Fatİl-â Uıtilliy esime eıid digger mtihim
tDİr Vakfiye
Dr. A. SÜHEYL ÜNVER Tıb Tarihi E n s t tUsU Direktörü
Topkapı Sarayı hazinesini hir kat daha kıymetlendiren eski evrakı Başvekâlet Arşivi mütehassıs erkânmdaiı bazı zevat tedkik ve tasnif ettiler ve bunları da Topkapı Sarayı Müzesinin değerli direktörü B a y T a h s i n Ö z ve Arşiv memuru B a y Z a r i f ilmî ted-kikleri çok kolaylaşdıran bir usulde dosya-larmı tanzim etmekle büyük bir hizmet etti ler. İşte bu i k i zatm delâlelile Fatih Üniver sitesine aid mevcud arabca ve bilâhara türk-çe tanzim edilmiş vakfiyelerinden birisine da ha şahid olduk.
Hâlen bu vakfiyenin kabı yokdur. ihti mal ebruli ince kabı vardı. Çünkü bu vak fiye katlanmış bir halde bulunmuşdur. Belki de daha evvel bir kabı vaıdı. Bu vakfiyenin 17,5X50 eb'admda kalmca bir iple dikilmiş 8,5 uzun sahife (Şekil - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, o, 9) metni başmda ve sonunda hiç bir tarih yazılı değildir ( 1 ) . Kaybolması melhuz olan kabında tarih bulunması ilitimali düşünülebi lir. Fakat ayrı bir yerde böyle bir kabı da bnlunmamışdır. Burada terbiye edilmiş ve âherlenmiş Venedik nev'inden beyaz kâğıda yazıları bu vakfiye başda ve sonda boş sahi-faları ile beraber 12 sahifedir. Hâlen biraz harabcadır. En başda boş sıhifede
yazı.sı vardır. Topkapı Sarayı Arşivinin (3882) numarasını laşıyo.-.
Arşiv memuru Bay Z a r i f şimdiye kadai tasnif elliği vesikaklarm yazı larzlarma ve kâğıdlara vc buna benzer vesikalakra islinad ederek buıuı X V H inci a^^ra aid bir vesika itibar etmekdedir. Bunu zarurî olarak kabul etmeğe lemayiil çimekle Itcrabcr X V I ıncı as-asra ait hir vesika olarak da düşünebiliriz. Kadroda Maliyecilerden balısolunmadığına
(1) Okunaklı nesih Uc yazılıdır. Bahis başları sülUsdUr. Yazısı güzel bir hattat tarafından yazıl-mısdır.
göre bizde icadı tarihi olan 1134 (1721) sene sinden evveldir. Lisanm güzelliği ve sadeliği itibarile eski Evkaf mahzenleri evrakmda mücedded 28 inci Anadolu vakfiyesi defte rinde kayıtlı 875 (1470) tarihini taşıyan ve arabcasmdan bilâhare türkçeye çevrilmiş ve bir eser haline konmuş türkçe vakfiye lisanmdan çok sade ve güzeldir. Bel ki de arabca i l k vakfiyenin ve lâkin çok se neler sonra türkçe yapılmış bir hülâsası ve daha doğrusu i l k vakfiyenin tatbikatını kı saca âlelmüfredat gösteren eski bir talimat name halinde de kabul olunabilir. Yazılış tarihi takribi olarak böyle düşünülmekle be raber en mühim cihet bu vakfiyenin en esaslı noktalan en veciz bir tarzda izah etmiş olmasıdır. Bu vakfiyede sıra ile Fatih camii. Medarisi semaniye, türbe, darüşşifa ve ima ret vazifeleri yazılmışdır.
Vakfiyenin fotoğrafmda görüleceği veç hile bütün teferrüat sıralanmışdır. Fakat bu nun metnini sıra ile neşretmekden ziyade şu tasnif ile neşrini muvafık bulduk. Türkçe vak fiyenin metniyle kısmen karşılaşdırılabilmiş-dir. Bu karşılaşdırma ile verilen ve yevmiye hesab edilen ücretlerde büyük fark yokdur. Yalnız bu kadroda bazı ilâveler göze çarp-makdadır. Muhakkak ki hu kıymetli vesika esas vakfiyenin birçok cihetlerini gayet açık surette izah etmekdedir. Fatihin arabca ve türkçe vakfiyelerinde ve ilerek bu veciz vak fiyede bütün iıizmellcr aynidir.
