(1)UYGUR ATASÖZLERİNDE SÖZCÜK ÖBEKLERİNİN KULLANIMI ȏ”ƒç–Ç Ȁ

UYGUR ATASÖZLERİNDE SÖZCÜK ÖBEKLERİNİN KULLANIMI

ȏ”ƒç–Ç”ƒƒƒŽ‡•‹Ȁ‡•‡ƒ”…Š”–‹…Ž‡Ȑ

Yasin KARADENİZ^

Geliş Tarihi: 25.02.2021 Kabul Tarihi: 04.05.2021 Öz

Atasözleri bir milletin binlerce yıllık tecrübelerin sonucunda ortaya çıkmış söz varlığıdır. Bu söz varlıklarında ataların yaşadıkları olaylar karşısında derin düşünce ve duygularını görmek mümkündür. Bu yönüyle önemli kültürel hazineler olan atasözleri, binlerce yıl öncesindeki sözlü dilin yazıya geçirilmesi ile eşsiz dil varlığı hazinesi olarak varlığını sürdürmektedir. Aynı zamanda atasözleri, yabancı unsurlardan da en az etkilenen ve günümüze kadar değişmeden gelen hazinelerdir.

Atasözleri sözlü edebiyatın önemli kaynakları olmakla birlikte semantik, sentaktik ve morfo-sentaktik açıdan incelenme imkânı veren önemli dil bilgisi kaynaklarıdır.

Çok geniş bir coğrafyaya yayılmış ve uzun bir geçmişe sahip olan Türk dili, bugün çağdaş Türk lehçeleri ile varlığını sürdürmektedir. Uygur Türkleri ve Yeni Uygur Türkçesi bu coğrafyanın güney doğusunda Türklük tarihinin önemli merkezinde yer almaktadır. Bu nedenle Türk dilinin önemli kollarından birisi olan Uygur Türkçesinin atasözleri ve bu atasözlerindeki sözcük öbekleri inceleme konusu olarak seçildi. İki veya daha fazla sözcüğün birleşmesiyle oluşan sözcük öbekleri, Türk dilinin grameri üzerine yapılan çalışmalarda söz dizimi konusu içerisinde değerlendirilmektedir. Uygur atasözlerinde sözcük öbeklerinin kullanım şekillerinin incelendiği bu çalışmada öncelikle sözcük öbekleri gruplandırılacak, sonrasında her bir grupla ilgili örnek atasözleri gösterilecektir.

Anahtar Kelimeler: Uygur, Atasözü, Söz Dizimi, Sözcük, Öbek.

USE OF PHRASES IN UYGHUR PROVERBS

Abstract

Proverbs are the vocabulary of that have emerged as a result of thousands of years of experience of a nation. It is possible to see the deep thoughts and feelings in the face of the events they experienced of the ancestors in these word beings. Proverbs, which are important cultural treasures in this respect, continue to exist as a unique treasure of language with the passing of oral language into writing thousands of years ago. At the same time, proverbs are treasures that are least affected by foreign elements and that have remained unchanged to the present day. As well as proverbs are important sources of oral literature, they are important sources of grammar that allow it to be examined in terms of semantic, syntactic and morpho- syntactic. The Turkish language, which has spread over a very wide geography and has a long history, continues its existence today with modern Turkish dialects.

Uyghur Turks and New Uyghur Turkish are located in the south east of this geography at the important center of Turkish history. For this reason, proverbs of Uyghur Turkish, which is one of the important branches of Turkish language, and the phrases in these proverbs were chosen as the subject of study. Phrases formed by the combination of two or more words are evaluated within the topic of syntax in studies on the grammar of the Turkish language. In this study, which examined usage patterns of use of phrases in Uyghur proverbs, firstly, the phrases will be grouped and then sample proverbs related to each group will be shown.

Keywords: Uyghur, Proverb, Syntax, Vocabulary, Phrase.

Dr., Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, e-posta:

[email protected] Orcid: 0000-0002-0604-1271

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ͳͶ͹ ›‰—”–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ڜ…òY„‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇ

Giriş

–ƒ•ÚœŽ‡”‹ „‹Ž‡”…‡ ›ÇŽŽÇ›ƒçƒÇçŽÇŽƒ”ǐ ò”òò†ò”Ǥ Žƒ”†ƒ ƒ–ƒŽƒ”Ǐǜǐ ›ƒçƒ –ƒ”œÇÇǡ

†òçò…‡ ›ƒ’ǕǐÇǡ ‘Žƒ›Žƒ” ƒ”çǕǐ†ƒ ˜‡”†‹Ž‡”‹ –‡’‹›‹ ‰Ú”‡„‹Ž†‹º‹‹œ ‰‹„‹ ‰‡­‹ç–‡ †‹Ž‹

ƒ•ÇŽ—ŽŽƒ†ÇŽƒ”ǐdžƒ‰Ú”‡„‹Ž‡–‡›‹œȋò”•—ǡʹͲͳ͹ǣͳ͹ȌǤ—‡†‡Ž‡ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ǡ†‹Ž„‹Ž‹‹

ƒ”ƒç–Ç”ƒŽƒ”Ç‹­‹ڐ‡Ž‹ƒ›ƒŽƒ”†Ç”Ǥ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ƒ›Çœƒƒ†ƒƒ–ƒŽƒ”†ƒƒŽÇçǡ„‡Ž‹”Ž‹

ƒŽÇ’Žƒ”‹­‹†‡„‹œŽ‡”‡›‘Ž‰Ú•–‡”‡–ò…‡Ž‡”†‹”ȋƒ–‹„‘ºŽ—ǡͳͻ͸Ͷǣʹ͵ͶȌǤ–ƒŽƒ”Ǐǜǡ‡†‹

›ƒçƒ†ÇŽƒ”Ç…‘º”ƒˆ›ƒ†ƒ˜‡œƒƒ†ƒ›ƒçƒ†ÇŽƒ”Ç‘Žƒ›Žƒ”ƒ˜‡”†‹Ž‡”‹­‡ç‹–Ž‹–‡’‹Ž‡”‹•ÚœŽ‡”Ž‡

‘”–ƒ›ƒ‘›—玃”†Ç”Ǥ–ƒ•ÚœŽ‡”‹‹ŽŽ‡–‹‘”–ƒ†òçò…‡˜‡–—–———‘”–ƒ›ƒ‘›ƒ”ƒ„‹œ‡

›‘Ž‰Ú•–‡”‹”ȋ•‘›ǡͳͻ͸͵ǣͳ͵ʹȌǤòòòœ†‡†ò›ƒÇˆƒ”ŽÇ„ÚŽ‰‡Ž‡”‹†‡›ƒçƒ›ƒò”Ž‡”

‰Úœڐò‡ƒŽÇ†ÇºÇ†ƒ„—…‘º”ƒˆ›ƒÇ‡ƒ†ƒ”‰‡‹ç‘Ž†—º—˜‡‰‡­‹ç‹‹Žƒ––ƒ„‹Ž‡”…‡

›ÇŽڐ…‡•‹‡†ƒ›ƒƒ–ƒ”‹Š‹›Ž‡ò”–‘’Ž—Ž—Žƒ”ǐǐƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹‹‡ƒ†ƒ”ڐ‡Ž‹‘Ž†—º—

‰Ú”òŽ‡–‡†‹”Ǥ‹Ž‡”…‡›ÇŽŽÇ„‹”‹‹‹•‘—…—†ƒ‘”–ƒ›ƒ­ÇÇ烖ƒ•ÚœŽ‡”‹ǡò”†‹Ž‹‹

‰‡Ž‹ç‹‡˜”‡Ž‡”‹˜‡›ƒ’Ç•ƒŽڜ‡ŽŽ‹Ž‡”‹‹‹…‡Ž‡‡•‹†‡ڐ‡Ž‹ƒ›ƒŽƒ”‘Žƒ”ƒ˜ƒ”ŽÇºÇÇ

‘”—ƒ–ƒ†Ç”Ǥ òòòœ‡ ƒ†ƒ” ò” †‹Ž‹‹ ˆƒ”ŽÇ †Ú‡Ž‡”‹‹ ˜‡ ˆƒ”ŽÇ ò”

–‘’Ž—Ž—Žƒ”ǐǐ ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ òœ‡”‹‡ ’‡­‘ƒ”ƒç–Ç”ƒ ›ƒ’ÇŽÇç–Ç” ˜‡ ›ƒ’ÇŽƒ›ƒ †ƒ †‡˜ƒ

‡†‹Ž‡–‡†‹”Ǥ—Žƒ”„‡Ž‹”Ž‹„‹”†Ú‡‹ǡ–‘’Ž—Ž—º—›ƒ†ƒŽ‡Š­‡›‹ƒ’•ƒ†ÇºÇ‰‹„‹‰‡‡Ž‘Žƒ”ƒ

ò” †‹Ž‹‹ ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹‹ ‹…‡Ž‡›‡ ­ƒŽÇ珃Žƒ” †ƒ „—Ž—ƒ–ƒ†Ç”Ǥ Yœ‡ŽŽ‹Ž‡ ‰òòòœ†‡

ò”†ò›ƒ•ÇÇƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹òœ‡”‹‡›ƒ’ÇŽƒ­ƒŽÇ珃Žƒ”ǡŠƒŽ„‹Ž‹‹˜‡†‹Ž„‹Ž‹‹ƒŽƒŽƒ”ǐ†ƒ

›‘º—ŽƒçÇç–Ç”Ǥ ›‰—” ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ ‹Ž‡ ‹Ž‰‹Ž‹ ‰òòòœ‡ ƒ†ƒ” „‹”­‘ ­ƒŽÇ珃 ›ƒ’ÇŽÇç–Ç”Ǥ

—”–—Ž—ç Yœ–‘’­— ȋͳͻͻʹȌ “Uygur Atasözleri ve Deyimleri” ‹•‹Ž‹ ‹–ƒ„ǐ†ƒ ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ ˜‡

†‡›‹Ž‡”‹ ò”‹›‡ ò”­‡•‹‡ ƒ–ƒ”ǏŽƒ”Ç›Žƒ „‹”Ž‹–‡ ˜‡”‹ç–‹”Ǥ ‹º‡” „‹” ­ƒŽÇ珃 ‹–ƒ’

燍Ž‹†‡ ‡˜‡ ‘ºƒ ȋʹͲʹͲȌ –ƒ”ƒˆÇ†ƒ “Uygur Atasözleri” „ƒçŽÇºÇ ‹Ž‡ ›ƒ›ÇŽƒÇç–Ç”Ǥ

G‹…‹„ƒ•Ç•ÇʹͲʹͲ›ÇŽÇ†ƒ›ƒ›ÇŽƒƒ„—‡•‡”†‡‘ºƒǡ͸ʹ͵ͷƒ–ƒ•Úœòò‘—Žƒ”ǐƒ‰Ú”‡

‰”—’Žƒ†Ç”ƒ”ƒ ͳʹ „ƒçŽÇ ŠƒŽ‹†‡ ‹…‡Ž‡‹ç–‹”Ǥ —— †Ççǐ†ƒ ƒ”ƒ o‹˜‡”•‹–‡•‹†‡

”‹ ‡– †ƒÇ珃ŽÇºÇ†ƒ ›ò•‡ Ž‹•ƒ• –‡œŽ‡”‹ ›ƒ’–ǔǎÇç ȋƒ•‡ǡ ʹͲͲ͸Ǣ ‡‹Ž‹‡œ‹ǡ

ʹͲͳͳȌƒ›”Ç…ƒˆ›‘‘…ƒ–‡’‡o‹˜‡”•‹–‡•‹†‡†‡“Uygur Atasözlerinin Sentaksı” „ƒçŽÇŽÇ„‹”

›ò•‡Ž‹•ƒ•–‡œ‹›ƒ’–ǔǎÇç–Ç”ȋ.ƒÇ”ǡʹͲͳ͹ȌǤ——†Ççǐ†ƒ›‰—”ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹‹Ž‡‹Ž‰‹Ž‹’‡

­‘ ƒƒŽ‡ ›ƒœÇŽÇç–Ç”Ǥ — ƒŽƒ†ƒ‹ ­ƒŽÇ珃Žƒ”ƒ „‹” ƒ–Ç •—ƒ„‹Ž‡ ƒ†Çƒ ›‰—”

ò”Ž‡”‹‹ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹ƒ­Ç•Ç†ƒ†‡º‡”Ž‡†‹”‹Ž‡…‡–‹”Ǥ

ò” †‹Ž‹‹ ‰”ƒ‡”‹ òœ‡”‹‡ ›ƒ’ÇŽƒ ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹ ‘—•—ǡ ‰‡‡Ž ‰Ú”òç

‹–‹„ƒ”‹›Ž‡ …òŽ‡ „‹Ž‰‹•‹ „ÚŽòò ƒŽ–ǐ†ƒ …òŽ‡ ‘—•—†ƒ ڐ…‡ ƒŽƒ–ÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ ƒ‹

‰”ƒ‡”­ƒŽÇ珃Žƒ”ǐ†ƒ燍‹Ž„‹Ž‰‹•‹‡ǡ•Úœ…òȀ‡Ž‹‡ǡ•Úœ…òڄ‡º‹˜‡…òŽ‡•Ç”ƒ•Ç–ƒ‹’

