G‹R‹fi
Bakteri, virüs ve parazit gibi birçok etken, tüm dünyada, çocuklar aras›nda s›k görülen ishallere neden olmaktad›r (1). Özellikle geliflmekte olan ülkelerde, befl yafl ve alt›ndaki çocuklar›n ölüm nedenleri aras›nda gastroenteritler önemli bir yer tutar ve bunlar›n yaklafl›k %20’sinde etken Rotavirus’tür (2). Rotavirus gastroenteritleri, geri kalm›fl yörelerdeki çocuklarda her y›l, epidemilere ve ölümlere neden olmakta, geliflmifl ülkelerde ise
çocukluk ça¤›n›n en önemli viral hastal›klar›ndan kabul edilmektedir (3, 4). Yurt d›fl›nda yap›lan çeflitli çal›flmalar, Rotavirus etkenli gastroenterit insi-dans›n›n % 19-48 aras›nda oldu¤unu göstermektedir (3-10). Ülkemizde yap›lan çal›flmalarda Rota-viruslar›n neden oldu¤u ishallerin %20-33 aras›nda bir s›kl›¤a sahip oldu¤u bildirilmektedir (11-14). Rotavirus gastroenteritlerinde, virus ince ba¤›rsak epitel hücrelerinde ço¤almakta ve burada yapt›¤› hasar nedeniyle laktoz intolerans› geliflebilmektedir
0-6 Yafl Çocuklarda Rotavirus Gastroenteritleri ve Bunun
Laktoz ‹ntolerans› Üzerine Etkisi
Tekin KARSLIG‹L, ‹brahim Halil KILIÇ, ‹clal BALCIÖZET
Çocuklarda görülen Rotavirüs kaynakl› gastroenteritler ve bunlarda geliflen laktoz intolerans›n› araflt›rmak amac›yla yap›lan bu çal›flmada 0-6 yafl aras› çocuklar incelenmifltir. D›flk›da Rotavirüs antijeni, Rotavirüs Stat-Pak (Chemb›o Diagnostic Systems USA) yöntemi ile araflt›r›lm›flt›r. Laktoz intolerans›n›n tespiti için d›flk› asiditesi ve kan flekeri seviyeleri ölçülmüfltür. Yap›lan analizler sonucunda 112 ishalli çocuktan 29'u (%25.89) rotavirus aç›s›ndan pozitif olarak saptanm›flt›r. Rotavirus pozitif bulunanlar›n %82'sinde d›flk›n›n pH de¤eri asidik olarak de¤erlendirilmifltir. Rotavirus pozitiflerin kan glikoz seviyeleri normal düzeyde bulunmufltur. Kontrol grubu olarak yine 0-6 yafl aras›nda ishal flikayeti olmayan 28 sa¤l›kl› çocuk al›nm›fl, bunlar›n %10.7'sinde (3/28) Rotavirus pozitif saptanm›flt›r. Kontrol grubunda d›flk› pH’lar› genellikle 7 civar›nda bulunmufl, kan glikoz seviyeleri ise normal de¤erlerde saptanm›flt›r. Sonuç olarak bölgemizde Rotavirus nedenli ishallerin di¤er etkenlerle birlikte araflt›r›lmas›n›n uygun oldu¤u, bu ishallerde laktoz intolerans› bulunaca¤›n›n bilinerek tedbirli davran›lmas›n›n gerekti¤i düflünülmüfltür.
Anahtar Sözcükler : Rotavirüs, gastroenterit, laktoz intolerans› ABSTRACT
Rotavirus Gastroenteritis in Children Between 0-6 Years of Age and It’s Impact on Lactose Intolerance
In this study, Rotavirus gastroenteritis in childkood and it is impact on lactose intolerance was investigated in children between 0-6 years of age. Rotavirus antigens in fecal samples were searched by using Rotavirus Stat- Pack (Chembio Diagnostic Systems) method. In order to determine the lactose intolerance, acidity of feces and blood glucose levels were measured. Among 112 children with diarrhea 29 (25.89%) were positive for Rotavirus infection. In the positive group the pH values of feces were acidic in 82% of cases and their blood glucose levels were normal ranges. The control group consisted of 28 healthy children between 0-6 years of age without any complaints of diarrhea. Rotavirus infection was positive in 10.7% (3/28) of them. In this group the pH values of fecal samples were usually around 7 and their blood glucose levels were in normal ranges. As a result, diarrheas due to rotavirus infection should be investigated among other etiological agents and one should be cautious that lactose intolerance could be present along with these diarrheas.