Bu vakfiye lüliıassa imaret nizamları noklasından çok eiıemmiyellidir. Bu nizamna mede bu vezaif bülün tefcr.üatile yazılmışdır. Bu izahat bizde imaretlerin esas vazifelerine aid mühim cihetleri tebarüz ettirmekdedir. Burada imarel nizamları bahsinde bunlar metninin esasları bozulmıyarak aynen sıralan mışdır.
4 0 Dr. A.SC H EY L ü NVER
vıkfivetıin ei>astna göre aynen alman bahis ler bunlardır:
Fatih Camii kadrosu :
Günde 1 Hatib 2 imam l)eherine 10 12 Müeıziıı » 5 )Ü Devirlıan » S 2ü Cüi'han » 2 20 Muvahhidler ^ 2 10 Selevalı şerifehan » 2 '> Selatı faiteyi kaza eden > 7
1 Muarrif O 1 Muvakkit ı>aatçi 10 30 akçe 6 Kayyım 4 Çerağdar l Bewab 1 Ferraş 1 Noktacı beherine 5 akçi ^ 5 » 3 » 3 » 3 » Fatih Türbesi kadrosu :
2 Türbedar beherine 5 akçe 10 Cüz'han » 2 » 1 Ser mahfil 3 » X Muarrif ve müferrik 1 » 4 Muhafız » 3 » 1 Buhurcu 2 » 1 Saka 2 » 1 Çerağdar ve ferraş 2 » 1 Noktacı 3 »
Medar isi Serrtâtüye kadrosu : Medari»i roezbure müderrisi 1 Her birine muid
10 Her birine Danişmend 1 Her birine bev-»ab I Her birine fcrraş
Günde
beherine 50 akça (esas vakfiyede de 50 akça alır) 5 >
> 2 > esas vakfiyede 15 kişidir 2 »
2 »
llaki kalan yedi medresenin şartlan buna göre kıyas olunacaktır.
Tfliımmnh Sfmâniyr kadrom : 1 IV\»ab
I Haft/ı kiitiıb 1 Katibi kütüb
Günde 2 akçe
(t » Vakfiyeile de :.yni ücreti nlır.
F'ilifı [)arii}jifaM kadrom :
2 T.ıl.il> l»eheri 1 Kilerci 1 Vekilharr 1 Krhhal 1 '.err.ıh 1 Tabbalii eçril)* 1 Hi'ıfı/ı r^riİH" 1 ]k\vah 2 A „ , 2 f^me şuy » 1 Duvarda nakışları meneden
1 Ş-yh
I'.ıır uia L'<t«terilcn ücretler vakfiyede a; Günde
! 20 akçe (birisine Reisi Ktibba deniyor) 4 »
4 » n »
<! » (imaretten yemek yiyen üç cerrıılı g(isteriliyor)
6 » (imaretten yemek yiyenler meyn-nında şerbetçi diye kayıtlı) 4 >
3 » (imaretten yemek yiyenler mnyn-nında kapıcı denmiş)
3 » 3 » 2 »
2() « dnlıiliye müdürü maknmındndtr İldir. Yalnız kadroda ufak değişiklikler vardır.