‡†‹Ž‡”‡ ‹çŽ‡‡–‡†‹”Ǥ ‡ ­‘ ƒ”ƒç–Ç”ƒ…Ç †ƒ ‰”ƒ‡” ‘—•—†ƒ ƒŽÇçǎÇç „— •Ç”ƒ›Ç

„‘œƒƒ ‹­‹ ›ƒ †ƒ …òŽ‡‹ ‘Ž—痏 ƒçƒƒ•ÇÇ „— •Ç”ƒ –ƒ‹’ ‡†‹Ž‡”‡ ‘Ž—ç–—º——

†òçò†òºò‹­‹•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‹…òŽ‡†‡ڐ…‡˜‡”‡–‡†‹”ȋ‡”‹‘ºŽ—ǡʹͲͳͶǣͷ͵ȌǤƒœÇ

ò”‘Ž‘‰Žƒ”‹•‡„—•Ç”ƒ†ƒˆƒ”ŽÇ‘Žƒ”ƒ…òŽ‡Ǧ•Úœ…òڄ‡º‹•Ç”ƒŽƒƒ•ÇÇ—ŽŽƒƒ–ƒ†Ç”Ǥ

‡•‡Žƒ‡›Žƒƒ”ƒŠƒTürkçe Söz Dizimi ƒ†ŽÇ‡•‡”‹†‡ڐ…‡…òŽ‡‘—•——•‘”ƒ•Ç†ƒ

‡Ž‹‡ ‰”—’Žƒ”ǐÇ ‹çŽ‡‹ç–‹” ȋʹͲͲ͸ǣ ͷȌǤ ›Ç 燍‹Ž†‡ ò‡” ‡” †‡ Çağdaş Türk Dili ƒ†ŽÇ

‡•‡”‹†‡–ò…‡Ǧ•Úœ…ò‰”—’Žƒ”Ç•Ç”ƒ•ÇÇ–ƒ‹’‡–‹ç–‹”ȋʹͲͳͳǣš‹‹‹ȌǤ

ڜ…ò ڄ‡Ž‡”‹‹ ‘Ž—痏 •Ç”ƒ•Ç†ƒ ‰Ú”òç ƒ›”ǎǍŽƒ”Ç ‘Ž†—º— ‰‹„‹ǡ ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ•Ç†ƒ †ƒ

„ƒœÇˆƒ”ŽÇŽÇŽƒ”„—Ž—ƒ–ƒ†Ç”ǤƒœÇƒ”ƒç–Ç”ƒ…ÇŽƒ”‡Ž‹‡‰”—’Žƒ”Çȋƒ”ƒŠƒǡʹͲͲ͸Ǣ”‰‹ǡ

ʹͲͳ͵Ǣ ƒ”ƒÚ”•ǡ ʹͲͲͶǢ Yœƒ ˜‡ ‡˜‹­Ž‹ǡ ʹͲͳ͵Ǣ Yœ–ò”ǡ ʹͲͳͷǢ ‘ºƒǡ ʹͲͳͶȌǢ ›ƒ”‰Ç•Çœ

ƒŽƒ–Ǐ ȋƒ–‹„‘ºŽ—ǡ ͳͻ͹ʹȌǢ •Úœ…ò ‰”—’Žƒ”Ç ȋ‡”ǡ ʹͲͳͳȌǢ ‡Ž‹‡ ڄ‡º‹ ȋ‡Ž‹…‡ǡ ʹͲͲ͵ȌǢ

•Úœ…ò ڄ‡º‹ ȋ„ƒ›Ç”ǡ ʹͲͲ͵ȌǢ •Úœ ڄ‡Ž‡”‹ ˜‡›ƒ ڄ‡ ȋƒ”ƒƒºƒ­ǡ ʹͲͳʹǢ ‘­ǡ ͳͻͻ͸Ȍ

–‡”‹Ž‡”‹‹ —ŽŽƒƒ–ƒ†Ç”Ǥ ‹œ ‹•‡ ­ƒŽÇ珃Çœ†ƒ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹ –‡”‹‹‹ —ŽŽƒƒ›Ç

–‡”…‹Š‡†‡…‡º‹œǤ

ò”‘Ž‘‰Žƒ”ǐ•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‘—•——‹ˆƒ†‡‡–‡•‹‹­‹—ŽŽƒ†ÇŽƒ”Ç–‡”‹ˆƒ”ŽÇŽÇŽƒ”Ç

‘—— –ƒÇÇ ˜‡ ƒ­ÇŽƒƒ•Ç†ƒ †ƒ ‰Ú”òŽ‡–‡†‹”Ǥ ”ƒç–Ç”ƒ…ÇŽƒ”ǐ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹

‘Žƒ”ƒ‡Ž‡”‹ƒŽƒ†ÇŽƒ”ǘ‡„—Žƒ”ǐƒ•ÇŽ•ÇÇˆŽƒ†Ç”†ÇŽƒ”ǐǘ‡”‡•—”‡–‹›Ž‡­ƒŽÇ珃ÇœÇ

†ƒŠƒ ‹›‹ ‹ˆƒ†‡ ‡†‹Ž‡…‡º‹ †òçòòŽ‡–‡†‹”Ǥ — ‡†‡‡ ڐ…‡Ž‹Ž‡ ò” †‹Ž‹ —œƒŽƒ”ǐǐ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

‘—›— ‡Ž‡ ƒŽÇç „‹­‹Ž‡”‹ ˜‡ ƒ”ƒŽƒ”ǐ†ƒ‹ ‰Ú”òç ˆƒ”ŽÇŽÇŽƒ”Ç ˜‡”‹Ž‡…‡ǡ •‘”ƒ•Ç†ƒ ›‰—”

‰”ƒ‡”…‹Ž‡”‹ƒ”ƒ•Ç†ƒ‘——ƒ•ÇŽ‡Ž‡ƒŽÇ†ÇºÇ‹ˆƒ†‡‡†‹Ž‡…‡–‹”ǤڛŽ‡Ž‹Ž‡„‹”„ò–òŽò

‘Ž—ç–—”—Žƒ•Ç ƒƒ­Žƒƒ–ƒ†Ç”Ǥ .ƒŽÇ珃†ƒ ò”‹›‡ǯ†‡ ˜‡ ‘º— ò”‹•–ƒǯ†ƒ‹ ò” †‹Ž‹

—œƒŽƒ”ǃ”ƒ•Ç†ƒ„‹”ƒ”çǎƒç–Ç”ƒ›ƒ’ÇŽƒ†ƒ‰‡‡Ž‰Ú”ò率”‹ˆƒ†‡‡†‹Ž‡…‡˜‡›‰—”

ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡Šƒ”‡‡–Ž‡•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‘—•—ƒŽƒ–ÇŽƒ…ƒ–Ç”Ǥ

—Šƒ””‡”‰‹ǡ‡Ž‹‡‰”—’Žƒ”Ç‘Žƒ”ƒƒ†Žƒ†Ç”†ÇºÇ‘—›—Dz„‹”†‡ˆƒœŽƒ‡Ž‹‡›‹‹­‹‡

ƒŽƒǡ ›ƒ’Ǖǐ†ƒ ˜‡ ƒŽƒÇ†ƒ „ò–òŽò ‘Žƒǡ †‹Ž†‡ „ò–ò ‘Žƒ”ƒ —ƒ‡Ž‡ ‰Ú”‡ „‹” †‹Ž

„‹”Ž‹º‹dz 燍Ž‹†‡ –ƒÇŽƒÇç–Ç” ȋʹͲͳ͵ǣ ͵͹ͶǦ͵͹ͷȌǤ ƒŠ•‹ ƒ‰—‘ºŽ—ǡ „‡Ž‹”–‡ ڄ‡Ž‡”‹

‘Žƒ”ƒ ƒ†Žƒ†Ç”†ÇºÇ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹‹ „‡Ž‹”–‡ ˜‡ „‡Ž‹”–‹Ž‡ ‘Žƒ òœ‡”‡ ‹‹ •Úœ…ò–‡

‘Ž—ç–—º——‹ˆƒ†‡‡–‹ç–‹”ȋʹͲͲ͹ǣͶͻ͹ǦͷͳͻȌǤ‡…‹Š‡ƒ–‹„‘ºŽ—ǡ›ƒ”‰Ç•ÇœƒŽƒ–Ǐ‘Žƒ”ƒƒ„—Ž

‡––‹º‹•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‹‡ƒœ‹‹•Úœ…ò–‡‘Ž—烐˜‡›ƒ”‰ÇŽÇƒŽƒ–ǏŽƒ”ƒ­‡ç‹–Ž‹燍‹ŽŽ‡”†‡

›ƒ”†Ç‡†‡›ƒ”‰Ç•ÇœƒŽƒ–ǏŽƒ”„‹­‹‹†‡–ƒÇŽƒƒ–ƒ†Ç”ȋͳͻ͹ʹǣʹǦͻͷȌǤ‡›Žƒƒ”ƒŠƒǡ

‡Ž‹‡‰”—’Žƒ”Ç‘Žƒ”ƒƒ†Žƒ†Ç”†ÇºÇ•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‹„‹”˜ƒ”ŽÇºÇǡ„‹”ƒ˜”ƒÇ˜‡›ƒŠƒ”‡‡–‹

„‡Ž‹”–‡ǡ‹–‡Ž‡‡›ƒ†ƒ’‡‹ç–‹”‡‹­‹›ƒ›ƒƒ†‹œ‹Ž‹ç›ƒ”‰Ç•Çœ‡Ž‹‡Ž‡”燍Ž‹†‡

–ƒÇŽƒƒ–ƒ†Ç” ȋʹͲͲ͸ǣ ͵ͻȌǤ ڜ…ò ڄ‡Ž‡”‹‹ ‡Ž‹‡ ‰”—’Žƒ”Ç 燍Ž‹†‡ ‹ˆƒ†‡ ‡†‡

—•–ƒˆƒ Yœƒǡ –‡ ‡Ž‹‡›Ž‡ ‹ˆƒ†‡ ‡†‹Ž‡‡›‡ †—”—Žƒ”Çǡ Šƒ”‡‡–Ž‡”‹ ˜‡ ƒ˜”ƒŽƒ”Ç

ƒ”çǎƒƒ òœ‡”‡ „‹”†‡ ˆƒœŽƒ ‡Ž‹‡›Ž‡ —”—Žƒ †‹Ž „‹”Ž‹Ž‡”‹ „‹­‹‹†‡ –ƒÇŽƒÇç–Ç”

ȋYœƒǦ‡˜‹­Ž‹ǡ ʹͲͳ͵ǣ ͳͶȌǤ ò‡” ‡”ǡ ‘—›— •Úœ…ò ‰”—’Žƒ”Ç 燍Ž‹†‡ ƒ†Žƒ†Ç”Ç”‡

–ò…‡ ‹­‹†‡ ƒ˜”ƒŽƒ” ƒ”ƒ•Ç†ƒ ‹Ž‹ç‹ —”ƒ ‹­‹ „‹”†‡ ­‘ •Úœ…òºò „‹” ƒ”ƒ›ƒ

‰‡–‹”‹Ž‡•‹›Ž‡ ‘Ž—ç–—º—— ‹ˆƒ†‡ ‡–‹ç–‹” ȋʹͲͳͳǣ ͶͳͻȌǤ òƒ› ƒ”ƒƒºƒ­ǡ …òŽ‡

‘Ž—ç–—”ƒ›ƒ •Úœ †‹œ‹‹ „‹”‹Ž‡”‹‹ •Úœ ڄ‡Ž‡”‹ 燍Ž‹†‡ –ƒÇŽƒÇç–Ç” ȋʹͲͳʹǣ ͳͷͻȌǤ

ƒ†‹” ‰‹ œ— ‹•‡ „‹”„‹”‹‡ ›ƒÇ ‘Žƒ Úº‡Ž‡” ƒ”ƒ•Ç†ƒ‹ „ò–òŽòºò ڄ‡ ‘Ž†—º——

‹ˆƒ†‡ ‡–‹ç–‹” ȋʹͲͲͲǣ ͳͺȌ ƒ–ƒ ”ƒǦ‡”•‘ ˜‡ f‡›†ƒ Yœ‹Ž ‹•‡ ‘—›— ›Ú‡–‹

—”ƒÇ ƒ­•Ç†ƒ †‡º‡”Ž‡†‹”‡–‡ ˜‡ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹‹ ڄ‡º‹ —”—…—•— ‘Žƒ ›Ú‡–‹…‹

—•—”ƒ‰Ú”‡†‡º‡”Ž‡†‹”‡–‡†‹”Ž‡”ȋʹͲͳͷǣ͹͹Ǧ͹ͺȌǤ

ò”‹›‡ǯ†‡ò”†‹Ž‹‹‰”ƒ‡”‹òœ‡”‹‡ƒ”ƒç–Ç”ƒŽƒ”›ƒ’ƒò”‘Ž‘‰Žƒ”ǐ•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹

‘—•—†ƒ‹ ‰Ú”ò率”‹ „— 燍‹Ž†‡†‹”Ǥ ƒ”ŽÇ –ƒÇŽƒ”ƒ ”ƒº‡ ‰‡‡Ž ‘Žƒ”ƒ —Šƒ””‡

”‰‹ǯ‹ ƒ­ÇŽƒƒŽƒ”ǐǐ „‡‹•‡†‹º‹ ‰Ú”òŽ‡–‡†‹”Ǥ —— ›ƒÇ •Ç”ƒǡ ‘—›ƒ †‹Ž„‹Ž‹‹

ƒ­Ç•Ç†ƒ ›ƒŽƒçƒ „ƒœÇ ƒ”ƒç–Ç”ƒ…ÇŽƒ”ǐ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹ òœ‡”‹‡ ›ƒ’–ǺÇ

†‡º‡”Ž‡†‹”‡Ž‡”‹†‹º‡”‰Ú”ò率”†‡ƒ›”ÇŽ†ÇºÇ‰Ú”òŽ‡–‡†‹”Ǥ

‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹ ‰”ƒ‡”‹ òœ‡”‹‡ ò”‹›‡ǯ†‡ ›ƒ’ÇŽƒ ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹

‘—•—ǡ ›—ƒ”džƒ œ‹”‡†‹Ž‡ ‰Ú”ò率”†‡ ˆƒ”ŽÇ †‡º‹Ž†‹”Ǥ — ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ †ƒ •Úœ…ò

ڄ‡Ž‡”‹ǡ •Úœ †‹œ‹‹ „ÚŽòò†‡ ‡Ž‹‡ ‰”—’Žƒ”Ç „ƒçŽÇºÇ ƒŽ–ǐ†ƒ ƒŽƒ–ÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ dž˜ƒ

Yœ–ò”ǡ ‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹ ”ƒ‡”‹ ƒ†ŽÇ ­ƒŽÇ珃•Ç†ƒ ›‹”‹ „‹” ‡Ž‹‡ ‰”—„—

„—Ž—†—º—— „‡Ž‹”–‡–‡†‹” ȋʹͲͳͷǣͳʹͺǦͳ͵͸ȌǤ ‡˜‡– ‘ºƒ ‹•‡›‰—”ò”­‡•‹ ”ƒ‡”‹

ƒ†ŽÇ‡•‡”‹†‡‡Ž‹‡‰”—’Žƒ”ǐÇ…òŽ‡„‹Ž‰‹•‹„ÚŽòò†‡ƒŽƒ–Ç瘇‘­‡ç‹–‡Ž‹‡‰”—„—

‘Ž†—º——‰Ú•–‡”‹ç–‹”ȋʹͲͳͶǣͳ͸ͲǦͳ͹ͲȌǤ

›‰—”ò”Ž‡”‹–ƒ”ƒˆÇ†ƒ‡‹›‰—”ò”­‡•‹‹‰”ƒ‡”‹òœ‡”‹‡›ƒ’ÇŽƒ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ

•Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹ söz birikmisi ‘Žƒ”ƒ ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ–ƒ ˜‡ …òŽ‡ ‘—•—†ƒ ڐ…‡

‹çŽ‡‡–‡†‹”Ǥ‡‹–ڏò”•Úœ„‹”‹‹•‹‹Dz‹‹˜‡›ƒ†ƒŠƒˆƒœŽƒ•Úœò•Úœ†‹œ‹‹›‘Ž—›Žƒ

„ƒºŽƒƒ•Ç•‘—…—†ƒ‡•‹„‹”›ƒ”‰Ç›Ç†‡º‹Žƒ…ƒ•Úœ‡‰Ú”‡†ƒŠƒƒ”ƒçǍ„‹”ƒŽƒÇ

‹ˆƒ†‡‡†‡†‹Ž„‹”Ž‹º‹dz燍Ž‹†‡–ƒÇŽƒÇç–Ç”ȋͳͻͺ͹ǣʹʹȌǤ

›‰—”‹Ž‹òœ‡”‹‡­‡ç‹–Ž‹­ƒŽÇ珃Žƒ”Ç‘ŽƒòŽ‡›ƒ‡’‡”ǡHazirqi Zaman Uyġur Tili ƒ†ŽÇ

‡•‡”‹†‡ söz birikmisi 燍Ž‹†‡ ‹ˆƒ†‡ ‡––‹º‹ ‡Ž‹‡ ‰”—’Žƒ”ǐÇ ‹‹ ˜‡›ƒ †ƒŠƒ ˆƒœŽƒ •Úœò

„‡Ž‹”Ž‹ „‹” ˆ‹‹” ˜‡›ƒ †òçò…‡›‹ ‹ˆƒ†‡ ‡–‡•‹ ƒƒ…Ç›Žƒ •Úœ †‹œ‹‹ —”ƒŽŽƒ”ǐƒ ‰Ú”‡

‘Ž—ç–—”†—º— „‹”Ž‹燍Ž‹†‡ –ƒÇŽƒÇç–Ç”Ǥ ›”Ç…ƒ ‡’‡”ǡ ­ƒŽÇ珃•Ç†ƒ ڄ‡ ›ƒ’ÇŽƒ”Ç ‹•‹

–ƒŽƒƒ•Çǡ•Çˆƒ––ƒŽƒƒ•Çǡ‹•‹ˆ‹‹Žǡ•Çˆƒ–ˆ‹‹Ž˜‡œƒ”ˆˆ‹‹Ž‘Žƒòœ‡”‡„‡ç‰”—’–ƒ‹…‡Ž‡‹ç–‹”

ȋʹͲͲͲǣʹͻͺǦ͵Ͳ͹ȌǤ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ͳͶͻ ›‰—”–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ڜ…òY„‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇ

›‰—”†‹Ž‹‹‰”ƒ‡”‹‹Ž‡ƒ”ƒç–Ç”ƒŽƒ”›ƒ’ƒ‡–‹‹ƒŽ‹ǡHazirqi Zaman Uyġur Tili ƒ†ŽÇ

‡•‡”‹†‡ söz birikmisi ‘Žƒ”ƒ ƒ†Žƒ†Ç”†ÇºÇ •Úœ öbeklerini ‹‹ ˜‡›ƒ †ƒŠƒ ˆƒœŽƒ •Úœò

„‹”Ž‡ç‡”‡•Úœ‡‰Ú”‡†ƒŠƒƒ”ƒçǍƒŽƒÇ‹ˆƒ†‡‡†‡†‹Ž„‹”Ž‹º‹‘Ž†—º——‹ˆƒ†‡‡–‹ç–‹”

ȋʹͲͲͶǣ͵Ͳ͹Ǧ͵ͲͺȌǤ

ƒç”ƒšƒ —œƒ–ǡ Hazirqi Zaman Uyġur Tili ƒ†ŽÇ ­ƒŽÇ珃•Ç†ƒ •Úœ „‹”‹‹•‹ 燍Ž‹†‡

ƒ†Žƒ†Ç”†ÇºÇ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹‹ ‘Ž—痏 ƒçƒƒŽƒ”Ç òœ‡”‹†‡ †—”—çǡ ‹•‹ ›ƒ †ƒ ˆ‹‹Ž

–ò”ò†‡‹ ‹‹ ˜‡›ƒ †ƒŠƒ ˆƒœŽƒ •Úœ…òºò „‹”Ž‡ç‡•‹›Ž‡ ‘Ž—ç–—º—— ­‡ç‹–Ž‹ ڔ‡Ž‡”Ž‡

ƒ­ÇŽƒÇç–Ç”ȋʹͲͲ͵ǣʹͷ͹Ǧʹ͸ͶȌǤ

ڔòŽ†òºò‰‹„‹›‰—”ò”Ž‡”‹–ƒ”ƒˆÇ†ƒ‡‹›‰—”ò”­‡•‹‹•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‘—•—

òœ‡”‹‡ ›ƒ’ÇŽƒ ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ ‘—›ƒ †ƒŠƒ ‰‡‡Ž ›ƒŽƒçǎ†ÇºÇǡ ò”‹›‡ǯ†‡‹ ‰‹„‹ ڄ‡

›ƒ’ÇŽƒ”ǐ ˆƒœŽƒ ƒŽ– ‰”—’Žƒ”ƒ ƒ›Ç”ƒ†ƒ –ƒÇÇ ˜‡”‹Ž‡–‡ ˜‡ ‘Ž—痏 ƒçƒƒŽƒ”Ç

ƒŽƒ–ÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ ›”Ç…ƒ ›‰—” †‹Ž„‹Ž‹…‹Ž‡” ƒ”ƒ•Ç†ƒ Ç•‡ †‡ ‘Ž•ƒ –‡”‹ „‹”Ž‹º‹

„—Ž—ƒ–ƒ†Ç”Ǥ

ڜŽò ‡†‡„‹›ƒ–ǐ ‡•‹–‹•‹œ ƒ›ƒŽƒ”Ç ‘Žƒ ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ǡ œƒƒŽƒ ›ƒœÇ›ƒ ‰‡­‹”‹Ž‡”‡

—ŽŽƒÇŽƒ †‹Ž‹ ‰‡­‹ç‹ ŠƒÇ†ƒ „‹Ž‰‹ ˜‡”‡ ڐ‡Ž‹ ƒ›ƒŽƒ” ŠƒŽ‹‡ ‰‡Ž‹ç–‹”Ǥ ‹œ †‡

­ƒŽÇ珃Çœ†ƒ ‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹ ŠƒÇ†ƒ ڐ‡Ž‹ –‡•’‹–Ž‡”†‡ „—Ž—ƒ ‹ŸÇ ˜‡”‡

ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹‹•Úœ†‹œ‹‹ƒ­Ç•Ç†ƒ‹…‡Ž‡‡›‹–‡”…‹Š‡––‹Ǥ—­ƒŽÇ珃†ƒ­‡ç‹–Ž‹ƒ›ƒŽƒ”†ƒ

‘——œŽƒ ‹Ž‰‹Ž‹ ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ –‡•’‹– ‡†‹Ž‡”‡ „‡Ž‹”Ž‡‡ „ƒçŽÇŽƒ” ƒŽ–ǐ†ƒ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹

‰”—’Žƒ†Ç”ÇŽƒ…ƒ–Ç”Ǥ –ƒ•ÚœŽ‡”‹‹ ڐ…‡Ž‹Ž‡ –”ƒ•”‹’•‹›‘ Šƒ”ˆŽ‡”‹ ‹Ž‡ ‘——ç— ˜‡

•‘”ƒ•Ç†ƒ ò”‹›‡ ò”­‡•‹‡ ƒ–ƒ”ǏÇ ˜‡”‹Ž‡…‡–‹”Ǥ –ƒ•ÚœŽ‡”‹‹ ò”‹›‡ ò”­‡•‹†‡

„‹”‡„‹” ›ƒ †ƒ ›ƒÇ ƒŽƒ†ƒ —ŽŽƒÇŽƒ”Ç †ƒ ‰Ú•–‡”‹Ž‡›‡ ­ƒŽÇçǎƒ…ƒ–Ç”Ǥ Y”‡ ‘Žƒ”ƒ

˜‡”‹Ž‡ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡—ŽŽƒÇŽƒ•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹‹–ƒŽ‹›ƒœÇ„‹­‹‹›Ž‡‰Ú•–‡”‹Ž‡…‡–‹”Ǥ

1. Birleşik Fiil Öbeği

G•‹ Ϊ ›ƒ”†Ç…Ç ˆ‹‹Ž ˜‡›ƒ ˆ‹‹Ž Ϊ ›ƒ”†Ç…Ç 燍Ž‹†‡ ‡›†ƒƒ ‰‡Ž‡ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹†‹”Ǥ

‹”Ž‡ç‹ ˆ‹‹Ž ڄ‡º‹ 燍‹ŽŽ‡”‹†‡ ƒƒ —•—”— „ƒç–ƒǡ ›ƒ”†Ç…Ç —•—”— ‹•‡ •‘†ƒ ‘Žƒ•Ç

‰‡”‡‡–‡†‹”ȋƒ”ƒƒºƒ­ǡʹͲͳʹǣͳͻͲȌǤò”­‡‹•‘†ƒ‡Ž‡‡Ž‹„‹”†‹Ž‘Žƒ•Ç‡†‡‹›Ž‡

•Úœ…ò ‘Ž—痏—†ƒ ‰Ú”òŽ‡ „— ڜ‡ŽŽ‹º‹ •Úœ †‹œ‹‹†‡ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹ ˜‡ …òŽ‡Ž‡”‹

‘Ž—痏—†ƒ †ƒ ‰‡­‡”Ž‹ ‘Žƒ•Ç ڐ‡Ž‹†‹”Ǥ …ƒ „ƒœÇ ‹•–‹•ƒ‹ †—”—Žƒ”†ƒ „— —”ƒŽÇ

„‘œ—Ž†—º— ‰Ú”òŽ‡–‡†‹”Ǥ ‹‹Ž ڄ‡Ž‡”‹†‡ ò” †‹Ž‹‹ •Úœ †‹œ‹‹†‡‹ ‰‡‡Ž •Ç”ƒŽƒƒ

†‡º‹ç‡–‡˜‡›ƒ”†Ç…Ç—•—”ƒƒ—•—”†ƒ•‘”ƒ‰‡Ž‡–‡†‹”Ǥ‡‹›‰—”ò”­‡•‹†‡

„‹”Ž‡ç‹ˆ‹‹Žڄ‡Ž‡”‹mürekkep peil ȋò”•‘›Ǧƒ•ƒŽ‹ǡͳͻͻ͹ǣͳͳͳȌǡ yasama-yasalgan peil ›ƒ

†ƒqoşma peil ȋڏò”ǡͳͻͺ͹ǣʹʹͳǦʹʹ͵Ȍǡ 燍Ž‹†‡ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ–ƒ†Ç”ǤڔòŽ†òºò‰‹„‹›‰—”

