B ‹ L ‹ M V E T E K N L O J ‹ H A B E R L E R ‹
Transgenik Herman
Postu Yine Kurtard›
Dünyan›n ilk gen aktar›ml›
(transgenik) bo¤as› Herman, hayvan haklar› savunucular›n›n deste¤iyle bir kez daha mezbahan›n kap›s›ndan döndü. Herman 1990 y›l›nda bir Hollanda biyoteknoloji firmas› olan Pharming araflt›rmac›lar›nca, döl verece¤i difli yavrular›n sütlerinde lactoferrin adl› antibakteryel bir madde üretmeleri için yarat›lm›flt›. Deneyin 1990’l› y›llar›n ortalar›nda durdurulmas›yla da bo¤an›n ve transgenik soyunun Hollanda yasalar› gere¤ince öldürülmeleri gündeme gelmifl, ancak infaz hükümet karar›yla durdurulmufltu. Daha sonra Leiden kentinde
Naturalis adl› bir Do¤a Tarihi müzesi, Pharming ile anlaflarak bu y›l ortalar›ndan itibaren Herman’a kucak açaca¤›n› ve yafll› bo¤ay›, planlad›¤› bir biyoteknoloji sergisinin y›ld›z› yapaca¤›n›, hayvan›n›n bak›m masraflar›n›nsa Pharming taraf›ndan karfl›lanmaya devam edece¤ini
aç›klam›flt›. Transgenik
organizmalar›n kaza sonucu do¤aya kar›flmas›n› önlemek için konmufl bulunan s›k› kurallar, bu tür hayvanlar›n bak›m›n› pahal› yap›yor. Herman’›n y›ll›k bak›m masraf› da 40.000 dolar› buluyor. Geçti¤imiz ay bafllar›ndaysa Pharming firmas›, bu masraf›n alt›ndan daha fazla kalkamayaca¤›n› belirterek Naturalis ile anlaflmas›n› yerine getirmeyece¤ini ve yafll› bo¤ay› hemen "uyutaca¤›n›" aç›klad›. Mezbahan›n
topuzu bafl›na düflmek üzereyken Herman’›n yard›m›na bu kez de idam karar›na tepki duyan kamuoyu yetiflti. Özel sektör kurulufllar›ndan gelen cömert yard›m vaatleri üzerine Naturalis, iki taraf› da hoflnut k›lacak bir anlaflman›n yak›n oldu¤unu duyurdu. Yard›m eli uzatanlar›n bafl›nda da Yarding adl› bir cenaze
flirketi geliyor.
Ancak cellad› bir kez daha atlatmas›na karfl›l›k
Herman’›n gelece¤i tümüyle güvence alt›na al›nm›fl de¤il. Bu kez de Holland Hayvanlar› Koruma
Derne¤i, bo¤an›n Naturalis’e transferine
karfl› oldu¤unu aç›klad›. Bir dernek sözcüsüne göre, "Herman bir fuar e¤lencesi de¤il, yaflam›n›n geri kalan k›sm›n› al›flt›¤› a¤›l›nda sessiz ve sakin biçimde geçirmesi gereken bir hayvan".
Science, 18 Ocak 2002
‹ngiliz ve Danimarkal› biyologlar, k›rk y›ll›k bir tekni¤in yeni uyarlamas›yla, insan gen haritas›n›n sa¤lad›¤› verileri birlefltirerek, hücrelerimizin çekirde¤inde bulunan ve ifllevi tam olarak bilinmeyen bir yap›n›n gizlerini büyük ölçüde çözdüler. Söz konusu yap›, nükleol denen (resimde k›rm›z› noktalar) ve temel
olarak hücredeki ribozom denen protein fabrikalar›n› üretip çekirdek d›fl›na gönderen bir yap›.
‹skoçya’n›n Dundee Üniversitesi’nden Angus Lamond ile Odense’deki Güney Danimarka Üniversitesi’nden Matthias Mann ve ekip arkadafllar›, insan hücre çekirde¤ine fleker ve ultrason uygulad›ktan sonra bir santrfüj cihaz›na koyup görece a¤›r nüklolü, çekirdek içindeki jelatinden yuvas›ndan söküp almay› baflard›lar. Daha sonra kütle spektroskopisi (tayfölçüm) tekni¤inden yararlanan ve insan genomu veritabanlar›n› tarayan araflt›rmac›lar elde ettikleri organc›k içinde 271 ayr› protein saptad›lar ve 191’inin ifllevlerini belirlediler. Bunlar›n yar›s›ndan fazlas›n›, ribozomlar› infla eden proteinlerle, bunlar›n oluflturulup çekirdek d›fl›na tafl›nmas› için gereken ribozomal RNA moleküllerinin ifllenip mesajlar›n›n çözülmesi sürecinden
sorumlu proteinler oluflturuyor. ‹fllevleri belirlenenlerden yaklafl›k 90 kadar›n›n da, hücre etkinli¤iyle ilgili çok farkl› ifller gören proteinler oldu¤u anlafl›ld›. Bunlar aras›nda moleküllerin birbirine yap›flmas›n› önleyen "flaperon" (niflanl› çiftler gezerken yanlar›na kat›lan küçük kardefl ya da akraba gibi bekçilere verilen ad) proteinler, haberci RNA’lar ile ribozomlar›n protein üretim ifllevini yerine getirmelerini sa¤layan "tercüme makineleri" ve RNA’lar›n yap›s›n› denetleyen proteinler bulunuyor. Ancak liste kesin de¤il. Araflt›rmac›lar, bir zarla çevrili olmad›¤› için nükleolün çekirdekten ayr›l›fl› s›ras›nda öteki çekirdek moleküllerinin bir k›sm›n›n nükleole kar›flm›fl olabilece¤ini, baz› özel nukleol moleküllerinin de çekirde¤e da¤›lm›fl olabilece¤ini belirtiyorlar. Science 18 Ocak 2002
Hücre Çekirde¤inin
Gizli Kasas› Aç›ld›
18 fiubat 2002 B‹L‹MveTEKN‹K