M Ü 11 ı M li l R V A K F I Y E 4 1 Günde 6 Akçe 5 » 5 » beherine '5 » » 3 » » 3 » » 3 » » 3 » » 4 » » 4 » 3 » » 3 » » 5 » Fatih Imarcli kadrosu :
1 Kâtib 1 Vekilharç 1 Kilerci 2 Ferraş 2 Kayyum 2 Çerağdar 4 Nakib 2 Bevvab 6 Aşçı 6 Ekmekçi 1 Et hamalı 2 Buğday aynllayıcı 2 Çanak yuyucu
2 imaret alarmda bevvab » 2 » 1 Anbarcı 2 » 1 Odun hamalı 2 » 1 Duvarlarda nakışlan tneneden 2 »
imaret nizamları :
— Her gün sabah ve akşam i k i kere ta am pişe
•— Ve cuma gecelerinden gayri geceler de sabah pirinç çorbası akşam buğday aşı pişe
— Ve cuma gecelerinde sabah buğday aşı, akşam tane, zerde ve zirva pişe
— Ve her gün sabah ve akşam taaçılan için 320 vukiyye koyun eti alına
— Ve Ramazan gecelerinden gayri gün lerde nısfı sabah ve nısfı akşam pişip Rama zanda cümlesi akşam pişe
— Ve her gün pişen buğday aşı için ye di kile buğday verile
— Ve her gün pişen pirinç çorbası için yedi buçuk kile verile
— Ve pirinç çorbası için her gün 8 akça maydanos ahna
— Ve her gün fodla pişmek için otuz kilo un verilip her bir kile 110 fodla ola
(600) okka undan 3300 fodla beheri 72,8 dir hemden lOü dirhenılik foJIa)
— Ve her gün pişen fodla için vcsair ta amlar için yevmî bir kile tuz verile, her gün 15 vukiyye soğan ve yüz dirlıeın kemnunı
(kimyon) ve kırk dirhem fülfül ve buçuk k i le nohud ahna
— Ve kabak zamanında kırk güne değin her gün 65 vukiyye kabak ile 5ü vukiyye ko ruk pişe
— Şe yoğurt zanıannuhı f5İin(I(; elli vu kiyye yoğurt ile sekiz akça bâzu pişe
— Ve her Cuma gecelerinde dane ve zer de ve zirva pişdikde suhte taifesinin dane ve zerdeleri başka pişe
•—• Ve zikrolunan taamlar için 30 kile pirinç, 87 vukiyye sade yağ alına
— Ve zikrolunan taamlar için 140 vu. kiyye kızıl üzüm ve on vukiyye erik ahna
•— Ve her gün on vukiyye badem ve on vukiyye incir ve 40 vukiyye nişasta ve 150 dirhem zafran ve 80 dirhem fülfül verile
— Ve baki havayiç gayri günlerde ve rilen gibi verilip Ramazan gecelerinde dane ve pirinç ve zerde ve zirva pişe
— - Ve bunlarm harcı için 25 kile pirinç ve 71,5 vukiyye yağ verile
•— Ve gayri levazım cuma gecelerinde ne mikdar verilirse ol kadar verile
— İmareti mezbureye misafir konacak, her misafire 50 dirhem asel ve. bir fodla ve rile
— Ve her gün misafire kırk sofra taam konup ve her sofra dört kişiye verile
•— Ve her sofraya bir tabak dane konub ziyade konmıya
— Ve 40 sofra danenin harcına 2 kile pi rinç ve 6 vukiyye yağ verilib gayri levazım kifayet mikdarı görüle
— Ve her sofraya i k i pare yahni konub dörder fodla verilib adamnıa göre zerde da hi pişireler
— Ve zikrolunan sof rai arm her birine 100 dirhem pirinç ve 100 dirhem asel ve 50 dirhem sade yağ verilib kâhi akşı aşı pişe
— Ve her sofraya aksı aşı için 25 dirhem pirinç ve 200 dirhem kara üzüm ve 25 dir hem kızıl üzüm ve 25 diriıem incir ve 25 dirhem erik verile
— Ve riayeti lâzım olur eşraf et'ımei ne fise ile ziyafet oluna
— Ve her sabah riayeti mühim olan a-danıkıra sofra Ixisinda ikişer akçe paça ahna
— Ve 5ü vukiyye kabak ahnıb buçuk kanlar asel ile reçel edib bir mikdar darçm ve bir mikdar karanfil konub misafirlerine verile
—- Ve et'ımei raezburenin 320 vukiyye eli altışar dirhem mikdarı paralanıb tevzi oluna.