Key Words: Rotavirus, gastroenteritis, lactose intolerance
(15-20). Normalde inceba¤›rsak epitel hücrelerinde sentezlenen laktaz enzimi, bakteriyel ve viral etyolojili gastroenteritler sonucu engellenebil-mektedir (21). Virus partiküllerinin ince barsak villuslar›nda bulunan olgun enterositlere affinitesi olup, oluflan infeksiyöz virionlar, hücre erimesinden sonra serbest hale geçmekte ve o bölgedeki enterositleri harap etmektedir (3,4,5,9). Morfolojik olarak duodenum villuslar› k›salarak küntleflmekte, yok olan infekte hücrelerin yerini olgun olmayan hücreler almakta, absorbsiyon düflmesi ile ishal artmaktad›r (3, 4). Normalde ince ba¤›rsak hücreleri taraf›ndan sentezlenen laktaz enzimi ile laktoz, glukoz ve galaktoza parçalanarak ince ba¤›rsak-lardan absorbe edilir. Laktoz intolerans›nda sindirilmeyen laktoz, inceba¤›rsak ve kolonda bakteriler taraf›ndan parçalanarak gaz ve asid oluflturmaktad›r. Laktoz içeren g›dalar al›nd›ktan sonraki 2.5 saat içinde tipik olarak, kramp, fliflkinlik, gaz, ishal ve zaman zaman kusma gibi semptomlar ortaya ç›kmaktad›r. Laktoz intolerans› farkl› metodlarla saptanabilmektedir. Bunlar aras›nda hidrojen nefes testi, laktoz tolerans testi, ve gaita pH araflt›rmas› say›labilir.
Tüm ishal olgular›n›n yaklafl›k 1/3’ünü oluflturmas› nedeniyle gastroenterit vakalar›nda bakteri ve parazitlerin yan›nda Rotaviruslar›n da etken olarak aranmas›n›n uygun oldu¤u ve bu olgularda laktoz intolerans›n›n tabloyu a¤›rlaflt›rabilece¤i görülmek-tedir. Bu nedenle çal›flmada, bölgemizdeki Rotavirus nedenli gastroenteritler, gaitada antijen tarayan testlerle araflt›r›lm›fl ve Rotavirus etkenli ishallerde laktoz intolerans›n›n s›kl›¤› saptanmaya çal›fl›lm›flt›r.
GEREÇ VE YÖNTEM
Çal›flmada 0-6 yafl çocuklarda viral etkenlerden Rotavirus‘un ishal nedeni olarak aranmas› ve bu infeksiyonun laktoz intolerans› ile iliflkisinin araflt›r›lmas› amaçlanm›flt›r. Çal›flmaya Gaziantep Üniversitesi T›p Fakültesi fiahinbey T›p Merkezi ve Gaziantep Çocuk Hastanesine ishal flikayeti ile baflvurarak tan› için laboratuvara gönderilen 0-6 yafllar› aras›nda 56 k›z ve 56 erkek olmak üzere toplam 112 çocuk al›nm›flt›r. Bu çocuklar›n kan ve d›flk› örnekleri toplanm›flt›r. D›flk› örnekleri al›n›r
al›nmaz incelenmifl, kan örnekleri ise serumu ayr›larak –20 °C’de çal›flma yap›l›ncaya kadar bekletilmifltir. Bu hastalara kontrol oluflturmak amac› ile, ayn› hastanelerden 0-6 yafllar› aras›nda bulunan ve ishal flikayeti olmayan 28 çocuk seçilerek kan ve gaita örnekleri al›nm›flt›r. Al›nan d›flk› örnekleri beklenmeden Rotavirus Stat-Pak (Chembio Diagnostic Systems USA) yöntemiyle üreticinin tarifine uyularak incelenmifltir. Sonuçlar befl dakika sonunda elde edilmifltir. E¤er d›flk› örneklerinde Rotavirus antijeni bulunuyor ise strip üzerinde pembe/mor renkli bir bant oluflmaktad›r. ‹kinci bant ise yine pembe/mor renk oluflturan kontrol band›d›r. Her iki band›n da renk reaksiyonu oluflturmas› pozitif olarak kabul edilmifltir.
