HAFTALIK EKONOMİ VE FİNANS BÜLTENİ İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

(1)

Haftaya Bakış

HAFTALIK EKONOMİ VE FİNANS BÜLTENİ

19 Kasım 2012 / 46

İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

Ödemeler Dengesi

Ödemeler dengesi, geniş anla- mıyla, bir ekonomide yerleşik kişilerin, yurtdışında yerleşikler ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanmaktadır. Ödeme- ler dengesi istatistikleri, “Cari İşlemler” ile “Sermaye ve Fi- nans” hesaplarından oluşmakta- dır. Cari işlemler; reel kaynaklarla (mal, hizmet, gelir) ilgili işlem- leri ve cari transferleri; sermaye ve finans hesapları ise reel kaynak akımlarının finansmanını gösterir.

“Cari açık”; bir ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden elde ettiği gelirin, ülkenin yurt dışın- dan ithal ettiği mal ve hizmetlere

Geçtiğimiz hafta yurtiçinde TCMB Başkanı Başçı’nın açıklamaları yakından takip edildi. İş- sizlik oranı, cari açık ve bütçe gerçekleşmeleri de önem arz eden makroekonomik veriler ara- sında yer aldı.

TCMB Başkanı Erdem Başçı’nın geçen hafta Pazartesi günü yayımlanan açıklamaları yurtiçi piyasalarda hareketlilik yarattı. Başçı, Ekim ayında reel efektif döviz kurunun (REK) halen 117,4 seviyesinde olduğunu ve TL’nin aşırı değerli olma noktasına geldiğini, bundan sonrası- nın TCMB tarafından politika tepkisi verilmesine neden olabileceğini ifade etti. Başkan Başçı, REK’in 120-125 aralığında olması durumunda kısa vadede tepki verebileceklerini, 130 seviye- sinin üzerine yükselmesi halinde ise Merkez Bankası’nın elindeki bütün araçları kullanarak güçlü bir politika tepkisi vereceğini belirtti. Erdem Başçı’nın açıklamaları piyasalar tarafın- dan Türkiye’nin kredi notunun yükseltilmesinin ardından sermaye akımlarında yaşanabile- cek artışlara yönelik olarak merkez bankasının ilk adımı olarak değerlendirildi. Başçı’nın açıklamaları piyasalarda faiz indirim beklentisini artırırken, gösterge tahvilin bileşik faizi geriledi, döviz sepeti de (0,5*$+0,5*€) 2,056 seviyesini gördü.

TÜİK’in açıkladığı verilere göre, Ağustos ayında işsizlik oranı bir önceki yılın aynı ayına göre 0,4 puan azalarak %8,8 düzeyinde gerçekleşti. Mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı ise, bir önceki aya göre 0,1 puan artarak %9,2 düzeyine yükseldi. Mevsimsellikten arındırılmış serinin son iki ayda yaşanan sınırlı yükselişe rağmen olumlu bir seyir izlediği görülüyor.

Maliye Bakanı Mehmet Şimşek işsizlik verilerini değerlendirdiği açıklamasında; ekonomide- ki yumuşak iniş sürecine rağmen işsizlik oranının azaldığını ve birçok ülkede istihdam ka- yıplarının telafi edilemediği bir ortamda Türkiye’nin istihdam yaratmaya devam ettiğini ifade etti. Açıklamasında ayrıca, Türkiye’nin son 1 yılda 483 bin kişilik, 2007'den bu yana ise 4,6 milyon kişilik ilave istihdam sağladığını belirtti.