İmaretten yemek yiyenlerin aldıkları rnijf darlar :
Ve evvelâ misafirine ve sonra med resede olan DanişmcıuUcre vc Müderrise ve
42 Dr. A.SÜHEYL C .WER trlumnw" İK>\val.larına ve nolktar:ya liir para
yahiii \r J**' iHrh< i!> fiulla M'rilf
\»» /ikri'limaii nH"iir«*M-lfnlc iiiuiil o-laiil.it.i ıLİ7«T
M-rili-\«- h« r l-ir »tılıtt yı- HKt ilirlirni l>ir f . H İ İ . i \<- •ulitt\»' «••> ta« ri>rlia \»- hrr
Ia-,i i ll j.-iri- N aimi
xt-rili-\ «• I'll /ikrolimaiiilaii -inira ('xt-rili-\kal
k..'.li!.iii<- \< viktllum a k'ltiliiiii- i-iiiaml x \!iiiir \ i - \t4killian a iki^ i a^ M'rilf
\ I- kil. riiy<- '•<• Mİılıaııc iiiiaiuina M ' ııuKV/iüiüi \<- allı Mflt'r a-H;iya \ f allı iicfcr tkünk.Jvf v.- iknxkii -akinliiif lur Mriiif l.irrr a- •.trilc
\ <• ka/a.iii MIS ana \f (l<irl iit'lfr iia-kiU' vc Mİ'luııc.l.- iki iH'frr ı^fraüı i-iiia \t' iki nftt r ,i-,!r. I i!ia \ i " iki kapıcıya hirer a< ve rile
\'e lie liefer ahife-i/ («ııûılay ayrilll-yanlara ve uç nefer pirinç ayrıtlıyaıılara bi rer 3- »erile
\ t Yeniçeri MoU^lçileriııe allı a< ve rile
\e liaHeniei camii •^•rifılen iki nefer inıart;,! M ' l'ir ^.î.itçi\e \e j.ir ıiokl.'.cıy.ı \r tr.;>ii,.t'r •^' Ü ! ' C \ I i-ini' birer a-; verile
\ • :-ı:;,nritc \c luıfı/ı kuliibe \e per-fliTİ\e \r .»n iki ıııuc/ziııc ve ıliırl çeraj:'ıva \r allı kawiinia \e naillıan'a her l irine birer a- \<Tİ!c
\ c ; i<l.;< !.ı ş< ril mııalliınine \e lıali-fecine \r iki kay y unııııı t I irer \erile
\ c [lirbcıl.ırl.ıra \c ımkt'c t*ııı,ı \e
t r ' rc!"iîi î l k 'ılıbivc \c iki neler nuıleııiede \e
iki ncfı-r nicıcnımılciy biıer a-;. \crile \ ı fiıil.ıi.ı lya \ r kıır-^ııiK liva ve lıa-fî:a!!i!.u ',ı!;-irii' \ı- -ıı vıılr >ı ba-ıııa birer a« verile
\ c ıİ !in--ıf.ı lıa'lclııe-iiKİı n IJei-iil' rîıbb.ıva \e ,17 ıı'i \ anında otur.111 l.'ibibe bi rer nv verile
\ !• iniamın.ı ve tıiııe/zıninc ve kati-bıııt- vf kıbrıı-inc vı- vekilli.ır<ıııa birer .i'j
venlı-\ c ı k l tıı jcr kelılı ıl'e ve ıır neler cr'r-r.ıb.ı vc ı k ı ııelt I -erbclrivı birer .1^ venle
\ e ıkı nefer ( (iv ive ddi/enlere ve iki 1.(1' I < ,-ı\ .1 \c (İMil ııeleı kavvııııa ve (i.'il ne|( 1 ıi.rık(jve liirer verile
\ c ıkı a^ı iva ve (;.ınak(;ıv.ı ve nokta-riya ve k ıpi(iy.ı birer a« verile
\'e t ı ı l c l ı a d a i ı 011 -lefer k i ı n c - ~ ı ı c v e d,, ııi>ıneti(| a s ı g i b i 011 a ş v e ı i l e
V e i n i a r e l i ı n e / k i " ı r e \ e ı ı n ı l l a - ı l ı . l . i ; , iki b a l a l ı a n e d e b i ı e r e l ı l i i l i m > a k i ı ı idin tlanişiııeıııl a^^ı ;;ibi b i r e r a ş v e ı i l e
\ e ı ı ı ı a ı e l ı > e r ı l e ı ı ı ı e / l n ı ı e d e İ K I > ne M'kM'iı <ie«li ıı/ııııı lııı-;iı--ıı ve ıi(^ b i n d ne p a l l n . ı n lıır'^ıi'-ıı ( d ı ı ı ı ı ı p ı ı ı i - a l iı ine \ ( i ı l \ e a l l ı kant.11 »oji.ın lııı-;.ıı-ıı a l ı n u . n ı i ^ a l i r i n e ve d a n i ' ^ n ı e ı ı d b ı e ve --ııbu l e ı c \< . / i (dıın.ı
\ e bu / i k r ı ı l u ı ı a n l ı a d e l ı ı c d e n j'en imaret l ı a d e m e ^ i ı ı d e n . ve |.'erek c a m i lıadı ın> >in(leıı o U ı ı n ve jü-ıek d a i ı i ş . ş i l a badcnıc-^n den (delili bir a ş a m ı ı l a - . ı ı r ı f o l a
\ e e ğ e r b i r a>lı c i l ı e l e i n u l a - , 1 1 1 iken ittifak bir a ş l ı c i l ı e t d a l ı i v e ı . - e b ' i ol km Sf hemen yine bir a ş a ııuıt.ı^aı rıf ( d a . / i v .ı v e r m i y e l e r ve m a s a r i f i m e / , k û r e d e ı ı /iv 1 t a a m k i f a y e t e y l e d i ğ i m i k d a r f ı k a r a y a |ı \ o l u n a .
