HAFTALIK EKONOMİ VE FİNANS BÜLTENİ İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

(1)

Haftaya Bakış

HAFTALIK EKONOMİ VE FİNANS BÜLTENİ

24 Eylül 2012 / 38

İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

TCMB Faiz Oranları

Merkez Bankası ekonomideki son likidite kaynağı olarak ban- kalara ödünç para vermekte, ayrıca ekonominin gerekleri doğ- rultusunda ödünç para alabil- mektedir. TCMB Faiz Oranları, esas olarak gecelik ve haftalık vadelerde yoğunlaşan bu işlem- lere ilişkin olarak belirlenen faiz oranlarını ifade etmektedir. Mer- kez Bankası’nın fiyat istikrarını tesis etmek amacıyla kullandığı temel politika aracı bir hafta vadeli repo ihale faiz oranıdır. Faiz oranında yapılan değişiklikler enflasyon üzerindeki etkisini;

diğer banka ve finans kurumları- nın uyguladıkları faizler, banka- lardan alınan kredi miktarı ve hisse senedi, döviz gibi varlıkla- rın fiyatları, yurt içi faiz oranları seviyesi ve uluslararası faiz oran- ları arasındaki göreli ilişki para-

TÜİK’in geçen hafta açıkladığı Haziran dönemi Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre Türkiye’de işsizlik oranı, geçen yılın aynı dönemine göre 1,2 puanlık azalışla %8’e geriledi.

İşsizliğin gerilemesinde, işsiz sayısındaki 311 bin kişilik azalış ve istihdamdaki 676 bin kişilik artışın yanı sıra, işgücüne katılım oranında yaşanan 0,4 puanlık gerileme de etkili oldu. Mev- sim etkilerinden arındırılmış veriler incelendiğinde de işsizlikteki gerileme eğiliminin sürdü- ğü görülüyor. Buna göre mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı Mayıs dönemine göre 0,1 puan gerileyerek %8,9 oldu. Öte yandan Tüketici Güven Endeksi, önceki ay seviyesi olan 92,8’den Ağustos ayında 91,1 değerine düştü. Endeksin tüm alt kalemlerinde tüketici değerlendirmelerinin zayıfladığı izlenirken, özellikle mevcut dönemin dayanıklı tüketim malı satın almak için uygunluğu ile gelecek 3 aydaki genel ekonomik duruma ilişkin beklentilerin daha hızlı gerilediği görülüyor.

TCMB Para Politikası Kurulu, geçen haftaki toplantısında uyguladığı faiz koridorunun üst sınırını oluşturan gecelik borç verme faizini 150 baz puan ile %11,5’tan %10 seviyesine indi- rirken, %5 olan gecelik borçlanma faizini ve %5,75 seviyesindeki politika faizini değiştirme- den bıraktı. TCMB Başkanı Erdem Başçı ise Cuma günü İzmit’teki bir toplantıdaki sunumun- da, ekonomik büyümenin yıl sonunda %3-4, 2013 yılında ise %4-5 aralığında gerçekleşmesini beklediklerini ifade etti. Başçı, enflasyonda yılın son çeyreğinde düşüş eğiliminin hızlanacağı öngörüsünü dile getirirken, yıl sonu enflasyon beklentilerinin %6-7 aralığında ve nokta tah- min olarak %6,2 seviyesinde olduğunu hatırlattı. Uzun dönemli hedef olan %5 seviyesi için ise 2013’ün ortalarını ve ikinci yarısını işaret eden Başçı, enflasyonda kamunun vergi ayarla- malarından kaynaklanan yukarı yönlü risklere de dikkat çekti.

İç talepte gözlenen yavaşlamayla birlikte vergi gelirlerinin zayıf bir performans sergilemesi bütçe dengesinde bozulmaya neden oluyor. Nitekim, 2011’in ilk sekiz ayında TL2,1 milyar fazla veren bütçe, 2012 yılının aynı döneminde TL8,5 milyar tutarında açık verdi. Ocak- Ağustos döneminde TL27,2 milyar düzeyinde gerçekleşen faiz dışı fazla ise 2012 yılı bütçe hedefine yaklaştı.

