LPG MARUZ‹YET‹ SONUCU ÖLÜM: OLGU SUNUMU
Lethal LPG exposure: A case report
Ayfle KURTULUfi
1, Kemalettin ACAR
1, Bora BOZ
1, Canan KELTEN
2Kurtulufl A, Acar K, Boz B, Kelten C. LPG maruziyeti sonucu ölüm: Olgu sunumu. Adli T›p Bülteni 2009;14(3): 132-136
LPG (liquefied petrol gases- s›v›laflt›r›lm›fl petrol gazlar›), ba-s›nç alt›nda s›v› hale getirilmifl hafif alifatik hidrokarbon olan bütan (C4H10) ve propan (C3H8) kar›fl›m›ndan oluflan renksiz ve
hafif bir kokuya sahip bir gazd›r. LPG kaynakl› ölümler genellik-le kazaya ba¤l› olarak karfl›m›za ç›kmakta ve intihar daha seyrek görülmektedir. Bütan ve propana ba¤l› ölümün asfiksi, vagal in-hibisyon, respiratuar depresyon ve aritmiler olmak üzere dört mekanizma ile meydana gelebilece¤i belirtilmektedir.
Bu çal›flmada, vücudunun tamam›n› battaniye ile örtüp, aç›k mutfak tüpünden uzanan hortumun ucunu battaniyenin alt›na sokarak özel düzenek haz›rlayan ve bu düzenekle yata¤›nda inti-har eden 64 yafl›nda bir erkek olgu sunulmufltur. Seyrek görülen bu olguya ait bulgular, literatür eflli¤inde tart›fl›lm›flt›r.
Anahtar kelimeler: LPG, bütan, propan, intihar
SUMMARY
LPG (liquefied petroleum gases) is a mixture of petroleum and natural gases that exist in a liquid state at ambient temper-atures when under moderate pressures. It includes light aliphat-ic hydrocarbons n-butane (C4H10) and propane (C3H8). While
deaths depending on inhaling LPG are usually accidental, sui-cidal deaths may be seen rarely. Deaths occur in four mecha-nisms as asphyxia, vagal inhibition, respiratory depression and arrhythmia.
In this study, a 64-year-old male case is presented who com-mitted suicide by using a specific contrivance. The body was found in bed under entirely covered by two layers of blanket
and there was a hose from an LPG cylinder to bottom of blan-kets. We discussed postmortem macroscopically and micro-scopically findings in view of the literature.
Key words: LPG, n-butane, propane, suicide, forensic
pathology
G‹R‹fi
LPG (liquefied petrol gases-s›v›laflt›r›lm›fl petrol gazla-r›) bas›nç alt›nda s›v› hale getirilmifl hafif alifatik hidro-karbon olan n-bütan (C4H10)ve propan (C3H8)
gazlar›n-dan oluflur. Karbonun hidrojenle verdi¤i bilefliklere "hid-rokarbonlar" denir. Hidrokarbonlar› eski zamanlardan günümüze kadar gelen s›n›fland›rmaya göre alifatik ve aromatik olmak üzere iki büyük gruba ay›rmak müm-kündür. Alifatik hidrokarbonlar, aç›k zincirli veya halka yap›s›nda olabilirler. Ayr›ca karbonlar aras›ndaki ba¤la-r›n yap›s›na göre de "doymufl" ve "doymam›fl bonlar" olarak s›n›flan›rlar. Doymufl alifatik hidrokar-bonlar›n aç›k zincirli olanlar›na "parafin" veya "alkanlar", halka yap›s›nda olanlar›na ise "sikloalkanlar" ad› verilir. Propan ve bütan alifatik hidrokarbonlar›n alkanlar grubunda yer almaktad›r.
Alkanlar, CnH2n+2 genel formülü ile ifade edilirler, sa-dece karbon ve hidrojenden oluflmufl, polar olmayan kim-yasal de¤iflmelere karfl› dayan›kl› olan hidrokarbonlard›r.
