— Ç i m e n t o b u h r a n ı b u g ü n k ü t e d b i r l e r l e ö n l e n e m e z . M i m a r Z . S a y â r . — O r t a k ö y d e E , E l â g ö z e v i . P r o f . Minıaı- H a l i l F e m i r . — F e n e r y o l u n d a k ü ç ü k b i r c a m i . M i m a r V a s f i E g e l i .
— « İ n ö n ü » M ü k â f a t l a r ı K a n u n u . — B i r l e ş m i ş M i l l e t l e r B i - n a s ı p r o j e s i . — D i y a r b a k ı r e v l e r i . M i m a r H a l u k T o g a y . — B ü r o b i n a s ı p r o j e m ü s a b a k a s ı . 1 i n c i m ü k â f a t M i m a r N e z i l ı E l d e m . — B a ş k a m e m l e k e t l e r d e m i m a r î f a a l i y e t . — R o t t e r - d a m d a b i r t i y a t r o . — D a n i m a r k a d a b i r b e l e d i y e b i n a s ı . — Y a p ı v e m e y d a n a r a s ı n d a k i m ü n a s e b e t l e r . Y a z a n ; K â z ı n ı M i r ş a ı ı . •— G e n e l h a s t a n e b i n a l a r ı . Ç e v i r e n : A l t a ı ı B a l t a c ı - o ğ l u . — İ n ş a t e k n i ğ i . K o n f e r a n s ı v e r e n : A n t h o n y C h i t t y — A r t t ı r m a v e E k s i l t m e K a n u n u m u z . M i m a r N a c i M e l t e m . — B i b l i o g r a f i «-Yeni r e s i m h a k k ı n d a » . E . G . B e n i t o . — H a b e r - l e r , — M a l z e m e f i y a t c e t v e l i . —
V. J
X V I I İnci I 1 9 4 7 I n F t a t ı 2 O O K u r u ş
M
L ' A R C H I T E C T E :
R E V U E M E N S U E L L E D ' A R C H I T E G T U R E D ' U R B A N I S M E et d e D E C O R A T I O N
Publiee par: Abldin Moıtaş et Zeki Sayâr, Architectes S O M M A I R E
No. 7 / 8 — 1947
— L a c r i s e d e c i r a e n t n e p e u t e t r e eni e v i p a r lcs m c - s u r e s a c t u e l l e s 1 51
P a r a r c h . Z e k i S a y â r
— U n villa E l â g ö z â O r t a k ö y 153 P r o f . arclı. H a l i t F e m i r
— U n c p e t i t e m o s q u S e â F e n e r y o l u 157 A r c h . V a s f ı Egeli
— L a loi d e s p r i x d ' A r t s İ n ö n ü 161
— L s p r o j e t des b â t i m e n t s des ııations u n i e s 163
— L e s m a i s o n s de D i y a r b a k ı r 165 P a r a r c h . H a l û k T o ğ a y
— L e c o n c o u r s d u p r o j e t d ' i m m e u b l e p o u r b u r e a u x 170
] er pı-ix a r c h . Nezih E k l e m
— L e s a c t i v i t â s a r c h i t e c t u r a l s s â l ' e t r a n g e t ;
U n th'S'âtre â R o t t e r d a m . . . 170
U n h ö t e l d e ville a u D a n e m a ı - k 177
— L e s r e l a t i o n s p r o p o r t i o n n e l l e s e n t r e les b â t i m e n t s
et les p l a c e s 179 P a r K â z ı m Miı şaıı
— L e s b â t i m e n t s p o u r h û p i t a u x g e n e r a u x 184 T r a d u i t p a r A l l a n B a l t a c ı o ğ l u
— L a t e c h n i q u e d e c o ı ı s t r u c t i o n 188 C o n f e r e ı ı c e d o n n e p a r a r c h . A. C h i t t y
— N ö t r e loi d ' a d j u d i c a t i o ı ı 192 P a r a r c h . Naci M e l t e m
— L a b i b l i o g r a p h i e : A p r o p o s de la p e i n t u r e m o d e r n e 195 G. B e n i t o
L e s n o u v e l l e s
- L a liste des p r i x d e s m a t e r i a u x
195
T H E A R C H I T E C T : M O N T H L Y P U B L I C A T İ O N O N A R C H I T E C T U R E , C I T Y P L A N N I N G A N D D E C O R A T I O N
Published by Abidin Mortaş and Zeki Sayâr, Arch.
C O N T E N T S No. 7/8 — 1947
— T h e s l ı o r t a g e of e e m e n t c a n n o t be o v e r c o n î o b y
p r e s e n t m e a s u r e s a d a p t s d 151 B y Z e k i S a y â r
— T h e h o u s e of E. E l â g ö z at O r t a k ö y 153 B y a r c h . H a l i t F e m i r
— S m a l l m o s q ı ı e a t F e n e r y o l u 157 A r c h . Vasfı Egeli
— A r c h i t e c t u r a l p r i z e r e g u l a t i o n s c o n c s r n i n g « İ n ö n ü »
e o n t e s t 161
— H e a d q u a r t e r s of t h e u n i t e d natioıı . 163
—• ITouses of D i y a r b a k ı r 105 B y a r c h . H a l û k T o g a y
— C o m p e t i t i o ı ı f o r t h e d e s i g n of a n o f f i c e b u i l d i n g . . . 170 1 pı-ice a r c h . Nezih E l d e n
— A r c h i t e c t u r a l aetivities in f o r e i g n c o u n t r f c s :
T h e a t e r a t R o t t e r d a m -i 170
T o w n H a i l in D a n e m a r k 177
— R e l a t i o n s b e t v / e e n t h a b u l d i n g a n d t h e s q u a r e . . . .179 B y K â z i m M i r ş a n
— G e n e r a l lıo^pital b u i l d i n g s 184 T r a ı ı s . b y A l l a n Baltacıoğlu
— B u i l d i n g t e c h n i q u e 188 C o n f e r a n c e a r c h . A n l l ı o n y C h i t t y
— O u r l a w of toidding 192 B y . a r c h . Naci M e l t e m
— B i b l i o g r a p h y : m o d e r n p a i n t i n g s 195 B y G. B e n i t o
— N e w s
— P r i c e s of b u i l d i n g m a t e r i a l s
196
EN İYİ KAHVE, KAKAO ve SALEP
K U F . U K A H V . C i M E H M L T E F E N O İ M A H D U M L A R I
İSTANBUL
r ^
Ji ü K [ J [ 1/ T M İ M A R L I K ı Ş E H İ R C İ L İ K V E S Ü S L E M E S A N A T L A R I D E R G İ S İ
İ M T İ Y A Z S A H İ B İ ; Z E K İ S A Y Â R U. N E Ş R İ Y A T MÜDÜRÜ. A B İ D İ N M O R T A Ş A D R E S : A N A D O L U H A N N O : 33 E M İ N Ö N Ü İ S T A N B U L T E L : 2 1 3 0 7
S A Y I : 1 8 7 - 1 8 8 • S E R İ : IV. • Y I L : 1947
V J
M E S L E K P O L İ T İ K A S I
B U T E D B İ R L E R L E Ç İ M E N T O B U H R A N I Ö N L E N E M E Z . Y a z a n : Y. Mimar Z E K İ S A Y Â R
Bu sene, yapı faaliyeti d a h a genişlemiştir. Mal- z e m e fiyatlarının y ü k s t k olmasına rağmen, bilhassa hususî inşaat çoğalmaktadır. Karşılaşılan zorlukla- rın başında, çimento, tedariki gelmektedir.
İktisat Bakanlığının geçen Mayıs ayında, çi- mentoyu tevzie tâbi tutmasına, v e hususî inşaata es- kisinden d a h a geniş k o n t e n j a n tahsis etmesine rağ- men, bugün bir inşaat sahibi çimento tedariki için vasatî iki ay b e k l e m e k mecburiyetindedir.
Çünkü, son altı aylık resmî v e hususî ihtiyaç bütün fabrikalarımızın 1948 başına k a d a r k a d a r o- lan istihsallerini t a m a m e n yutmuştur. Fabrikalar ya- pılan müracaatleri ancak 1948 b a ş ı n d a karşılayabi- leceklerini söylemekte, b u suretle alivre satış 100 bin tonu geçmektedir.
Fabrikalar, o hale gelmişlerdir ki, istihsal et- tikleri çimentoları, günü gününe, sevketmektedir- ler. Halbuki, istihsal edilen çimentoların fennen si- lote e d i l m e d e n kullanılması, m u k a v e m e t bakımın- d a n çok mahzurludur. Bilhassa teknik bir şekilde m u r a k a b e edilemiyen küçük halk inşaatında çimon- lar sıcak denecek bir tazelikte kullanılıyor.
A y l a r d a n beri, İktisat Bakanlığı d u r u m u dü- zeltmek ve bir çare b u l m a k için, m ü t e a d d i t komis- yonlar k u r a r a k incelemeler yaptırmaktadır. Bu çalış- malara b a z a n Bakanın d a iştirak ettiğini, Bakanlı- ğın diğer yetkili elemanlarının çimento işiyle çok uğ- raştıklarını, z a m a n z a m a n duyuyor v e görüyoruz.
Son günlerde, alman başlıca tedbirler arasında, yerli istihsalin arttırılması için, fabrikaların tevsiine v e ayrıca yeni bir f a b r i k a kurulmasına k a r a r veril- miştir.
Bu iki tedbir de, ancak gelecek için bir seme- re verebilir. Halbuki, biz buhranın t a m içindeyiz.
Mesken darlığının en h a d bir şekil aldığı b u in- şaat mevsiminde, çimentosuzluktan yapılarımızı bi- tiremeekte, yenilerine başlamamaktayız. Son aylar- da, inşaat müsaadesi alınmış yapılara ancak iki, iki buçuk ay sonra çimento tahsisi yapılmaktadır.
Son z a m a n l a r d a , bir fabrika inşaatında, b u yaz günlerinde verilen çimento ile ancak h a f t a d a iki gün çalışılabiliyor. Bir çok ev inşaatı çimento beklediği için ikmal edilemiyor. Resmî yapıların d u r u m u hu- susî inşaattan d a h a iyi değildir. G e r e k İstanbulda, gerek diğer vilâyetlerde resmî inşaat s ü r ü n c e m e d e kalmaktadır. Bu y ü z d e n müteahhitlerle ilgili daireler arasında m ü d d e t meseleleri, ihtilâflara yol açmak- tadır.
Bu itibarla, fabrikaların tevsii b u g ü n k ü buhra- na çare teşkil edemez.