Maliye cephesinde ise Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın açıklamaları ve yeni vergiler gün- demdeydi. Babacan, yıl sonunda bütçe açığının GSYH’ye oranının, %1,5 olarak belirlenmiş olan hedefin yaklaşık 1 puan üzerinde gerçekleşebileceğini kaydetti. Bütçe açığındaki artışı yavaşlatmak için ise geçen hafta yeni vergi düzenlemeleri getirildi. Akaryakıt, alkollü içecek- ler, otomotiv, tapu harcı gibi kalemlerde ÖTV artışına gidilirken, yeni düzenlemelerin Erdem Başçı’nın da işaret ettiği üzere enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturması bekleniyor.

TCMB Eylül Ayı II. Dönem Beklenti Anketi sonuçlarına göre ise piyasaların yıl sonu enflasyon beklentisi %6,8, büyüme beklentisi ise %3,4 düzeyinde bulunuyor. Öte yandan yıl sonu Dolar kuru beklentisinin 1,8114’ten 1,8070’e; cari açık beklentisinin ise $62.830 milyondan

$62.236 milyona gerilediği görülüyor.

Geçen hafta yurtdışında açıklanan makroekonomik veriler ise genel olarak zayıf bir görünü- me işaret ediyordu. ABD’de oluşan tablo, konut piyasasındaki olumlu işaretlere karşın imalat tarafında ivme kaybedildiğini gösteriyor. Açıklanan Ağustos ayı yeni konut inşaatları

Neden Önemli

İktisadi Araştırmalar Bölümü İzlem Erdem - Müdür [email protected] om.tr Figen Yılmaz - Müd. Yrd.

[email protected] om.tr Özgür Demirtaş - Uzman [email protected] om.tr Hatic e Erkiletlioğlu - Uzman hatic [email protected] om.tr İlker Ş ahin - Uzm. Yrd.

[email protected] om.tr Ahmet Aşarkaya - Uzm. Yrd.

[email protected] om.tr

(2)

Haftaya Bakış

politikası göstergeleri, parasal göstergeler ve kredi büyüklükle- ri, döviz kuru ve ödemeler den- gesi gelişmeleri, uluslar arası mal ve finans piyasalarındaki geliş- meler, enflasyon bekleyişlerinin seyri gibi enflasyon üzerinde belirleyici olan değişkenlerin mevcut ve gelecek dönemdeki olası hareketlerini dikkate almak- tadır.)

Philadelphia FED Anketi ve Philadelphia Genel İş Durumu Endeksi

Endeks, Philadelphia Eyaleti’nde üretim koşullarına ilişkin olarak sektör temsilcileri ile yapılan anket sonuçlarına bağlı olarak oluşturuluyor. İlgili anket sonuç- ları, ISM imalat sanayi endeksi ve sanayi üretimi verileri ile doğru orantılı seyrediyor. Bu haliyle piyasaların takip ettiği veriler açısından bir ön gösterge olarak kabul ediliyor.

Genel İş Durum Endeksi ve an- ketin diğer alt kalemleri, üretici- lerin tedarik ve satış fiyatları, stoklar, yeni siparişler ve talep koşulları ile ilgili algılamalarını ve beklentilerini gösteriyor. Bu nedenle ekonominin büyük bir kesimini teşkil eden imalat sanayiinde mevcut ve beklenen ko- şullar hakkında önemli bilgiler sunuyor.

Endeksteki gerileme imalat sanayiinde bir yavaşlamanın işareti olarak yorumlanıyor. Ancak, ekonominin geneli hakkında bu anketten yola çıkarak değerlen- dirme yapılabilmesi için ana endeks ile birlikte diğer başlıkların da incelenmesi önem taşıyor.

verisi, 750 bin adet ile 768 bin adet olan beklentilerin altında kalsa da yukarı yönlü ılımlı bir eğilim izlemeye devam ediyor. İkinci el konut satışları ise Ağustos’ta bir önceki aya göre beklentileri aşarak %7,8 arttı ve 4,82 milyon adet oldu. Piyasalar tarafından olumlu karşıla- nan konut piyasası verilerine rağmen, imalatla ilgili veriler parlak değildi. Bölgesel endeksler olan Empire State ve Philadelphia Fed endeksleri, Eylül’de negatif bölgede açıklandı. Empire State endeksi, Ağustos’taki –5,85 seviyesinden daha da düşerek –10,41 değerini alırken, Phi- ladelphia Fed endeksi, Ağustos’a göre yükselse de –1,9 ile negatif bölgenin üzerine çıkamadı.