1 Pamukkale Üniversitesi T›p Fakültesi Adli T›p Anabilim Dal› 2 Pamukkale Üniversitesi T›p Fakültesi Patoloji Anabilim Dal›
Gelifl tarihi: 03.04.2009 Düzeltme tarihi: 30.09.2009 Kabul tarihi: 25.01.2010
Bu durum alkanlardaki karbon-karbon ve karbon-hidro-jen ba¤lar›n›n "sp3 hibritleflmifl" kuvvetli ba¤lar olmala-r›ndan kaynaklan›r. Alkanlar polar olmayan özellikle-rinden dolay› suda çözünmezler ve s›v› alkanlar suya k›yasla daha az yo¤undurlar. Bu nedenle s›v› alkanlar suyla kar›flt›r›ld›klar›nda su yüzeyinde bir tabaka olufltu-rurlar. Alkanlar›n kimyasal etkinlikleri çok azd›r. Bu yüzden alkanlara "parafin hidrokarbonlar›" ad› verilir. Laboratuar koflullar›nda alkanlar›n yükseltgenlere, indir-genlere, asitlere, bazlara, elektrofillere ve nükleofillere tamamen duyars›z olduklar› saptanm›flt›r. Alkanlar›n kimyasal de¤iflimlere karfl› duyars›zl›¤›, polar olmayan ve kuvvetli sigma (Û) ba¤lar› (C — C ve C — H) içerme-sinden kaynaklanmaktad›r. Di¤er taraftan alkanlar›n endüstriyel aç›dan önemli bir yak›t olmalar› söz konusu-dur. Yand›klar›nda ›s› enerjisi a盤a ç›kmaktad›r.
S›v›laflt›r›lm›fl petrol gazlar› metal tüpler içine 10-15 atm bas›nç alt›nda s›v› olarak depolan›r ve evlerde yak›t olarak kullan›l›r. Kaza ve s›z›nt› durumlar›nda gaz›n his-sedilebilmesi için, tüketiciye ulaflt›r›lmadan önce, yasal bir zorunluluk olarak LPG’yi kokuland›rmak amac›yla eser miktarlarda organik kükürt bileflikleri eklenir. Kokuland›rmadaki standard koflul, havadaki gaz konsan-trasyonu %1’e ulaflt›¤›nda, normal bir insan›n kokuyu hissedece¤i düzeydir. LPG’nin özgül a¤›rl›¤› havadan fazla oldu¤undan, kaçak olan kapal› ortamlarda dibe çöker ve alifatik hidrokarbonlar oksijenin yerini al›r. Ülkemizde sat›lan LPG %70-80 bütan ve %20-30 propan içerir (1). Bütan yan›c›, renksiz, kolay s›v›laflan ve do¤al
gaz gibi kokusu olan bir gazd›r. Propan ise, yan›c›, koku-suz ve renksiz bir gazd›r. Bütan›n LD50 de¤eri havada %50’nin üzerinde, propan›n ise %80’nin üzerindedir (2,3).
‹nhalan maddelerle intihar çok yayg›n de¤ildir. Medi-kal literatürde bütan- propan ile birkaç intihar vakas› bil-dirilmifltir (4-6). Bu çal›flmada, LPG olarak bilinen bütan ve propan inhalasyonu ile gerçekleflen bir intihar olgusu nadir görülen olgular aras›nda oluflu ve kiflinin intihar amac›yla özel bir düzenek haz›rlam›fl olmas›n›n ilginçli¤i nedeniyle sunulmufl ve bulgular literatür eflli¤inde tart›-fl›lm›flt›r.
OLGU
Olgumuz, eflinin 3 y›l önce as› yöntemi ile intihar etti-¤i ve bu nedenle fliddetli suçluluk duygusu yaflad›¤›n› ö¤-rendi¤imiz 64 yafl›nda bir erkektir. Öyküsünde 1,5 y›l önce ilaç içmek suretiyle intihar giriflimi mevcuttur. Adli tahkikat bilgilerinden olaydan önce ziyaretine gitti-¤i k›z› ile tart›flt›¤› ve evine döndü¤ü, daha sonra tüm aramalara ra¤men kendisine ulafl›lamad›¤› anlafl›lm›flt›r. Olay yeri incelemesinde flahs›n evde tek bafl›na oldu¤u, yatak odas›nda komodinin yan›nda vanas› aç›k, 12 kg mutfak tüpü bulundu¤u görülmüfltür. Tüpe ba¤l› 1,5 metre uzunlu¤undaki plastik hortumun ucunun yatak içerisinde, flahs›n üzerinde bulunan bir adet battaniye ve nevresimli yorgandan oluflan iki katl› kal›n örtünün al-t›nda oldu¤u saptanm›flt›r (Resim 1). Evde herhangi bir da¤›n›kl›¤a rastlanmam›fl olup, kap› ve pencereler s›k›ca kapal›d›r. Odada yo¤un gaz kokusu al›nmas› üzerine Resim 1. Aç›k mutfak tüpünün hortumu battaniye ve yorgan alt›nda gö¤üs bölgesine yerlefltirilmifl flekilde ölü bulunan 64 yafl›nda erkek olgu
olay yerine gelen ilk yard›m ekipleri taraf›ndan pencere-ler aç›larak ortam havaland›r›lm›flt›r.