İkinci bir tedbir, çimento ithaline verilen mü- saadedir ki, maalesef, çok geç verilmiş, noksan bir karardır.
Memleket sanayii ile uğraşan İktisat Bakanlı-
ğına, T. Y. Mimarlar Birliği z a m a n ı n d a bir sezişle,
b u g ü n k ü d u r u m u d a h a 1946 Eylülünde bildirmiş,
1947 b a h a r ı için yalnız İstanbul bölgesine 50 bin ton çimento ithaline m ü s a a d e edilmesinin lüzumlu olacağına nazarı dikkati çekmişti. Bakanlık, b u mü- racaata m e m l e k e t çimento istihsalinin ihtiyaca kâ- fi olduğu, çimento ithaline bir sebep bulunmadığı şeklinde c e v a p vermişti. Fakat, hâdiseler Bakanlı- ğın b u mütalâasının hakikî bir etüd mahsulü olma- dığını gösterdi. Netekim, s o n r a d a n çimento ithaline inşaat mevsiminin ortasında m ü s a a d e edildi. İthal müsaadesi b u h r a n ı önliyebilirdi, A n c a k d ü n y a çi- m e n t o fiyatları, v e deniz taşıt navlunları, yüksek ol- d u ğ u n d a n ithal çimentosunun fiyatı yerli çimentonun iki misli yüksek olduğu anlaşıldı.
Yerli çimentolarımızın tonu 4 0 - 4 7 lira iken, ithal çimentosunun tonu 8 0 - 9 0 liraya satılmaktadır.
Bu fiyatlar ithalâtçıları k o r k u t m a k t a ve kâfi miktar- d a b ü y ü k siparişlere girişmelerine mâni olmaktadır.
Son z a m a n l a r d a küçük partiler halinde, çimento it- hal edilmeğe başlanmıştır ki, buhranı önliyecek mik- t a r d a değildir. İthal müsaadesi verilirken fiyatların- da, gözden geçirilmesi, yerli fiyatla mukayese edil- mesi gerekmez mi imi! Bunu, İktisat ve Ticaret Ba- kanlıklarının d ü ş ü n e m e m i ş olmalarına ihtimal veri- lemez?
O halde, yerli fabrikalarımızın en aşağı iki yıl sürecek olan tevsilerine k a d a r , yılda 1 0 0 - 1 5 0 bin ton çimento ithalini bir zaruret olarak kabul etme- miz gerekir. Yerli çimento fiyatlarına nazaran, yük- sek olan y a b a n c ı malı çimentonun, ithalini temin için ilk akla gelen t e d b i r ; g ü m r ü k resmi, m u a m e l e ve o k t r u v a vergilerinin hiç olmazsa bir m ü d d e t için kaldırılmasıdır. H a l e n bir ton çimentonun g ü m r ü k resmi takriben 5.5 lira, m u a m e l e vergisi 12 lira v e oktruvası 1.5 liradır ki, ton başına maliyetle 17-18 lira bir artışa sebep olmaktadır.
Bu vergi ve rüsumlar kaldırılıncağ ithal çimen- tosu kara borsa fiyatlarından çok aşağı bir satış fiya- tı sağlıyacak ve b u suretle karaborsayı önliyebilecek- tir. .
Çimentoya, yapı politikamızın ana davaların- d a n biri olmasına r a ğ m e n şimdiye k a d a r maalesef icap e d e n ehemmiyet verilmemiştir. M ü t e a d d i t ya- zılarımızda belirttiğimiz gibi, m e m l e k e t imarının m u h t a ç olduğu a n a m a l z e m e d e n olan çimento işin- de, İktisat ve Ticaret Bakanlıklarının, bu güne ka- dar, yalnız yerli sanayii k o r u m a k maksadiyle hare- kek ettikleri, g ö z d e n k a ç m a m a k t a d ı r . Biz, meslekî yetkilerimize d a y a n a r a k söylüyoruz ki, ne Sümer bankın 9 0 bin tonluk Sivas fabrikası, ne de bir kaç sermayedarın 2 5 0 bin ton istihsal kabiliyetindeki fabrikaları memleketimizin b u g ü n k ü çimento ihtiya- cını karşılayacak d u r u m d a değillerdir.
D a h a ucuz olan yerli çimentolarımızı biz de, se- ve seve kullanmak isteriz. F a k a t yerli çimento istih- salini arttırıncaya k a d a r yapı faaliyetimize engel o- lunmamasını istemek tabiî hakkımızdır.
Bahusus, her vesile ile devletin mesken d a v a - sını desteklediği bir d e v i r d e çimentoyu manasız v e d a r bir görüşle tahdit etmek, bu suretle sıkıntılara yol açmak, yapı politikamıza uygun düşmez. Dev- let iş p r o g r a m ı n d a , mesken inşaatı için lüzumlu ted- birleri alacağını v â a d ettiği halde, yapı faaliyeti için en lüzumlu bir malzemeyi temin e d e m e m e s i b ü y ü k bir noksandır. Bu hal, böyle d e v a m ettiği t a k d i r d e mesken b u h r a n ı n a çare bulunamaz. Çimento işi, bi- ze «barut» hikâyesini hatırlatmaktadır.
Biz, geçen Eylüldeki müracaatımız gibi, her iki Bakanlığa bir m ü r a c a a t d a h a y a p m a k t a y ı z . Yeni müracaatımız yerli istihsal artıncaya k a d a r , ithal e- dilecek olan ç i m e n t o l a r d a n alınan b ü t ü n vergi ve rüsumların kaldırılması temennisidir. Yılda 100-150 bin ton çimentonun, mesken inşaatında sağlıyacağı faydalar, alınacak g ü m r ü k resmi vesair vergilerden kat kat yüksek olacaktır. ,
Mesken politikamızın, b u n u âmir o l d u ğ u n a d a kanaatimiz kat'îdir.
Z E K İ S A Y Â R
F o t o ; F f e r s e h y
O R T A K Ö Y ' D E E . E L Â G O Z E V İ
M u a l l i m Y ü k s e k M i m a r : H A L İ T F E M İ RVillâ Ortaköy'de Lidlo'nun karşısında (bulu- nan bir koru içerisinde inşa edilmiştir. Arazinin meylinden dolayı bina kısmen sütunlar üzerinde inşa edilmiştir. Binada giriş holü vasıtasiyle, salon ve servisler, yatak odalarından ayrılmıştır. Sa- lonlar Marmara denizde, Bıoğaziçine, yatak oda- ları ise Boğaziçine müteveccihtir.
Bina, bodrum, kısmı derzli moloz taş duvar, ikamet kısmı ise tuğla üzerinde sıvalıdır. Dış du- varlar sıcak ve soğuğa karşı izolâsyon temini için boşlukla inşa edilmişlerdir. Hol mermer, salonlar meşe parke, yatak odaları kısmı ise lambalı ahşap döşeme olup üzeri cilâlanmıştır.
Binanın umumî karakterinde taş, ahşap ve sıva boş ıbir şekilde mezcedilmiştir. Villânın programı bir hayli geniş, kalorifer ve her sıhhî tesisatın bulunmasına ve inşaatın çok temiz bir şekilde olmasına rağmen binanın maliyeti hiç de fazla görülmemektedir.
Maliyet tutan; 55.COO lirayı geçmemektedir.
1. ' • " •' • ' .
V a z i y e t p l â n :
T e r a s d a n b i r g ö r ü n ü ş
1 — G i r i ş t e r a s ı 2 — G i r i ş h o l ü 3 — W . Cİ.
4 — V e s t i y e r
5 — S a l o n ( k ü t ü p h a n e ) 6 — S a l o n ( o t u r m a ) 7 — S a l o n ( y e m e k ) 8 — S e r v i s g i r i ş i 9 — M u t f a k
10 — Y a t a k k ı s m ı k o r i d o r u 11 — Y a t a k o d a l a r ı ( ç o c u k ) 12 — Y a t a k o d a s ı
13 — B a n y o
14 •— Y a t a k o d a l a r ı t e r a s ı 15 — S a l o n t e r a s
K a t p'ıânı
F o t o : İ h s a n B i r m e n a z ı r
F E N E R Y O L U N D A B İ R M E S C İ T
Y . M i m a r V A S F İ E G E L İEski Mülkiye Mektebi Müdürü merhum Re- caî beyin refikası Bayan Güzide Belerman tarafın- dan kocası ve oğlu namına yapılan îbu semt camii İst. Vakıflar Baş Mimarı Vasfi Egeli'nin projesine göre yapılmıştır.
Cami, imam ve müezzin meşrutaları, şadır- van ve muvakkithane ile helâlar 75:0'00 liraya mal olmuştur.
Bina sağlam bir zeminde taş temel duvarları üzerine tuğladan inşa edilmiştir; ıçatı ahşaptır.
Caminin iç ve dış mimarisinde eski Türk mo- tifleri kullanılmıştır. îç duvarlar ve tavanda ka- lem işleri yapılmış, tavanın ortasına ahşap ve ba- sık kubbe konulmuştur.
Tamamen eski mimarî tesirlerle yapılan (bu küçük semt mescidi Fener yolunun ihtiyacını karşılamaktadır.
Yaptırandan ve emeği geçenlerden Allah ra-
zı olsun.
M e s c i d i n p ' â n l a ı - ı
M i n a r e n i n g ö r ü n ü ş ü Y . M i m a r V a s f i E g e l i
M Ü H İ M B İ R K A N U N
İ N Ö N Ü A R M A Ğ A N L A R I K A N U N U
G e ç e n y ı l H a z i r a n d a B ü y ü k M i l l e t M e c l i s i n i n m ü h i m b i r k a n u n g e ç i r i l m i ş o l m a s ı n a r a ğ o ı e n e h e m m i y e t i u m u m î e f k â r a l â y ı k i y l e a k s e t t i r i l s m e m i ş t i r .
« İ n ö n ü A r m a ğ a n l a r ı » a d ı n ı t a ş ı y a n b u k a n u n ( D e - ğ e r l e n d i r e n e ) d e n i l e n d ü n y a ç a p ı n d a k i e s e r l e r e v e r i l e c e k b ü - y ü k m ü k â f a t l a r ile ( ö z e n d i r m e ) a d ı v e r i l e n m ü t e a d d i t k ü - ç ü k m ü k â f a t l a r d a n i b a r e t t i r .
