileri bol.
Littoral bölgede bitki bol.
Plankton bol, ancak tür sayısı az. Su çiçeklenmesi yaygın.
Bentik bölgede organizma bol, biyokütle yüksek, tür sayısı az.
Profundal zoobentozda Chironomus spp. Larvaları ve Chaoborus var.
Genellikle sazan, Sudak, Turna yaygın gibi, sıcak su balıklarıbulunur.
Eutrof Göller
Eutrofik Göl Bentozu
Sığ göllerdir. Yaslı daglarda ve genellikle bataklıklar civarındabulunurlar.
Göl suyunun rengi kirli sarı, ısık geçirgenligi düsük (kolloid madde ve humik materyalin çoklugu nedeniyle).
Besin tuzlarına fakir. Humus boldur. Bu nedenle pH degerleri düsüktür.
Dip sularında O2 düsük, yada hiç bulunmaz.
Büyük su bitkilerince fakir.
Plankton ve bentoz tür ve miktarı bakımından fakir.
Myxophyceae grubu çok zengin.
Ortamın asidik olması nedeniyle Chaoborus larvaları bol.
Çogunlukla balık bulunmaz. Varsa da azdır.
Distrof Göller
Eutrofik ve Oligotrofik Göl Bentozu
Eutrofik Oligotrofi k
Zoobentik Organizmalar
Akuatik canlıların Sınıflandırılması
HareketHareket
Bentos
Göllerin kıyı çizgisinden itibaren en derin
yerine kadar olan tüm göl tabanında yaşayan organizmalardır
Kısaca dipte(akarsu yada gölün yada denizde) yaşayan organizmalardır.
İçsularda dipte( yalnız göl ve akarsuda) yaşayan hayvansal organizmalar içsu
Bentos ve bentik
Bentik organizmaların ekolojik önemi
Bentos’un (özellikle balıklar açısından) besin zincirindeki yeri çok önemlidir.
Birçok omurgasız, besin zincirinin en altında yer alan alg ve bakteri gibi canlılar ile beslenirler.
Bazı gruplar sudaki bitki ve odun parçalarını, döküntüleri parçalayarak beslenirler.
Bentik organizmaların Ekolojik rolü
Bentik organizmanın yıl içindeki değişimi
1- Makrobentos :büyük boyutuludur (1) mm, daha fazladır.
Örnekler: Halkalı solucanlar, kabuklular, anemonları, mercanlar, süngerler, yengeç, ıstakoz gibi büyük kabuklular.
2- Meiobenthos: 1‘ mm den daha az olan küçük bentos (1mm ile 32 mm arasında boyutu sahip). Bazı örnekler nematodlar,
kopepodlar ve ostrakodlar.
3- Mikrobenthos:boyutu en fazla 32 mikron olan mikroskobik bentik organizmalar. bakteri, diatom,, amip ve flagellatlar.
Boyuta göre Bentik Organizmalar
1- Zoobentos: hayvansal organizmalar 2- Fitobenthos: bitki kökenli
organizmalar
Türüne göre Bentik
Zoobentos
Fitobentos
Fitobentos
1- İnfauna – tortu içinde yaşayan organizmalar
Bentik organizmalar Sınıflandırılması
1- Epibenthos: Bentos tortu üstünde yaşıyor.
2- Hyperbenthos: Hyperbenthos tortunun hemen üstünde yaşar.
3- İnfauna – tortu içinde yaşayan organizmalar
Konuma göre Bentik organizmalar
Konuma göre Bentik İnfauna
Konuma göre Bentik Epifauna
Sistematik çalışmalar sonucunda göllerdeki habitatları iki ana kısma ayırabilir Profundal zon geniş fakat oksijen ihtiyacının fazla olması nedeniyle bu tek düze
ortama uyum yapmış abundansı düşük bir habitat ; dar ancak ekolojik olarak önem yüksek tür çeşitliği ve yüksek fiziksel kondisyonu canlıları barındıran sığ sular ve boşalım alanların oluşturduğu habitat.
Bentik Bileşenlerin Taksonomisi
Bentik Bileşenlerin Taksonomisi
Bentik Canlılar
Lentik Bentik Canlılar
Lentik Bentik Canlılar
Lotik Bentik Canlılar
Bentik Besin Ağı(Göl)
Bentik Besin Ağı(Nehir)
Bentik Besin Ağı Değişimi
Özetle
Lotik
Lentik
Akar su morfolojisi
morfolojisi Göl tabakalarıve
Bentik
Bentik tipleri
Genel olarak bentik canlıları