Otopsi bulgular›nda; d›fl muayenede ölü lekelerinin yüzüstü yatar pozisyona göre vücut ön yüzünde k›rm›z› renkte olufltu¤u görüldü. Vücudunda travmatik bulguya rastlanmad›. Makroskobik olarak; seröz zarlarda petefli-ler, beyin beyincik dokusunda peteflipetefli-ler, larinks, trakea, ana bronfllarda konjesyon, akci¤erlerde konjesyon ve ödem (sa¤ akci¤er 1050 gr ve sol akci¤er 885 gr), miyokard ve karaci¤erde konjesyon oldu¤u saptand› (Resim 2). Mikroskobik olarak; akci¤erlerde alveolar ödem, yayg›n atelektazik de¤ifliklikler, böbrekte yayg›n akut tübüler nekroz ile uyumlu histopatolojik bulgular, dalakta k›r-m›z› pulpada artm›fl konjesyon, karaci¤erde steatoz, por-tal alanlarda minimal lenfositik infiltrasyon, hepatosit-lerde intrastoplazmik safra pigmenti birikimi, beyin do-kusunda hafif reaktif gliozis tespit edildi (Resim 3).
Bütan ve propan analizi için kan örneklerinin gönderil-di¤i Adli T›p laboratuar›ndan, bu gazlar›n bak›lamad›¤›, aranan di¤er toksik maddeler ile uyutucu- uyuflturucu madde saptanmad›¤› fleklinde sonuç geldi. Olay yeri incelemesi ile postmortem makroskobik ve mikrosko-bik inceleme sonuçlar› birlikte de¤erlendirilerek ölüm nedeninin, LPG inhalasyonuna ba¤l› asfiksi oldu¤u kara-r›na var›ld›.
Bu olgunun Cumhuriyet Savc›l›¤›ndaki soruflturma sürecinde, intihar sonucu ile kovuflturmaya gerek görül-meyerek takipsizlik karar› verildi.
TARTIfiMA VE SONUÇ
Bu çal›flmada, evinin yatak odas›nda LPG ile özel bir düzenek kurarak intihar eden 64 yafl›ndaki bir erkek ol-gu sunulmufltur. ‹nhalan maddelerle intihar çok yayg›n de¤ildir. ‹stanbul Adli T›p Kurumu 1. Adli T›p ‹htisas Resim 2. (Üst s›ra) Saçl› deri alt›nda ve beyin dokusunda petefliyal kanamalar
Kurulu’na 2003–2006 y›llar›nda gelen dosyalardan yap›-lan çal›flmada; CO d›fl›nda di¤er bo¤ucu gazlara ba¤l› ölen 26 olgunun 25’inin kaza ve bir olgunun intihar ori-jinli oldu¤u ve 24’ünün erkek oldu¤u tespit edilmifltir (7). Güney Avustralya’da yap›lan bir çal›flmada Ocak 1983-Aral›k 2002 tarihleri aras›ndaki 20 y›ll›k periyodda 11 vakan›n inhalan madde kullanarak intihar etti¤i ve bu vakalar›n 3’ünde LPG (bütan/propan) kullan›ld›¤›, er-kek/kad›n oran›n›n 10:1 oldu¤u bildirilmifltir (8). ABD Virginia’da 1987-1996 y›llar› aras›nda 39 inhalan madde ölümünde 37 vakan›n erkek oldu¤u, ölümlerin ço¤un-lukla evde ve genellikle yatak odas›nda (%54) gerçeklefl-ti¤i tespit edilmifltir. ‹ngiltere’de 1971-1983 y›llar› aras›n-da ölümle sonuçlanan 282 uçucu madde kötüye kulla-n›m olgusunun %5’inin intihar oldu¤u ve yine ölümle-rin ço¤unlukla evde tek bafl›na gerçekleflti¤i bildirilmifl-tir (9). 2005 y›l›nda Büyük ve ark. taraf›ndan, olgumuz-da oldu¤u gibi aç›k LPG tüpünden gelen hortumu a¤›z çevresine yerlefltirerek yata¤›nda intihar eden bir olgu sunulmufltur (4).
Alifatik hidrokarbonlar (bütan ve propan) lipofilik ol-duklar›ndan akci¤erin genifl yüzey alan›ndan h›zla emi-lip birkaç dakika içinde kan düzeyleri artar. Beyin, ya¤ dokusu, karaci¤er, kalp ve böbrek gibi lipitten zengin dokularda yüksek konsantrasyonlarda da¤›l›rlar (2,3). Bu maddelere ba¤l› akut ölümün anoksi, vagal inhibis-yon, respiratuar depresyon ve aritmiler olmak üzere 4 mekanizma ile meydana gelebilece¤i belirtilmektedir. En s›k olarak kalpte adrenalin duyarl›l›¤›n›n artmas›na ba¤l› geliflen kardiyak aritmilerin söz konusu olabilece¤i bildirilmifltir (10-12). Bütan›n havadaki %0,5-1,5
düzeyinin bile fatal aritmilere neden olabilece¤i belirtil-mifltir (3). Santral sinir sistemi üzerine analjezik ve nar-kotik etkiye sahip olduklar›ndan, beyin dokusuna direkt toksik etki ile respiratuvar depresyona neden ola-bilirler (13). Asfiksi ise, bu gazlar›n oksijenin yerini almas› ile meydana gelir (10-12,14,15). Hipoksi ve anok-siye ba¤l› yayg›n doku hasar›, kapiller dilatasyon ve duvar hasar› oluflur. Buna ba¤l› olarak kan staz› ve pete-flial kanamalar görülür (16-19). Propan n-bütan yada izobütandan daha az toksiktir ve hafif bir anestezik etki ile kalp üzerinde önemsenebilir etkisi mevcuttur. Hay-van deneylerine göre n-bütan veya izobütan›n LD50 de-¤eri havada %50 konsantrasyon iken, propan›n LD50 de¤eri %80 oluflu da propan›n daha az öldürücü oldu¤u-nu göstermektedir. Propan inhalasyooldu¤u-nuna ba¤l› ölüm nedeninin genel olarak hipoksi oldu¤u bildirilmifltir (3). Sunulan vakada görülen seröz zarlar ve dokulardaki pe-teflial kanamalar, akci¤er ödemi ve di¤er iç organlardaki konjesyon ölümün asfiksi sonucu gerçekleflti¤ini düflün-dürmüfltür. Literatürdeki di¤er alifatik hidrokarbon in-toksikasyonu vakalar›nda da asfiksiye ba¤l› akci¤er öde-mi, iç organlarda konjesyon gibi nonspesifik bulgular bildirilmifltir. (11,14) Histopatolojik incelemede ise beyin ve karaci¤erdeki baz› kronik de¤iflimler d›fl›nda asfikside görülebilen nonspesifik bulgular elde edilmifltir.
Olay yeri incelemesi ve otopsideki nonspesifik bulgu-lar ile her ne kadar LPG’ye ba¤l› ölüm karar› verilmiflse de kan ve doku örneklerinde gaz komponentlerinin ana-lizinin yap›labilmesi tan› için objektif bulgulara ulafl›l-mas›n› sa¤layacakt›r (20). Ancak bu konuda ülkemizde büyük imkans›zl›k yafland›¤› bilinmekte olup, bu olguda Resim 3. (Solda) Akci¤erlerde yayg›n atelektazik de¤ifliklikler ve alveolar ödem (Sa¤da) Böbrekte yayg›n akut tübüler nekroz
da bütan, propan, izobütan gibi inhalan gazlar›n saptan-mas›na yönelik toksikolojik inceleme yap›lamam›flt›r (4,7). Terada ve ark. ile Ago ve ark taraf›ndan modifiye edilerek kullan›lan headspace GC/MS yöntemi ile kan ve doku örneklerinde bu maddelerin analizinin rutinde çal›fl›lmas›n›n gerekli oldu¤u görülmüfltür (2,21,22).
KAYNAKLAR
1. Kad›rgan N. S›v›laflt›r›lm›fl Petrol Gazlar› Üzerine Temel Bilgiler. LPG Uygulamalar› Konferans›, 24 Eylül 1999 ‹stanbul, Bildiriler Kitab›; 9-12.
2. Ago M, Ago K, Ogata M. A fatal case of n- butane poisoning after inhaling anti- perspiration aerosol deodorant. Legal Med 2002;4:113-138.
3. Sugie H, Saasi C, Hashimoto C, Takeshita H, Naga-i T, Nakamura S, Furukawa M, NNaga-ishNaga-ikawa T, KurNaga-i- Kuri-hara K. Three cases of sudden death due to butane or propane gas inhalation: analysis of tissues for gas components. Forensic Sci Int 2004;143:211-214. 4. Büyük Y, Asl›yüksek H, Eke M, Bulut E.R,
Gürp›-nar S. Bo¤ucu gaz soluma yoluyla intihar: Olgu su-numu. Adli T›p Bülteni 2005;10(3):100-104. 5. Graefe A, Müller RK, Vock R, Trauer H, Wehran
HJ. Fatal propane-butane poisoning. Arch Krimi-nol.1999;203(1-2):27-31.
6. Gross A, K∏ys M. Suicide by propane-butane inha-lation:a case report and literature review. Arch Med Sadowej Kryminol 2002;52(1):37-42.
7. Bulut ER, Aç›kgöz D, Ömero¤lu E, Baysal E, Yük-sekbafl Ö, Büyük Y. Bo¤ucu gaz ile meydana gelen ölümlerin adli t›p yönünden de¤erlendirilmesi. C.Ü. T›p Fakültesi Dergisi 2007;29(3):97-103.
8. Wick R, Gilbert JD, Felgate P, Byard RW. Inhalant deaths in South Australia: a 20-year retrospective au-topsy study. Am J Forensic Med Pathol 2007;28 (4):319-22.
9. Anderson HR, Macnair RS, Ramsey JD. Deaths from abuse of volatile substances: a national epide-miological study. Br Med J (Clin Res Ed) 1985;290 (6464):304-7.
10. Fukunaga T, Yamamoto H, Tanegashima A, Yama-moto Y, Nishi K. Liquefied petroleum gas (LPG) poisoning: report of two cases and review of the li-terature. Forensic Sci Int 1996;82:193-200.
11. Shepherd RT. Mechanism of sudden death associa-ted with volatile substance abuse. Hum Toxicol 1989;8:287-91.
12. Sarah M. R. Wille and Willy E. E. Lambert. Volati-le substance abuse-post-mortem diagnosis. Forensic Sci Int 2004;142(2-3):135-156.
13. Klitte A, Gilbert JD, Lokan R, Byard RW. Adoles-cent suicide due to inhalation of insect spray. Jour-nal of Clinical Forensic Medicine 2002;9:22-24. 14. Jackowski C, Römhild W, Aebi B, Bernhard W,
Krause D, Dirnhofer R. Autoerotic Accident by In-halation of Propane- Butane Gas Mixture. The American Journal of Forensic Medicine and Patho-logy 2005;26(4):355-359.
15. Marelich G.P. Volatile substance abuse. Clin. Rev. Allergy Immunol 1997;15:271–289.
16. Beyaztas FY, Boz B. Experimental Investigation in-to Death Resulting From Liquefied Petroleum Ga-ses (LPG). Turkish Journal of Forensic Sciences 2005;4(2):19-24.
17. Knight B. Forensic Pathology. 1st ed. London: Ed-ward Arnold-A Division of Hodder and Stougton, 1991;319- 370.
18. Dolinak D, Matshes EW, Lew EO. Forensic Patho-logy Principles and Practice. Dolinak D, Matshes EW. Asphyxia. Elsevier Academic Press, 2005;201-24. 19. Shkrum MJ, Ramsay DA. Forensic Pathology of
Trauma. Chapter 3: Asphyxia. Humana Press, To-towa, New Jersey, 2007;65-180.
20. Wehner F, Benz D, Wehner HD. Fatal inhalation of butane- propane gas. Arch Kriminol 2002;209(5-6):164-8.
21. Terada M, Watanabe T, Kashiwade H, Yoshimura S. An Autopsy case of a sudden death due to inhala-tion of butane gas. Jpn J Legal Med 1983;37:696. 22. Bouche MP, Lambert WE, Van Bocxlaer JF, Piette
MH, De Leenheer AP. Quantitative determination of n-propane, iso-butane and n-butane by headspace GC-MS in toxications by inhalation of lighter fluid. J Anal Toxicol 2002;26(1):35-42.
‹‹lleettiiflfliimm::
Yrd. Doç. Dr. Ayfle KURTULUfi Pamukkale Üniversitesi T›p Fakültesi Adli T›p Anabilim Dal›