Markit Economics tarafından yayınlanan İmalat Sanayi Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) Eylül ayı ön tahmini ise önceki aya göre değişmedi ve 51,5’ta kaldı. Eşik seviyesinin biraz üzerindeki bu değerin detaylarına bakıldığında, yeni siparişler güçlü görünse de bunun ağır- lıklı olarak yurtiçinden kaynaklandığı, ihracat siparişlerine ilişkin alt endeksin 4 aydır 50 seviyesinin altında kaldığı izleniyor. ABD’de imalat sektörüne ilişkin tablonun netleşmesi açısından bu hafta açıklanacak diğer bölgesel endeksler olan Richmond, Dallas ve Kansas City Fed endeksleri önemli olacak.

Diğer küresel makroekonomik veriler arasında dikkat çekenlerden biri de Fransa, Almanya, Euro Alanı ve Çin için açıklanan Eylül ayı İmalat Sanayi PMI öncü verileriydi. Yalnızca ABD’de 50’nin üzerinde açıklanan PMI verileri, Fransa, Almanya, Euro Alanı ve Çin için 50’nin altındaydı. Endeksin önceki ay seviyesi olan 44,7’den 47,3’e çıktığı Almanya’daki da- ralmanın hızının biraz düştüğü izlenirken, Fransa’da 46’dan 42’6’ya düşen endeks, imalat sanayiinde daha hızlı bir daralma gösteriyor. Euro Alanı’na ilişkin endeks 45,1’den 46’ya çıkarken, Çin endeksi de 47,6’dan 47,8’e yükseldi. Genel olarak açıklanan PMI verilerinde yukarı yönlü hareketler olsa bile bunlar ancak daralmanın hızıyla ilgili değerlendirmelerin değişmesinden kaynaklanıyor, tüm veriler imalat sanayiinde üretimin düştüğüne işaret ediyor.

Almanya’da Eylül ayına ait ZEW mevcut durum ve beklenti endeksleri de kötümser bir gö- rünüm sergiliyor. Mevcut duruma ilişkin endeks Ağustos’a göre 5,6 puan gerileyerek 12,6 olurken, beklenti endeksi 7,3 puan yükselerek -18,2’ye çıksa bile hala negatif bölgede yer alıyor. Endekslerdeki gelişmeler, Almanya’da analistlerin mevcut duruma ilişkin değerlen- dirmelerinin bozulmakta olduğunu, beklentilerinin ise büyük ölçüde yeni parasal genişleme programlarına bağlı olarak bir miktar düzelse de hala küçülme yönünde olduğunu gösteri- yor.

Parasal genişleme serisine Fed ve Avrupa Merkez Bankası’nın ardından Japonya Merkez Bankası da geçen hafta katıldı ve politika faizini değiştirmeden %0-0,1 arasında bırakırken varlık satın alma programını ¥70 trilyondan ¥80 trilyona çıkarttı ve süresini de Aralık 2013’e kadar uzattı. Japonya’dan gelen haftanın diğer önemli makroekonomik verisi ise dış ticaret rakamlarıydı. Mevsimsellikten arındırılmış Ağustos ayı verilere göre Japonya’nın ihracatı Temmuz’a göre %2,1, önceki yılın aynı ayına göre ise %7,1 gerilemiş durumda. Arındırılma- mış verilerden AB’ye ihracatın %22,9, Çin’e ihracatın ise %9,9 gerilemiş olması, küresel ölçek- te üretimin seyrine ilişkin olumsuz tabloyu doğruluyor.

