Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014, Sayı: 27
Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel
Ercan Ergüzel Ezgi Gülbaş Ali Can Duran
Yurt Dışı Gelişmeler
Yurt İçi Gelişmeler
Finansal Göstergeler
Makro Ekonomi & Strateji
Enflasyon Verisinden Sonra Merkez Banka-
sı’nın Oyun Planı Değişir mi?
Yurt Dışı Gelişmeler DenizBank Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014
ECB bekledi, Draghi gerekirse daha da fazlasına hazırız dedi. ECB geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği para politikası toplantısında enflasyon oranının %0.5’de seyretmeye devam
etmesine karşın beklendiği gibi faizlerde herhangi bir değişik- liğe gitmedi ve önceki ay tarihi düşük seviyeye indirdiği politi- ka faizini %0.15’de ilk defa uygulamaya başladığı negatif mevduat faiz oranını da -%0.1’de tuttu. Faiz kararı sonrası konuşan Mario Draghi önceki toplantıda alınan önlemlerin para politikası duruşunda daha fazla gevşemeye destek ver- diğini belirtti. Önümüzdeki aylarda devreye girecek olan politi- ka araçlarının bu duruşa destek vermeye devam edeceğini ve banka kredilerini canlandıracağını söyledi. Önümüzdeki aylar- da enflasyon oranının düşük seviyelerde devam edeceğini beklediklerini tekrar ederken, tarihi düşük seviyedeki politika faizini mevcut enflasyon görünümünde artırmayacaklarının
altını çizdi. Önceki toplantıda açıkladıkları hedefli uzun vadeli refinansman operasyonlarının (TLTRO) boyutunun 1 trilyon €’ya ulaşılabileceğini tahmin ettiklerini söyledi. Ana amacının reel sektöre destek vermesi olan bu programda, bankaların aldıkları bu ucuz fonlama ile net kredi kullandırıcısı olmadıkları taktirde kredinin geri ödenmesinin talep edileceğini belirten Draghi, ECB’nin operasyonların asıl amacına hizmet etmesi konusunda kararlı olduğunun sinyalini verdi. Ek olarak varlığa dayalı menkul kıymet (ABS-Asset backed securities) alımı konusunda çalışmaların daha da yoğunlaştığını ve özellikle şeffaf olması konusunda titizlik gösterdiklerini vurguladı. Sonuç olarak toplantıdan çıkan mesaj ECB’nin aldığı önlemlerin etkilerini görmeye başlamadan yeni adımlar atmayacağına işaret ediyor. Benzer şe- kilde bu toplantıda para politikası toplantılarının 2015 yılından itibaren 4 yerine 6 haftada bir yapılacağının açıklanma- sı, piyasanın her ay yeni bir hamle beklememesi gerektiği mesajını içeriyor.
ABD’de istihdam verileri beklentilerin oldukça üzerinde. ABD’de tarım dışı istihdam değişimi 215 bin adet olan beklentilerin oldukça üzerinde 288 bin adet olarak açıklandı. Önceki iki ayın verisi sırasıyla 304 ve 224 bin adete top- lamda 29 bin adetlik yukarı yönlü revize edildi. Böylece
2.çeyrekte aylık ortalama 272 bin adetlik ek istihdam yaratıl- mış oldu. Yılın ilk yarısındaki aylık ortalama 231 bin adetlik ek istihdam artışı geçtiğimiz yılık ilk yarısındaki 204 bin adetlik ortalamanın oldukça üzerinde yer aldı. Tarım dışı istihdam verisi ile birlikte açıklanan işsizlik oranı, iş gücüne katılım ora- nının yatay seyretmesine karşın %6.3’den %6.1’e gerileyerek Eylül 2008’den bu yana en düşük seviyesini gördü. Açıklanan veriler istihdam piyasasının yılın 2.çeyreğinde oldukça iyi bir gelişme gösterdiğine işaret etti. Böylece FED’in faiz artışları- na daha erken başlayabileceği görüşüne destek verdi.
2015’in Haziran toplantısında faiz artırma beklentisi 7 puan artışla %50’ye yükselirken, piyasanın tepkisi USD’ye değer kazandırırken ABD tahvil getirilerinin yükselmesine destek verdi.
Euro Bölgesi’nde ise istihdam toparlanmaktan halen çok uzak. Euro Bölgesi’nde işsizlik oranı %11.7 olan beklen- tilerin altında %11.6 olarak açıklanırken önceki ayın verisi de
%11.7’den %11.6’ya revize edildi. 2010 yılında ABD’de tepe noktasına ulaşan işsizlik oranı ile birlikte sınırlı gerileme gös- teren Euro Bölgesi işsizlik oranı yeniden yükselişe geçmiş ve geçtiğimiz yıl %12 ile tarihi yüksek seviyesine ulaşmıştı. Eylül ayından bu yana işsizlik oranı aşağı yönlü bir resim çizmesine karşın Mayıs ayında işsiz sayısının ancak 28 bin kişi azalabil- diği görülüyor. Sağlıklı bir toparlanma için ABD’deki sayılara
272K
-800K -600K -400K -200K 0K 200K 400K
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
ABD Tarım Dışı İstihdam (Çeyreklik Ortalama)
7 8 9 10 11 12 13
ABD Euro Bölgesi
İşsizlik Oranı (%)
%0.5
-1 0 1 2 3 4 5
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Euro Bölgesi Enflasyon Oranı (%) ECB Politika Faiz Oranı (%)
Hedef %2
Yurt Dışı Gelişmeler DenizBank Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014
ABD’de makro veriler büyüme adına moral verdi. ABD’de açıklanan bir dizi ekonomik veri 1.çeyrek büyüme oranı- nın aşağı revize edilmesinin ardından 2.çeyrek adına pozitif bir resim çizdi. ISM imalat endeksi beklentilerin altında kalmasına karşın Haziran ayında 55.3 ile genişlemenin
devam ettiğine işaret etti. Önümüzdeki döneme ait bir gösterge olan ISM yeni siparişler alt endeksi ise 56.9’dan 58.9’a yükselerek genişlemenin devamına yönelik sinyal verdi. Açıklanan bir diğer veri otomobil satışları son 8 yılın en yüksek seviyesine ulaşarak eko- nomik aktivitenin canlandığına yönelik görüşlere des- tek verdi. Haziran’da yıllık toplam satış adeti 16.9 mil- yon ile geçen yılın Haziran ayındaki yıllık satış rakamı- nın yaklaşık %7 üzerinde gerçekleşti. 2.el konutların satışı için hazırlanan kontratların miktarını gösteren bekleyen konut satışları da Mayıs ayında beklentilerin üzerinde %6.1’lik artış kaydetti. Bu veri ile birlikte konut sektörünün de son dönemdeki aşağı yönlü trendden çıkabileceğine yönelik olumlu bir sinyal gelmiş oldu.
Çin’de ufak teşvik paketleri meyvesini verdi. Çin’de ekonominin beklenenden daha fazla yavaşlayacağı endişeleri nedeniyle üzerinde baskı oluşan hükümet altyapı yatırımları içeren ufak teşvik paketleri açıkla- mıştı. Bu paketlerin olumlu etkilerinin Haziran ayı üre- tim endeksleri üzerinde etkisi görülmeye başlandı. Ön- cü veride 6 ay sonra ilk defa daralma ile genişlemeyi ayıran 50 seviyesinin üzerine yükselerek genişlemeye işaret eden üretim PMI endeksi 50.7’lik nihai değeri ile genişlemeyi teyit etti. Resmi üretim PMI endeksi de 51 ile yılın en yüksek değerine yükseldi. ABD ISM verisin- de olduğu gibi üretim PMI endeksinin alt kalemi olan siparişler endeksi yükselerek 51.8 ile son 15 ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Hem iç talep hem de dış tale- bin göstergesi olarak yeni siparişler endeksindeki yük-
seliş, Çin’de ekonomik aktivitenin yeniden normale dönebileceğine işaret ediyor.
Euro Bölgesi’nde perakende satışlardaki toparlan- ma hız kesti. Euro Bölgesi’nde Mayıs ayı perakende satışları %0.3’lük artış beklentilerine karşın bir önceki aya göre değişim göstermedi. Nisan ayı %0.4’lük artış verisi %0.2’lik gerileme olarak revize edildi. Bir süredir tüketici güven endekslerindeki toparlanmaya paralel perakende satışların önceki yıla göre önemli ölçüde toparlanmaya başlamıştı. Fakat Nisan verisinin aşağı revize edilmesi ve Mayıs’ta değişim göstermemesi yük- sek işsizlik oranının yaşandığı bölgede iç talebin topar- lanma trendini desteklemek adına kırılgan olduğunun göstergesi oldu. Halen yukarı yönlü bir trend içinde olan tüketici güven endeksi perakende satışların yük- selmeye devam edebileceğine işaret etmesine karşın toparlanmanın kademeli ve yavaş olması beklenmeli.
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
ABD Toplam Otomobil Satışları (Yıllık, Milyon adet)
Eski araç değişim teşvik programı.
-40 -30 -20 -10 0
-4 -3 -2 -1 0 1 2 3
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Perakende Satışlar Yıllık Değişim (%, 3 aylık ort.) Tüketici Güven Endeksi (Sağ Eksen)
Yurt İçi Gelişmeler DenizBank Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014
Enflasyon, Haziran 2014
Haziran ayında TÜFE aylık bazda %0.3 ile %0’a yakın değişim bekleyen piyasa beklentisinin üzerinde artış kaydetti. Yıl- lık TÜFE %9.66’dan %9.16’ya geriledi ve %9’un altına inmesi beklentileri gerçekleşmedi.
Haziran ayında TÜFE Merkez Bankası’nın beklediği şiddette bir düzeltme hareketi göstermezken, gıda fiyatlarında göz- lemlenen artış ve ulaştırma kalemine yansıyan toplu ulaşım zamları nedeniyle enflasyon beklentinin üzerinde gerçekleşti.
Mevsimsel etkilerden dolayı giyim grubunda beklenen gerileme %1.2 civarında gerçekleşerek, manşet enflasyonun üze- rinde 0.1 puanlık aşağı yönlü etkisi oldu. Gıda fiyatları Mayıs’ta görülen gerilemenin ve beklentinin aksine bir önceki aya göre %0.4 artış kaydetti. Bu artış manşet enflasyonun 0.1 puan artmasına neden oldu. Ramazan etkisinin Temmuz ayı enflasyonu üzerinde daha etkili olabileceği ve gıda fiyatlarındaki yaz dönemi düzeltmelerinin erteleneceği görülüyor. Ni- san ve Mayıs ayında manşet enflasyonun toplamda 0.2 puan gerilemesine destek veren ulaştırma kaleminin Haziran ayında %0.5’lik artış ile TÜFE’yi 0.1 puan yukarı çektiği gözlemleniyor.
Enflasyon oranı beklentilerin üzerinde gerçekleşmesine karşın, çekirdek enf- lasyon göstergelerindeki bozulma son buldu. H tanımlı özel kapsamlı TÜFE (Gıda, Enerji, Alkollü içecekler, Tütün ürünleri, ve Altın hariç TÜFE) bir ön- ceki aya göre %0.4, I tanımlı çekirdek enflasyon göstergesi (Gıda, Ener- ji, Alkollü ve Alkolsüz içecekler, Tütün ürünleri, ve Altın hariç TÜFE) ise % 0.3 arttı. Yıllık H tanımlı çekirdek enflasyon göstergesi %10.2’de yatay sey- rederken, I tanımlı çekirdek enflasyon ise %9.7’ye geriledi. Üretici fiyatları ise Haziran ayında aylık bazda %0.06 ile sınırlı bir artış gerçekleştirirken, yıllık ÜFE’deki gerileme devam etti ve %11.3’ten %9.8’e geriledi.
Dış Ticaret Dengesi, Mayıs 2014
Mayıs ayında dış ticaret açığı beklentilere para- lel 7.1 milyar $ olarak açıklandı. Nisan ayında, ithalat bir önceki yılın aynı ayına göre %10 geri- leyerek 20.9 milyar $ olurken, ihracat ise bir önceki yıla göre %4 artışla 13.8 milyar $’a yük- seldi. 12 aylık birikimli dış ticaret açığı ise bir önceki yıla göre %1 azalarak 89 milyar $’a oldu.
İhracatın ithalatı karşılama oranı Mart 2013’den bu yana en yüksek seviyesi olan %64 seviyesi- ne yükseldi.
Dış talep koşullarındaki iyileşmenin sayesinde ihracatta artış eğilimi yavaşlayarak da olsa devam ederken, ihracat ilk 5 ayda önceki yılın aynı dönemine göre %7.4 oranında arttı. Şubat ve Mart aylarında görülen yüklü altın ihracatının son 2 aydır normal seviyelerde olduğu görülüyor (393 milyon $). Geniş ekonomik gruplara göre baktığımızda, ihracatta en bü- yük paya sahip hammadde (ara malı) ihracatının Nisan ayındaki yavaşlamanın ardından Mayıs ayında önceki yıla göre
%2.1 gerilediği dikkat çekerken, bu gerilemeyi %8’lik artış gösteren tüketim malları ve %13.5 artış ile yatırım malları ihra- catının telafi ettiği görülüyor. Dış ticaret dengesindeki toparlanmanın en büyük nedeni olan iç talepteki yavaşlamaya pa- ralel, ithalat Mayıs ayı ile birlikte son 4 aydır gerileme kaydetmiş oldu. Altın ihracatında olduğu gibi altın ithalatındaki nor- malleşmenin devam ediyor olması da ithalattaki gerilemeye destek veriyor. Enerji ithalatındaki gerilemenin de devam etti- ği ve Nisan ayındaki %3’lük gerilemenin ardında Mayıs’da da %11 oranında güçlü bir oranda gerilediği görüldü. Geniş ekonomik gruplar bazında baktığımızda, ara malı (bir önceki yıla göre -%11.5) ve tüketim malı (bir önceki yıla göre -%
7.6) ithalatında gerilemenin sürdüğünü görüyoruz. Ara malı ithalatında güçlü düşüşün devam ediyor olması, ara malı ih- racatının da önümüzdeki aylarda gerilemeye devam edebileceğine işaret ediyor.
2014 yılında ihracatımızda payı yüksek olan AB ülkelerindeki toparlanmaya paralel olarak bu ülkelere olan ihracatımızın arttığını görüyoruz. 2012 yılında %39, geçtiğimiz sene ise %41.5’lik payı olan AB ülkelerine yapılan ihracatın ilk 5 ayda
9.65%
9.16%
2%
4%
6%
8%
10%
12%
14%
2005 2007 2009 2011 2013
Manşet
Çekirdek I
Manşet ve Çekirdek TÜFE
Milyar $ May.13 May.14 May.13 May.14
İhracat 13.3 13.8 4% 154 156 2%
İthalat 23.2 20.9 -10% 244 246 1%
Yatırım Malları 3.3 3.2 -6% 35 37 6%
Ara Malı 17.1 15.1 -11% 181 179 -1%
Tüketim Malları 2.7 2.5 -8% 28 30 6%
Dış Tic. Dengesi -10.0 -7.1 -29% -90 -89 -1%
Aylık Yıllık 12 Ay Toplam
% Değ.
Yıllık
% Değ.
Finansal Göstergeler DenizBank Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014
Haft a lı k v e A ylı k G e tiri
Geçtiğimiz hafta risk iştahı son dönemlerin aksine pozitifti
P a ra P iy a s a la rı H. S e nedi P iy a s a la rı
Eur Libor faizlerindeki gerileme yerini yatay bir seyre bıraktı
Genel olarak primli olan hisse senedi piyasalarında BIST negatif ayrışanlar arasında yer aldı
Not: Tüm veriler raporun çıktığı Cuma günü saat 12:00 itibarı ile güncellenmiştir.
Finansal Göstergeler DenizBank Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014
Tahv il P iy a s a la rı
Gösterge tahvil getirisi hafif artışla %8.4’e kadar yükseldi
Dö viz P iy a s a la rı E mtia P iy a s a la rı
Tarım dışı istihdam verisi sonrası USD değer kazandı
Makro Ekonomi & Strateji
DenizBank Ekonomi Bülteni
07 Temmuz 2014
Enflasyon Verisinden Sonra Merkez Bankası’nın Oyun Planı Değişir mi?
Haziran enflasyonu Merkez Bankası ve piyasa beklentilerinin üzerinde kaldı ve yıllık enflasyon %9.2 oldu. Beklentilerin üzerinden gelen değerde gıda ve ulaşım fiyatlarındaki artışlar etkiliydi. %5’lik hedefin 4.2; %7’lik hedef üst bandın 2.2 puan üzerindeki enflasyon verisi ile birlikte Merkez Bankası’nın (MB) 17 Temmuz’da yapacağı toplantıda faiz indirimleri ile ilgili kararı daha da önemli oldu. Biz aşağıdaki nedenlerle MB’nın faiz indirimlerine devam edebileceğini ve yıl sonuna kadar faizlerde toplamda 100-125 baz puanlık (bps) ek indirim yapabileceğini düşünüyoruz.
Birincisi, gelecek aylara ilişkin enflasyonun seyrine ilişkin ipuçları verebilecek indikatörler gerilemeye devam ediyor. Üreti- ci fiyatları Nisan’dan %11.9’dan Haziran’da %8.7’ye kadar gerilemiş durumda. Benzer şekilde Mayıs’ta %10.1’le 2004 yılından bugüne en yüksek değerine ulaşmış olan çekirdek (I) enflasyon Haziran’da %9.65’e indi. Enflasyon değerleri açısından çok belirleyici olan kur verilerinde de Mart ayının sonundan bugüne 2.07-2.15 arasında yatay bir seyir hakim.
İkincisi, iç talep koşulları çok güçlü değil. Haziran PMI verisi 48.8’le 2011 yılından bugüne en düşük seviyesine geriledi.
Bankacılık sektörü kredileri açısından da durum aynı. Son haftalarda biraz kıpırdanma olsa da son 13 haftalık verilere göre olan trend kredi yıllık artışının (nominal, kur etkisi ayıklanmış) %15 düzeyinde olduğunu gösteriyor. Kaldı ki yaz ay- larıyla beraber kredi artış oranı mevsimsel faktörlere bağlı olarak
yavaşlamaya başlayacak. Dahası son 2 ayda politika faizi 125 bps indirilmiş olsa bile regülatörler makro-ihtiyati önlemlerde hiçbir gev- şeme yapmadı. Bu şartlar altında enflasyona talep taraflı bir baskı gelmesi çok mümkün gözükmüyor.
Üçüncüsü, MB enflasyon gerçekleşmesinden daha çok enflasyon beklentisine önem veriyor. Yandaki grafikte görülebileceği gibi Mart’ta %7.31’e kadar yükselmiş olan 12 ay sonrasına ilişkin enflas- yon beklentisi Haziran’da %7.19’a kadar geriledi. Bu anlamda bek- lentilerde bozulma olmadığı; tam tersine biraz yavaş da olsa iyileş- menin devam ettiği görülüyor.
Dördüncüsü, global risk iştahı ve gelişmiş ülkelerin politika faizlerinin muhtemel seyri GOÜ’lere gevşeme için fırsat yaratı- yor. Mart sonrasında volatilitenin gerilemesi ile Macaristan ve Meksika’dan gevşeme hamleleri geldi (sırasıyla 30 ve 50 bps’lik indirimler Türkiye ile karşılaştırıldığında düşük görünebilir fakat MB’nin sadece Ocak ayında politika faizini 300 bps arttırdığını hatırlamak gerekiyor). Geçen ay ECB bankaların kendine tuttuğu mevduatın faizini eksiye çekerek bir ilke im- za attı (daha önce sadece İsveç ve Danimarka gibi ufak çaplı mer-
kez bankaları bunu denemişti). Eylül’den itibaren de 1 trilyon €’ya ulaşabilecek yeni LTRO başlayacak ve mevcut gidişat bunu yeni LTRO’ların ya da ABD tarzı parasal gevşemelerin izleyeceğini gös- teriyor. FED tarafında Yellen faizleri arttırmak için bir sebep görme- diğini belirtti. Piyasa fiyatlamaları da bu doğrultuda (yandaki grafik) Bu fiyatlamalara göre 2016 sonunda bile FED’in politika faizi %1’in altında kalacak ki FED’in uzun vadeli politika faiz oranı ortalaması- nın %4 olduğunu belirtmek gerek. Yani Mayıs’ta Bernanke’nin ko- nuşması sonrasında başlayan faizler bu noktadan sonra artmaya başlayacak endişesi büyük oranda ortadan kalktı. Dün açıklanan tarım dışı istihdam gibi veriler sonrasında kısa dönemli volatiliteler yaşanması uzun vadeli resmi değiştirebilecek nitelikte değil.
Beşincisi, daha önce 2011’de yaptığı gibi politika faizini indirse bile politika faizinin üst koridorunu %12’de tutmaya devam ediyor. Bu sayede herhangi bir nedenle ihtiyaç olduğunda ağırlıklı ortalama faizini yeniden %12’ye yaklaştırarak finansal istikrarı –en azından kısa vadeler için- koruyabilecek.
Özetle, beklentilerin üzerinde kalan Haziran enflasyon verisi tek başına ve şu an itibarı ile MB’nın faiz indirim planını etki- leyebilecek nitelikte değil. Global ve yerel gelişmeler MB’nın 17 Temmuz’da faiz indirimlerine devam edebileceğini; yıl sonuna kadar da ek faiz indirimlerinin devam edebileceğini gösteriyor.
0.18%0.32%0.50%0.67%
0.91%
1.16%
1.44%
1.71%
1.92%
0.09%0.14%0.16%0.24%0.33%0.42%0.51%0.60%
0.0%
0.5%
1.0%
1.5%
2.0%
2.5%
2014 2015 2016 2017
FED ECB
Politika Faiz Beklentileri (%)
7.2%
9.2%
4%
8%
12%
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
MB Beklenti
Anketi
Enflasyon ve Enflasyon Beklentisi (12 Ay sonrası)
Actual