tıılilı lınnn findı ıı \riiirh ^i^ı ıı/cr .
M i - a f i r l e r e 1 k i m l i k lO s o f r a ( M d l.ı 1 l . ş r a l ' a I.t'amei n e l i s e i k r a m ı Hiayı'ti m n h i m o l a n a d a m l a r D a ı ı i ş i n c n d l e r Medrese bev v;ıbl;ırı T e l ı ı n ı n ı e bev v a b l a r ı Medresede n o k l . ı c ı M ı ı i d l e r Sıılılıder ( s . d ı . ı l a ı I 'ı<l(l kı < S a d . ı i i.vk.ıl k;ılibi I VekilliilM. k . l l i b i 1 I ın.ınel 'i'cyhi I Vekillıar..- I K i l e n i I T a b h a n e i ı ı ı a n ı ı 1 I ablı.'iııe ı ı ı ı ı e / / ı n i I \ ş ( ; ı b ı r (' I ,lllıek( ilci i lın('k(;ı 'şakirdi K . ı / . ı n y ı ı y a ı ı 1 N a i b I I .ıblı.ıne ıjeı.ıp ıl.ıı 1 'i'.ıblıane .ılııi' ıl.ıı 1 T.ıblı.'iııe k.ıpKilaıl
Alııle-i/ buğday ,ıy 1111 lyaııla 1 l'irinı, ayiilliyanl.il
M Ü H t M B I R V A K F I Y E 43
İmamlar 2 kişi Saatçi 1 » Noktacı 1 » Muslıaf'ı şerif lıekçisi
IVluarrif , Hafızı külü]) Perdeci Müezzinler 12 » Çerağcılar 4 » Kayyıımlar 6 » Naithân
Mektebi şerif muallimi Mektebi şerif balifesi Mektebi şerif kayyıımları Türbedarlar Türbe noktacısı Meremmat kâtibi Mütemedler 2 » Meremmetçiler 4 » Dolabcı Kurşuncu Hamamlar caijisi Su yolcu başı Reisi elibba Tabib Darüşşifa imamı » Müezzini » Kâtibi » Kilercisi » Vekilharcı » Kelılıalleri 2 » » Cerrahları 3 « » Şerbetçileri 2 « « Edviye döğenleri 2 » » Came şuyları 2 » » Kayyumları 4 » » İbrikçileri 4 » » Aşçıları 2 » » Çanakçıları » Noktacıları » Kapıcısı » Sulaha 10 » Balalıanedcki ehli ülûm
Darüşşifa balalıanesindeki tabib şakirdi Mütebakisi fukaraya (2).
Kadroda mevcud olmıyan lâkin imaret-ten yemek yiyenler arasında tesadüf olu nanlar : Kurşuncu Hamamlar cabisi Su yolcu başı Naithân Perdeci imam Müezzin Kâtib • Edviye döğen 4 Kayyım 4 İbrikçi 1 Çanakçı 1 Tabib şakirdi (Darüşşifada) » > » » »
(2) istihkaklardan arta kalanların fakirlere ve rilmesi şayanı dikkattir. Yemek yiyenlerden bir k ı s
m ı n ı n raikdarı tasrih edilmiştir. Diğer bir kısmı tas rih olunmamışdır. Bunlar Belsi Btibba gibi mutlak bir kişidir. Fakat danişmendler, softalar ve diğer lerinin mikdarı tasrih olunmamışdır. İmaretten her g ü n yemek yiyenlerin mikdarı tasrih olunmamışdır. İmaretten her g ü n yemek yiyenlerin adedi biline miyor. Yalnız günde 3300 fodla plşmekdedlr. Nerede pişirildiği tasrih olunmamışdır. Fakat İmaret kad rosunda 6 ekmekçi ve şakirdi de olduğuna göre bel ki imaretin fırınında hazırlanmışdır. Veyahud
baş-ka fırınlarda bunu temine yardım etmişlerdir. Fod
laları adedlerle verdikleri gibi bir kısmına da İki yüz dirhem vermişlerdir. Suhte (softa) lara yüz dirhem bir fodla vermişlerdir. Bir fodla buradaki hesaba g ö re yetmiş İki buçuk dirhemden olduğuna göre bir fodlayı yüz dirhem İtibar etmek lazım gelecekdır. Bu hesabça günde vasati olarak iki bin kişi ima retten yemek yemiş itibar ounabiiir.