TCMB tarafından açıklanan ödemeler dengesi verilerine göre, cari açık Eylül’de $2,7 milyar ile beklentilerin altında gerçekleşirken, 12 aylık kümülatif cari açık yıllık bazda %28 darala- rak $55,8 milyara geriledi. Yılın ilk dokuz ayında ise, cari açık geçen yılın aynı dönemine göre %35 gerileyerek $39,3 milyar oldu. Ekonomik aktivitedeki yavaşlama süreci ve artan altın ihracatının desteğiyle cari açıktaki düşüş eğiliminin sürdüğü izleniyor. Sermaye ve finans kalemlerinde yılın dokuz aylık döneminde yurtdışı yerleşiklerin devlet borçlanma se- netlerine yönelik $20 milyara yakın bir tutarda sermaye girişi gerçekleştirdiği dikkat çekiyor.

Öte yandan, bankacılık sektörünün net kredi kullanımının yılın ilk dokuz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre $8,5 milyar azalarak yaklaşık $2 milyar düzeyine gerilediği görülü- yor. Cari açıktaki iyileşme eğiliminin önümüzdeki dönemde bir miktar ivme kaybedebileceği tahmin ediliyor.

Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı bütçe gerçekleşmelerine göre Ekim 2011’de yaklaşık 2 milyar TL açık veren merkezi yönetim bütçesi bu yıl Ekim ayında ise 4,4 milyar TL açık verdi. Böyle- ce bütçe 5 aydır açık vermiş oldu. Merkezi yönetim bütçe açığı ilk on aylık dönemde 18,8 milyar TL düzeyine ulaştı. Ocak-Ekim döneminde bütçe gelirlerindeki %11,2’lik artışa karşı-

Neden Önemli

İktisadi Araştırmalar Bölümü İzlem Erdem - Müdür [email protected] om.tr Figen Yılmaz - Müd. Yrd.

[email protected] om.tr Özgür Demirtaş - Uzman [email protected] om.tr Hatic e Erkiletlioğlu - Uzman hatic [email protected] om.tr Aslı Göksun Ş at - Uzman [email protected] om.tr İlker Ş ahin - Uzm. Yrd.

[email protected] om.tr Ahmet Aşarkaya - Uzm. Yrd.

[email protected] om.tr

(2)

Haftaya Bakış

doğrudan yatırımlar gibi borç yaratmayan ve uzun vadeli ya- bancı kaynaklarla finansmanı olumlu, portföy yatırımları gibi kısa vadeli ve borç yaratan kaynaklarla finansmanı daha olum- suz değerlendirilmektedir.

Büyüme Verisi

Büyüme Verisi, bir ülke sınırları içerisinde belirli bir zaman dili- minde üretilen tüm mal ve hiz- metlerin toplamından üretim için kullanılan ara mallar düşüldük- ten sonra bulunan değerdir.

Açıklandığı dönem itibariyle genel ekonomik aktivitelerdeki değişime referans verir.

Veri, açıklandığı dönemdeki genel ekonomiye dair söyledikleri- nin yanında, piyasalarda yaşana- bilecek önemli ekonomik eğilim- leri ve potansiyel yatırım kararla- rını belirleyen temel değişkenler- dendir.

sinde Ekim ayında faiz dışı açık verilirken, Ocak-Ekim döneminde faiz dışı fazla TL 24,5 milyar ile yılsonu hedefinin %84’üne ulaştı.

Geçen hafta yurtdışı piyasalarda, ABD’deki mali uçuruma ilişkin tartışmalar sürerken Japon- ya ile Çin’deki siyasi gelişmelerin yanı sıra Orta Doğu’daki çatışmalar izlendi. Özellikle Euro Alanı ve Japonya’dan gelen makroekonomik veriler, üçüncü çeyrek büyümesine ilişkin ka- ramsar bir tablo çizdi. ABD’de açıklanan veriler ise, Sandy Kasırgası’nın etkisiyle genellikle beklentilerin altında kaldı.

ABD’de açıklanan NY ve Philadelphia Fed imalat endeksleri üretimde daralmaya işaret etti.

ABD’de TÜFE Ekim ayında %0,1 ile beklentiler düzeyinde geldi. TÜFE, son üç ayın en yavaş artışını kaydederek ülkede gevşek para politikalarına rağmen enflasyonun kontrol altında olduğunun sinyalini verdi. Öte yandan, Kasım ayının ikinci haftasında işsizlik maaşı başvu- ruları Eylül 2005’den bu yana 78 bin kişilik en sert yükselişini kaydederek, ülkede son dö- nemde olumlu bir performans gösteren işgücü piyasasına ilişkin endişe yarattı. ABD’de sanayi üretimi de Sandy Kasırgası’nın imalat sektörünü olumsuz yönde etkilemesiyle Ekim ayın- da artış beklentilerine karşın %0,4 oranında geriledi. Aynı dönemde, kapasite kullanım oranı ise %77,8’e düştü. Tüm hafta boyunca süren tartışmaların ardından ABD Başkanı Barack Obama hafta sonu yaptığı konuşmada, mevcut durumda 2013 başında hayata geçmesi gere- ken otomatik harcama kesintilerinin ve vergi artırımlarının önüne geçileceği konusunda şüp- hesinin olmadığını belirtti.

2012 yılının üçüncü çeyreğinde Euro Alanı ekonomisi önceki çeyreğe göre %0,1 daralma kaydederek 2009 yılından bu yana ikinci kez resesyona işaret etti. Öte yandan, Almanya ekonomisi hanehalkı harcamaları ile ihracatın desteğiyle söz konusu dönemde %0,2 büyüdü. Fran- sa da üçüncü çeyrekte %0,2 ile beklentilerin üzerinde büyüme kaydetti. Borç sorunu ile gün- demden düşmeyen Yunanistan ekonomisi ise yılın üçüncü çeyreğinde %7,2 daraldı. Bu veri- ye göre ülke ekonomisi 17 çeyrektir küçülüyor. Euro Alanı’nda sanayi üretimi ise Eylül ayın- da önceki aya göre %2,5 gerilemeyle Ocak 2009’dan bu yana en zayıf performansını sergiledi.

Özellikle Portekiz ile İrlanda’daki çift haneli düşüşler dikkat çekti.

Avrupa maliye bakanları bütçe açığını makul seviyeye çekmek için Yunanistan’a ilave iki yıl verdi. Ancak ülkenin ihtiyaç duyduğu €32 milyarlık ilave kaynak için henüz anlaşmaya varı- lamadı. Euro Alanı maliye bakanlarının konuyu tartışmak için 20 Kasım’da tekrar toplanma- ları bekleniyor.

Çin'de yönetimin yeni lideri olarak belirlenen Xi Jinping, Komünist Parti Kongresi’nde parti- nin ve yüksek askeri kurulun başına getirildi. Yeni yönetimin finansal piyasalar ve ekonomiye ilişkin reformlar konusunda piyasa beklentilerine kıyasla daha “yavaş” bir yaklaşım sergi- leyeceği yönünde değerlendirmeler yapılıyor.

Japonya’da açıklanan üçüncü çeyrek büyüme verilerine göre, ülke ekonomisi yıllık bazda % 3,5 daraldı. Ülkenin teknik olarak resesyonda olduğu ve ilerleyen zamanlarda parasal geniş- lemeye gidilmesi ihtimalinin güçlendiği tahmin ediliyor. BoJ Başkanı Shirakawa da ülkedeki mevcut enflasyon düzeyinin düşük seyri göz önüne alındığında, daha fazla teşvik için önle- rinde bir engel olmadığını belirtti. 19 Kasım’da Japonya parlamentosunun alt kanadı 16 Ara- lık'ta yapılacak genel seçimler öncesinde feshedildi. Seçimleri muhalefetteki Liberal Demok- ratik Parti'nin kazanacağı ve yeni hükümetin daha fazla parasal gevşemeye gidebileceği yö- nündeki görüşler ağırlık taşıyor.

19 Kasım 2012

Neden Önemli

(3)

Haftaya hafif bir satış dalgasıyla başlayan İMKB, TCMB Başkanı Başçı’nın, önümüzdeki dönemde daha gevşek bir para politikası izlenebileceğine işaret eden açıklamalarının etkisiyle Salı günü yükseldi. Hafta ortasında ABD’de perakende satışlar ile Euro Ala- nı’nda sanayi üretiminin öngörülerden daha fazla düşüş kaydettiğine ilişkin veri açıklamaları, küresel borsalara paralel olarak İMKB’ye de satış getirdi. Öte yandan, yurt dışındaki kötümser havanın devam etmesine karşın yurt içinde öngörülerin altında açıklanan Eylül ayı cari açık verisi, Perşembe gününü İMKB’nin pozitif kapatmasına neden oldu. Haftanın son gününde ise ban- kacılık sektörü hisselerine gelen satışların etkisiyle endeks %1 civarından geriledi. Hafta genelinde izlenen dalgalı seyrin ardın- dan İMKB-100 endeksi, Cuma gününü %1,4 düşüşle 70.791 puandan kapattı.

Hisse Senedi Piyasaları

TCMB’den daha gevşek para politikası paralelinde faiz indirimi beklentilerinin güçlenmesiyle, tahvil-bono faizleri hafta başında düşüş kaydetti. Küresel piyasalara ilişkin olumsuz öngörülerin etkili olmaya devam etmesi ile faiz oranlarının bir süre daha dü- şük seyredeceği beklentisi, tahvil-bono alımlarını destekledi. Bunun yanı sıra, cari açığın Eylül ayında öngörülerden hızlı daraldı- ğına işaret eden veriler de, TL ve TL cinsi enstrümanlara olan talebi güçlendirdi. Diğer taraftan, Ekim ayında merkezi yönetim bütçe açığının hızla genişlemesi ve faiz dışı dengenin açık vermeye başlaması, faizler üzerinde yukarı yönlü bir baskı oluşturdu.

Tahvil-Bono Piyasaları

%-0,53 -%2,00

-%1,00

%0,00

%1,00

%2,00

%3,00

%4,00

%5,00

Kas.11 Ara.11 Oca.12 Şub.12 Mar.12 Nis.12 May.12 Haz.12 Tem.12 Ağu.12 Eyl.12 Eki.12 Kas.12

Beklenen Reel Faiz (%)

ENDEKS 09.Kas 16.Kas Değişim

İMKB-100 71.820 70.791 -%1,43

İMKB-30 89.502 88.061 -%1,61

Sınai 59.189 59.166 -%0,04

Hizmetler 44.536 44.594 %0,13

Mali 106.066 103.532 -%2,39

Kaynak: İMKB

68.000 69.000 70.000 71.000 72.000 73.000

0 600 1.200 1.800 2.400 3.000 3.600

09.Kas 12.Kas 13.Kas 14.Kas 15.Kas 16.Kas

İşlem Hacmi İMKB-100 Endeksi

Hacim (milyon TL) İMKB-100

Değişim

Vade 09.Kas 16.Kas (Puan)

20.02.2013 5,79 5,60 -0,19

15.05.2013 6,10 5,93 -0,17

04.12.2013 6,54 6,15 -0,39

24.09.2014 6,70 6,43 -0,27

15.01.2020 7,31 7,41 0,10

12.01.2022 7,54 7,65 0,11

İMKB DİBS Fiyat Endeksi 127,25 127,35 0,10 Kaynak: İMKB

TAHVİL-BONO BİLEŞİK FAİZLERİ (%)

19 Kasım 2012

(4)

16,41

5 15 25 35 45 55

75 77 79 81 83 85 87 89

1,15 1,20 1,25 1,30 1,35 1,40 1,45 1,50 1,55

€ / $ $ / ¥

Döviz Piyasaları

Geçtiğimiz haftanın ilk işlem gününde ABD dahil bazı piyasaların kapalı olması ve önemli veri akışının olmaması sebebiyle geliş- mekte olan ülke eurotahvilleri hacimsiz, ancak Yunanistan’a yönelik endişeler ve ABD’deki mali uçurum sorunu nedeniyle satıcı- lı bir seyir izledi. Salı günü Yunanistan’ın €4 milyar tutarında bono satışı gerçekleştirmesinin endişeleri bir miktar azaltmasına karşın, uzun vadede bu ülkenin borcunun sürdürülebilir olmadığının düşünülmesi eurotahvil piyasasında risk primlerinin bir miktar yükselmesine neden oldu.

Haftanın devamında, süregelen endişeler paralelinde hafif yukarı yönlü seyrini sürdüren gelişmekte olan ülke eurotahvillerine ait risk primi 9 baz puan artarak 288’e yükselirken, Türk eurotahvillerinin risk primi ise 1 puan yükseldi ve 201 seviyesine çıktı.

Eurotahvil Piyasaları

€ / $ $ / ¥

VIX Endeksi

Geçtiğimiz hafta, Euro Alanı’nda Yunanistan’a ilişkin gelişmeler Euro’nun, ABD’de mali uçuruma yönelik endişeler Dolar’ın hareke- tinde belirleyici oldu. Hafta başında Euro Bölgesi maliye bakanları toplantısında, Yunanistan’a yönelik kurtarma paketinin yeni dili- minin serbest bırakılmaması, endişeleri artırdı. Yeni dilimin serbest bırakılmasının bu ülkenin borçlarının uzun vadede sürdürülebi- lir olmasına katkı sağlamayacağı beklentisi Euro üzerinde hafta boyunca satış baskısı oluşturdu. Öte yandan, Yunanistan’ın €4 milyar tutarında bono satışı yapması, kısa vadede borç geri ödeme konusunda sıkıntı yaşamayacağına işaret ederken, Euro’nun da bir miktar değerlenmesine neden oldu. ABD tarafında ise mali uçuruma yönelik olumsuz beklentiler ile zayıf açıklanan makroekonomik veriler, Dolar’a satış getirdi. Haftanın son işlem gününde ise mali uçurum probleminin en az hasarla atlatılabileceği beklentileri piyasada etkili oldu. €/$ paritesi haftayı %0,27 artışla 1,2742 seviyesinden kapatırken, $/¥ paritesi %2,25 yükselerek 81,26 seviyesinde gerçekleşti.

Yurtiçinde ise, hafta başında TCMB Başkanı Erdem Başçı’nın TL’nin aşırı değerlenme sınırında olduğunu ifade etmesi ve reel efektif döviz kurunun seviyesine bağlı olarak borçlanma ve politika faizlerinde indirime gidilebileceğini belirtmesi, tüm hafta boyunca TL’yi negatif baskı altında tuttu. Öte yandan olumlu açıklanan cari açık verisi TL’nin kayıplarının bir kısmını telafi etmesini sağladı.

Haftalık bazda $/TL paritesi %0,67 artışla 1,7928’e yükselirken, €/TL paritesi %0,77 artarak 2,2838 değerini aldı.

EUROTAHVİL HAFTALIK DEĞİŞİM

Değişim 09.Kas 16.Kas (Puan) EMBI+

Ende ks 697,41 694,87 -2,53

Spre ad 279 288 9

Türkiye

Ende ks 472,83 473,86 1,02

Spre ad 200 201 1

Kaynak: JP Morgan

19 Kasım 2012

DÖVİZ KURLARI

09.Kas 16.Kas Değişim

Dolar (¹) 1,7808 1,7928 %0,67

Euro (¹) 2,2663 2,2838 %0,77

Sepet (²) 2,0236 2,0383 %0,73

€/$ Paritesi (³) 1,2708 1,2742 %0,27

$/Yen Paritesi (³) 79,47 81,26 %2,25 (¹) TCMB döviz alış kurudur.

(²) 0,5$ + 0,5€

(³) Uluslararası piyasa kapanış verileridir.

(5)

Emtia Piyasaları

Petrol Altın

Bu Haftanın Gündemi

107,82

85 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135

$/varil 1.713,09

1.300 1.400 1.500 1.600 1.700 1.800 1.900

$/ons

Yunanistan, İspanya ve İtalya’da devam eden sorunlar ve ABD’deki mali uçurum probleminin küresel resesyon kaygıları- nı artırmasına bağlı olarak petrol fiyatları geçen hafta boyunca aşağı yönlü bir seyir izledi. İsrail’in Çarşamba günü başlayan Gazze operasyonunun yarattığı endişeyle bir miktar yükselen petrol fiyatları, küresel ekonomiye ilişkin problemlerin ağır basmasıyla haftanın devamında gerilemeye devam etti. Her ne kadar Ortadoğu’daki gerilim yatırımcılar tarafından dikkatle izleniyor olsa da, sorunların petrol üreticisi ülkelere yansımala- rının görece düşük olması, Avrupa’daki ikinci resesyon ve ABD’deki mali uçurumun yarattığı endişelerin öne çıkmasını sağladı. Bu gelişmelerle haftalık bazda %1,93 gerileyen Brent türü petrolün spot fiyatı, Cuma günü $/varil 107,8 oldu.

Önceki hafta kaydedilen yükselişlerin ardından altın fiyatları, haftanın ilk gününe Yunanistan kaynaklı endişelerin yeniden gündeme gelmesine bağlı kar satışlarıyla gerileyerek başladı.

Salı günü de gerileyen altın fiyatları, Çarşamba günü İsrail’in Gazze operasyonu paralelinde artan Ortadoğu geriliminin etkisiyle petrol fiyatlarını takip etti ve yükseldi. Altına yönelik güvenli liman talebinin artışında Ortadoğu’dan gelen haberle- rin yanı sıra Avrupa’daki ekonomik belirsizlik de etkili oldu.

Ancak Perşembe günü Euro Bölgesi’nin resesyonda olduğu- nun resmi olarak açıklanması ve ABD’de mali uçurum soru- nunun çözülememesi olasılığı, altına satış getirdi. Cuma günü de bir miktar gerileyen altın fiyatları küresel resesyon riskinin artmasına bağlı olarak haftalık bazda %1,03 gerileyerek $/ons 1.713,09 oldu.

19 Kasım 2012

19 Kasım  ABD Ekim ayı İkinci El Konut Satışları (Piyasa Beklentisi: 4,7 milyon adet) 20 Kasım  TCMB Para Politikası Kurulu Toplantısı

 11.09.2013 İtfa Tarihli TL Cinsi Kuponsuz Hazine Bonosu’nun yeniden ihracı

 ABD Ekim ayı Yeni Konut İnşaatları (Piyasa Beklentisi: 836 bin adet)

 Japonya Merkez Bankası toplantısı ve faiz kararı (Piyasa Beklentisi: faizler değişmeyecek) 21 Kasım  Hazine İç Borç Ödemesi (TL821 milyon)

 TCMB Eylül ayı Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Kredi Borcu

(6)

Uyarı Notu:

Bu rapor Türkiye İş Bankası A.Ş. uzmanları tarafından güvenilir olduğuna inanılan kamuya açık kaynaklardan elde edilen bilgi- ler kullanılmak suretiyle, sadece bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hiçbir şekilde finansal enstrümanların alım veya satımı konusunda tavsiye veya finansal danışmanlık hizmeti sağlanması olarak yorumlanmamalıdır. Bu raporda yer verilen görüş ve değerlendirmeler, raporu kaleme alan uzmanların kişisel görüş ve değerlendirmeleridir. Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgi, görüş ve değerlendirmelerin doğru, değişmez ve eksiksiz olması konusunda herhangi bir şekilde garanti vermemekte-

19 Kasım 2012