‹shal flikayeti olan ve iki saat öncesinde anne yada inek sütüyle beslenmifl 0-6 yafl grubundaki 80 çocuktan ve ayn› yafl grubunda, ishal flikayeti olmayan 20 çocuktan kan örnekleri al›nm›flt›r. ‹shal flikayeti olan di¤er çocuklar›n kanlar› (32/112), anne ve bebe¤in huzursuzlu¤u nedeniyle al›namam›flt›r. Al›nan kan örneklerinin serumlar› ayr›larak -20 °C’da çal›fl›l›ncaya kadar saklanm›flt›r. Enzymatic colorimetric assay (Boehringer Mannheim Sytems, Germany) yöntemiyle hasta ve kontrol grubunun kan glukoz seviyeleri ölçümü yap›lm›flt›r. Sonuçlar mg/dl cinsinden verilmifltir. 60-110 mg/dl aras›ndaki de¤erler normal olarak de¤erlendirilmifltir.
D›flk› örneklerinde pH stripleriyle (Universal indikator pH 0-14, Merck, Germany) renk de¤iflikligine göre pH ölçümleri yap›lm›flt›r. Bu amaçla gaita örneklerine pH stripi dald›r›lm›fl, bir dakika içerisinde oluflan renk reaksiyonuna bak›larak skaladan pH tesbit edilmifltir.
‹statistiksel analiz ; iki yüzde aras›ndaki fark›n önemlilik testi (Student’s t) ile yap›lm›flt›r.
BULGULAR :
Çal›flma gruplar›ndan al›nan d›flk› örneklerinde Stat-pak yöntemi ile yap›lan araflt›rmada 112 ishalli hastan›n 29’unda (%25.9) Rotavirüs antijeninin pozitif oldu¤u saptanm›flt›r. Yafl gruplar›na göre yap›lan incelemede, Rotavirus pozitifli¤inin en yüksek 0-3 ay yafl grubunda oldu¤u (%29.4) gözlenmifltir (Tablo 1).
K›z çocuklar›nda rotavirus pozitiflik oran› %25.5 erkek çocuklar›nda ise %26.8 olarak bulunmufltur. K›zlarla erkekler aras›nda Rotavirus pozitifli¤i aç›s›ndan anlaml› bir farkl›l›k bulunamam›flt›r (Tablo 2).
Tablo 2. Rotavirus olgular›n›n cinsiyete göre da¤›l›m›.
Laktoz intolerans›n›n göstergelerinden biri olan kan glikoz seviyeleri, ishalli ve kontrol grubunda araflt›r›lm›flt›r. ‹shalli hastalar›n (%79) ve kontrol grubundaki çocuklar›n ço¤unda (%86) kan glikoz seviyeleri normal s›n›rlar içinde tesbit edilmifltir. ‹shalli grupta 11 hastada, kontrol grubunda ise bir hastada glikoz seviyesi yüksek bulunurken, kontrol grubunda bir hastada, ishalli grupta ise alt› hastada kan glikoz seviyesi 60 ve alt›nda saptanm›flt›r (Tablo 3).
Tablo 3. ‹shalli ve kontrol grubu çocuklar›n kan glukoz seviyeleri
Kan glikoz seviyeleri düflük bulunan ishalli vakalardan dördünde Rotavirus pozitif, ikisinde ise negatif bulunmufltur. Rotavirus pozitif bulunan ishalli hastalar›n %76’s›nda kan glikoz seviyeleri normal bulunmufltur (Tablo 4).
Tablo 4. ‹shalli hastalarda kan glukoz seviyelerinin Rotavirus pozitifli¤ine göre da¤›l›m›.
Hastaneye ishal flikayeti ile baflvuran hastalarda laktoz intolerans› varl›¤›n›n araflt›r›lmas›ndaki di¤er bir yöntem, gaita pH’s›n›n saptanmasd›r. Buna göre ishalli grupta kontrol grubuna göre pH de¤erleri daha düflük bulunmufltur (Tablo 5).