S a n a t e s e r l e r i i ç i n k u r u l a n j ü r i 1 1 / 1 7 / 1 9 4 7 d e i l k t o p l a n - t ı s ı n ı y a p m ı ş t ı r . J ü r i aslî ü y e l e r i C e l â l E s a t A r s e v e n , Y a h y a K e m a l B e y a t l ı , . A d n a n S a y g u n v e M i m a r P a u l B o n a t z ' d a n y e d e k ü y e l e r i E r t u ğ r u l M u h s i n , S u u t K e m a l v e İ s t . K o n - s e r v a t u v a r ı m ü d ü r ü S a a d e t t i n ' d e ı ı i b a r e t t i r . J ü r i b a ş k a n l ı ğ ı - f ı a P r o f . C e l â l E s a t s e ç i l m i ş t i r . H e y e t b ü t ü n g ü z e l s a n a t k o l l a r ı t e ş k i l â t ı n a m ü r a c a a t e d e r e k 1946 d a y a p ı l m ı ş o l a n
m ü k â f a t a h a k k a z a n a n e s e r l e r i t a v s i y e e t m e l e r i n i i s t i y e c e k v e t a n ı t ı l a c a k e s e r l e r ü z e r i n e s o n v e k e s i n s e ç i m i k e n d i s i y a - p a c a k t ı r .
K a n u n u a y n e n y a y ı n l ı y o r u z ;
İ N Ö N Ü A R M A Ğ A N L A R I K A N U N U
K a n u n N o . 4933 K a b u l t a r i h i : 13/6/1946 Y a y ı m t a r i h i : 18/6/1946
M a d d e 1 — B u k a n u n h ü k ü m l e r i n e g ö r e , T ü r k v a t a n - d a ş l a r ı n d a n h a k e d e n l e r e , ( İ n ö n ü d e ğ e r l e n d i r m e ) v e ( İ n ö n ü ö z e n d i r m e ) a r m a ğ a n l a r ı a d l a r ı a l t ı n d a i k i t ü r l ü a r m a ğ a n d a - ğ ı t ı l ı r ,
( D e v a m ı 198 i n c i s a y f a d a )
U m u m î g ö r ü n ü ş
B İ R L E Ş M İ Ş M İ L L E T L E R B İ N A S I P R O J E S İ
Birleşmiş Milletlerin (beraberce yaptıkları gayretlerin ilk semeresi olan New-York'ta yapıla- cak binanın projeleri hazırlanmağa başlanmıştır.
On milletten seçilen mütehassis mimarlardan müteşekkil hev'etin başkanlığına Wallace Harrison seçilmiştir.
Yapılan etüdler üzerinde şiddetli fikir çar- pışmalarından sonra sür'atle neticeye varılmıştır.
Dört ay zarfında 70 milletin .muhtelif ihtiyaçlarını karşılayacak bir proje meydana getirilmiştir. Pro- jede, bilhassa ayrı ayrı yapılacak muhtelif toplantı salonları ve bunların hirbirlerile kolayca irtibat- ları temin edilmiştir.
Başkan Harrison'un açıkladığı gibi; plân- lar işlendikçe İbazı değişiklikler olacaktır. Sa- Ibit kalacak olan kısımlar ana (binaların plânlanışı, esas toplantı salonları, (bunlarla alâkalı guruplar-
dır. Bu guruplar, milletler temsilcileri, basın men- suplarile, halkın işgal edeceği binalardır.
Neşrettiğimiz plânlar, Temmuz ayı içinde ü- ye milletlere verilen broşürün esasını teşkil et- mektedir. Sonradan ıbu plânlar Eylülde toplana- cak olan Genel Kurul'un tasdikine arzedilecektir.
Bundan, sonra.inşa.için Birleşmiş Milletler para
« F o r u m » d e r g i s i n i n 1947 - H a z i r a n s a y ı s ı n d a n :
tahsisine başlayacaklardır. Binaların 80 mil- yon dolara mal olacağı tahmin edilmektidir. Hal- buki, Birleşmiş Milletlerin yıllık bütçesi; ancak
27 miyon dolardır. Harrison'un dediğine göre; ilk ıbazı binalar 1949 da bitebilecektir.
New-York belediyesi binaların kurulacağı ve ana girişi teşkil edecek olan 47 nci sokak ile etra- fının tanzimi ve trafik tünellerin inşası için 15 mil- yon dolar tahsis etmeği memnuniyetle kabul et- miştir.
Mimarî büro halen mevcut ve New-York be- lediyesine ait binadan inşaatı idare edecektir.
Mimarî heyeti teşkil edenler ayrı ayrı .mev- zular ile meşgul olmuşlardır. Önce konferans ve konsey salonlarının ayni düzlemde yapılması mü- nakaşa edilmiş, fakat bu fikir sirkülasyonda faz- la mesafeler kat'etmeği mucip olduğundan terk
edilmiştir.
Bina guruplarının ana girişinin 47 nci so- kaktan yapılmasında bütün mimarlar mutabık
kalmışlardır. Bundan başka 45 katlı sekreterlik
binasının 42 nci sokak yakınına yapılması mümes-
siller ve ajanslar binasının şimal cephesinde ya-
pılmasında müttefik kalmışlardır.
1> U l i L I C -
v ı ı î : s s
A n a b i n a n ı n p l â n l a r ı
1 ) 1 3 I j 1 2 G A T 1 2 S
Ana girişten gelen thalk, ıbüyük toplantı sa- lonunun altından asansör guruplarile istenilen kısımlara gideceklerdir. Binada 5 konferans sa- lonu vardır. Böylece, Genel Kurul'un altı ko- mitesi aynı zamanda ayrı ayrı toplanabilecek- tir. Binanın yanında 2000 -otomobil için yer- altı otomobil parkı yapılacaktır. Nehrin kıyısı böy-
le bir otomobil parkının yapılmasına imkân ver- mektedir.
On kişilik mimar hey'eti, bina guruplarının cephe teferruatı ile meşgul olmamıştır. Akustik meseleleri, havalandırma, arşiv ve kütüphanele rin mekanik organizasyonu, televizyon ve projek- siyon odalarının teşkilâtı ile meşgul olunmuştur.
U m u m î a k s o n o m e t r i k g ö r ü n ü ş
SECRETARIAT
DELEGATıONS 6 AGENCIEŞ
' BA550V
IU.5.5.R.} LIAM6 ^ ^Chına)
D i y a ı b a k ı r c l a b i r s o k a k
R e s i m 1
D İ Y A R B A K I R E V L E R İ
Y a z a n : M i m a r H A L Û K T O Ğ A Y
Diyarbakırın k e n d i n e has ev mimarisi üç mec- buriyet tesiriyle yoğrulmuştur:
1 — Şehrin çepe çevre 8 kim. k a d a r uzunluk- taki bir surla çevrilmiş ve b u suretle iskân sahasının uzun yıllar tahdit edilmiş olması. (Bugün inşaat artık sur dışında y a p ı l m a k t a d ı r . )
2 — Şehir K a r a c a d a ğ volkanının yığdığı lâv- lar üzerine k u r u l d u ğ u n d a n etrafta bol m i k t a r d a ba- zalt, trahit v e emsali taşların bulunuşu.
3 — Şehrin çok sert bir k a r a iklimine malik olu- şu. Türkiyenin en sıcak bölgelerinden bilini teşkil e d e n D i y a r b a k ı r d a yazlar çok k u r a k geçer, kuraklık 45 dereceye k a d a r yükselir. Kışları ise umumiyetle ru- tubetlidir; şiddetli soğuklar e n d e r olur v e kısa sü- rer.
Diyarbakır evlerinde uzun bir geleneğin tesi- riyle b u şartların en iyi sureti halline vasıl olunmuş- tur. F a k a t b u g ü n k ü yüzyılın idrakine göre artık yu- k a r ı d a saydığımız üç mecburiyetten yalnız sonuncu- sunun b a k ı kalması, eski geleneğin k u r d u ğ u muva- zenenin mutlak tatbikini kaldırabilir.
Sahanın d a r oluşu, geniş bahçeler içindeki ev-
R e s i m 2R e s i m 4 R e s i m 5 R e s i m 3
leri değil de, birbirine bitişik evlerin inşasını; ik- lim şartı evlerin ortasında birer avlu bulunmasını;
mahallî volkanik taşlar ise evlerin kara bazalttan inşasını sağlamıştır. Bu suretle evlerin odaları ge- niş bir avlunun etrafına dizilmiştir. ( P l â n : 1). Bu kendi içine b a k a n i k a m e t g â h tipi bir çok meseleleri ayni z a m a n d a hal etmiş bulunuyordu. Bir kere ik-
lim sıcak o l d u ğ u n d a n avlu içindeki havuz, ağaçlar v e b i n a n m hiç eksilmiyen gölgesi serinliği temin edi- yordu. A y n i z a m a n d a k o m ş u l a r d a n ü r k m e d e n seri- lip, o t u r m a imkânı d a elde edilmiş oluyordu.
S o n r a d a n evlerin bitişik oluşu ve kendi içine b a k a n bir e v d e sokağın ehemmiyeti olmayışı sokağı insan v e tek bir hayvanın geçebileceği nisbete indirmiştir.
Bu suretle diğer bir f a y d a d a temin edilmiş, yani evlerin m ü m k ü n olduğu k a d a r sokaklara dai- mî gölge atması sağlanmıştır. Diğer t a r a f t a n evle- rin çıkıntıları ile d a r sokakların bir yüzünü diğer yü- zündeki binaya bağlıyan köprüler d e sokağı güneş- ten m u h a f a z a ederler. (resim: 1). Diyarbakır sokak- ları bu suretle, s o k a k t a n ziyade evleri birbirine bağ- lıyan üstü açık koridorlara b e n z e m e k t e ve bu keyfi- yet şehre bir orta çağ hususiyeti vermektedir. So- kaklar çok d a r o l d u ğ u n d a n binaların köşe çıkıntıları, bir süvariyi rahatsız etmiyecek şekilde kırılmış v e stalaktitle bezenmiştir, (resim: 2 ) .
S o k a k t a n binaya veya avlusuna mütevazı bir k a p ı d a n girilir (resim: 3) : Bu kapılar hep ayni ör- nektir, eğer avluda ahır yoksa tek kanatlı ve h e m e n h e m e n b a ş eğilerek girilir, eğer varsa d a h a geniş v e yüksek tutulmuştur. Evin umumiyetle moloz d u v a r olan sokak cephesi kapıya bir fon (zemin) teşkil edecek surette y o n t m a taştan örülmüştür. Kapının üzerinde bekliyeni y a ğ m u r d a n v e güneşten muha- faza için iki taş konlosa oturmuş bir saçaklık bulu- nur. Kapının lentosu basık bir k e m e r d i r .