Her gün sabah ve akşam istihkakları İçin üç yüz yirmi okka (vukiyye) et sarfolunduğuna göre bil kişiye günde yüz dirhem et verilse bin İki yüz seksen kişi istifade eder. Etler ekseriya altı dlrhem-llk parça yahnilere ayrılmaktadır ve ekseriya bir pare yahni alanlar da vardır. Sabah ve akşam ayni şekilde yapıldığına göre bazı yemek yiyenlerin yüz gram değil elli gramdan az et alabildikleri d ü ş ü n ü lürse yemek yiyenlerin mikdarı daha çok artar. Şimdiye kadar imaretten yemek yiyenlerin hakiki m i k d a n n ı gsterlr bir vesikaya h e n ü z destres olun madı.
B ü t ü n bu İstihkakları Ramazan müstesna, sair aylarda sabah ve akşam olmak üzere İki defa verD-mekdedir. Bunların eve verildiğine. ye harice çıka rıldığına aid bir kayıt yoksa da herkesin İstihka kını arzu ederse götürebileceği emsali gibi kabul olunabilir.
44 i)r.
A.
s rH F Y I
rM y. H
lm*r,ılf pi}tn •ifmrh '-ffidlfri ı r türkü
lü, :
Pirini; çorha>ı İSu^tlay aşı:
Itıı^ıİJMiı varma«ı lıal olarak lielf-iiwli pi>«'r-İ L / k m n ı ı / l a r . i - l e y n ««-kı-r k o r . aşıırı- uihi ver. i»(rvj'!i (11/ koşarak ı;ı>rl>a j;il>i iı;»»r ı IJay
Daıır ıPırıru; Imluıhalı • :
PiıiiKj \e yaş il»- j'i-^.lıiii mıı-arralıtır l i ' i l a v ) . Z« rıl.' I/,ıf r.Hılı'
Zir»a:
l «laıl Haf ı/ıkuttıp l'.ay Umail î'aiİK; pöre «'^ki Türkler Z.rl ar '/ir\aı,> ilerler. \ şeyıien mü-rvkkci -lir. 2" «kka ııi^a^la. 2<1 okka M.'ker. 20 o k k a kiirii uzüni. 2«> okka kıını incir Sultan Sciin! ^akfivc-iü'ii' pelte o ı i ı r ı F-a-; vakfiye
de / i r i ' . ı r e l i e n r i K ' k l e r l i r l .
Fo.ll.T.
\ a—1 f i'l«- L T İ İ ' İ • km<'k. nıikıları '2<t<l liirlıeın \e yıi7 «iıri-.eüi hır f^nil ı 72.5 dirhem ımdan )a|'ilır- (l/Iıı urıd iiı \,i|ıılına/. ^ ııınıı^ak oiııp ÇaİKlk ('.ur .ıl.uıır.
.liıTiı : ' l'.\r';.ı rtlfid'-ıı (
, \ - k 1 . I M I f ikM .1-1 / 1 ;
I'iri!i'_. k.ir.ı ıı/unı. k ı / ı l ıı/ıını. iru ir \e erik il< m.ur.ül
Y\:
"•2" k!%M' !ır n 'ı ılıılu rı.ıleıı 21. 1 !'• parr.ı
P.ılli'.ın Sor.ır,
lr„:'>l \i riirl hiiıiı lı rinıtf l.lıllnnılnn
K ' ı , ;;;; < ! İ . i!i.ı\ıl.ıno/. İli/, lıılplay. mı. •-oj:,ui. i.,ii,ıj!i 'kııınuııı. fulfill ılıiher), no-î kıl ık, k'ırnk, Nopırl, lıa/ıı ( p a / ı )
palı-r a palı-r N.ıj.r . U . U K İ I I . I'ırinr. 'ideya^ lyag) a«el
' i . , ı l ' . 1 ı/ii ı./'ınıı l.ıırm/ı r,ı/akıi, erik. İ N I -<!am ıl -ıiitııi' 1 1 . ' I I . nijaı^la. /afran. paı.a. iJ.ır^ii,. k iLinfıI.