Tablo 5. ‹shalli çocuklarda ve kontrol grubuda gaita pH de¤erleri.
Rotavirus antijeni tesbit edilen 29 ishalli hastan›n gaita pH degerleri araflt›r›ld›¤›nda, bir hastada bazik (pH=10), dördünde nötr (pH=7), 24 tanesinde ise asidik (6 ve daha düflük) pH tesbit edilmifltir. ‹shalli grupta, Rotavirus pozitif bulunan olgular›n pH de¤erlerinin anlaml› olarak düflük oldu¤u saptanm›flt›r (Tablo 6).
Tablo 6. Hasta grubunda Rotavirus pozitifli¤ine göre gaita pH de¤erleri.
Rotavirus pozitif ve pH de¤erleri düflük olan grupta dört çocu¤un kan glikoz seviyeleri de düflük saptanm›flt›r. Bu çocuklar 0-12 ay yafl grubunda bulunmaktad›r. Yafl Gruplar› 0-3 ay 4-12 ay 13-24 ay 25–72 ay Toplam Pozitif 5 16 4 4 29 % 29,4 24,2 26,7 28,6 25,9 Negatif 12 50 11 10 83 % 70,6 75,8 73,3 71,4 74,1 Toplam 17 66 15 14 112 Hasta Say› ve yüzdesi
Pozitif Negatif Toplam K›z Çocuklar 14 42 56 % 25.5 74.5 100.0 Erkek Çocuklar 15 41 56 % 26.8 73.2 100.0 Kan glukoz seviyeleri (mg/dl) 60 ve alt› 60-110 110 ve üstü TOPLAM Say› 6 63 11 80 % 7.5 78.7 13.8 100.0 Say› 1 18 1 20 % 4.8 85.7 4.8 100.0
‹shalli hasta grubu Kontrol grubu
Kan glukoz seviyeleri (mg/dl) 60 ve alt› 60-110 110 ve üstü TOPLAM Rotavirus Pozitif Say› % 4 16.0 19 76.0 2 8.0 25 100.0 Rotavirus Negatif Say› % 2 3.6 44 80.0 9 16.4 55 100.0 P H De¤eri 4-6 7 + Toplam Say› 50 62 112 % 44.6 55.4 100.0 Say› 5 23 28 % 17.9 82.1 100.0 ‹shalli Hastalar Kontrol Grubu
P H De¤eri 4-6 7 + Toplam Say› 24 5 29 % 82.7 17.3 100.0 Say› 26 57 93 % 27.9 72.1 100.0 % 50 62 112 Rotavirus Pozitif Rotavirus Negatif Toplam hasta
TARTIfiMA VE SONUÇ
Dünyan›n bir çok yerinde çocuklar›n hastal›¤›na ve ölümüne yol açan gastroenteritlerin etkenleri aras›nda Rotaviruslar önemli yer tutmaktad›r. Gastroenterit olgular›ndan geliflmekte olan ülkelerde bakterilerin, geliflmifl ülkelerde ise viral etkenlerin daha çok sorumlu olduklar› belirtilmektedir (3, 4). Dünyan›n geri kalm›fl yörelerinde yaflayan befl yafl›n alt›ndaki çocuklar aras›nda her y›l Rotavirusa ba¤l› olarak yaklafl›k befl yüz milyon ile bir milyar ishal görüldü¤ü ve bunlar›n ortalama befl milyonunun öldü¤ü tahmin edilmektedir (4). Bununla beraber hastaneye yatan akut gastroenteritlerin yaklafl›k %50-60‘›ndan Rotaviruslar›n sorumlu oldu¤u bildirilmektedir (5). Ülkemizde saptanan akut gastroenteritler ve komplikasyonlar›, halen çocukluk dönemi hastal›k ve ölümlerinin en s›k karfl›lafl›lan nedenlerindendir (11, 22).
Çal›flmam›zda, h›zl› tan› yöntemlerinden Stat-pak yöntemiyle gaitada Rotavirus antijeni araflt›r›lm›fl, ishal flikayetiyle laboratuvara baflvuran 0-6 yafl aras›ndaki 112 çocu¤un 29’unda (%25) Rotavirus antijeni pozitif bulunmufltur. Bu bulgu ülkemizde yap›lan birçok çal›flmayla uyumluluk göster-mektedir. Örne¤in, Hilmio¤lu ve ark (12) taraf›ndan EIA yöntemiyle 1994 y›l›nda yap›lm›fl olan, bir çal›flmada 0-5 yafl aras› çocuklarda Rotavirus insidans› %23 olarak bulunmufltur. Yine Oskavi ve ark (23) yapm›fl olduklar› çal›flmada, 0-2 yafl çocuklarda insidans›n %22 oldu¤unu bildirmifllerdir. Yaman ve ark (14) 152 ishalli çocukta yapt›klar› çal›flmada hastalar›n %25’inde Rotavirus antijenini pozitif saptam›fllard›r. Yurtd›fl›nda yap›lan araflt›rmalarda ise de¤iflik sonuçlarla karfl›lafl›l-maktad›r. Örne¤in Amerika Birleflik Devletleri’nde farkl› tarihlerde yap›lan dört çal›flmada pozitiflik oranlar› %13-41.5 aras›nda saptanm›flt›r (3,5,6,7,8, 10,24,25).
Çal›flmam›zda yafl gruplar› aras›nda belirgin bir farkl›l›k saptanmam›flt›r. Baz› yay›nlarda 6-24 aylarda Rotavirusa ba¤l› gastroenterit insidans›n›n daha yüksek oldu¤u belirtilmektedir. Hilmio¤lu ve ark (12) 0-1 yafl grubunda, Aflç› ve ark (11) ise 0-2 yafl grubunda Rotavirusa ba¤l› ishallerin daha fazla görüldü¤ünü bildirmifllerdir. Tafler ve ark (26) 6-36
ay aras›ndaki yafl grubunda di¤er yafl gruplar›na göre daha yüksek oranlar bulmufllard›r. Yurt d›fl›nda yap›lan çal›flmalar da farkl› de¤ildir (25, 27). Görüldü¤ü gibi farkl› çal›flmalarda farkl› sonuçlarla karfl›laflmak mümkündür. Ancak genel olarak ilk üç yaflta rotavirüs ishallerinin daha fazla görüldü¤ü söylenebilir.
Çal›flmam›zda 56 ishalli k›z çocu¤un 14’ünde (%25.5), 56 ishalli erkek çocu¤un da 15’inde (%26.8) Rotavirus pozitif saptanm›fl, böylece cinsiyetler aras›nda anlaml› bir farkl›l›k bulunmam›flt›r. Do¤an ve ark (28) yapt›klar› çal›flmada cinsiyetler aras›nda bir fark saptamad›klar›n› belitmifllerdir. Coflkun ve ark (29), erkeklerde Rotavirus görülme oran›n› k›zlara oranla daha yüksek saptad›klar›n› bildirmifllerdir. Ancak birçok yay›nda Rotavirus infeksiyonlar›n›n cinsiyet ayr›m› yapmad›¤› belirtilmektedir (3, 4).
