13
Nisan 2005 B‹L‹MveTEKN‹K
Samanyolu’nun merkezinde düzenli radyo dalgalar› yayd›ktan sonra kaybolan gizem-li bir cisim bulundu. 2002 y›l›nda Çok Bü-yük Dizge (VLA) adl› radyo teleskop tak›-m›yla yap›lan gözlemde GCRT J1745-3009 adl› kaynak, 77 dakika aral›klarla befl kez, her biri 10 dakika süren fliddetli radyo dalgalar› yaym›fl. Kayna¤›n ilginç bir özel-li¤i, X-›fl›nlar› yaymamas›. De¤iflken kayna-¤›n, flimdiye kadar bilinmeyen türden bir gökcismi olabilece¤i düflünülüyor.
Spitzer K›z›lötesi Uzay Teleskopu, Trifid Bulutsusu’nun en yo¤un bölgelerinde s›-cak ve tozlu y›ld›z kuluçkal›klar› belirledi. fiimdiye kadar bulutsular›n yo¤un merkez-lerinde hemen hemen hiç y›ld›z oluflmad›¤› düflünülüyordu. Spitzer ekibinden Jeong-hee Rho ve arkadafllar›, 300.000 yafl›ndaki bulutsudaki toz sütunlar› ve karanl›k bu-lutlar içinde, oluflum halinde 30 y›ld›z ve iyonlaflm›fl (›fl›yan) bölgelerin uçlar›nda da yeni do¤mufl 120 y›ld›z belirlemifller. Eki-bin bulgular›na göre oluflum halindeki y›l-d›zlar her bin y›lda bir Günefl kütlesi kaza-narak büyüyorlar.
2004 y›l›nda gözlemlenen bir y›ld›z›n de-¤iflen ›fl›¤›ndan, çok küçük bir efl y›ld›zca düzenli biçimde perdelendi¤i belirlendi. Ana y›ld›z›n hareketinde ölçülen yalpalar-sa, örten eflin bilinen en küçük y›ld›z ol-du¤unu ortaya koydu. OGLE-TR-122b ad› verilen ve ana y›ld›z›n ›fl›¤›n› her 7,3 günde bir perdeleyen cüce y›ld›z›n kütle-si, Jüpiter’inkinin 96 kat›. Çap›ysa, yal-n›zca %16 daha büyük. Nedeni, kütle art-t›kça yo¤unlu¤un da artmas›. OGLE-TR-122b’nin kütlesinin, Güneflimizinkinin 11’de biri, çap›n›nsa sekizde biri oldu¤u hesaplan›yor. Ama yo¤unlu¤u, Günefl’in-kinin 50 kat›.
En Uzak Gökada Kümesi
Japonya’n›n optik Subaru Teleskopu ve XMM-Newton X-›fl›n› Uzay Teleskopu’yla al›nan bir derin uzay görüntüsü, gökada kümelerinin Büyük Patlama’dan 1 milyar y›l sonra oluflmaya bafllad›¤›n› ortaya koydu. Görüntüde üç milyon ›fl›ky›l› en ve boydaki bir alanda bize ayn› uzakl›kta 6 gökada
say›l›yor. Gökadalar›n, küme d›fl›ndakilere göre 100 kat h›zda y›ld›z oluflturduklar› anlafl›lm›fl. Kümelerin böylesine erken oluflmalar›, evrendeki yap›laflman›n küçükten büyü¤e do¤ru geliflti¤ini öngören “hiyerarflik model” konusunda kuflkular› körüklüyor. Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi Bas›n Bülteni, 17 fiubat 2005
Gökada Kümeleri Erken Oluflmufl
XMM-Newton X-Ifl›n› Uzay Teleskopu’nun görüntü arflivlerindeki soluk k›rm›z› noktalar› yeryüzündeki dev bir teleskopa inceleyen gökbilimciler, evrende flimdiye kadar bilinen en uzak gökada kümesini gözlemlediler. Yüzlerce, hatta binlerce gökadadan olufltu¤u düflünülen 9 milyar ›fl›ky›l› uzakl›ktaki kümenin 11 milyar yafl›nda oldu¤u
hesaplan›yor. Yani XMM-Newton’un saptad›¤›, kümenin 2 milyar yafl›ndaki görüntüsü. Görüntüde izlenen, geliflimini tamamlam›fl
“olgun” gökadalardan oluflan bir küme. Bu durumda, kümenin evreni ortaya ç›karan Büyük Patlama’n›n üzerinden 3 milyar y›l bile ortaya ç›kmadan olufltu¤u düflünülüyor. Küme Dünya’ya o kadar uzak ki, XMM-Newton’un alg›lay›c›lar›na 12,5 saatlik poz süresince yaln›zca 280 foton ulaflm›fl. Karfl›laflt›rmak gerekirse, güneflli bir havada insan gözüne saniyede 10 milyar foton ulafl›yor. Michigan Üniversitesi Bas›n Bülteni, 2 Mart 2005