/'(l/ı7ı l ullıiinı- ırrilrn nuıhrıuf ln ılt /i: Hasır l ı e i ' i i i ı ı 1 a k e a
rafta yağ > » Kandil \ e Mipiırı:i' rt
Tıırkı^eye e e v r i l e ı ı esas v a k f i y e d e ( ( i a ı ı ı i lıa--ı n it,iıı kıılle y c M i ı 1 . ı k e . ı . zeylin yajiı iı,iıı
k ü l l e yevın lıeş akea, \ e e.Hiılı \ e k a ı ı a d i l M
-taiı/.ili k a ı ı a d i l it;iıı nıeııa\îl halici y e \ ı ı ı i lıir
a k ı j a lıâ.-lll l e \ a / M n ı e a n i i i ş e r i f i n ıneeııııııın.ı v e \ n ı i v e o ı ı akea l a v i ı ı . . . ! k a y d ı n a l e s a d i i l ıdıı
.\f idârisi Srın<'ıni\r\r ırrilrn nıııhrnır hedrli:
Mısır Kandil Zeylin ya (il
İler ^iiıı () şar akea
Trtinuniiili srn>ııni\r ıiırtlırsrirrinr ^apı Inrı mnsr tj:
\\\-\r \r reraf"; y.ıi'i 'jiiııdı- t .ık'a
'lelii'iiine lıiıereleriniıı lıer imine a\ cla l.ı akea
l)ııııı\\ijınıı ırrilrn nıiılrjrı liLı nııf.ı<ıl hrıirli :
l)e\ ılar \e aııd.ı ıdeııieıin leı lıi/ \c lek fiiline t'.nnılı- 2<MI .ıkra dı fa l\eniıleıı) I >.ı rîişşıfada <dan kini'-elerin li'\a/ınıın;ı ruınle lıeş akea
/ nli jiyrılr i\nıi tere/; nıin'su-srlrı : I atili camii Medari'-i Semani\c I clumnıalı ^cnı.ınn e (.)) I nrlıe D.ıriışşifa İm.licit alııiıe rahlıaııe lialalıanel(;r Meklcl.i şerif ll.'iıııaınf lar) 1?,! '(r;ıHl(llti-,ıılln(tM t rlrll~rrııl' O H Ilı İl n « » tl «• A h m r cl ;;.'),'< (I7I(;) V<-Ii!jü(l<lln hUiüv-hanr%{ nıııunıti 24Î4 hunıyft (inııiillthaııc) flpnıckdcu ülr Triıirnmmı s'liimilyfyc <!'' (U'tUmıı»') <lrr.
MÜHİM BİR VAKFİYE 4 5
Bu vakfiyenin elıcmıniyvtini Icbariiz et tiren noktalar :
1 — Fatih thmcr.silcsi külliyesi müşte-ınilâtı l)ii{;;iiııkii bir yalı nıcklebi mesalıesin-dedir. Imarellcıı taİPİıe ve ınııallimler ve l)ü-lün müstahdemler yemek yemişlerdir. Bunla rın nizamı imarethane vez'ilfi ve ihracatı kıs mında yazılıdır. Müstahdemlerin çoğu hirer aş almışlar. Bazıları da i k i aş almışlardır. Yalnız imarel masarifile alâkadar evkaf kâ tibi, ve Emanet Şeyhi ve vekilharç gibi zevat ve medreselerdeki muidler ikişer aş almışlar dır.
2 — Fatih zamanındaki rayiç akça bu günün gümüş (5) kuruşuna muadildir (4).
Memurin ve müstahdemin kadrosundan alınan ücretler hesah olunnbilirse de umumî aylık ve hattâ gündelik masrafı bilhassa ima retin kaça mal olduğu bilinmeyen birçok satın aldıkları levazımın fiyatları tasrih olunmadı ğından tam bir büdce tayini kabil değildir. Fakat vakıf hademesiııdtn itibar olunan bü tün ilmî, tıbbî vc idarî heyetin aldıkları üc retler az değildir. Bu mânaca kendilerine dol gun maaş verilmişdir. Ayni zamanda imaret ten de istihkaklarını bol bol almışladır.