Laktoz intolerans› bakteri ve virus infeksiyonlar›na ba¤l› olarak geliflebilmektedir. Bakteriler aras›nda Enteropatojenik E.coli, Camphylobacter, Enteroin-vazif E.coli ve Salmonella bulunmakta, virüsler aras›nda Rotavirus say›lmaktad›r (15,16). Akut gastroenterit olgular›nda, ba¤›rsakta oluflan patoloji sonucu enterosit harabiyeti meydana gelmekte, bu da hücrelerden laktaz enziminin salg›lanmas›n› azaltmaktad›r (21). Böylece özellikle süt ve süt ürünleriyle al›nan laktoz, ba¤›rsakta glukoz ve galaktoza parçalanamamakta, kolon bakterileri taraf›ndan kullan›larak laktik ve di¤er asitleri meydana getirerek gaita pH’s›n› düflürmektedir (21). Ayr›ca beslenmesi süte dayal› bebeklerde kan flekeri düflmekte, laktoz içeren g›dalar al›nd›ktan sonra kar›n a¤r›s›, gaz, ishal ve bazen de kusma gibi semptomlar oluflmaktad›r (21). Çal›flmam›zda bebeklerde huzursuzluk ve a¤lama nöbetleri saptanm›flt›r. Laktoz intolerans›n›n araflt›r›lmas›nda gaita pH de¤erlerine bak›lm›fl, 112 ishalli hastan›n 50’sinde (%44.6) gaita pH’s›n›n düflük oldu¤u saptanm›fl ve bu rakam kontrol grubuna oranla (%17.9) anlaml› olarak yüksek bulunmufltur. Rotavirus pozitif ishal olgular›n›n %82.7’sinde pH de¤erlerinin düflük olmas›, laktoz intolerans›n›n varl›¤› aç›s›ndan anlaml› görülmektedir. Beslenmesi süte dayal›, 0-12 ay yafl grubunda kan glikoz seviyeleri, ishalli hastalar›n ve kontrol grubundaki
çocuklar›n ço¤unda normal s›n›rlar içinde bulunmufltur. ‹shalli hasta grubunda alt›, kontrol grubunda bir çocu¤un glikoz seviyelerinin 60 mg/dl’nin alt›nda, gaita pH de¤erlerinin de düflük oldu¤u saptanm›flt›r. Bu çocuklarda dehidratasyon belirtisi görülmemifltir. Düflük glikoz ve pH seviyelerine sahip ishalli çocuklar›n dördünün Rotavirus pozitif olmalar› anlaml›d›r. Bu bebeklerin anne sütüne ba¤›ml› oldu¤u ve ek g›da almad›klar› düflünülmektedir. Ancak, ölçülen glikoz seviye-lerinin ço¤unun 80-110 mg/dl aras›nda (normal s›n›rlarda) bulunmas› bu çocuklar›n süt d›fl›ndaki g›dalarla da beslendi¤ini göstermektedir. Özellikle bölgemizde bebeklere flekerli su, lokum gibi g›dalar›n verilmesi yayg›n olarak görülmektedir. Dolay›s›yla glikozu baflka yollarla alan çocuklarda kan flekeri normal bulunmufltur. Bu çal›flmada kan glikoz seviyelerine bak›larak laktoz intolerans›n›n varl›¤›ndan sözetmek imkans›zd›r. Ancak gaita pH de¤erleri, intolerans›n varolabilece¤ini göster-mektedir. Laktoz intolerans›n›n göstergeleri aras›nda bulunan laktoz tolerans testi ve hidrojen nefes testi yap›lamam›flt›r. Bu testler, infantlarda ve küçük çocuklarda ishali art›raca¤› ve dehidratasyon oluflturaca¤› nedeniyle riskli görülüp önerilmemekte, yerine gaita asidite testinin kullan›m›n›n uygun olaca¤› belirtilmektedir (21). Ancak düflük doz laktoz uygulamas› ile yap›lan kontrollü çal›flmalar da bulunmaktad›r. Tayvan’da yap›lan bir çal›flmada akut gastroenteritli 90 hastan›n 49’unda (%54.4) gaitada Rotavirus testi pozitif bulunmufltur. Bu olgularda ishalin 14 gün sürdü¤ü, laktoz içermeyen soyal› mamalarla bu sürenin befl güne düfltü¤ü belirtilmektedir (30). Polonya’da yap›lan baflka bir çal›flmada genellikle Rotavirus’lar›n neden oldu¤u akut gastroenteritli olgular›n %11.2 sinde laktoz tolerans testi ve gaita pH testi ile laktoz intolerans› saptanm›flt›r. Tüm olgularda intolerans›n geçici oldu¤u ve befl günde düzeldi¤i belirtilmektedir (16). Meksika’da yap›lan çal›flmada ise akut gastroenteritlerin %18’inde Rotavirus’un etken olarak saptand›¤›, bunlar›n %48’inde laktoz intolerans› geliflti¤i belirtilmektedir (31). Laktoz intolerans›n›n prevalans›yla ilgili yerli kaynak bulunamamas›na karfl›n yurt d›fl›nda yap›lan çal›flmalar farkl› oranlar vermektedir.