†‹Ž„‹Ž‹…‹Ž‡”‹ƒ”ƒ•Ç†ƒ„‹”Ž‡ç‹ˆ‹‹Ž‘—•—†ƒ–‡”‹„‹”Ž‹º‹›‘–—”Ǥ‹”Ž‡ç‹ˆ‹‹Žڄ‡Ž‡”‹‹

›‰—”ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡‹çŽ‡‹ç‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

1.1. İsim + Yardımcı Fiil Yapısında Olanlar

—›ƒ’Ç„‹”‹•‹‹Ž‡„‹”›ƒ”†Ç…Lj‹‹Ž‹„‹”Ž‡ç‡•‹†‡‘Ž—珃–ƒ†Ç”Ǥ—ڄ‡›ƒ’džƒ‹•‹

ڐ†‡›ƒ”†Ç…Lj‹‹Ž•‘†ƒ›‡”ƒŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ—ڄ‡›ƒ’ǐǐڔ‡Ž‡”‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

‹Ž‹‰‡‰‡ yaxşiliq qilmaǡ –‹Ó狏‹»ƒ»ƒ •Úœ ȋ“‹ŽƒȌǤ ȋǣ ͵ʹȌ DzG›‹Ž‹–‡ ƒŽƒƒ›ƒƒ

‹›‹Ž‹›ƒ’ƒǡ†‹Ž‡‡‹•–‡‡›‡‡•Úœ•Ú›Ž‡‡Ǥdz

‘ƒ“Ž‹“–ƒmaş bolmasǡ“±”‹‹ç‹yaş bolmas ǤȋǣͳͳʹȌDzǕǔ–ƒ”Žƒ•Ç†ƒˆƒ•—Ž›‡‘Žƒœǡ

›ƒçŽÇ‹ç‹‰‡­‘ŽƒœǤdz

G­‹›ƒƒ‹ÓÚӎ‹xoş bolmasǤȋǣͳͶʹȌDzG­‹Ú–òò‰ÚŽòŠ‘ç‘ŽƒœǤdz

1.2. Fiil + Zarf Fiil ve Yardımcı Fiil Yapısında Olanlar

G‹ˆ‹‹Ž—•—”——‘Ž—ç–—”†—º—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”Ǥ—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”‰‡‡ŽŽ‹Ž‡ –pœƒ”ˆˆ‹‹Ž‡‹

‡Ž‡‹ç ƒƒ ˆ‹‹Ž ‹Ž‡ ›ƒ”†Ç…Ç ˆ‹‹Ž†‡ ‘Ž—ç—”Ǥ  ƒ ˆ‹‹Ž ڐ†‡ ›ƒ”†Ç…Ç ˆ‹‹Ž ‹•‡ •‘†ƒ†Ç”Ǥ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ƒ”†Ç…Ç ˆ‹‹Ž ƒ•ÇŽ ˆ‹‹Ž‹ ƒŽƒ…ƒ –ƒƒŽƒƒŽƒ „‹”Ž‹–‡ ‡†‹ ƒŽƒƒÇ †ƒ –ƒƒ‡

ƒ›„‡–‡œǤ—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”ǐڔ‡Ž‡”‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

±š‹Ž–ƒ’•ƒyéyip yeyduǡ•±š‹–ƒ’•ƒ±­‹’ȋ›‡›†—ȌǤȋǣʹͷ͵ȌDz‹”‹„—Ž•ƒ‰‹œŽ‹›‡”ǡ…ڏ‡”–

„—Ž•ƒ‘”–ƒ†ƒ›‡”Ǥdz

‡’–‘›‹»ƒyalap toymasǤȋǣʹͷͺȌ

Élip baqtimǡ •±–‹’ „ƒ“–‹ǡ Š‡‡ ‹ç‹ “‹Ž‹’ „ƒ“–‹Ǥ ȋǣ ʹ͸ͶȌ DzŽÇ’ „ƒ–Ǐǡ •ƒ–Ç’

„ƒ–Ǐǡ„ò–ò‹ç‹›ƒ’Ç’„ƒ–ǏǤdz

<‡›”‡–Ž‹‡”†‹–ƒ»qéçip qutulmasǤȋǣͻʹȌDzƒ›”‡–Ž‹‡”†‡†ƒºƒ­Ç’—”–—ŽƒƒœǤdz

±‰‹­‹“–‹‘”†‹•‹†‹ǡ qurup kettim†‘»‹•‹†‹ǤȋǣʹͳͺȌDzòò†ƒ”­Ç–Ç•ƒ”ƒ›Ç†ƒǡ

—”—›—’‰‹––‹„‘›—†—”—º—†ƒǤdz

—”—–ƒ»aylinip kelseǡ‡†‹„ƒ»aylinip kelerǤȋǣʹͳͻȌDz•‹†‡†ƒº†‘Žƒçǒ‰‡Ž•‡ǡ

狏†‹„ƒº†‘Žƒçǒ‰‡Ž‹”Ǥdz

—†ƒ—”»ƒ‹š—†ƒ˜‡”†‹qoşup uruptuǤȋǣʹʹͳȌDzŽŽƒŠǯǐ˜—”†—º—ƒŽŽƒŠǯǐ—Ž—†ƒ

‡Ž‡›‹’˜—”—çǤdz

ƒ”ƒÓ»— †‡’ ŠƒÓ˜ƒ“ƒǡ ›‘”—“Ž—“‹ izlep tapǤ ȋǣ ʹ͵ͳȌ Dzƒ”ƒŽÇ †‡›‹’ çƒçƒǡ

ƒ›†ÇŽÇºÇ‹œŽ‡›‹’„—ŽǤdz

‹•‹ ƒ‹ népiz yapiduǡ „ƒŽ‹•‹ –‘›ƒ› qoşlap yeyduǤ ȋǣ ʹͷͳȌ Dzƒ•Ç ‡‡º‹ ‹…‡

›ƒ’ƒ”ǡ­‘…—º—­‹ˆ–‡”›‡”Ǥdz

‘•–yiġlitip éytarǡ†ò珃òŽ†ò”ò’ȋ±›–‡”ȌǤȋǣͳ͵ȌDz‘•–ƒºŽƒ–Ç”ǡ†ò珃‰òŽ†ò”ò”Ǥ

ȋǣ͵͸ͷȌǤdz

Qéçip ketken­±­‹’‡––‹ǤȋǣʹʹȌDzƒ­Ç’‰‹†‡ƒ–Ç’‰‹––‹Ǥdz

2. Birleşik İsim Öbeği

‹”†‡ ˆƒœŽƒ ‹•‹ „‹” ƒ”ƒ›ƒ ‰‡Ž‡”‡ „‹” ‡•‡‹ ‹•‹‹ ‘Ž—ç–—”†—º— ڄ‡ ›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”Ǥ

ò”‹›‡ò”­‡•‹†‡†ƒŠƒ­‘„‹”Ž‡ç‹‹•‹‘Žƒ”ƒƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒŽƒ„‹”Ž‹–‡•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹

„ÚŽòò†‡ƒŽƒ–ÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”ǐ†‹ƒ–­‡‹…‹„‹”ڜ‡ŽŽ‹º‹ǡ‹Ž‡”‹†‡‰Ú•–‡”‹Ž‡…‡

†‹º‡”ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”ǐƒ•‹‡ƒƒ—•—”ǡ›ƒ”†Ç…Ç—•—”‹Ž‹ç‹•‹‹„—Ž—ƒƒ•Ç†Ç”ǤY„‡–‡

˜—”‰—•‘—•—”†ƒ†Ç”Ǥƒ’ǐǐ—•—”Žƒ”Ç‘Žƒ‹•‹Ž‡”„‹”„‹”‹‡‡•‹œ„ƒºŽƒƒ–ƒ†Ç”Ǥ—

ڄ‡ ›ƒ’ÇŽƒ” ڜ‡Ž ‹•‹Ž‡” ‹­‹ —ŽŽƒÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ ‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹†‡ qoşma isim

燍Ž‹†‡ ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ „‹”Ž‡ç‹ ‹•‹Ž‡”‹ ‘Ž—ç–—”†—º— ڔ‡ ›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”Ǥ ‹”Ž‡ç‹ ‹•‹

ڄ‡º‹‹ ›‰—” ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ —ŽŽƒÇÇ ­‘ ƒœ ‘ŽƒŽƒ „‹”Ž‹–‡ –‡•’‹– ‡†‹Ž‡ ڔ‡Ž‡”

痐Žƒ”†Ç”ǣ

Xotun kişiڛ†‡Š‡šƒǡŠ‡š‹œ‡–ƒ”ǤDzƒ†Ç‡˜†‡Š‡ŠƒŠ‡†‡Š‹œ‡–Ÿ”Ǥdz

Ana vetin‹Ó‰‡—Š‡„„‡–„ƒºŽƒǤȋǣͻͲȌDzƒ˜ƒ–ƒÇÇ•‡˜Ǥdz

Ana yurt—Ó†‹ڎ•‡Óƒ›”‹ŽƒǤȋǣͻͲȌDzƒ›—”†—†ƒڎ•‡„‹Ž‡ƒ›”ÇŽƒǤdz

3. Edat Öbekleri

ò” †‹Ž‹ òœ‡”‹‡ ›ƒ’ÇŽƒ ‰”ƒ‡” ­ƒŽÇ珃Žƒ”ǐ†ƒ ‹Ž‰‡­ ڄ‡º‹ ȋf‹ç‡ǡ ͳͻͺ͹ǣ ͵͹ͻȌǡ ­‡‹

‡†ƒ–Ç ڄ‡º‹ ȋ‡Ž‹…‡ǡ ʹͲͲ͵ǣ ʹʹȌǡ ‡†ƒ– ‰”—„— ȋƒ”ƒŠƒǡ ʹͲͲ͸ǣ ʹͺȌǡ –ƒÇ ڄ‡º‹ ȋƒ‰—‘ºŽ—ǡ

ʹͲͲ͹ǣ ͷͲͶȌ ‰‹„‹ ˆƒ”ŽÇ 燍‹ŽŽ‡”†‡ ‹ˆƒ†‡ ‡†‹Ž•‡ †‡ ƒ•ŽÇ†ƒ ƒ›Ç ›ƒ’džƒ ˜‡ ƒ›Ç ›ƒ’ǐǐ

ڜ‡ŽŽ‹Ž‡”‹†‡„ƒŠ•‡†‹Ž‡–‡†‹”Ǥ†ƒ–ڄ‡Ž‡”‹›ƒ’Ǖlj‡”‡º‹ǡ–Ç’Çˆ‹‹Žڄ‡Ž‡”‹†‡‘Ž†—º—

‰‹„‹†‹º‡”ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”ǐ†ƒˆƒ”ŽÇڜ‡ŽŽ‹–‡†‹”Ǥò”†‹Ž‹†‡ƒƒ—•—”—•‘†ƒ›‡”ƒŽ†ÇºÇ

—”ƒŽÇǡ‡†ƒ–ڄ‡Ž‡”‹†‡†‡„‘œ—Žƒ–ƒ†Ç”Ǥ‡‹›‰—”ò”­‡•‹‰”ƒ‡”‹–ƒ’Žƒ”ǐ†ƒisim tirkkelme qurulmisi „‹­‹‹†‡ ‹ˆƒ†‡ ‡†‹Ž‡–‡†‹” ȋڏò”ǡ ͳͻͺ͹ǣ ͹ͲȌǤ ‡‹ ›‰—”

ò”­‡•‹†‡—”—Žƒ‡†ƒ–ڄ‡º‹›ƒ’ÇŽƒ”ǐ†ƒ›ƒ”†Ç…Ç—•—”‘Žƒ‡†ƒ–ǡƒƒډ‡†‡•‘”ƒ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ͳͷͳ ›‰—”–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ڜ…òY„‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇ

‰‡Ž‡–‡†‹”Ǥ — †—”—ǡ ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹ ‹­‹ †‡ ‰‡­‡”Ž‹†‹”Ǥ †ƒ– ڄ‡Ž‡”‹‹ ›‰—”

ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡‹ڔ‡Ž‡”‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

3.1. Yalın İsim + Son Çekim Edatı Yapısında Olanlar

ƒŽÇ „‹” ‹•‹Ž‡ •‘ ­‡‹ ‡†ƒ–ǐǐ ‘Ž—ç–—”†—º— ڄ‡ ›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”Ǥ .‡‹ ‡†ƒ–Ç ‹•‹