Haricen çok biçimsiz görünen Diyarbakır ev-
lerinin, avlusu v e avluyu çevreliyen cepheleri gayet
zengin ve süslüdür (resim: 4 ) . Binaların merkezi
sıkletini avlu teşkil eder. A v l u n u n zemini gayet te- miz bir işçilikle ve d u v a r örgüsü tarzında bazalt taşı ile döşenir. A v l u d a bir, b a z a n iki veya d a h a fazla h a v u z bulunur. A v l u n u n içindeki çiçek tarhları ve ağaçlar Diyarbakır evlerinin hayatiyetini arttıran e- lemanlardır. A v l u yazın oturulan ve yatılan üstü a- çık bir o d a d ı r : d a m l a r d a v e tahtlar içinde ancak avlusu çok d a r veya b u l u n m ı y a n fakir halk y a t m a k - tadır.
İkametgâhlar umumiyetle bir b o d r u m katı üze- rine kurulmuş tek katlı binalardır. İki veya üç katlı binalar p e k nadirdir. Evlerin tek katlı oluşu iki se- b e b e d a y a n ı r ; birincisi avluyu hiç görmiyen bir ma- hal o l m a k t a n k u r t a r m a k , ikincisi ise k o m ş u m a h r e - miyetine girmemektir. M a a m a f i h b ü y ü k ikametgâh- larda avlu d a o nisbette geniş o l d u ğ u n d a n , avlunun doğu kısmına gelen blok çok kere iki katlıdır (re- sim: 5)..
O d a l a r umumiyetle yüksek tavanlı ve ferahtır.
Pencereler bir sedir irtifaından sonra açılır, b u pen- cerelerin ü s t ü n d e ekseriya sabit olan üst pencereler bulunur. Zengin evlerde b u üst pencereler renkli camlarla bezenmiştir. Bu üst pencerelerin çok kere komşu d a m ı n a d a açıldığı vakidir. Bu şekildeki o d a - ların b a z a n alt pencereleri d e bulunmaz, ışık v e h a v a sadece üst p e n c e r e l e r d e n gelir, yazın serin olması b a k ı m ı n d a n aranılırsa d a az güneş görüşü b u kabil o d a l a r d a bir küf kokusu yaratır ( P l â n : 3, A o d a s ı ) . O d a l a r d a muhtelif ihtiyaçları karşılamak üze- re yerli d o l a p ve hücreler vardır, bunlar ekseriya d u v a r a g ö m m e d i r . O d a kapıları tek kanatlıdır v e küçük nisbette tutulmuştur. Kapının üstündeki basık k e m e r ve süveleri - d u v a r l a r m u a y y e n bir yüksek-
likten sonra sıvandığı h a l d e - y o n t m a taş olarak bı- rakılmıştır. Kapı açılacağı z a m a n d a y a n a c a ğ ı kısım d u v a r d a girintili olarak hazırlanmıştır. Pencerele- rin ahşap aksamı, p e n c e r e boşluklarına taşa çakıl- mış çengeller vasıtasiyle yerleştirilir, y^zın arzu edi- lirse bu portatif pencereler kolayca yerlerinden çı- karılır.
Diyarbakır evlerinde odalar muhtelif m a k s a t -
R e s i m 8
A h ş a p b i r t a v a n ı n n a k ı ş l a r ı
R e s i m 9
lar için f a r k gözetilmeksizin kullanılır, b u n a r a ğ m e n o d a l a r arasında gene farklar mevcuttur. En m ü h i m o d a l a r o t u r m a v e k a b u l odalarıdır, bunların miktarı bipanın zenginliğine göre artar. Ekseriya h a r e m d e ve selâmlıkta ayrı ayrı o l m a k üzere bir kaç tane bu- lunur.
Zengin evlerinde, binanın yazlık v e kışlık o d a - ları ayrı olduğu gibi h a r e m v e selâmlık bir kapıyla birleştirilmiş t a m a m i y l e müstakil iki ev şeklindedir.
H e r iki kısmın d a sokakla ayrı irtibatları vardır.
Yaz odaları binanın umumiyetle en yüksek ta- vanlı ve b ü y ü k odalarıdır, b u n l a r d a dolap, yüklük v e ocak gibi teferruat bulunmaz. Kış odaları ise d a h a küçük ve binanın m a h f u z kısımlarına tesadüf ettiril- miştir.
Diyarbakır ikametgâhlarının o d a o l m a m a k l a b e r a b e r içinde en çok oturulan yer, üç tarafı kapalı, tavanı örtülü v e bir tarafı b ü y ü k bir kemerle avlu- y a açılan ayvandır. Bu a y v a n d a selsebillerden a k a n
sular ayvanın h a v u z u n d a toplanır ve e t r a f ı n d a n a k a n sular taş oluklara geçerek avlunun diğer kısım- larına gider. Bu klimatizasyon sayesinde ayvan da- ima serin kalır. M u t f a k ; kiler, d e p o gibi m ü t e m - mim kısımlarla birlikte ekseriya b o d r u m d a bulu-
R e s i m 10 R e s i m 11
P l â n 1
5 O K A V P l â n 3 S O K A K
P l â n 2
nur. Bu b o d r u m l a r t a m a m i y l e t o p r a ğ a gömülü de- ğildirler. M u t b a k bacasının d a m ı delmesi arzulan- m a d ı ğ ı n d a n , ekseriya b o d r u m katı d u v a r ı n d a n açı- lan delikler b a c a vazifesini görürler (resim: 6 ) . Ba- canın d a m d a n çıkması, taş m e r d a n e l e r l e sıkıştırılan d a m toprağının b a c a kenarlarına sıkışamıyacağı ve binnetice tavanın akmasına sebep olacağı cihetle mah- zurludur. Büyük evlerde ya b a c a ayrı veya m u t f a k avlunun bir köşesinde e v d e n müstakil olarak yapıl- mıştır ( p l â n : 2 ) .
i n ş a a t : Diyarbakır evleri ekseriyetle ka~
Aıkası (191) ci savlada
K A R A K Ö Y D E Y A P I L A C A K B Ü R O B İ N A S I M Ü S A B A K A S I
J Ü R İ R A P O R U
19/Haziran/1947 günü İstanbul'da Galata'da yaptırılacak büro binası müsabakasına gelen proje- leri tetkik etmek üzere saat 10.00 da Türk Yüksek Mimarlar Birliği İstanbul Şubesi binasında bu işi tetkik etmeğe memur edilen jüri (hey'eti aşağıda isimleri yazılı zevatın mevcudiyetile toplanmıştır:
Mal sahibi : Muhittin Alemdar Y. Mühendis: Abdullah Türkmen Y. Mimar : Ahsen Yapanar Y. Mimar : Sami'h Akkaynak Yüksek mimar Emin Onat bu toplantıda bu- lunamayacağını itizaren beyan etmiş ve Pazartesi günü saat 10.00 da ikinci toplantıya gelebileceğini bildirmiş olduğundan ilk toplantı ihzarı mahiyette ve işin formalitesini tetkik etmek üzere dört kişi ile yapılmasına ve projelerin tetkiki işine Pazartesi günü ikinci toplantıda yapılmasını ve Pazartesi günkü toplantıda projelerin Birlik marifetile tet- kike müsait bir şekilde talik ve teşhirine müttefi- kan karar verildi.
1 — Türk Yüksek Mimarlar Birliği İstanbul Şubesi delaletiyle açılmış olan İstanbul'da, Kara- köy'de inşası düşünülen büro binasına ait müsaba- ka projelerini incelemek üzere aşağıda isimleri ya- zılı zevattan jüri heyeti 23/İHaziran/1947 günün- de, saat 10,00 da Birlik binasında toplanmıştır.
J ü r i h e y e t i :
Y. Mimar Prof. Emin Onat
Y . Mühendis Prof. Abdullah Türkmen Y. Mimar Samih Akkaynak
Y. Mimar Muallim Ahsen Yapanar
Bay Muhiddin Alemdar (müessesesi tarafın- dan) .
2 — Vaktinde alman aşağıda sıra nulmarası ve rumuzları yazılı 25 takım proje Birlik İdaresi jüri heyetine tevdi edilmiştir. 1 — 11441, 2 — 13547, 3 — 41114, 4 — 25S25, 5 — 43552; 6 — 21- 312, 7 — 69945, 8 — Deniz, 9 r— 39901; 10 — 13- 579; 11 — 47315, 12 — 13455, 13 — 00288, 14 — 11711; ,15 — 28000, 16 — 32420, 17 — 34781, 18 — 47531, 19 — 22683, 20 — 31547, 21 — 13579; 22 — 64494; 23 — 51531, 24 — 12345, 25 — 54321.
3 — Projeler sıra numaralarile açılarak ev- velemirde şartnameye uygunluğu bakımından in- celenmiş ve k'âffesi bu yönden muvafık oldukla- rından müsabakaya idıhal edilmişlerdir.
4 — İlk incelemede gerek mevzua ve progra- ma mutabakat, gerek plân tekniği ve taşı- dığı mimarî kıymet bakımından, 23 — 51531.
17 34781, 15 — 28600, 14 — 11711, 11 — 47315;
9 — 39981, 8 — Deniz, 7 — 69945, 6 — 21312; 5 — 43552; 4 — 25525, 2 — 13547, 25 — 14321 sıra nu- maralı ve rümuzlu projeler elenmiştir.
5 — İkinci incelemede birbirlerine nazaran taşıdığı kıymetler bakımından keza aşağıda sıra numaralı ve rumuzlu projeler çıkarılmıştır: 1 — 11941, 12 — 13455, 16 - 32420-, 20, t— 31547; 21 — 13579, 24 — 12345.
6 — 41114 ve 47531 rumuizlu iki proje gerek
mevzua uygunluk, gerek plânlardaki maksada en
elverişli sureti halli bulmuş olmaları bakımından
:m-'-\mi i®®:
OTklÎT TKTOB - M S C İ İ "ÎM4B5R3
diğererinden mütebariz farklarla ayrılmakta oldu- ğu görülmüştür.
7 — Bu iki projeden 3 sıra numaralı ve 41114 rumuzlu proje diğerine nazaran mahallinin taşıdığı mimarî hususiyetlere daha uygun görüldüğünden
birinci ve diğeri ikinci olarak seçilmişlerdir.
8 — ikinci elemeden sonra kalan mütebaki projeler arasından da 13 sıra numaralı ve 00288 ru- muzlu proje diğerine nazaran üstün görüldüğün- den üçüncü olarak seçilmiştir.
c i M ü k â f a t : Y . M i m a r N e z i h E L D E M
KARA KÖYDE BİR. BÜRO BİNASI PROJE MÜSABAKASI
1 i n c i m ü k â f a t V a z i y e t v e k a t p l â n l a r ı Y . M i m a r N e z i h E l d e m
B u k o n k u r h a k k ı n d a d e r g i m i z i n k a n a a t l e r i n i b i r k a ç s a t ı r h a l i n d e b e l i r t m e y i f a y d a l ı b u l m a k t a y ı z . J ü r i r a p o r u d a i m a ş i - k â y e t e t t i ğ i m i z ş e k i l d e ç o k k ı s a v e g a y r i v a z ı h t ı r . D e r e c e a l a n p r o j e l e r i n b i r b i r l e r i n e o l a n f a i k ı y e t i , h e r n e k a d a r n e ş -
r e d i l e n p l â n v e m e n a z ı r r e s i m l e r i n d e n d e a n l a ş ı l a b i l i r s e d e ; b i l h a s s a T . Y . M i m a r l a r B i r l i ğ i n i n a ç t ı ğ ı b i r m ü s a b a k a n ı n j ü r i h e y e t i n d e n b a ş k a l a r ı n ı n t e r t i p l e d i ğ i v e d a i m a t e n k i t e t - t i ğ i m i z m ü s a b a k a l a r a ö r n e k o l a c a k b i r r a p o r b e k l e m e k h a k -
İO
.4BÜT2.0
'AVOIMLIÜ
BUÜO BU130
2 n n i m ü k â f a t Y . M i m a r , P r o f O R H A N S E F A v e K . A H M E T A R U
k ı m ı z d ı . J ü r i , i n t i h a b ı n d a b e l k i i s a b e t l i k a r a r l a r a l m ı ş s a d a , b u t e r c i h i , r a p o r u n d a k â f i d e r e c e d e i f a d e e t m e m i ş , t e r c i h s e b e p l e r i n i m a d d e l e ş t i r r n e a ı i ş t i r .
K a n a a t i m i z e g ö r e b i r i n c i l i k k a z a n a n p r o j e , a r s a n ı n ç o k d a r o l m a s ı n a r a ğ m e n i n ş a a t t a l i m a t n a m e l e r i n i n v e r d i ğ i g e - n i ş l e m e i m k â n l a r ı n d a n f a y d a l a n m a m ı ş t ı r . G a l a t a g i b i ç o k k ı y m e t l i m e r k e z î b i r y e r d e k i t o p r a k f i a t l a r ı d ü ş ü n ü l ü r s e m a l s a h i b i n i n z e m i n k a t t a n i t i b a r e n ç ı k m a l a r y a p m a k i s t i -
y e c e ğ i m u h a k k a k t ı r . Y i n e b i r i n c i p r o j e d e t a ş k a p l a m a o l a - r a k d ü ş ü n ü l e n i n ş a a t s i s t e m i h e r n e k a d a r y a n ı n d a k i K a r a - k ö y P a l a s b i n a s ı ile m i m a r î b i r a h e n k y a r a t m a k t a ise d e ; d u - v a r l a r ı n ç o k k a l ı n o l a r a k i n ş a m e c b u r i y e t i , b u a r s a n ı n t a - h a m m ü l ü n ü a ş m a k t a d ı r .
İ k i n c i m ü k â f a t a g e l i n c e , y e r d e n n e k a d a r i y i ş e k i l d e f a y d a l a n m ı ş s a , y a n ı n d a k i b i n a y a d a m i m a r î b a k ı m d a n o k a - d a r y a b a n c ı k a l m ı ş t ı r .
2 n c i m ü k â f a t
Y . M i m a r , P r o f . O R H A N S E F A v e K . A H M E T A E U
K a t p l â n l a n
Ö n g ö r ü n ü ş
3 ü n c ü m ü k â f a t
Y . M i m a r A s i s t a n K A D R İ E R D O Ğ A N P r o j e s i v e k a t p l â n l a r ı
L'AJlVeCİ ODASİ
İMYCÖC;
ayîjİHLİU
BANIM I40UU
TUTUN* U
m ut auvı'iLîm
MüDiiaAYDINi.it!
BUBO
BİİDO
B a ş k a M e m l e k e t l e r d e M i m a r î
m ü ş t ü r . İ n ş a s i s t e m i s o n d e r e c e d e h a f i f t u t u l a r a k b i n a y ı u - c u z a m a l e t m e k h u s u s u n d a b ü y ü k g a y r e t l e r s a r f e d i l m i ş t i r . B u b i n a d a h e r t ü r l ü l ü k s t e n f e d a k â r l ı k e d i l m i ş o l m a k l a b e - raiber iç v e d ı ş ş e k i l , e b a t v e n i s b e t l e r l e b a ş a r ı l ı b i r m i m a r î e l d e e d i l m i ş t i r .
R O T T E R D A M ' D A ( L U T U S C A - T İ Y A T R O S U ) B İ N A S I M i m a r . G . P . L . H e n d r i k s , W . v - d . S l u j s v e
L A . v. d. B o s c h . B u b i n a i n ş a î v e i k t i s a d î s e b e p l e r l e ç o k b a s i t t u t u l m u ş - t u r . S a l o n 1000 k i ş i a l m a k t a d ı r . B a l k o n y a p ı l m a m ı ş t ı r . S a h n e e b a t i t i b a r i y l e m ü s a i t o l m a k l a b e r a b e r ç o k s a d e d ü ş ü n ü l -
İ ç g ö r ü n ü ş l e r
S O L L E R O D Ş E H R İ B E L E Dİ Y E B İ N A S I
( D a n i m a r k a )
M i m a r A . J a c o b s e n v e F e . L a s s e n
B i n a n ı n y e r i K o p e n h a g c a d d e s i ü z e r i n d e k i b i r o r m a n ı n d ı ş ı n d a d ı r . İ h t i v a e t t i ğ i k ı s ı m l a r b e l e d i y e i d a r î b ü r o l a r , e n - c ü m e n o d a l a r ı v e b i r d e t o p l a n t ı s a l o n u n d a n i b a r e t t i r ; v e o r - t a d a a n a m e r d i v e n v e h o l l e b a ğ l a n a n i k i k a n a t t a n m ü t e ş e k - k i l d i r .
B i n a n ı n i s k e l e t i b e t o n a r m e ç e r ç e v e h a l i n d e d i r . K o r i d o r
U m u m î v a z i y e t p l â n ı v e k o n s e y o d a s ı
B u b i n a 1939 d a a ç ı l a n b i r p r o j e m ü s a b a k a s ı n e t i c e s i n d e y a p ı l m ı ş t ı r . P r o g r a m d a b i n a b i r s i n e m a v e b i r d e u m u m î k ü - t ü p h a n e y i i h t i v a e t m e k l e b e r a b e r h a r p d o l a y ı s i y l e b u k ı - s ı m l a r y a p ı l m a m ı ş t ı r . B u s e b e p l e i n ş a e d i l m i ş k ı s ı m u m u m î h e y e t h a k k ı n d a t a m b i r f i k i r v e r e m e m e k t e d i r :
K a t p l â n l a r ı v e c e p h e
" - o y
d u v a r l a r ı ç i f t t i r v e a r a d a n ş a k u l î v a n t i l â s y o n b o r u l a r ı g e ç - m e k t e d i r , k u z e y k a n a d ı n çatısı çelik k o n s t r ü k s i y o n , d i ğ e r i a h - ş a p t ı r . B i n a n ı n dışı y e ş i l - b e y a z N o r v e ç m e r m e r i k a p l ı d ı r , p e n c e r e l e r ç i f t t i r v e ç e l i k t e n d i r , giriş, h o l ü v e m e r d i v e n l e r b e y a z m e r m e r ; b ü r o l a r g r i i i n o l e u m k a p l ı d ı r . K o r i d o r l a r m e ş e p a r k e , d u v a r v e t a v a n l a r k a y ı n a ğ a c ı k a p l ı d ı r . T o p l a n t ı s a l o n u d ö ş e m e s i v e d u v a r l a m b r i s i K ü b a m a v u n u n d a n d ı r _
G i r i ş d e t a y ı
l l i ı ı ı ı ı ^ I I H I H I I l l l l l l l l l S f ' ü H M l LİI'IIIIDİUTIiMMM T I . H 1 U
second floor
Y A P I V E M E Y D A N A R A S I N D A K İ B A Ğ I N T I L A R
Y a z a n ; K â z ı m M I R Ş A N
A . — M e y d a n l a r ı n g e n i ş l i k l e - r i n i n t a y i n i :
H a n g i b i n a n ı n n e k a d a r genişlik v e y a u z u n l u k - taki bir m e y d a n a yerleşeceği sanatçı t a r a f ı n d a n çözü- lecek bir m e s e l e o l m a k l a b e r a b e r , b ü t ü n s a n a t şubele- r i n d e o l d u ğ u gibi, b u r a d a da, tâbi k a l ı n a c a k nisbet v e ölçüler h a k k ı n d a fikir y ü r ü t m e k v e h a t t â b a z ı ri- yazi neticelere v a r m a k m ü m k ü n d ü r .
Biı b i n a n ı n bir m e y d a n d a y e r a l m a s ı n d a en ele- m a n t e r estetik p r e n s i p b u b i n a y a bir g ö r ü l m e sahası t e m i n e t m e k t i r . A n c a k m u a y y e n bir m e s a f e d e n s o n r a - dır ki m e v z u u b a h i s b i n a u y g u n bir nisbet a l t ı n d a v e b ü t ü n bir i f a d e h a l i n d e g ö z ü k ü r . Bu nisbet v e m e s a - safeyi biz « b i n a n m g ö r ü l m e açısı» y a r d ı m i y l e tayin edebiliriz. Bir b i n a n ı n g ö r ü l m e a ç ı s ı d i y e m ü ş a h i d i n g ö z ü n d e n çıkan, biri y a t a y , diğeri b i n a y a t e ğ e t o l a n v e h e r ikisi b i r d e n b i n a y a dik bir d ü ş e y d ü z l e m içinde b u l u n a n iki ışın a r a s ı n d a k i açı- y a d e n i r (şek. 1 e b a k ) . Bu g ö r ü l m e a ç ı l a r ı n d a n an- c a k m u a y y e n biri v e y a m u a y y e n bir m ı n t a k a d a k i l e - ri b i n a n ı n en güzel g ö r ü n ü ş ü n ü t e m i n e d e r l e r v e h e r b i n a için b u g ü z e l g ö r ü l m e a ç ı s ı f a r k - lıdır. Bir b i n a n ı n güzel g ö r ü l m e açısını tayin e t m e k - le o b i n a n ı n yerleşebileceği m e y d a n ı n genişliği d e tayin edilmiş olur. B u n u n için m e y d a n a b u «güzel g ö r ü l m e » en ç o k v a k i o l a c a k şekilde k ı y m e t ver- m e k icap e d e c e k t i r .
G ö r ü l m e açısının tayini h u s u s u n d a şu a ş a ğ ı d a k i riyazi f o r m ü l l e r i çıkarabiliriz. Şek. 1 d e k i gibi, gö- r ü l m e açısını aj, y e r açısını a
2, o r t a l a m a insan b o y u - n u h, b i n a n ı n yüksekliğini H , m e y d a n ı n genişliğini g, u z u n l u ğ u n u u o l a r a k g ö s t e r d i ğ i m i z e g ö r e v e göz ya- t a y d o ğ r u l t u d a b a k t ı ğ ı n a v e «j = a
2k a b u l ettiği-
m i z e g ö r e :
g = <H - h ) ctg « ( 1 ) Yalnız, m e y d a n hissinin u y a n a b i l m e s i için
1 5 : H olması, y a n i H = Const. için:
en küç. g = H h. ctg a (2)
r K
2>
t t
Ş e k . 1. B i r y a p ı n ı n g ö r ü l m e açısı. H y a p ı n ı n y ü k s e k l i ğ i , h i n - s a n b o y u , g m ü ş a h i d i n y a p ı d a n u z a k l ı ğ ı d ı r ; <*ı g ö r ü l m e
açısı v e a., y e r a ç ı s ı d ı r .
( g - H )
n ]veya ctg en buy. a = — - — . . . tdj ( 1 ) v e ( 2 ) d e n :
( H - h ) . ctg a — H -f- h. ctg a, b u r a d a n H v e a nın g nin en k ü ç ü k sınır d e ğ e r i n e t e k a b ü l e d e n sınır d e ğ e r l e r i b u l u n u r :
2 h
tga, = l - — 2 h
15)
(1 ) b a ğ ı t ı s ı n d a a nın H ile m ü t e n a s i b e n çoğal- dığı g ö r ü l ü y o r . B u n a g ö r e m a x a H ' nın sonsuz d e - ğeri için e l d e o l u n a c a k t ı r . H ' nıtı b u d e ğ e r i için ( 5 )
b a ğ ı n t ı s ı n d a n en b ü y . a
mBX= 4 5 ° o l a r a k b u l u n u r . B. M e y d a n l a r ı n u z u n l u k l a r ı - n ı n t a y i n i :
Bu h u s u s t a g ö z ö n ü n d e b u l u n d u r m a m ı z i c a p e d e n esas b u l u n d u ğ u m u z yerin m e y d a n o l d u ğ u n u far- k e d e b i l m e m i z icap ettiğidir. M e y d a n hissi ise en t a m olarak k a r ş ı m ı z d a bir k e r e g ö r m e k l e teşekkül e d e r . (şek. 2 y e b a k ) . B ö y l e bir m e y d a n hissinin u y a n m a - sını t e m i n e d e n g ö ı ü ş açışı 2 /? olsun, b u n a g ö r e m e y d a n ı n u z u n l u ğ u olan u şöyle b u l u n u r :
ctg (3
U = g ( I H ) (6)
il
u.
Ş e k . 2. M e y d a n h i s s i u y a n d ı r a n g ö r ü n ü ş v e p m e y d a n a ç ı s ı
V e y a (1 ) bağıntısı d a göz ö n ü n d e t u t u l a r a k u = ( H - h ) ( 1 + ctg(3
). ctgo, (?) C. E n g ü z e l g ö r ü l m e v e m e y - d a n a ç ı l a r ı n ı n t a y i n i :
E n güzel g ö r ü n ü ş ü t e m i n e d e n g ö r ü l m e v e m e y d a n açılarının tayini h u s u s u n d a başlıca iki yol- d a n h a r e k e t edilebilecektir. Bu hususta y a g ö z ü n bi- y o l o j i k h a s s a l a r ı n d a n ( g ö r m e k a b i l i y e t i n d e n ) gidi- l e r e k riyazî bir estetik bağıntısı ç ı k a r ı l m a y a çalışıla- bilir v e y a m e v c u t güzel m e y d a n l a r d a g ö r ü l m e v e m e y d a n açılarının aldıkları k ı y m e t l e r tetkik edilerek en güzel g ö r ü n ü ş ü t e m i n e d e n g ö r ü l m e v e m e y d a n açıları tayin edilebilir.
1. N a z a r î y o l :
Şek. 3 b e y a z r e n k için sağ v e sol g ö z ü n dış g ö r ü ş sınırlarını gösteriyor. Şek. 4 d e ise sağ v e sol g ö z ü n g ö r ü ş alanları birleştirilmiştir. F a k a t b u şe- k i l d e g ö r ü ş alanının dış sınırlarından h e r e k e t e t m e k d o ğ r u olmıyacaktır, ç ü n k ü b u dış sınır, estetik b a - k ı m d a n kusursuz bir g ö r ü ş ü t e m i n e t m e k bir y a n - d a d u r s u n a n c a k p e k d o n u k v e şuursuz bir g ö r ü ş ü m ü m k ü n kılar v e h a t t â b u sınırda h a r e k e t e t m i y e n cisimleri g ö r m e k d e m ü m k ü n o l m a z . Şek. 5 g ö r ü ş alanı adasını gösteriyor. Bu a d a n ı n a n c a k ikinci v e
n i h a y e t ü ç ü n c ü izopteı çizgisine k a d a r olan kısmın- d a estetik bir n a z a r m ü m k ü n d ü r . Bu h a k i k a t i biz şek. 6 yı tetkik e d e r s e k d a h a iyi anlayacağız. Bakış n o k t a s ı n d a n ( F i x a t i o n s p u n k t ) u z a k l a ş t ı k ç a g ö z ü n şekil v e r e n k l e r i s e ç m e kabiliyeti b ü y ü k bir s ü r ' a t l e azalıyor. Bakış n o k t a s ı n d a ise g ö r m e keskinliği v e renklerin m â n a s ı en k u v v e t l i o l a r a k y a ş a r 2 ) . B u n o k t a d a n u z a k l a ş t ı k ç a g ö r ü l e n m a n z a r a renklilik b a k ı m ı n d a n k ı y m e t t e n k a y b e d e r , d a h a silik bir h a l alır. Bu h a l k e n a r kısımlara d o ğ r u o d e r e c e d e k u v - vetlenir ki biz o r a l a r d a k i cisimlerin a n c a k m e v c u t - lukları h a k k ı n d a bir k a n a a t e varırız ve h a t t â o n l a r h a r e k e t h a l i n d e değillerse b u n u n f a r k ı n a bile v a r - mayız. Bu iki kısmın a r a s ı n d a k i sınır olarak, y a n i o l d u k ç a iyi bir g ö r ü ş ü t e m i n e d e n g ö r ü ş alanının dış sınırı o l a r a k 2 5 ° seçilebilir. G ö r ü ş zaviyesi 2 5 ° d e n k ü ç ü k k a l d ı ğ ı v a k i t h e r z a m a n estetik bir m ü ş a h e d e m ü m k ü n olacaktır. D a h a d e r i n araştır- m a l a r y a p ı l a r a k b a ş k a h a k i k a t l e r m e y d a n a çıkarıl- m a d ı k ç a a v e /3 açılarının h e r ikisine ayni bir kıy- m e t i v e r m e k t e v e onları 2 5 ° d e n k ü ç ü k o l a r a k seç- m e k t e bir m a h z u r o l m a s a gerek.
Şek. 3' d e n d e anlaşılacağı veçhile, g ö r ü l m e v e m e y d a n açılarının h e r ikisinin birbirlerine eşit o l a r a k değil, m e y d a n açısını g ö r ü l m e açısından b ü - y ü k o l a r a k seçmelidir v e m e y d a n b o y u t l a r ı n ı o n a g ö r e tayin etmelidir. Bu h a k i k a t i n sebebi şek. 4' d e açıkça g ö z e ç a r p ı y o r . Yalnız, d a h a etraflı tetkikler y a p ı l m a d ı k ç a , m e z k û r açılar için kesin r a k k a m l a r h a l i n d e en iyi k ı y m e t l e r i n seçilmesi m ü m k ü n olmı- yacaktır,
a — 2 5 ° için şu k ı y m e t l e r i b u l u r u z : g ~ 2 H
miııg = H + H
s= 6,3
3)3,6
P = 40" için u = 1,60. g ve (3 = 2o° için ise u = 2 g bulunur.
Ş e k . 3. S a ğ v e s o l g ö z ü n b e y a z r e n k 3 / 3 3 0 i ç i n d ı ş g ö r ü ş s ı n ı r l a r ı
( H a n s L a u b e r ' e g ö r e ) .
Bütün bunlara göre 1,6 g ^ _ £ = 2 arasında g
k a l m a k her halde iyi bir nispet olacaktır ( j e k . 5'e
b a k> - i
2. T e c r ü b î y o l :
<x ve/3 için uygun kıymetlerin bulunması hususunda mevcut meydanların tetkiki ile d e emin neticelere varılabilecektir, a ve [i nm bu yolla tayinine bir mi- sâl olmak üzere, istanbul camilerinin son derece güzel olan avlularında görüş açısının m e y d a n içinde ne gibi kıymetler aldığını, yaptığımız ölçmelerin ne- ticesi olarak, gösterelim.
Ölçmeleri Süleymaniye, Sultanahmet, Beyazıt ve Yenicami avlularında yaptık. Şek. 7 ve 8 bu av- lulardan ikisini v e şek. 9 d a Süleymaniye camisi av- lusunun plânını gösteriyor.
Cami avlularındaki görünüş estetiğini incsle- m e d e n önce iki kabul y a p m a k istiyoruz :
1. Cami avlularında avlu kenarında yer alan yapıların (revak ve kemerlerin) estetik b a k ı m d a n t a m olan tesirleri ancak m e y d a n o r t a - s ı n d a n s o n r a m ü m k ü n olmaktadır. Yani kemerlerin ta dibine sokularak b u yapıların bir mey- dan kenarı inşaatı olarak estetik bakımından mü- şahedeleri doğru olmıyacaktır. Meselâ a—70° ola- cak şekilde bir müşahede yerinde bir iş olmazdı, çünkü bu açı, Şek. 4' d e görüldüğü üzere, görüş alanı sınırının dışında kalmaktadır. Bu sebeple biz ancak m e y d a n ortasından sonraki görünüşleri mev- zuubahis edeceğiz.
2. M e y d a n hissinin uyanabilmesinde max /?=6Ö°- kabulünü yapacağız. Gerçi şek. 3 ' d e n (3=90° altında d a görülebilindiği anlaşılmaktadır, fakat estetik bakımından tatmin edici bir müşahede için, şek. 4 ' d e görüldüğü üzere, olsa olsa / ? = 60°
mevzuubahis olabilir.
( 1 ) formülü yardımile ( h = l , 6 8 m için) Sü- leymaniye ve Sultanahmet camileri avlularındaki görülme açıları için şek 10'daki eğrileri elde ettik.
Süleymaniye (Sultanahmet) camisindeki görülme açısı 21,65 m [ 2 3 , 2 5 m ] v e 50,20 m [ 5 3 , 7 0 m ] uzaklıkları içinde 23° 10' [ 2 3 ° 4 4 ' ] ile 9' 55°
[ 1 0 ° 7' ] arasında değişmektedir. Bu iki cami avlu- suna ait o r t a k g ö r ü l m e e s t e t i ğ i ala- nı şek. 1 0 d a görülüyor. Beyazıt ve Yenicami avlu- larındaki görülme açısı değişimi (Sultanahmet ca- misindeki ile birlikte) şek. 1 1 d e görülüyor. İsmi ge- çen dört camiye ait ortak görülme - estetiği alanını
Ş e k . 4. S a ğ v e s o l g ö z ü n g ö r ü ş a l a n l a r ı t o p l a m ı n ı n s ı n ı r ı . B u r a d a b i n o k u l a r ( t a r a n m a m ı ş ) k ı s m ı v e h e r i k i m o n o k u l a r
k ı s ı m l a r ( t e m p o r a l y a r ı m a y l a r ) t e f r i k e d i l m e k t e d i r . ( H a n s L a u b e r ' e g ö r e ) '
şek. 1 1 deki taranmış kısım gösteriyor. Bu alan 2 9 , 6 4 m ve 23,25 m doğruları ve Yenicami ve Sul- t a n a h m e t camisine ait eğrilerle sınırlanmıştır. G ö - rülüyor ki İstanbulun bu dört camisinde ortak gö- rülme açısı, yani ortak a, takriben 16° ile 24° ara- sında değişmektedir.
Buna göre yukarıda sözü geçen a — 25° niıı üstüne çıkmamak bu camilerin camilerin ortak gö- rünüş açıları için, takriben tahakkuk etmiş bulunu- yor. Süleymaniye ve Sultanahmet camileri avluları-
Ş e k . 5. R ö n n s v e T r a q u a i r ' i n v e r d i ğ i s a y ı l a r a g ö r e t e ş k i l e d i - l e n g ö r ü ş a l a n ı o d a s ı ( m o d e l i ) ( H a n s L a u b e r ' e g ö r e ) . D o l u çizgi h a l i n d e ç i z i l e n t a b a k a e ğ r i l e r i r a k a m h a l i n - d e v e r i l m i ş o l a n t e h y i ç c i s m i ( R e i z o b j e k t ) v e m ü ş a h e d e e d i - l e n k i m s e n i n g ö z ü n d e n o l a n m e s a f e i ç i n e l d e e d i l e n - i z o p - t r l e r d i r . K e s i k çizgili e ğ r i l e r p a r a l e l d a i r e l e r i g ö s t e r i y o r .
Ş e k . 8. S u l t a n a h m e t c a m i s i a v l u s u
m e y d a n kenarında yer alan yapının inşaî teferrua- tının, yapı uzuvlarının, m e y d a n içinde iken tefrik e- dilebilmesi meselesi de mevzuubahistir. Meselâ cep- hesinde geniş yüzeylerin yer aldığı bir yapı d a h a büyük boyutlu bir m e y d a n a yerleşmek kabiliyetin- dedir. Ayni şekilde, m e y d a n boyutunun tayininde pencere boyutlarının, sütunların, yapının renginin, yapı ö n ü n d e yer alan binaların v. s. nin de mü- him rolleri vardır. Bu şekildeki, yapı uzuvlarının se- çilebilme kabiliyeti üzerinde her şeyden önce mev- cut aydınlık vaziyeti mühim bir rol oynar. Fakat bu hususta, tabiatın pek değişken olan aydıklık şart- ları ile meseleyi karmaşıklaştırmıyarak, ancak kar- şılaştırılabilir özellikler üzerinde d u r m a k d a h a doğru olacaktır. Böyle bir karşılaştırma cisimlerin a ç ı ö l ç ü l e r i ile m ü m k ü n olur.
Bir cisimden ne k a d a r uzaklaştırırsak onun görülme kabiliyeti d e o derece fenalaşır. Bu özelliği ölçebilecek olan kıymet cisimlerin - cisimden uzak- laştıkça küçülen - açı ölçüleridir.
Bir cismin a ç ı ö l ç ü s ü diye, o cismi müşahede eden kimsenin gözünden çıkan ve o cis- cierer nasa/er Meridian onferer femporaler Meridian
Ş e k . 6. Y a t a y g ö r ü ş a l a n ı . M e r i d i y a n ı n d a n o k t a i ç i n g ö r ü ş k e s k i n l i ğ i e ğ r i s i . O r d i n a t l a r = n o k t a i ç i n g ö r ü ş k e s k i n l i k - l e r i . ( P u n k t s e h s c h â r f e n ) . A b s i s l e r = d e r e c e c i n s i n d e n b a k ı ş
n o k t a s ı n d a n o l a n u z a k l ı k ( H a r i s L a u b e r ' e g ö r e ) .
nın niçin diğer iki camiye nisbetle daha güzel oldu- ğu d a şek. 10 ile şek. 11 karşılaştırılınca kendiliğin- den ortaya çıkıyor.
Meydan açısına gelince, Beyazıt camisi ve Ye- nicamide bu açı m a x /? —
;60° üstünde kalmakta
(bu camiler eşitkenar dikdörtken şeklindedirler) ve b u suretle estetik bakımdan, yani bir m e y d a n hissi uyandırmak bakımından, tatmin edici değillerdir.
[3 açısının Süleymaniye ve Sultanahmet camile- ri avlularında ne şekilde değiştiğini şek. 1 2 gösteri- yor. Bu iki camideki ortak /? açısı/? = 53° ile |3 = 60°
arasındadır. /? açısı değişimi bakımından Süleyma- niye camii avlusu, p = 3 8 ° , 2 6 ' i l e p = f ı 0 ° arasında ol m a k üzere, d a h a fazla kıymet alabilmektedir. Bu itibarla belki d a h a güzel olabilme sıfatını kazanmak- tadır.
D. C i s i m l e r i n a ç ı ö l ç ü s ü : Bir meydanın güzellik unsurlarının tetkikinde
Ş e k . 7. S ü l e y m a n i y e c a m i s i a v l u s u Ş e k . 9. S ü l e y m a n i y e c a m i s i a v l u s u p l â n ı
Ş e k . 10. S ü l e y m a n i y e v e S u l t a n a h m e t c a m i l e r i a v l u s u n d a a g ö r ü l m e açısı d e ğ i ş i m i .
E ğ r i l e r d e k i k ı r ı k l ı k r e v a k a l t ı z e m i n i n i n a v l u z e m i n i n - d e n b i r a z y ü k s e k t e o l m a s ı n d a n i l e r i g e l m e k t e d i r . T a r a n m ı ş o l a n k ı s ı m b u iki c a m i a v l u s u n u n - 23,25 m i l e 50,20 m v e 2 3 ° 10' i l e 10° 7 ' d o ğ r u l a r ı v e h e r i k i e ğ r i ile s ı n ı r l a n a n -
O R T A K G Ö R Ü N Ü Ş - E S T E T İ Ğ İ A L A N I D I R
Ş e k . 11. S u l t a n a h m e t ( u z u n k e s i k çizgili). B e y a z ı t ( n o k t a l ı ç i z g i ) v e Y e n i ( d o l u çizgi) C a m i a v l u l a r ı n d a g ö r ü l m e açısı d e ğ i ş i m i e ğ r i l e r i v e S u l t a n a h m e t , S ü l e y m a n i y e , Y e n i c a m i v e
B e y a z ı t c a m i s i a v l u l a r ı n d a k i o r t a k g ö r ü n ü ş - e s t e t i ğ i a l a ı u ( t a r a n m ı ş k ı s ı m ) .
Ş e k . 12. S ü l e y m a n i y e v e S u l t a n a h m e t c a m i s i a v l u l a r ı n d a m e y d a n h i s s i u y a n d ı r a n fi m e y d a n açısı d e ğ i ş i m i e ğ r i l e r i v e b u f? açısı b a k ı m ı n d a n h e r i k i a v l u d a k i o r t a k g ö r ü ş - e s t e t i ğ i a l a n ı , k i b u e s t e t i k a l a n , b u h u s u s u h a l için, ş e k i l d e
i k i k a t o l a r a k ç i z i l m i ş o l a n d o ğ r u p a r ç a s ı n d a n i b a r e t t i r .
min yüzeyine iki karşılıklı y a n d a teğet olan doğrular arasında kalan d açısına denilir. Eğer cismin çapı d v e cisme olan uzaklık 1 ise, d açısı şu formül ile ifa- d e edilir:
t . —
_ d2 L
(8)
S açısının çok küçük olduğu hallerde, b u d o ğ r u formülü şöyle bir takribi formülle i f a d e tıdebiliriz:
L
(9)
( 8 ) ve ( 9 ) formülleri ile hesap edilirken § ve L' i ayni bir birim cinsinden ölçmeliyiz. C katsayısı, bizim 8 yi hangi birim cinsinden elde e t m e k istedi- ğimize göre, şu şekilde seçilir:
A ç ı b i r i m i
R a d i a n Derece
C 1
5 7 ° , 2 9 6 Kâzım Mirşan
1) G ö ı ü ş a l a n ı « g ö r i i ş o l a y ı » n e t i c e s i n d e b i r y ü z e y ü z e - r i n e p r o j e k t e e d i l e n m e k â n ı n s a k i n t u t u l a n b i r n a z a r l a b a - k ı l ı n c a a y n i z a m a n d a g ö r ü l e b i l e n k ı s m ı o l a r a k t a r i f o l u n a - b i l i r .
2) « D a s G e s i c h t s f e l d v o n P r o f . D r . H a n s L a u ' b e r , S p r i n - g e r - V e r l a g , 1944» e b a k :
3) Y a n i y a p ı y ü k s e k l i ğ i 6,30 m . d e n d a h a a l ç a k o l m a m a -
G E N E L H A S T A N E L E R
Ç e v i r e n : A L T A N B A L T A C I O G L U
H a s t a n e y e h a n g i h a s t a l a r ı n g e l e c e ğ i a y r ı c a t e t k i k e - d i l m e l i d i r . H a s t a l a r ı n t a k s i m a t ı o c e m i y e t t e d o ğ u m v e y a ç o - c u k h a s t a n e l e r i gibi i h t i s a s m ü e s s e s e l e r i n i n m e v c u d i y e t i v e c i v a r d a k i v e y a m u t a s a v v e r h a s t a n e l e r d e h e r h a n g i s a h a d a t a n ı n m ı ş m ü t e h a s s ı s l a r ı n b u l u n m a s ı ile değişebilir.
A r a ş t ı r m a l a r g e n e l h a s t a n e l e r d e h a s t a l a r ı n n o r m a l ş a r t - lar a l t ı n d a t a k s i m a t l a r ı n ı n a ş a ğ ı d a k i n i s b e t l e r d a h i l i n d e o l a - c a ğ ı n ı g ö s t e r m i ş t i r : C e r r a h i y e , y ü z d e 45-50; d a h i l i y e , y ü z d e 20-23; d o ğ u m , y ü z d e 12-25; ç o c u k h a s t a l ı k l a r ı , y ü z d e 4 - 6 ; m ü t e f e r r i k (göz, k u l a k , b u r u n , b o ğ a z d a h i l ) , y ü z d e 9-15.
H a s t a n e y a t a k l a r ı n ı n s a y ı s ı n a ç o c u k b e ş i k l e r i d a h i l e d i l - m e d i ğ i n e g ö r e y u k a r ı d a v e r i l e n y ü z d e n i s b e t l e r i n e d e d a h i l d e ğ i l d i r . M a a m a f i h y a z ı n ı n s o n u n d a v e r i l e n c e t v e l d e b e ş i k - l e r için y e r a y r ı l m ı ş t ı r . Y e n i d o ğ a n ç o c u k l a r ı n ( h a s t a o l m a - l a r ı n d a n ş ü p h e e d i l e n l e r d e d a h i l ) b a k ı m ı için d o ğ u m a t a h - sis e d i l e n y a t a k l a r ı n s a y ı s ı n d a n y ü z d e 140 f a z l a s ı için y e r a y r ı l m a l ı d ı r .
H a s t a l a r ı n b u l u n d u ğ u k ı s ı m l a r : H e r b a k ı m ü n i t e s i n i n b ü y ü k l ü ğ ü b i r h e m ş i r e n i n b a k a b i l e c e - ği h a s t a m i k t a r ı i l e t a h d i t e d i l m i ş t i r , v e n o r m a l o l a r a k b i r , i k i v e d ö r t y a t a k l ı o d a l a r d a n m ü t e ş e k k i l s e t a k r i b e n 25; h i ç b i r y a t a k l ı o d a y o k s a t a k r i b e n 30; v e y a l n ı z b i r y a t a k l ı o d a - l a r d a n m ü t e ş e k k i l s e t a k r i b e n 20 k a d a r d ı r . K ü ç ü k h a s t a n e - l e r d e h e m ş i r e l e r i n işini k o l a y l a ş t ı r m a k için h e r b a k ı m ü n i - t e s i n d e b i r y a t a k l ı , i k i y a t a k l ı v e d ö r t y a t a k l ı o d a b u l u n m a - l ı d ı r B u h a s t a l a r ı n t ı b b î v e y a c e r r a h î d u r u m l a r ı n a g ö r e t a k - s i m e d i l m e l e r i i ç i n l â z ı m o l a n e l a s t i k i y e t e i m k â n v e r i r . :
E ğ e r m ü h i m b i r s e b e p y o k s a â d e t o l a n t a k s i m a t a u y a r a k y a t a k l a r ı n 1 / 3 ü t e k y a t a k l ı o d a l a r a , 1 / 3 ü ç i f t y a t a k l ı o d a l a - r a , 1 / 3 ü d e d ö r t y a t a k l ı o d a l a r a k o n m a l ı d ı r . B i r y a t a k l ı o d a - l a r ı n b i r k ı s m ı i c a b ı n d a i k i y a t a k a l a b i l e c e k gibi y a p ı l m a l ı - d ı r . 50 ilâ 200 y a t a k l ı h a s t a n e l e r d e d ö r t t e n f a z l a y a t a k l ı o d a - l a r y a p m a k d o ğ r u o l m a z . Ç ü n k ü y a p ı l d ı ğ ı t a k d i r d e h a s t a l a r ı y a ş l a r ı n a , c i n s i y e t l e r u ı e v e t ı b b î v e y a c e r r a h î v a z i y e t l e r i n e g ö r e a y ı r m a k işi g ü ç l e ş i r .
H e r b a k ı m ü n i t e s i h a s t a l a r için l â z ı m o l a n t e s i s a t ı v e iyi ç a l ı ş a b i l m e k için y a r d ı m c ı t e r t i b a t ı h a m i l o l a c a k t ı r . H e r b a - k ı m ü n i t e s i n d e b u l u n a c a k o l a n b u t e r t i b a t ş u n l a r d a n i b a r e t - t i r : H e m ş i r e odası, s o l a r i u m , i k i t a n e h e l â , b i r b a n y o , i k i o t u r a k odası, h a z ı r l ı k o d a s ı , ç i ç e k o d a s ı , ç a r ş a f d o l a b ı , v e m a l z e m e d o l a b ı . H e r ü n i t e d e s a r î h a s t a l ı k l a r için t e c r i t e d i l - m i ş o d a l a r b u l u n m a l ı d ı r . F a k a t b u o d a l a r s a r î h a s t a l ı k l a r b u l u n m a d ı ğ ı z a m a n b a ş k a h a s t a l a r ı n k u l l a n a b i l e c e ğ i ş e k i l d e y a p ı l m a l ı d ı r
H e r b a k ı m ü n i t e s i n i n i h t i y a ç l a r ı n d a n m a a d a h e r k a t t a m ü ş t e r e k t e s i s a t a i h t i y a ç v a r d ı r . M ü ş t e r e k t e s i s a t ş u n l a r d a n i b a r e t t i r : Z i y a r e t ç i o d a s ı , k a t m u t f a ğ ı , s e d y e d o l a b ı , i ş ç i l e r i n h e l a l a r ı , h a d e m e d o l a b ı v e t e d a v i o d a s ı . E ğ e r h a s t a n e y e g e -
W A S T A J _ A R .
fljp^jrVı { > -
HAZİR-
LİK TEDA-
Vİ HEN1
SİRE O
£ 0
B
a S
BEK L t M E
GÜNE.Ş OEV\5|
c z : 1 i
ÇARŞAF İSOVg h e l a
BAMfO OTURtK MAOEgS
KP\T OFI51
DOKTOa H£MŞlK£L£R
HASTALAR- | ZİYARETÇİLER.
Mutfaj«.TA»J
BAKIM KISMI TEŞKİLAT CETVELİ
l e c e k h a s t a l a r ı n h u s u s î h e m ş i r e k u l l a n m a l a r ı i h t i m a l i v a r s a a y r ı c a h e m ş i r e l e r için b i r d e o t u r m a o d a s ı y a p ı l m a l ı d ı r .
B a k ı m ü n i t e l e r i için y u k a r ı d a g ö s t e r i l e n t e r t i b a t h a s t a - l a r a h i z m e t e d e r k e n 25 m e t r e d e n f a z l a y ü r ü m e d e n e r i ş i l e - b i l e c e k b i r ş e k i l d e y a p ı l m a l ı d ı r . K a t l a r için g ö s t e r i l e n m ü ş - t e r e k t e r t i b a t h e r k a t t a m e r k e z î b i r m e v k i d e y a p ı l m a l ı d ı r .
G ü r ü l t ü o l a c a ğ ı t a h m i n e d i l e n y e r l e r d e a k u s t i k tertibat a l m a k l a k a l m a y ı p s e s i d ö ş e m e v e d u v a r l a r v a s ı t a s i y l e d a ğ ı t - m ı y a c a k i n ş a a t m e t o d l a r ı k u l l a n ı l m a s ı n a d i k k a t e d i l m e l i d i r . K a p ı l a r ı ç a r p m a m a k i ç i n h u s u s î m e n t e ş e l e r v e y a b a ş k a b i r t e r t i b a t k u l l a n ı l m a l ı d ı r .
H a s t a l a r ı n b u l u n d u ğ u k ı s ı m l a r d a y a t a k l a r ı n g e ç e b i l m e - l e r i i ç i n k a p ı l a r e n a ş a ğ ı 1.15 m e t r e g e n i ş l i k t e o l m a l ı d ı r . B u g e n i ş l i k t e y a p ı l d ı k l a r ı t a k d i r d e b i l e m e n t e ş e l e r d ı ş a r ı t a ş - m a t n a l ı d ı r , t a ş d ı k l a r ı t a k d i r d e d e h e r h a n g i b i r ş e k i l d e m u - h a f a z a e d i l m e l i d i r .
H a s t a o d a l a r ı n ı n k a p ı l a r ı n d a k o l l a a ç i l a b i l m e l e r i için a ş a ğ ı d o ğ r u b a k a n ç e n g e l l e r k o n m a l ı d ı r . S a r î h a s t a l ı k l a r a v e a k ı l h a s t a l ı k l a r ı n a m a h s u s o d a l a r ı n k a p ı l a r ı , i k i t a r a f a a ç ı l a n k a p ı l a r i ç e r i s i n i g ö r e b i l m e k i ç i n u f a k c a m l ı o l m a l ı - d ı r . İ k i t a r a f a a ç ı l a n k a p ı l a r d a el ve a y a k l a i t i l e c e k y e r l e r i n - de m a d e n î l e v h a l a r b u l u n m a l ı d ı r .
B ü t ü n y a t a k l a r ı n d ı ş d u v a r l a r a m u v a z i o l a r a k s ı r a l a n - m a s ı göz k a m a ş t ı r ı c ı ı ş ı k l a r a v e d ı ş a r ı s ı n ı g ö r m e i m k â n ı o l - m a d a n d ü z d u v a r a b a k m a k t a n m ü t e v e l l i t c a n s ı k ı n t ı s ı n a m â - n i o l u r .
B ü t ü n m a d e n a k s a m , ş u a l a r ı a k s e t t i r m e m e s i için p a r l a k o l m a m a l ı d ı r .
H a s t a o d a l a r ı n d a ışık m ü m k ü n o l d u ğ u k a d a r e n d i r e k t o l m a l ı v e ç o k p a r l a k t a v a n ışığı k u l l a n ı l m a m a l ı d ı r . H e r y a -