0-6 yafl çocuklarda meydana gelen gastroenteritlerin büyük bir k›sm› virüslar taraf›ndan oluflturul-maktad›r. Gastroenteritlerde, hastane ve labora-tuvarlarda etkenler rutin olarak araflt›r›l›rken, virüslar ve özellikle ilk s›ralarda yer alan Rotavirus aranmamaktad›r. Oysa bu tür testlerin maliyeti san›ld›¤› kadar yüksek de¤ildir. Bakteriyel etken düflünülerek, endikasyon d›fl› ampirik antibiyotik kullan›lmas› ülkemizde s›k rastlanan bir durumdur. ‹shal olgular›nda ateflin yükselmesi, hekime bakterinin etken oldu¤unu düflündürmekte ve antibiyotik kullan›m› tercih edilmektedir. Yayg›n olarak antibiyotik kullan›m› ise h›zla artan direnç sorununa ve ülke ekonomisine olumsuz etkiler yapmaktad›r. Bu nedenle viral etkeni tan›mlayacak h›zl› ve güvenilir testlerin laboratuvarlarda kullan›m›na ihtiyaç vard›r. Böylece al›nacak önlemlerin tedaviyi yönlendirme ve gereksiz antibiyotik kullan›m›n› önleme aç›s›ndan önemi büyüktür. Yine bu tür infeksiyonlarda laktoz intolerans›n›n bulunabilece¤i düflünülerek, mevcut patolojiyi art›rmamak için laktoz içeren g›dalardan kaç›n›larak soya içeren g›dalar›n verilmesinin uygun olaca¤› düflünülmektedir.
KAYNAKLAR
1. Ustaçelebi fi. : Rotaviruslar. “USTAÇELEB‹ fi. (ed) : Temel ve Klinik Mikrobiyoloji”, s:973, Günefl Kitabevi Ltd.fit., Ankara (1999).
2.An¤ Küçüker M, Tümbay E, An¤ Ö (Çev) : T›bbi Mikrobiyoloji. s 371, 8. Bask› Nobel T›p Kitabevleri, (1997).
3.Dessemelberger U : Viral Gastroenterit, Curr Opin Infect Dis 11:565, (1999).
4.Serter D : Virüs Riketsiya ve Klamidya Hastal›klar›. s 244, Nobel T›p Kitapevi, ‹zmir, (1997).
5.Offi PA, Clark HF : Rotavirus, “MANDELL GL., DOLIN R., BENNETT JE. (ed) : Principless and Pratice of ‹nfectious Diseases” 5th Ed., p 1696, Chapter 139, Churchil Livingstone, USA, (2000).
6.Wolggong K, Jicklik D, Hilda P, Amos B : Viruses in Gastrointestinal Tract Infection. “Zinser Microbiology”, p 1033, (1986).
7.Matson DQ, Estes MK : Impact of Rotavirus Infection at a Large Pediatric Hospital. J Infect Dis 162:598 (1990). 8.Shaoxiong J, Paul E, Kilgore MPH, Robert CH, Clarke J, Eugene JG, Roger IG : Amerika Birleflik
Devletleri’nde 1979-1992 y›llar› aras›nda ishal nedeniyle hastaneye yat›r›lan çocuklarda e¤ilimler : Rotavirusle iliflkili morbidite de¤erlendirilmesi. Çeviri. Pediatr Infect Dis J 15:397 (1996).
9.Akan E : Genel ve Özel Viroloji , 3. Bask›, s 481, (1994).
10.Colomina J, RagaJ, Gil MT, Buesa J : Virus specific serum and fecal antibodies response in children with acute rotavirus gastroenteritis. Microbiol Clin. 16:55 (1998). 11.Aflç› Z, Seyrek A, Kizirgil A, Özen A, Y›lmaz M : 0-6 Yafl grubu çocuk ishallerinde Rotavirus s›kl›¤›n›n ELISA ve Lateks aglütinasyon yöntemleriyle araflt›r›lmas›. ‹nfeks Derg 10 : 263 (1996).
12.Hilmid¤lu S, Yüce K : Gastroenteritlerde etken olarak Rotavirus aranmas›. ‹nfek Derg 8 :163 (1994).
13.Baflustao¤lu A, Gün H, Do¤anay L : ‹nsan Rotaviruslar›n›n elektronmikroskopik identifikasyonu için alt›n - IgG komplekslerinin kullan›lmas›. Türk Mikrobiyol Cem Derg 19 : 365 (1989)
14. Yaman A, Çetiner S, Alhan E, Taflova Y, Apan TZ, Aksungur P, Dündar ‹H : ‹shalli çocuklarda rotavirus prevelans›n›n EL‹SA ve lateks aglütinasyonu metodu ile araflt›r›lmas›. ‹nfek derg 11 : 279 (1996).
15. Palma D, Oliva CA, Taddei JA, Fagundes NU : Acute diarrhea stool water loss in hospitalized infants and its correlation with etiologic agents and lactose content in the diet. Arg-Gastroenterol 34 : 186 (1997).
16. Szajewska H, Kantecki M, Albrecth P, Antoniewicz J J : Carbohydrate intolerance after acute gastroenteritis disappearing problem in polish children. Acta Paediatr. Apr 86 : 347 (1997).
17. Vince JD : Diarrhoea in children in Papua New Guinea. Med J 38 : 262, (1995).
18. Weesse JS, Parsons ARSONS DA, Staempfli HR: Association of Clostridium difficile with enterocolitis and lactose intolerance in foal. J Am Vet Med Assoc 214 : 229 (1999).
19. Goldin BR : Health benefits of probiotics. Br J Nutr 80 : 203 (1998).
20. Lopez Au, Franco PB : Dietetic therapy free of lactose in hospitalized childreen with acute diarrhea. Rev
Sanid Milit Mex 52 : 40 (2000).
21.http.//www.digestioninfo.com/lactose.htm , This article is based in part upon information from the National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), (2000).
22.Beycan ‹ : Okul Öncesi Çocuk ‹shallerinde Rotavirusun yeri. Vlll.Türk Klinik Mikrobiyoloji ve ‹nfeksiyon Hastal›klar› Kongresi Kongre Kitap盤› , s 806, (1997).
23.Oskavi H, Erhan M, Aflç› M, Uysal G, Mert A : Gastroenterit Etkeni Olarak 0-5 Yafl Grubunda Rotavirus S›kl›¤›, XXVIII. Türk Mikrobiyoloji Kongresi. Özet Kitab› s 21-335 (1998).
24. Cryan B : CDC Weekly Report, EuroSurveillance (http://www.b3e.jussieu.fr/ ceses/EuroSurv/v2n2/en8-224.html ) 2(2), (1997).
25. Parashar UD, Holman RC, Clarke MJ, Bresee JS, Glass RI : Hospitalizations Associated with Rotavirus Diarrhea in the United States, 1993 through 1995 : Surveillance Based on the New ICD-9-CM Rotavirus-Specific Diagnoctic Code. J Infect Dis 177 : 13 (1998). 26. Tafler B, Özer S, Oltan N, Benzonon AN, Özgüner A : Rotavirus. Flora. 4 : 267 (1997).
27. Glass RI, Kilgore PE, Holman RC, Jin S, et al. : The Epidemiology of Rotavirus Diarrhea in the United States : Surveillance and Estimates of Diseasee Burden. J Infect Dis; 174(Suppl 1) : 5. (1996).
28. Do¤an N, Akgün Y : 0-6 yafl gastroenterit olgular›nda rotavirus varl›¤›. Vlll.Türk Klinik Mikrobiyoloji ve ‹nfeksiyon Hastal›klar› Kongresi Kongre Kitap盤›, s 803 (1997).
29. Coflkun fi, Önal O, Keskin M : Akut diyare olgular›nda rotaviruslar, ‹nfeks Derg 7 : 273 (1993). 30. Lin LH, See M, Wang NK : Breath hydrogen test for assessment of lactose malabsorption following rotavirus gastroenteritis. J Formos Med Assoc 89 :1072 (1990). 31. Munoz O, Coello-Ramirez P, Serafin F, Olarte J et al. : Acute infectious gastroenteritis. Etiology and its correlation with clinical manifestations and fecal mucus. Arch Invest Med (Mex). 10 :135 (1979).