3 — Fatih Üniversitesi kadrosu çok ge niş tutulmuşdur. Bu yüzden birçok aileler re fah içinde yaşamışlardır. Zamanın hiç bir ih tiyacı ihmal olunmamışdır.
4 — Fatih Üniversitesi çok geniş bir sa hayı ka])lar. Ayni zamanda 16 medrese ve sair müştemilâtın ne kadar büyük bir sahayı
(4) F a t i h zamanında akça. 3,5 akça bir g ü m ü ş dirhemdir. On akça bir doka altınıdır. On ak ça z a m a n ı m ı z ı n yarım altınıdır. O halde on akça g ü m ü ş elli kuruşdur. Bir akça da Iıesaboa beş g ü m ü ş kunışdur. Bcyazıd I I . ve Selim I. de altmış akça on üç g ü m ü ş dirhemdir. Altmış akça bir altındır. On üç dirhem g ü m ü ş bir altın olduğuna göre bir dirhem g ü m ü ş dürt buçuk akçaya mukabildir. H a s a n P e r l d - Nakid vc tlihari Malt eserine göre Ckitab S. 5,4,154) Osmanlılnrın ilk asırların-dakl akçalar yüzde doksan, tâbiri dikerle 2.10 aya rında ve altı knat {16 da bir dirhem) agırlıSında olub Cihan harbinden evvelki piyasaya göre en BSagı (34) kuruş 13 para kıymetinde Id).
kapladığım ufak bir gezinti bize gösterir. Bu Istanbulun imarında ve burasının lam ilmî bir merkez haline getirilmesi için yajıılan fe dakârlığa büyük bir misaldir. Her ne taraf-dan bir misâl alınsa çok büyük lıiınniellere şahid oluruz.
5 — İmarette verilen yemeklerin mu gaddi ve leziz olmasına \e çeşitlerine dikkat olunmuşdur. Fatih Ünirersilesinâe imaret kıs mı büyük masraflarla idare edilnıişdir. X V inci asırda Türklerin İstanbul da yemek ve tatlı çeşidleriııdeu bazılarını öğreniyoruz. Dikkat olunacak olur.sa Türkler Aııayurdla-rıııdan bu yeni şehire geldiklerinde âdetle rinden vazgeçmemişlerdir.
Yemek ve âdetlerinde muhafazakâr dav ranmışlardır. Bazı yemeklerin ya])ildığıııı kullanılan maddelerin sıralanmasından öğ renebiliyoruz. Bunların liir kısmı da bu gün mııılulmuşdıır. Iınarellen istihkakla rı olanlara ve istihkakları olmadığı halde yemek yiyenlere çok mikdarda verilmişdir. Fatih imaretinin yalnız fakirlere ve talebe istihkaklarına mahsus olmadığını görüyoruz. Misafirlere ve hattâ ckâbîre bile büyük ve hususî ikramlar yapılmış ve onlara ayrı yer ler bile ayrılarak burada da teşrifata ria yet olunmuşdur.
6 — Hastalıanede hastaların yemekleri ayrı pişmekdedir. Esas vakfiyede teferruatı gayet güzel tasrih edilmişdir.
Vakfiyedeki geçen istilûhlar :
Akça. Hatib. îmanı. Müezzin. Devirhân, Cüz'liân. Muvahhidin. Muarrif. Muvakkit, Kayyımı. Çerağdar. Bevvab. Ferraş. Noktacı, Çerağ. Müderris, Muid. Danismend. Zeytin-yağ. Çerağ yağı, Tetünıme hücresi. Hafızıkü-tüp. Kâtibi küHafızıkü-tüp. Türlıcdar, Sermalifil. Mü-ferrik. T^ııhurcıı, Saka. Darüsşifa. Tabib, Kilerci. Vekilharç. Kehhnl, Cerrah. Tahbalıı eşribc. Hafızıeşribe. Cameşuy, Şeyh. İmaret. Naib. Ayrıllıcı, Yuyııcıı. Anbarcı. Kile. Vu-kiyye. .Suhle. Perdeci. Naitlınn, nolabcı. Kur şuncu. Hamamlar eabisi. Pıı yolcu başı. Ibrik-çi. .Sulaha. Balalıane, Enrnnct şeyhi.
. 1 i - I
_ » •
-/
J
S:
