B A T I I N G İ L T E R E N İ N İKİZ Ş E H İ R L E R İ Y a z a n : John S t e e g m a n
Ç e v i r e n : Y. Mühendis A ü B E R K O L Britanyanın m ü t e a d d i t güzel şehirleri arasında
belirmiş, batıda iki k o m ş u şehir vardır: Bristol v e Bath.
A v r u p a n ı n en romantik deniz limanlarından biri olan Bristol, yüzyıllarca, Britanya imparator- luğunun g e l i ş m e v e sömürgecilik merkezi olmuştur.
Şehirin tüccarları A m e r i k a y a ilk seyahatlerini b u r a . da hazırlamışlardır.
R o m a l ı l a r suiarinin hassalarını keşfettiklerin- denberi Bath bir d i n l e n m e v e e ğ l e n c e yeri, bahçeler, parklar v e sütunlardan müteşekkil h o ş bir şhir o l - muştur.
Bu harpte, Bristol, m ü c a d e l e c i g e l e n e ğ i n e sa- dık kalarak bir çok açık hava akinlarinadayanmış- tır,
B a t h şehrine taarruz edilmemiştir, bu mahal- de, J o h n S t e e g m a n her iki şehrin karakterini i n c e . lemektedir.
Ingilterenin biı çok yerleri amansız h a v a taar- ruzlarının izlerini halen taşımaktadır. Çoktanberi y o k olmalarını istediğimiz bazı şeyler y o k olmuştur v e b u n d a n m e m n u n u z . Enkaz yığınları halinde m a h - v o l a n bazıları da yerine k o n m a z hazinelerdi v e bunları tanımış olanlar d a i m a yeis duyacaklardır.
Ingilterenin büyük şehirlerinin en enteresanla- rından biri olan Bristol, o n a özel karakterini veren bir ç o k şeyleri kaybetmiştir. Eski v e yeni d ü n y a ara-
sında rabıta teşkil etmiş olması hasebiyle, m e ç h u l yerlerin m e ç h u l yollarını k e ş f e t m e d e , Portekiz de- nizlerine rekabet e d e n İngilizlerin üssü b u l u n m u ş o l m a s ı n d a n d o l a y ı Bristol çok romantiktir. Mimari- si karışık v e yeknesaklıktan uzaktır. Kıymetli eser- lerini bulmak için aramak lâzımdır. Bunların bir kıs- mı artık bulunamıyacaktır.
Bristolun çok d a h a güzel komşusu, «Bath»
ç o k başkadır. Bath, hiçbir z a m a n A m e r i k a v e A n - til adalarından gelen garip baharat k o k m a m ı ş h e m - şehrileri hiç bir vakit sokaklarında i s p a n y o l tüccar- lara rastlamamışlardır. Bath a s l a romantik olmamış- tır, y e k n e s a k v e intizamlı olup h e m e n her sokağın- da klâsik bir fevkalâdelik mevcuttur. Bristolun ka- rakteri immarisine bağlı değildir v e tahribata rağ- m e n yaşıyacaktır. Fakat Bath'ın karakteri t a m a m e n mimarisine tabidir. Her hangi bir büyük hasar şeh- rin karakterini y o k eder. Bath'm güzelliği parçala- rında değil, bütünlüğündedir. Edinburgh v e C a m b - ridge d e ayni tarzda bir güzellik vardır, fakat her birinde bu güzellik şehrin ancak yarısındadır. Bath'- da bütün şehirde güzellik mevcuttur v e bunun bir kısmı i m h a edilseydi tekmili zarar görebilirdi.
Bath'ın G ü n e y Avrupa'nın en güzel şehirlerin-
den biri m e v k i i n e erişmesi için uzun z a m a n g e ç m i ş - tir. S o n r a d a n dahi m ü h i m bir R o m a l ı şehri idi, bir ortaçağ şehri v e Chaucer'in (Bath'ı Kadınının yeri- dir. B a t h o n y e d i n c i yüzyılda bir su şehri haline gir- di v e I 7 4 0 senelerinde St. James"den sonra Ingilte- renin en itibarlı şehri idi. Şehir t a m a m i y l e değiştiril- di, b u d e ğ i ş m e d e n bilhassa iki kişi m e s u l m ü : Ri- chard Nash v e m i m a r J o h n W o o d .
Nasch bir kumarbazdı v e Bath'ın rağbette ol- m a m a s ı n a karar verdi, b a n y o l a r ı n d a n gayri, Bath'- da kumar salonları, toplantı yerleri, b a l o için salon- lar v e lüks m a ğ a z a l a r olmalıydı. Nasch Bath* m o t o k - ratı o d u v e etrafına neyin yapılacağını, ne z a m a n v e n e r e d e yapılacağını v e yapılırken ne çeşit elbise gi- yileceğini emretti. Nasch'ın merasim işlerini idare ettiği vakitler Batlı nezaket dünyasının iki m e r k e - ziydi. H e r k e s Bath'a gitti. İki büyük başbakan, Sir R o b e r t W a l p o l e v e Williarn Pitt ( L o r d C h a t h a m ) şair F'ope, edip Fielding, ressam G a i n b o r o u g h , se- vimli İrlandalı d r a m müellifi Sheridan.
Bunlara rağmen, Bath, kendisine yakışan mi- mariye malik değiidi. Fakat 1 7 5 0 ile 1 7 7 0 arasında J o h n W o o d v e oğlu şehre bugünkü klâsik zarafetini vermişler v e İngiliz «Palladian» üslûbunun bir şa- heserini yaratmışlardır. W o o d ' u n fikirleri büyüktü, v e bunların tahakkuku için de ç o k para vardı. O r .
t a