24 Eylül 2012

Neden Önemli

(3)

Geçtiğimiz hafta Cuma gününe kadar İMKB’de aşağı yönlü bir eğilim hakimdi. Başlıca merkez bankalarının ekonomiyi destekle- mek amacıyla açıkladığı tedbirlerin ardından geçen haftaya hisse senedi piyasasına kâr realizasyonları ile başlandı. Salı günü TCMB’nin faiz koridorunun üst bandını beklentilerin üzerinde indirmesinin ardından kredi faizlerinde yaşanabilecek düşüşün bankacılık sektörünün kâr marjı üzerinde baskı yaratabileceğine yönelik görüşlerin gündeme gelmesiyle bankacılık hisseleri ön- cülüğünde İMKB geriledi. Kredi derecelendirme kuruluşu S&P’nin Suriye'deki gelişmelerin Türkiye'nin de aralarında bulunduğu komşu ülkelerin kredi notu üzerindeki riskleri artırabileceği yönündeki açıklamasına ve Çin ile Euro Alanı’na ilişkin verilerin küresel ekonominin gidişatına yönelik endişeleri artırmasına bağlı olarak borsadaki düşüş eğilimi takip eden günlerde de sürdü.

Cuma günü ise, İspanyaya ilişkin beklentilerin olumluya dönmesine ek olarak hisse bazlı hareketlerin etkisiyle İMKB-100 endeksi

%1,3 yükseliş kaydetti. Haftalık bazda bakıldığında, İMKB-100 endeksi %0,42’lik düşüşle Cuma gününü 67.891 puan seviyesinden tamamladı.

Hisse Senedi Piyasaları

TL fonlama maliyetindeki düşüşe karşılık bütçe tarafında yeni tedbirler alınabileceğine ilişkin beklentilerle geçen haftanın ilk günü tahvil bono piyasasında faizler hafif artış kaydetti. Salı günü TCMB’nin faiz kararının piyasa üzerinde sınırlı etkide bulun- duğu izlendi. Hazine'nin bu hafta gerçekleştireceği ihaleler öncesinde gelen satışlarla Perşembe gününden itibaren gösterge tahvilin faizindeki yükseliş eğilimi güçlendi. Böylece, 5 Mart 2014 vadeli gösterge tahvilin bileşik faizi haftalık bazda 25 baz puanlık yükselişle Cuma gününü %7,43 seviyesinden kapattı.

Hazine bu hafta biri yeni gösterge tahvil için olmak üzere 3 ihale düzenleyecek. Hazine, haftanın ilk günü 14 Eylül 2022 vadeli 6 ayda bir ku- pon ödemeli sabit kuponlu tahvilin ilk ihracını, Salı günü 11 Eylül 2013 vadeli kuponsuz Hazine bonosunun yeniden ihracını ve 24 Eylül

Tahvil-Bono Piyasaları

%0,45

%0,00

%1,00

%2,00

%3,00

%4,00

%5,00

Eyl.11 Eki.11 Kas.11 Ara.11 Oca.12 Şub.12 Mar.12 Nis.12 May.12 Haz.12 Tem.12 Ağu.12 Eyl.12

Beklenen Reel Faiz (%)

ENDEKS 14.Eyl 21.Eyl Değişim

İMKB-100 68.180 67.891 -%0,42

İMKB-30 83.654 83.281 -%0,45

Sınai 58.931 58.632 -%0,51

Hizmetler 44.206 44.874 %1,51

Mali 97.436 96.622 -%0,84

Kaynak: İMKB

66.000 66.500 67.000 67.500 68.000 68.500 69.000

0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000

14.Eyl 17.Eyl 18.Eyl 19.Eyl 20.Eyl 21.Eyl

İşlem Hacmi İMKB-100 Endeksi

Hacim (milyon TL) İMKB-100

Değişim

Vade 14.Eyl 21.Eyl (Puan)

07.11.2012 6,19 6,15 -0,04

20.02.2013 6,80 6,59 -0,21

15.05.2013 6,84 6,89 0,05

05.03.2014 7,18 7,43 0,25

08.03.2017 7,66 7,86 0,20

12.01.2022 8,27 8,43 0,16

İMKB DİBS Fiyat Endeksi 136,29 136,24 -0,05 Kaynak: İMKB

TAHVİL-BONO BİLEŞİK FAİZLERİ (%)

24 Eylül 2012

(4)

13,98 5

15 25 35 45 55

75 77 79 81 83 85 87 89

1,15 1,20 1,25 1,30 1,35 1,40 1,45 1,50 1,55

€ / $ $ / ¥

Döviz Piyasaları

Avrupa Merkez Bankası’nın yakın zamanda açıkladığı sınırsız tahvil alım programına karşılık, Euro Alanı’nın sorunlu ekonomi- lerine ilişkin belirsizliklerin sürüyor olması küresel risk iştahının haftalık bazda gerilemesine neden oldu. Her ne kadar, İspanya ve İtalya başta olmak üzere başlıca sorunlu ekonomilerin borçlanma maliyetlerinde düşüşlerin yaşandığı gözlenmiş olsa da, yatı- rımcıların risk almaktan kaçındıkları görüldü.

Gelişmekte olan ülke eurotahvillerine ait risk primi geçtiğimiz haftayı 12 baz puanlık yükselişle 283 seviyesinden kapatırken, Türkiye eurotahvillerine ait risk primi 24 baz puan arttı ve 222 oldu.

Risk primlerinde kaydedilen yükselişe karşın küresel risk algılamasını gösteren VIX endeksi geçtiğimiz hafta geriledi. Endeks, Cuma gününü 13,98’den kapattı.

Eurotahvil Piyasaları

€ / $ $ / ¥

VIX Endeksi

Önceki hafta Fed’in yeni parasal genişleme programına gideceğini açıklamasının ardından Dolar diğer para birimleri karşısında değer kaybetmişti. Geçtiğimiz hafta başından itibaren küresel piyasalarda yatay bir seyirle birlikte temkinli bir havanın hâkim olduğu gözlendi. Euro Alanı ve Japonya’dan gelen veri açıklamalarının beklentileri karşılamaması, ayrıca Çin’e ilişkin haberlerin bu ülke ekonomisinin büyüme hızındaki yavaşlamayı teyit eder nitelikte olması risk iştahındaki azalışı destekler göründü. Her ne kadar Euro Alanı’nın sorunlu ekonomilerinin borçlanma maliyetlerinde aşağı yönlü bir seyir izlenmiş olsa da, Euro’nun Dolar karşısında geldiği yüksek seviyelerde tutunamadığı bir hafta oldu. €/$ paritesi haftalık bazda %1,1 değer kaybederek 1,2979 seviyesine geriledi.

TL, küresel parite gelişmeleri paralelinde haftalık bazda Dolar karşısında değer kaybederken, Euro karşısında değer kazandı.

EUROTAHVİL HAFTALIK DEĞİŞİM

Değişim 14.Eyl 21.Eyl (Puan) EMBI+

Ende ks 685,81 685,73 -0,08

Spre ad 271 283 12

Türkiye

Ende ks 460,96 456,61 -4,35

Spre ad 198 222 24

Kaynak: JP Morgan DÖVİZ KURLARI

14.Eyl 21.Eyl Değişim

Dolar (¹) 1,7862 1,7866 %0,02

Euro (¹) 2,3332 2,3213 -%0,51

Sepet (²) 2,0597 2,0540 -%0,28

€/$ Paritesi (³) 1,3124 1,2979 -%1,10

$/Yen Paritesi (³) 78,39 78,14 -%0,32 (¹) 15:30'da açıklanan TCMB döviz alış kurudur.

(²) 0,5$ + 0,5€

(³) Uluslararası piyasa kapanış verileridir.

24 Eylül 2012

(5)

Emtia Piyasaları

Petrol Altın

Bu Haftanın Gündemi

111,89

85 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135

$/varil 1.772,44

1.300 1.400 1.500 1.600 1.700 1.800 1.900

$/ons

Geçtiğimiz haftanın ilk işlem gününde petrol fiyatları hızlı bir düşüş kaydetti. ABD’de seansın kapanış saatlerine doğru ger- çekleşen yüksek hacimli satışlar petrol fiyatlarını düşürürken, bu olayın otomatik işlem yapan bir bilgisayar programından kaynaklandığı söylentileri üzerine ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu inceleme başlattı. Ayrıca, Suudi Arabistan’ın petrol üretimini artırarak petrol fiyatlarını $/varil 100 seviyelerinde tutmaya çalışacağı söylentileri de petrol fiyatlarının ilerleyen günlerde gerilemesine neden oldu. Haftanın son günlerinde ise Libya’da yaşanan sorunların petrol arzını etkileyebileceği dü- şüncesi ve Kuzey Denizi’ndeki düşük petrol üretimi nedeniyle kayıpların bir kısmı telafi edildi. Brent türü petrolün spot fiyatı haftalık bazda %4,5 düşüşle haftayı $/varil 111,89 seviyesinden kapattı.

Altın piyasası yoğun geçen son birkaç haftanın ardından nis- peten sakin bir haftayı geride bıraktı. Altın fiyatları hafta bo- yunca temkinli bir görünüm sergiledi. Bir önceki hafta Fed’in yeni bir parasal gevşeme paketi açıklamasıyla son 7 ayın zir- vesine çıkan altın, geçtiğimiz haftaya kâr satışlarıyla başladı ve bir miktar geriledi. Hafta ortasında kayıpların bir kısmı telafi edilirken, parasal gevşeme paketinin enflasyon üzerinde artırıcı etkisi olacağını düşünen yatırımcılardan altına nispe- ten yüksek talep geldi. Dalgalı seyrin ardından altın fiyatları haftayı %0,03 yükselişle $/ons 1.772 seviyesinden kapattı.

24 Eylül 10 Yıl Vadeli, 14 Eylül 2022 İtfa Tarihli, TL Cinsi Sabit Kuponlu, 6 Ayda Bir Kupon Ödemeli Devlet Tahvili İhalesi TCMB İktisadi Yönelim Anketi ve Reel Kesim Güven Endeksi

TCMB Eylül Ayı İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı (Gerçekleşme: KKO %74)

25 Eylül 12 Ay Vadeli, 11 Eylül 2013 İtfa Tarihli, TL Cinsi Kuponsuz Hazine Bonosunun Yeniden İhracı

2 Yıl Vadeli, 24 Eylül 2014 İtfa Tarihli, TL Cinsi Sabit Kuponlu, 6 Ayda Bir Kupon Ödemeli Devlet Tahvili İhalesi TÜİK Eylül Ayı Sektörel Güven Endeksleri

Kültür ve Turizm Bakanlığı Ağustos Ayı Giriş Çıkış Yapan Ziyaretçiler ABD Eylül Ayı Tüketici Güven Endeksi (Piyasa Beklentisi: 64,8) 26 Eylül Hazine İç Borç Ödemesi (TL6.429 Milyon)

ABD Ağustos Ayı Yeni Ev Satışları (Piyasa Beklentisi: 380 Bin Adet)

27 Eylül ABD Ağustos Ayı Dayanıklı Tüketim Malı Siparişleri (Piyasa Beklentisi: %5 Azalış) ABD II. Çeyrek Büyüme Verisi (Piyasa Beklentisi: %1,7)

ABD Ağustos Ayı Bekleyen Ev Satışları Endeksi (Piyasa Beklentisi: Aylık %0,3 Artış)

24 Eylül 2012

(6)

24 Eylül 2012

Uyarı Notu:

Bu rapor Bankamız uzmanları tarafından güvenilir olduğuna inanılan kamuya açık kaynaklardan elde edilen bilgiler kullanılmak suretiyle, sadece bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hiçbir şekilde finansal enstrümanların alım veya satımı konusunda tavsiye veya finansal danışmanlık hizmeti sağlanması olarak yorumlanmamalıdır. Bu raporda yer verilen görüş ve değerlendir- meler, hiçbir şekilde Türkiye İş Bankası A.Ş.’nin kurumsal yaklaşımını yansıtmamakta olup, raporu kaleme alan uzmanların kişi- sel görüş ve değerlendirmeleridir. Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgi, görüş ve değerlendirmelerin doğru, değiş- mez ve eksiksiz olması konusunda herhangi bir şekilde garanti vermemektedir. Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgi- lerde herhangi bir bildirimde bulunmaksızın değişiklik yapma hakkına sahiptir. Bu rapor ve içindeki bilgilerin kullanılması nede-