—•—”——•‘—ƒ‡Ž‡‡–‡†‹”ǣ

El bilen ‡•‹Ž‰‡“‘Ž†‹“ƒ­‹“ƒ•ǤȋǣʹȌDzƒçƒŽƒ”Ç›Žƒ‡•‹Ž‡‘Ž†ƒƒ­ÇƒœǤdz

Köp atqan bilen ‡”‰‡ „‘Žƒ•ǡ köp sözligen bilen ­‹­‡ ȋ„‘Žƒ•ȌǤ ȋǣ ͳͻȌ Dz.‘

ƒ–ƒŽƒ‘­—‘Ž—ƒœǡ­‘‘—珃Žƒ•Úœ—•–ƒ•Ç‘Ž—ƒœǤdz

Söz bilen ’‘Ž— ’‹çƒ•ǡ may bilen ‰ò”ò­ ŽƒœÇǤ ȋǣ ͳʹͷȌ DzڜŽ‡ ’‹Žƒ˜ ’‹ç‡œǡ ›ƒº ‹Ž‡

’‹”‹­ŽƒœÇǤdz

Pañ bilen‘”–“ƒ„‘Ž†—ǡ‰‡’ƒÓŽ‹–ƒŽƒ›’‘”†ƒ“„‘Ž†—ǤȋǣͺͻȌDzƒºÇ”‹Ž‡‘”–ƒ‘Ž†—ǡ

•Úœ†‹Ž‡–‡‡›‹’ˆÇ–Ǎ‘Ž†—ǤȀƒºÇ”‹Ž‡•Ú›Ž‡ç‡‰ò­–ò”Ǥȋǣ͹͹ͲȌdz

Bay bilen †‡˜ƒŽƒçƒǡ batur bilen ­±Ž‹çƒǤ ȋǣ ͸ʹȌ Dz‡‰‹Ž‡ †ƒ˜ƒŽƒçƒǡ ƒŠ”ƒƒŽƒ

‰ò”‡ç‡Ǥdz

‹”•Úœ„‹Ž‡‡”ڎ‡•Ǥȋǣ͹ͻȌDz‹”•ÚœŽ‡‡”‡Ž‹ڎ‡œǤdz

±”‹Ž‹“ „‹Ž‡ ڎ‡•ǡ ›ƒçŽ‹“ „‹Ž‡ –—”ƒ•Ǥ ȋǣ ͳͳͳȌ DzƒçŽÇŽÇŽƒ ڎò‡œǡ ‰‡­Ž‹Ž‡

ƒŽÇƒœǤdz

3.2. Çekim Edatı Öbeği 

G•‹‹Ž‡­‡‹‡†ƒ–ǐǐ‘Ž—ç–—”†—º—„—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”‰‡‡ŽŽ‹Ž‡‡•‹Ž–‹Ž‹…òŽ‡›ƒ’Ǖǐ†ƒ†Ç”ǣ

Ž céni bilenǡƒç‹“‹œ±”‹„‹Ž‡Ǥȋǣ͵ȌDzŽ…ƒÇ‹Ž‡ǡƒç‹Çœ^ͳ‘…ƒ•Ç‹Ž‡Ǥdz

Gçigisi bilenǡ“—çminisi bilenǤȋǣͶͷȌDzG畃Š‹„‹‹Ž‡ǡ—珃‹•‹‹Ž‡Ǥdz

ƒ”ƒŠ‹–‹ten bilenǡ–‡•ƒ“Ž‹»‹pem bilenǤȋǣͳͳͷȌDzƒ”ƒŠƒ–Ç–‡‹Ž‡–‡œ”ƒŠƒ–Ç–‡†„‹”

‹Ž‡Ǥ

ƒ” bari bilenǡ›‘“hali bilenǤȋǣͷ͵ȌDzƒ”‘Žƒ˜ƒ”ŽÇºÇ‹Ž‡›‘‘ŽƒŠƒŽ‹‹Ž‡ǤȀœ˜‡”‡

…ƒ†ƒǡ­‘˜‡”‡ƒŽ†ƒǤȋǣʹͳͲȌdz

†‡Ǧadem bilen,’‹•–‡badam bilenǤȋǣͳ͵ͶȌDz†ƒƒ†ƒŽƒˆÇ†Ç„ƒ†‡Ž‡Ǥdz

3.3. Pekiştirme Edatı Öbeği

G•‹ —•—”—ƒ ­‡ç‹–Ž‹ ’‡‹ç–‹”‡ ‡Ž‡‡•‹›Ž‡ ‘Žƒ „— ›ƒ’ÇŽƒ” …òŽ‡†‡ ‰‡‡ŽŽ‹Ž‡ œƒ”ˆ

‰Ú”‡˜‹†‡†‹”ǣ

Atañ barda†‘•–‹œŽ‡ǡétiñ barda›‘Žȋ‹œŽ‡ȌǤȋǣͳͳȌDzƒ„ƒ˜ƒ”‡†‘•–ƒ”ƒǡƒ–ǐ˜ƒ”‡

›‘Žȋƒ”ƒȌǤdz

Arslandekò­òÓ„‘Ž•—ǡtayġandekŠ—ç—Óȋ„‘Ž•—ȌǤȋǣ͹͸ȌDz•Žƒ‰‹„‹‰ò…ò‘Ž•—ǡ

Ú’‡‰‹„‹•‡œ‰‹ȋ‘Ž•—ȌǤ

2燍‡„ƒçbolsañmuǡ†ò珋‹Ó‰‡–ƒç„‘ŽǤȋǣͳͷȌDz燺‡„ƒç‘Žƒ…ƒºÇƒ†ò珃Çƒ–ƒç

‘ŽǤdz

Usta barda“‘Ž—Ӑ‹–ƒ”–ǡ‘ŽŽƒ„ƒ”†ƒ–‹Ž‹Ó‹ȋ–ƒ”–ȌǤȋǣʹͺȌDz•–ƒ˜ƒ”‡‡Ž‹‹–ƒ”–ǡ‘ŽŽƒ

˜ƒ”‡†‹Ž‹‹ȋ–ƒ”–ȌǤdz

‹”‹“Šò‡”Ǧhüner emesǡ‡•Ž‹Šò‡”Ǧ­‘›Ž‹­‹Ž‹“ǤȋǣʹͻȌDzǔŠò‡”ǦŠò‡”†‡º‹Ž†‹”ǡƒ•ÇŽ

Šò‡”‡˜‰‹”…‹Ž‹–‹”Ǥdz

ͳ‹”ƒ†Ç‹•‹Ǥ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

‡Ž„ƒ»Ž‹»ƒ„‹Ž‡er emesǡ„ƒç–ƒ”‹»ƒ„‹Ž‡š‘–—ȋ‡‡•ȌǤȋǣ͵͵ȌDz‡Ž„ƒºŽƒƒŽƒ

‡”‡‘Žƒœǡ„ƒç–ƒ”ƒƒŽƒƒ†Ç‘ŽƒœǤdz

ڜkiçik bolsimuǡÚ”‹†‹»‹‹­‘ÓǤȋǣ͵ͷȌDzڜò­ò‘Ž•ƒ†ƒ‰Ú”†òºò„ò›òǤdz

‡’yerde emesǡ‡”†‡ǤȋǣͶͷȌDzڜ›‡”†‡†‡º‹Ž‡”†‡Ǥdz

±”‹Ótaş bolsimu,±­‹»‹Ó„ƒç„‘Ž•—ǤȋǣͷͺȌ‡”‹–ƒçŽÇ‘Ž•ƒ†ƒ•—›‘Ž—„ƒç–ƒ‘Ž•—Ǥdz

ƒŽ»ƒ­‹‹Órast sözimu›ƒŽ»ƒǤȋǣ͸ͺȌDzƒŽƒ…ǐǐ†‘º”—•Úœò†‡›ƒŽƒǤdz

Menmu‹†‹séniñdek, senmu„‘Žƒ”•‡±‹Ó†‡ǤȋǣͳͲͺȌDz‡†‡‹†‹•‡‹‰‹„‹ǡ•‡

†‡‘Ž—”•—„‡‹‰‹„‹Ǥdz

»œ‹»ƒkeldi dep†‹‡ǡƒŽ†‹»ƒkeldi dep›‹‡ǤȋǣͳʹͲȌDzºœÇƒ‰‡Ž†‹†‹›‡•Ú›Ž‡‡ǡ

ڐò‡‰‡Ž†‹†‹›‡›‡‡Ǥdz

ڜŽ‹‰‡exmeq bolsimuǡƒÓŽ‹»ƒ‡“‹ŽŽ‹“„‘Ž•—Ǥȋǣͳʹ͸ȌDz‘—烐ƒŠƒ‘Žƒ…ƒºÇƒǡ

†‹Ž‡›‡ƒÇŽŽÇ‘Ž•—Ǥdz

4. Bağlama Öbeği

ƒºŽƒƒ ڄ‡º‹ǡ ‡ ƒœ ‹‹‹•‹ —•—”— „ƒºŽƒƒ ‡†ƒ–Ç›Žƒ „‹”„‹”‹‡ „ƒºŽƒƒ•Ç‹Ž‡ ‘Ž—烐

ڄ‡ ›ƒ’ÇŽƒ”†Ç” ȋYœ–ò”ǡ ʹͲͳͷǣ ͳ͵ͲȌǤ — ›ƒ’ÇŽƒ”†ƒ ڄ‡º‹ ‘Ž—ç–—”ƒ —•—”Žƒ” ‡ç‹––‹”Ǥ ƒ‹

ƒƒ —•—”Ǧ›ƒ”†Ç…Ç —•—” ƒ›”ǏÇ „—Ž—ƒƒ–ƒ†Ç”Ǥ ƒºŽƒƒ ڄ‡º‹ǡ ­‡ç‹–Ž‹ ‡†ƒ–Žƒ”Žƒ

›ƒ’ÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ ƒºŽƒƒ ‡†ƒ–Žƒ”Ç ډ‡Ž‡”‹ „‹”„‹”‹‡ „ƒºŽƒ†ÇºÇ ‰‹„‹ •Ç”ƒŽƒƒ ‰Ú”‡˜‹‹ †‡

ò•–Ž‡‡„‹Ž‹” ȋƒ”ƒƒºƒ­ǡ ʹͲͳʹǣ ʹͲͳǦʹͲʹȌǤ ›‰—” ò”­‡•‹ ‰”ƒ‡” ­ƒŽÇ珃Žƒ”ǐ†ƒ „ƒºŽƒƒ

ڄ‡Ž‡”‹ǡ‰‡‡ŽŽ‹Ž‡‘”ˆ‘Ž‘Œ‹„ÚŽòò†‡ƒŽƒ–ÇŽƒ–ƒ˜‡‡†ƒ–Žƒ”ǐ„ƒºŽƒƒڄ‡º‹—”ƒ

‹çŽ‡˜‹˜‡”‹Ž‡‡–‡†‹”Ǥ›‰—”ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡„ƒºŽƒƒڄ‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

Ya qaynamdin­‹“•—ǡya sayramdinǤȋǣͳͲͷȌDzƒƒ›ƒƒ†ƒ­Ç•Çǡ›ƒږ‡†‡Ǥdz

Xam bilen pişşiq–‡Ó„‘Žƒ•ǤȋǣͳͲͺȌDzƒ‹Ž‡’‹ç‹ç‡ç‹–‘ŽƒœǤdz

Payda bilen ziyan „‹” –—–“ƒǤ ȋǣ ͻͳȌ Dz ƒ›†ƒ ‹Ž‡ œƒ”ƒ” ƒ”†‡ç–‹”Ǥ Ȁ ƒ›†ƒ œƒ”ƒ”ǐ

ƒ”†‡ç‹†‹”ǤȋǣͶͷʹȌdz

El bilen ölüm„‡…ƒ›‹‹–‘›Ǥȋǣ͵ȌDzŽ‹Ž‡‰‡Ž‡†òºò„ƒ›”ƒǤdz

Padişah bilen taz ­‹“‹çƒŽƒ•ǡ ڔ†‡ „‹Ž‡ »ƒœ ȋ­‹“‹çƒŽƒ•ȌǤ ȋǣ ͺ͹Ȍ Dzƒ†‹çƒŠ ‹Ž‡ ‡Ž

ƒŽƒçƒƒœǡڔ†‡‹Ž‡ƒœƒŽƒçƒƒœǤdz

Taş bilen yañaq–‡Ó„‘ŽƒŽƒ•ǤȋǣͳͲ͹ȌDzƒç‹Ž‡…‡˜‹œ‡ç‹–‘ŽƒœǤȀƒçƒœ‘”Žƒ›ƒǡ„‘çƒ

œ‘”Žƒ”ǤȋǣͺͳͻȌdz

5. Sıfat Tamlaması

G•‹Ž‡”‹ ‹–‡Ž‡‡ ›ƒ †ƒ „‡Ž‹”–‡ ‹­‹ ‹•‹ ˜‡ ‹•‡ „ƒºŽÇ •Çˆƒ–Žƒ”ǐ –ƒŽƒƒ †‹œ‹Ž‹ç‹†‡

‘Ž—ç–—”†—Žƒ”Ç•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹†‹”ȋ‘”ƒœǡʹͲͳͲǣͳͻͲȌǤò”‹›‡ǯ†‡›ƒ’ÇŽƒ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ

‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹†‡ •Çˆƒ– –ƒŽƒƒ•Ç ‘—•— ƒ›”Ç „‹” ‡Ž‹‡ ‰”—„— ‘Žƒ”ƒ

ƒŽƒ–ÇŽƒ–ƒ†Ç” ȋYœ–ò”ǡ ʹͲͳͷǣ ͳ͵ͲǢ ‘ºƒǡ ʹͲͳͶǣ ͳ͸ͳǦͳ͸ʹȌǤ …ƒ ›‰—” ò”ò

†‹Ž„‹Ž‹…‹Ž‡” ‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹‹ ‰”ƒ‡”‹ ‹Ž‡ ‹Ž‰‹Ž‹ ›ƒ’–ǍŽƒ”Ç ­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ •Çˆƒ–

–ƒŽƒƒ•Ç‘—•—‡Ž‹‡‰”—„—‘Žƒ”ƒ‹–‡Ž‡†‹”‡†‹Ž‡”‹‹­‹•Çˆƒ––ƒŽƒƒ•Ç‹­‹†‡ƒ›”Ç

„‹” –‡”‹ —ŽŽƒƒƒ–ƒ†Ç”Žƒ” ȋ”‡‘ºŽ—ǡ ʹͲͳ͵ǣ ͻͷǦͻ͸Ǣ ‡Ž‘ºŽ—ǡ ʹͲͳͻǣ ͸ʹǦ͸͵ȌǤ ——Žƒ

„‹”Ž‹–‡ Dzò” ò›ƒ•Ç ”ƒ‡” ‡”‹Ž‡”‹ ǎƒ˜—œ—dz ‹•‹Ž‹ ­ƒŽÇ珃†ƒ ‡‹ ›‰—”

ò”­‡•‹†‡ •Çˆƒ– –ƒŽƒƒ•Ç ‹­‹ eniqliġuçi munasivettiki söz birikmisi –‡”‹‹‹

—ŽŽƒÇŽ†ÇºÇ„‡Ž‹”–‹Ž‡–‡†‹”ȋò”•‘›Ǧƒ•ƒŽ‹ǣͳͻͻ͹ǣͳͳͲȌǤ

‡‹›‰—”ò”­‡•‹†‡„‹œ‹ƒ„—Ž‡––‹º‹‹œ燍Ž‹‹Ž‡•Çˆƒ––ƒŽƒƒ•Ç˜ƒ”‘Ž†—º—‹­‹„‹œ

†‡­ƒŽÇ珃Çœ†ƒdž˜ƒYœ–ò”‹Ž‡‡˜‡–‘ºƒǯǐ‘—›—‡Ž‡ƒŽÇç„‹­‹‹‹ڔ‡ƒŽƒ”ƒ

•Çˆƒ––ƒŽƒƒ•Ç‘—•——ƒŽƒ–ƒ…ƒºÇœǤ›‰—”ò”­‡•‹†‡•Çˆƒ––ƒŽƒƒŽƒ”ǐ†ƒ–ƒŽƒ›ƒ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ͳͷ͵ ›‰—”–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ڜ…òY„‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇ

—•—”ǡ–ƒŽƒƒ†ƒڐ…‡‰‡Ž‡–‡†‹”ǤƒŽƒƒ‹‹•Úœ…ò–‡‘Ž†—º—‰‹„‹–ƒŽƒ›ƒ˜‡›ƒ

–ƒŽƒƒ„‹”‡”•Úœ…òڄ‡º‹‘Žƒ„‹Ž‹”Ǥ›”Ç…ƒ–ƒŽƒ›ƒ—•—”ǡ•Çˆƒ–ˆ‹‹ŽŽ‡‘Ž—珗ç„‹”‹•‹†‡

‘Žƒ„‹Ž‹”Ǥ ›‰—” ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ •Çˆƒ– –ƒŽƒƒŽƒ”Ç ›‘º— 燍‹Ž†‡ —ŽŽƒÇŽÇç–Ç”Ǥ ‘——œŽƒ

‹Ž‰‹Ž‹ ˆƒ”ŽÇ ڔ‡Ž‡”‹ ‰Ú•–‡”‡ ƒƒ…Ç›Žƒ „—Žƒ”†ƒ „ƒœÇ ڔ‡Ž‡” ƒŽÇÇç–Ç”Ǥ Ljƒ–

–ƒŽƒƒŽƒ”ǐǐڔ‡Ž‡”‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

Aç qurt„ƒŽ‹•‹‹›‡›†—Ǥȋ›ǣͳͲʹȌDz­—”–›ƒ˜”—•——›‡”Ǥdz

Yalġuz yaġaçڛ„‘Žƒ•ǡyalġuz yigit„‡‰„‘Žƒ•ǤȋǣͺȌDzƒŽÇœƒºƒ­‡˜‘Žƒœǡ›ƒŽÇœ

›‹º‹–„‡›‘ŽƒœǤdz

Aç köz –‘›ƒ•ǡ „±š‹Ž „±›‹ƒ•Ǥ ȋǣ ͳʹȌ Dz­‰ÚœŽò †‘›ƒœǡ …‹”‹ œ‡‰‹Ž‡ç‡œǤ Ȁ ­

†‘›ƒǡ­Ç’Žƒ†‘ƒƒ†‡”ǤȋǣͻͲȌdz

Qorqqan müşükke ­ƒç“ƒ‹Ó ò˜‹•‹ •ƒ”ƒ› „‘’–—Ǥ ȋǣ ʹ͵Ȍ Dz‘”ƒ ‡†‹›‡ ˆƒ”‡‹ ‡˜‹

•ƒ”ƒ›‘Ž—çǤdz

Qorqqan yer†‡…‹„ƒ”Ǥȋǣʹ͵ȌDz‘”—Žƒ›‡”†‡…‹˜ƒ”Ǥdz

Bilimlik kişi‘œƒ”ǡbilimsiz kişi–‘œƒ”ǤȋǣʹͷȌDz‹Ž‰‹Ž‹‹ç‹‰‡Ž‹ç‹”ǡ„‹Ž‰‹•‹œ‹ç‹•ƒ˜”—Ž—”Ǥdz

Hünerlik eršƒ”„‘Žƒ•ǡ†‘•–Ǧ†ò珇‰‡œƒ”„‘Žƒ•ǤȋǣʹͻȌDzò‡”Ž‹‡”œ‹›ƒ‘Žƒœǡ

†‘•–†ò珃ƒŠƒ•”‡–‘ŽƒœǤdz

Yérim kün‹Ó›±‹ç‹›‘“Ǥȋǣ͸͵ȌDzƒ”Ǐ‰òò†Úòçò›‘Ǥdz

Toġra söz‹Ó–‘“‹»‹„ƒ”Ǥȋǣ͸͹ȌDz‘º”—•Úœò–‘ƒºÇ˜ƒ”Ǥdz

Quruq çaqmaq–‹‘–­‹“‹”‹’–—Ǥȋǣ͸ͻȌDz—”—狏燍–‡ƒ–‡ç­Çƒ”ÇçǤdz

Egri kişiƒœ‹†—ǡtoġri kişi—œ—†—Ǥȋǣ͸ͻȌDzº”‹‹ç‹ƒœƒ”ǡ†‘º”—‹ç‹—œƒ”Ǥdz

Oylimiġan yer†‹–òŽ‡­‹“ƒ”Ǥȋǣ͹ͺȌDz—Žƒ†Ç›‡”†‡–‹Ž‹­Çƒ”Ǥdz

Tadan tülke–—ç—»‹†‹‹Ž‹ƒ”Ǥȋǣ͹ͺȌDz—”ƒœ–‹Ž‹„—”—†ƒƒŽƒçǎǔǤdz

Qattiq yaġa琋›—çƒ““—”—–›‡›†—Ǥȋǣ͹ͻȌDz‡”–ƒºƒ…Ç›——烍—”–›‡”Ǥdz

Ölmigen can†ƒò‹–„ƒ”ǤȋǣͻͷȌDz.Ǎƒ†Ç…ƒ†ƒò‹–‡•‹Ž‡œǤdz

Oylimiġan kişi „—›”—‹»ƒ ƒç–‹ ‹­‡”Ǥ ȋǣ ͳͲͶȌ Dzòçò‡›‡ ‹ç‹ Ǖƒ”Žƒƒ†ÇºÇ

›‡‡º‹›‡”Ǥdz

Aġriq kişiòŽ‡•Ú›‡•Ǥȋǣͳͳ͵ȌDzƒ•–ƒ‹ç‹‰òŽ‡•‡˜‡œǤdz

Rast gep‡…ƒ˜ƒ’›‘“ǤȋǣͳʹͷȌDz‘º”—•Úœ‡‡†‡‹”ǫdz

Yaxşi söz–ƒç‹›ƒ”ƒ”ǡyaman söz„ƒç‹ȋ›ƒ”ƒ”ȌǤȋǣͳʹͻȌDzG›‹•Úœ–ƒçÇ›ƒ”ƒ”ǡÚ–ò•Úœ

„ƒçÇȋ›ƒ”ƒ”ȌǤ

Layġa ötmigen piçaq“‘Ž»ƒږ‡”Ǥȋǣ͹ͺȌDz.ƒ—”ƒ‰‡­‡›‡„Ç­ƒ‡Ž‡‰‡­‡”Ǥdz

Yaman at igisi‹ ›‡”‰‡ ƒ–ƒ”ǡ yaman dost †‘•–‹‹ †ò珇‰‡ •ƒ–ƒ”Ǥ ȋǣ ͳ͸Ȍ Dzږò ƒ–

•ƒŠ‹„‹‹›‡”‡ƒ–ƒ”ǡÚ–ò†‘•–†‘•–——†ò珃ƒ•ƒ–ƒ”Ǥdz

6. Tekrar Öbeği

‡”ƒ”ڄ‡Ž‡”‹ƒ›Ç•Úœ…òŽ‡”‹ǡ›ƒÇƒŽƒŽÇ•Úœ…òŽ‡”‹›ƒ†ƒœÇ–ƒŽƒŽÇ‹‹•Úœ…òºò

–‡”ƒ”Žƒƒ•Ç „‹­‹‹†‡ ‘Ž—珃–ƒ†Ç”Ǥ ò” †‹Ž‹‹ ‰”ƒ‡”‹ òœ‡”‹‡ ƒ”ƒç–Ç”ƒ ›ƒ’ƒ

—œƒŽƒ” ‘—›— ‰‡‡ŽŽ‹Ž‡ ‹‹Ž‡‡Ž‡” „ƒçŽÇºÇ ƒŽ–ǐ†ƒ ‹…‡Ž‡‡–‡†‹”Ǥ ‡”ƒ” ڄ‡Ž‡”‹‹

†‹º‡” ڄ‡ ›ƒ’ÇŽƒ”ǐ†ƒ ƒ›Ç”ƒ ڜ‡ŽŽ‹ǡ ڄ‡ ›ƒ’Ǖǐ†ƒ ƒƒ —•—”Ǧ›ƒ”†Ç…Ç —•—”

ƒ›”Ǐǐǐ ‘Žƒƒ•Ç†Ç” ȋƒ”ƒƒºƒ­ǡ ʹͲͳʹǣ ͳͻͻȌǤ ‡”ƒ” ڄ‡Ž‡”‹†‡ Š‡” ‹‹ —•—” †ƒ ‡ç‹–

›ƒ’džƒ†Ç”Ǥ›‰—”ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡–‡•’‹–‡†‹Ž‡–‡”ƒ”‰”—’Žƒ”Çç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

6.1. Unsurları Aynı Olan Tekrar Öbeği Yapısı

‹”‡Ž‹‡‹ƒ”ƒƒ”ƒ›ƒ–‡”ƒ”Žƒƒ•Ç›Žƒ‘Ž—烐ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”Ǥ—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”ƒŽƒÇ

—˜˜‡–Ž‡†‹”‡›ƒ†ƒ•ò”‡Ž‹Ž‡ç–‹”‡‹­‹—ŽŽƒÇŽÇ”ǣ

‡’‹Ó ›ƒ‹‹ küs-küsǡ ‘•”—“‹Ó ›ƒ‹‹ ’—•Ǧ’—•Ǥ ȋǣ ͳʹʹȌ Dzڜò Ú–ò•ò Ç• Ç•ǡ

‘•—”—º—Ú–ò•ò’Ç•’Ç•Ǥdz

DzTur-turdz Ú’„‘Ž•ƒǡ —›“—†ƒ‡œ‡ ›‘“Ǥ ȋǣ ͳ͵͵Ȍ DzƒŽǦƒŽ ˆƒœŽƒ ‘Ž•ƒǡ —›—— –ƒ†Ç

‘ŽƒœǤdz

G–havşip-havşip•‡Š‡”—šŽƒ”ǤȋǣͳͶ͵ȌDzڒ‡Šƒ˜Žƒ”Šƒ˜Žƒ”•ƒ„ƒŠ—›—”Ǥdz

±ç‹pal-palǡ‹­‹tal-talǤȋǣͳ͸ͺȌDzÇçdž‡Ž‹†‡Ž‹ǡ‹­‹–ƒ‡–ƒ‡ǤȀÇçLJº”‹ǡ‹­‹†‘º”—Ǥdz

ƒ›Ž‹“„‹Ž‡’±“‹”Ž‹“Ȃikkisi ikkiƒ–Ǥȋǣʹ͵͹ȌDz‡‰‹Ž‹‹Ž‡ˆƒ‹”Ž‹ǡ‹‹•‹‹‹ƒ††Ç”Ǥdz

±•‹±Ž‹ç–ƒhay-hayǡ’—Ž‹‹„±”‹ç–‡vay-vayǤȋǣʹ͸͸ȌDz‹”燛ƒŽÇ”‡Šƒ›Šƒ›ǡ’ƒ”ƒ›Ç

˜‡”‹”‡˜ƒ›˜ƒ›ǤȀŽÇ”‡ƒÇçǡ˜‡”‹”‡›‘—çǤȋǣͳ͵ͺȌdz

Tök-tök‡–‡”–ڏò”­‹ǡ’—Ž‹—•–‹†—Ú­‹Ǥȋǣʹ͸ͺȌDz‘–‘‡†‡”†‡‹”…‹ǡ’ƒ”ƒ›Ç˜‡”‹”

†‡”‹…‹Ǥdz

—瓃­Žƒ”“‹Ž‹†—çirik-çirikǡƒ†‡Ž‡”›ò”‹†—Ǧ–‹”‹­‹Ž‹Ǥȋǣʹ͹ͳȌDz‡”­‡Ž‡”…‹…‹‡†‡”ǡ

‹•ƒŽƒ”›ƒçƒò…ƒ†‡Ž‡•‹˜‡”‹”Ǥdz

»”‹‹Ó›ò”‹‰‹pök-pökǤȋǣʹ͹ͻȌDzǔ•ÇœÇ›ò”‡º‹‘›—‘›—Ǥdz

Tama-tamaÚŽ„‘Žƒ”ǤȋǣͳͲͻȌDzƒŽƒ›ƒ†ƒŽƒ›ƒ‰ÚŽ‘Ž—”Ǥdz

Tallap-tallap–ƒœ»ƒ—­—”ƒ’–—ǤȋǣͳͲͺȌDz‡­‡•‡­‡‡Ž‹„—Ž—çǤdz

Put putqaŠ‡”ƒǡ“‘Ž“‘Ž»ƒȋŠ‡”ƒȌǤȋǣͻ͵ȌDz›ƒƒ›ƒºƒǡ‡Ž‡Ž‡‡ç–‹”ǤȀ›ƒ‰‹–‡•‡ǡ

‡Ž‰‡–‹”‡œǤȋǣʹͲ͵Ȍdz

6.2. Yakın Anlamlı Tekrar Öbeği Yapısı

ƒÇ ƒŽƒ†ƒ‹ ‹‹ ‹•‹ —•—”—— ƒ”ƒ ƒ”ƒ›ƒ —ŽŽƒÇŽƒ•Ç›Žƒ ‘Ž—珃–ƒ†Ç”Ǥ —

›ƒ’ÇŽƒ”†ƒ‹‹‹•‹ƒ”ƒ•Ç†ƒÇ•ƒ­‹œ‰‹„—Ž—ƒ–ƒ†Ç”ǤG‹‹•‹†‡›ƒŽÇŠŸŽ†‡†‹”ǣ

.‡‹‹ cevri-capaǡ ƒÓŽ‹»‹‹ –‡‡Ǧ–ƒ’ƒǤ ȋǣ ʹʹ͸Ȍ Dz.‡–‹º‹ …‡˜”‹ …‡ˆƒǡ ‹ç‹––‹º‹

•‹–‡Ǧ•‡”œ‡‹çǤdz

ƒ›†‹bala – qaza“‘”“ƒ”Ǥȋǣʹ͵͸ȌDz‡‰‹†‡„‡ŽƒǦƒœƒ‘”ƒ”Ǥdz

Ata-ana†—ƒ•‹‘–“ƒǡ•—»ƒ’ƒ–—”ƒ•ǤȋǣʹͺͳȌDzƒ„ƒ„ƒ†—ƒ•Çƒ–‡ç‡•—›ƒ„ƒ–Ç”ƒœǤdz

Pul-mal ±–‡” „‘玗“–‹ǡ ’—”•‡– ±–‡” š‘玗“–‹Ǥ ȋǣ ͻ͹Ȍ Dz‡„‡ŽŽ‹–‡ ’ƒ”ƒ ‡Ž†‡

‰‹†‡”ǡ•‡ˆƒ•ò”‡–‡ˆÇ”•ƒ–‡Ž†‡‰‹†‡”Ȁ‡ˆƒŠƒ–‹•‘—•‡ˆƒŽ‡––‹”Ǥȋǣ͹͹ͺȌǤdz

Bala-qaza Ú”òò’ ‡Ž‡•ǡ ’—–Ǧ“‘Ž‹‹ •ƒÓ‰‹Ž–‹’ ȋ‡Ž‡•ȌǤ ȋǣ ͷͻȌ Dz‡ŽƒǦƒœƒ

‰Ú”ò‡”‡‰‡Ž‡œǡ‡Ž‹‹Ǧ‘Ž——•ƒŽŽƒ›ƒ”ƒ‰‡Ž‡œǤȀ‡Žƒ‰‡Ž‹›‘”—†‡‡œǤȋǣʹ͵ͷȌdz

Arpa-tériqƒç‹‡ǡò…‡‡”…ƒ–ƒçȋ‹‡ȌǤȋǣʹ͹͹ȌDz”’ƒǦ„—º†ƒ›ƒç‹‹çǡ‹…‹‡”…ƒ

–ƒç‹‹çǤȀ”’ƒ„—º†ƒ›ƒç‘Ž†—ǡƒŽ–ǐ‰òò疃瑎†—Ǥȋǣͳ͹ͳȌdz

6.3. Zıt Anlamlı Tekrar Öbeği Yapısı

ǖ ƒŽƒŽÇ ‹‹ ˆ‹‹Ž ›ƒ †ƒ ‹•‹ —•—”—— ƒ”ƒ ƒ”ƒ›ƒ —ŽŽƒÇŽƒ•Ç›Žƒ ‘Ž—烐 ڄ‡

›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”ǣ

Y›òӉ‡ ›‘Žƒ–ƒ “±”‹ †‡ŽŽ‹‹ǡ kirip–çiqip „—œ‹†— ’‡ŽŽ‹‹Ǥ ȋǣ ʹͷͲȌ Dz˜‹‡ ›ƒçŽÇ †‡Ž‹›‹

›ƒŽƒç–Ç”ƒǡ‰‹”‹’­ÇÇ’„ƒ•ƒƒºÇ„‘œƒ”Ǥdz

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ͳͷͷ ›‰—”–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ڜ…òY„‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇ

Bar-yoqni „‹Ž‡›†—ǡ Š‡•‡Ž –ƒ”–‹†— ÚӎòǤ ȋǣ ͷ͸Ȍ Dzƒ”Ç ›‘º— „‹Ž‡œǡ „ƒŽ ‹•–‡”

‰ÚŽòǤdz

‹Ž‹‰‡ ›‡”‹Ó oy-çoñ“—”‹–‘ŽƒǤ ȋǣ ͺͷȌ Dz‹Ž‡†‹º‹ ›‡”‹ ‰‹”‹–‹Ǧ­ÇÇ–Ç•Ç ­‘–—”Ǥ Ȁ

‹Ž‹‡†‹ƒ–ǐƒ”ƒ•Çƒ„‹‡ǤȋǣʹͶ͸Ȍdz

›”‹Ž»ƒ †‘•– ‹‰‹”‹Ó‹Ó keyni qéşini •‘”ƒ›†—Ǥ ȋǣ ͳͳȌ Dz›”ÇŽƒ †‘•– ‰‡”‹ ­‡˜‹”†‹º‹‹

ڐòòƒ”ƒ•ÇÇ•‘”ƒ”Ǥdz

7. İsim Tamlaması

G‹˜‡›ƒ†ƒŠƒˆƒœŽƒ‹•‹‹Ž‰‹˜‡‹›‡Ž‹„ƒºŽƒ–Ç•Ç‹Ž‡„‹”„‹”‹‡„ƒºŽƒƒ•Ç†—”——ƒ‰Ú”‡

‘Ž—烐 –ƒŽƒƒŽƒ”džǔǤ ò” †‹Ž‹ —œƒŽƒ”ǐǐ ƒ›”Çç–ǍŽƒ”Ç ‘—Žƒ”†ƒ „‹”‹•‹ †‡ ‹•‹

–ƒŽƒƒŽƒ”džǔǤƒŠ•‹ƒ‰—‘ºŽ—ǯ—ǡ—Šƒ””‡”‰‹ǯ‹˜‡ƒŠ‹”‡Œƒ–‡…ƒǯǐ‹•‹

–ƒŽƒƒŽƒ”Ç ‘—•—†ƒ‹ ˆƒ”ŽÇ ‰Ú”ò率”‹ ‹•‹ –ƒŽƒƒ•Ç òœ‡”‹‡ ›ƒ’ÇŽƒ ‹…‡Ž‡‡Ž‡”‹

燍‹ŽŽ‡†‹”‹ç–‹”Ǥ”‰‹‹•‹–ƒŽƒƒŽƒ”ǐÇ‹›‡Ž‹‡‹‹‘Žƒ•Ç›ƒ†ƒ‘Žƒƒ•Ç†—”——ƒ

‰Ú”‡ „‡Ž‹”Ž‹ ˜‡ „‡Ž‹”•‹œ ‘Žƒ òœ‡”‡ ‹‹›‡ ƒ›Ç”Çç–Ç” ȋʹͲͳ͵ǣ ͵ͺͳǦ͵ͺͷȌǤ ƒ‰—‘ºŽ—ǡ ‹•‹

–ƒŽƒƒŽƒ”ǐǃ†–ƒÇÇ燍Ž‹†‡ƒ†Žƒ†Ç”Ç瘇–ƒÇŽÇ‹Ž‡–ƒÇ•Çœƒ†–ƒÇŽƒ”Ç‘Žƒòœ‡”‡

‹‹›‡ ƒ›Ç”Çç–Ç” ȋʹͲͲ͹ǣ ͵͵ʹǦ͵͵ͻȌǤ ‡…ƒ ‹•‡ ‹•‹ –ƒŽƒƒŽƒ”ǐÇ ò­ ‰”—’–ƒ ‹…‡Ž‡‹ç–‹”

ȋʹͲͲͳǣ ͳͺͶǦͳͻͲȌǤ — ­ƒŽÇ珃†ƒ ‹•‡ ‹•‹ –ƒŽƒƒŽƒ”ǐÇ „‡Ž‹”Ž‡›‹…‹ —•—” ‘Žƒ ›ƒ”†Ç…Ç

—•—”— ›ƒ‹ –ƒŽƒ›ƒÇ ‹Ž‰‹ ŠƒŽ‹ ‡‹ ƒŽÇ’ ƒŽƒƒ•Ç †—”——ƒ ‹‹ „ƒçŽÇ ƒŽ–ǐ†ƒ

‹…‡Ž‡‡…‡–‹”Ǥ ò”‹›‡ǯ†‡ ‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹ òœ‡”‹‡ ›ƒ’ÇŽƒ ‰”ƒ‡” ­ƒŽÇ珃Žƒ”ǐ†ƒ

‹•‹ –ƒŽƒƒ•Ç ‘—•— ƒ›”Ç „‹” ‡Ž‹‡ ‰”—„— ‘Žƒ”ƒ ‹çŽ‡‡–‡†‹” ȋYœ–ò”ǡ ʹͲͳͷǣ ͳʹͻǦ ͳ͵ͲǢ ‘ºƒǡ ʹͲͳͶǣ ͳ͸ͲǦͳ͸ͳȌ ˜‡ “Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu” ‹•‹Ž‹ ‡•‡”†‡

mürekkep izafet 燍Ž‹†‡ —ŽŽƒÇŽƒ–ƒ†Ç” ȋò”•‘›Ǧƒ•ƒŽ‹ǡ ͳͻͻ͹ǣ ͳͳͳȌǤ ›”Ç…ƒ ›‹‡

ò”‹›‡ǯ†‡‹•‹–ƒŽƒƒŽƒ”Ç„‡Ž‹”–‹Ž‹˜‡„‡Ž‹”–‹•‹œ‘Žƒòœ‡”‡‹‹‰”—’–ƒ‹…‡Ž‡‡–‡†‹”Ǥ

…ƒ›‰—”ò”ò†‹Ž„‹Ž‹…‹Ž‡”‡‹›‰—”ò”­‡•‹òœ‡”‹‡›ƒ’–ǍŽƒ”Ç­ƒŽÇ珃Žƒ”†ƒ‹•‹

–ƒŽƒƒ•Ç‘—•—‰‡‡Ž‘Žƒ”ƒ‹•‹‰”—„—燍Ž‹†‡‹•‹Šƒ”ƒ–‡”Ž‹•Úœ„‹”‹‹•‹›ƒ†ƒ

‹•‹Ž‹ „‹”‹‡ 燍Ž‹†‡ ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ–ƒ†Ç” ȋ”‡‘ºŽ—ǡ ʹͲͳ͵ǣ ͺͳǢ ‡Ž‘ºŽ—ǡ ʹͲͳͻǣ ͸ͲȌǤ

›”Ç…ƒ „‹œ‹ ƒ„—Ž‡––‹º‹‹œ ‰‹„‹ ›ƒ‹ „‡Ž‹”–‹Ž‹ ˜‡„‡Ž‹”–‹•‹œ‹•‹ –ƒŽƒƒŽƒ”Çǡ ‡‹ ›‰—”

ò”­‡•‹†‡—ŽŽƒÇŽÇ›‘”‘Žƒ•Çƒ”ƒº‡›‹‡›‰—”ò”ò†‹Ž„‹Ž‹…‹Ž‡”‹­ƒŽÇ珃Žƒ”ǐ†ƒ

›‡”ƒŽƒƒ–ƒ„—Žƒ”ǐŠ‡’•‹‹•‹‰”—„—ƒ„—Ž‡†‹Ž‡–‡†‹”ȋ”‡‘ºŽ—ǡʹͲͳͶǣͷͷͺǦͷͷͻȌǤ

‹œ ‹•‡ ­ƒŽÇ珃Çœ†ƒ ‹•‹ –ƒŽƒƒ•Ç ‘—•—— ƒŽƒ–Ç”‡ dž˜ƒ Yœ–ò” ˜‡ ‡˜‡–

‘ºƒǯǐ­ƒŽÇ珃Žƒ”ǐLJ•ƒ•ƒŽƒ›Ç–‡”…‹Š‡––‹Ǥ

7.1. Belirtili İsim Tamlaması

‡‹›‰—”ò”­‡•‹†‡üçünçi izafet‘Žƒ”ƒƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ„‡Ž‹”–‹Ž‹‹•‹–ƒŽƒƒ•Çȋò”•‘›Ǧ

ƒ•ƒŽ‹ǡͳͻͻ͹ǣͳͳͶȌò”‹›‡ò”­‡•‹†‡‘Ž†—º—‰‹„‹„‹”‹…‹—•—”‘Žƒ–ƒŽƒ›ƒ‹Ž‰‹ŠŸŽ‹

‡‹ǡ‹‹…‹—•—”–ƒŽƒƒ—•—”‹›‡Ž‹‡‹ƒŽƒ–ƒ†Ç”ǣ

Atañniñ balisi„‘Ž»‹­‡ǡelniñ balisi„‘ŽǤȋǣͳȌDzƒ„ƒÇ‘ºŽ—‘Žƒ…ƒºÇƒ˜ƒ–ƒÇ‘ºŽ—‘ŽǤdz

Kişiniñ yurti†ƒ •—Ž–ƒ „‘Ž»—­‡ǡ ڜ ›—”–—Ó†ƒ —Ž–ƒÓ „‘ŽǤ ȋǣ ͳȌ Dzƒçƒ•ÇÇ ›—”†—†ƒ

•—Ž–ƒ‘Žƒ…ƒºÇƒǡ‡†‹›—”†—†ƒÚ•‡Ž‡‘ŽǤdz

Elniñ céni­‹“•ƒǡgalvañniñ külgisi‡Ž‡”Ǥȋǣ͵ȌDzŽ‹…ƒÇ­Ç•ƒǡÚ”ò‰òŽ‡•‹‰‡Ž‹”Ǥdz

Yalġuzniñ söziږ‡•ǤȋǣͺȌDzƒŽÇœÇ•Úœò‰‡­‡œǤdz

Elniñ quliġi‡ŽŽ‹Ǥȋǣ͵ȌDzŽ‹—ŽƒºÇ‡ŽŽ‹–ƒ‡†‹”Ǥdz

Dostniñ dostluġi„±ç‹Ó»ƒò­ò獇†‡„‹Ž‹‡”ǤȋǣͳʹȌDz‘•–—†‘•–Ž—º—„ƒçǐ†ƒ”ƒ

†òçò…‡„‹Ž‹‹”ǤȀ‘•–ƒ”ƒ‰ò†‡„‡ŽŽ‹‘Ž—”Ǥdz

Adem balisiniñ bahasi‹Ž‹„‹Ž‡ǤȋǣʹͶȌDzG•ƒ‘ºŽ——†‡º‡”‹„‹Ž‹Ž‡ڎ­òŽò”Ǥdz

Exmeqniñ dosti–‘Žƒǡpiyazniñ postiȋ–‘ŽƒȌǤȋǣ͵ͳȌDzŠƒºÇ†‘•–—­‘ǡ•‘ºƒÇƒ„—º—

ȋ­‘ȌǤdz

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

Kişiniñ cuvisi†ƒ–‡”Ž‡’–—ǤȋǣͶ͹ȌDz‹ç‹‹ò”ò†ƒŠ‹–‡”Ž‡‹çǤdz

Yazniñ tizigi “‹ç“ƒ†‘”ƒǤȋǣ͸͵ȌDzƒœÇ‰‡Ž‹ç‹Ç烋Žƒ­–Ç”Ǥdz

Yalġançiniñ yalġisi­‹““‹­‡“‘»ŽƒǤȋǣ͸ͺȌDzƒŽƒ…ǐǐ›ƒŽƒÇ­Çƒƒƒ†ƒ”‘˜ƒŽƒǤdz

Ametniñ şişişi tömürçiniñ sendili‹ •—†—”†‹Ǥ ȋǣ ͳͲʹȌ Dzƒ†‡”‹ ç‹ç‡•‹ †‡‹”…‹‹

•ƒ†ƒŽÇÇ’ƒ”­ƒŽƒ”Ǥdz

Kişiniñ işiǦ„‘•—»ƒ„±ç‹Ǥȋǣͳ͵͸ȌDz‹ç‹‹‹ç‹‡ç‹„ƒçdžǔǤdz

Ademniñ yüziƒ’–ƒ’–‹‹••‹“ǤȋǣͳͶͲȌDzG•ƒÇ›òœò‰ò‡ç–‡•Ç…ƒ–Ç”Ǥdz

Atniñ yaxşisi„‘œ„‘Žƒ”ǡerniñ yaxşisi–ƒœȋ„‘Žƒ”ȌǤȋǣͳ͸ͲȌDz–ǐ‹›‹•‹„‘œ‘Ž—”ǡ‡”‹‹›‹•‹

‡Žȋ‘Ž—”ȌǤdz

Aġriġan çişniñ dorisiƒ„—”Ǥȋǣͳͳ͵ȌDzº”Ç›ƒ†‹ç‹‹Žƒ…Ǎ‡”’‡–‡Ǥdz

7.2. Belirtisiz İsim Tamlaması

‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹†‡ ikkinçi izafet ‘Žƒ”ƒ ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ „‡Ž‹”–‹•‹œ ‹•‹ –ƒŽƒƒ•Ç

ȋò”•‘›Ǧƒ•ƒŽ‹ǡͳͻͻ͹ǣͳͳͲȌ–ƒŽƒ›ƒÇ‡•‹œ–ƒŽƒƒ—•—”—‹•‡‹›‡Ž‹ƒŽƒ–ƒ†Ç”ǣ El içiǦƒŽ–—„ÚçòǤȋǣ͵ȌDzŽ‹­‹ƒŽ–ǐ„‡ç‹–‹”Ǥdz

Ata düşmini‹ڜ‹Ó‰‡†‘•––—–ƒǤȋǣͳͲȌDzƒ„ƒ†ò珃ÇÇ‡†‹‡†‘•–‡†‹‡Ǥdz

İç siriñni ƒ–ƒÓ»ƒ±›–ƒǤȋǣ͹͹ȌDzGç•Ç””ǐÇ„ƒ„ƒƒ•Ú›Ž‡‡Ǥdz

Qol yarisi±–‡”ǡtil yarisi‡–‡•Ǥȋǣͳ͵ͲȌDzŽ›ƒ”ƒ•Ç‰‡­‡”ǡ†‹Ž›ƒ”ƒ•Ç‰‡­‡œǤdz

8. İsim Fiil Öbeği

‹”‹•‹ˆ‹‹Ž‹Ž‡‘—Žƒ„ƒºŽƒƒډ‡Ž‡”†‡‘Ž—烐•Úœ…òڄ‡Ž‡”‹†‹”Ǥ—ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”†ƒˆ‹‹Ž

—•—”— –me, -ma, -mek, -maq ve –(i, u, ü)ş ‡Ž‡”‹†‡ „‹”‹‹ ƒŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ ‡‹ ›‰—”

ò”­‡•‹†‡ isimdaş, heriketnami qurulmisi ‘Žƒ”ƒ ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ ‹•‹ ˆ‹‹Žǡ ڄ‡º‹ •‘—†ƒ

›‡” ƒŽÇ”ǣ alġa besiş, pul almaq, qil almaq vb. ȋڏò”ǡ ͳͻͺ͹ǣ ʹͷͳǦʹ͹ͳȌǤ òŽ‡†‡ ‹•‹

‰Ú”‡˜‹†‡ „—Ž—ƒ ‹•‹ ˆ‹‹Ž ڄ‡Ž‡”‹ǡ „ƒœÇ †—”—Žƒ”†ƒ ‹›‡Ž‹ ‡‹ ƒŽƒ†ƒ †ƒ

—ŽŽƒÇŽƒ„‹Ž‡–‡†‹”Ǥ—ڜ‡ŽŽ‹º‹‹Ž‡ò”‹›‡ò”­‡•‹†‡—ŽŽƒÇŽƒ‹•‹ˆ‹‹Žڄ‡Ž‡”‹†‡

ƒ›”ÇŽƒ–ƒ†Ç”Žƒ”ǤG•‹ˆ‹‹Žڄ‡Ž‡”‹‹ڔ‡Ž‡”‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

ƒœ“‹œ»ƒer tapmaqȂ“‹†ƒ‡‹º‡sap tapmaqǤȋǣͳ͸ʹȌDz‡ŽÇœƒ‡”„—Žƒǡ‡º”‹

„ƒŽ–ƒ›ƒ•ƒ’„—Žƒ–Ç”Ǥdz

ƒŽƒ Quş uçuşni „‹Ž‡”ǡ “‘—琋 „‹Ž‡•Ǥ ȋǣ ͷͻȌ Dzƒ˜”— —ç —­ƒ›Ç „‹Ž‹”ǡ ‘ƒ›Ç

„‹Ž‡œǤdz

‹” qarliġaç kelmek „‹Ž‡ „ƒŠƒ” „‘Žƒ•Ǥ ȋǣ ͹ͻȌ Dz‹” Ç”Žƒ‰Ç…ǐ ‰‡Ž‡•‹›Ž‡ „ƒŠƒ”

‘ŽƒœǤdz

Telvini qorqutmaqǡ ڎò‹ –‹”‹Ž†ò”‡Ǥ ȋǣ ͳͳ͵Ȍ Dz‡Ž‹›‹ ‘”—–ƒ ڎò›ò †‹”‹Ž–‡›‡

„‡œ‡”ǤȀƒŠ‹Ž‡•ÚœƒŽƒ–ƒǡ†‡˜‡›‡Š‡†‡ƒ–Žƒ–ƒ–ƒ‰ò­–ò”ǤȋǣʹͺͶȌdz

±š‹Ž†‹pul almaqǡ’±–‹”ƒ†‹qil almaqǤȋǣ͹͵ȌDz‹”‹†‡’ƒ”ƒƒŽƒǡ‡‡–‡

ÇŽ­‡‡ǤȀ‹”‹†‡’ƒ”ƒ­ÇƒœǤȋǣʹͻͳȌdz

9. Sıfat Fiil Öbeği

Ljƒ–ˆ‹‹Ž‡‹ƒŽÇç„‹”ˆ‹‹Ž‹Ž‡‘ƒ„ƒºŽÇ—•—”Žƒ”†ƒ‘Ž—烐ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”ȋYœ–ò”ǡʹͲͳͷǣ

ͳ͵͵ȌǤ ò”‹›‡ǯ†‡ ò” †‹Ž‹‹ ‰”ƒ‡”‹ òœ‡”‹‡ ­ƒŽÇ烐 —œƒŽƒ”ǡ ‹•‹ ˆ‹‹Ž ڄ‡Ž‡”‹†‡

‘Ž†—º— ‰‹„‹ •Çˆƒ– ˆ‹‹Ž ڄ‡Ž‡”‹‹ †‡ ‰‡‡ŽŽ‹Ž‡ „‹”Ž‡ç‹ …òŽ‡ „ƒçŽÇºÇ ƒŽ–ǐ†ƒ

‹…‡Ž‡‡–‡†‹”Ž‡”Ǥ›”Ç…ƒ”‰‹•Çˆƒ–ˆ‹‹ŽŽ‡”‹ǡ‹•‹ˆ‹‹Ž‹燍Ž‹†‡ƒ†Žƒ†Ç”Çç–Ç”ȋƒ‰—‘ºŽ—ǡ

ʹͲͲ͹ǣͷ͸͸Ǧͷ͹ͳǢ”‰‹ǡʹͲͳ͵ǣ͵ͳͶȌǤ‡‹›‰—”ò”­‡•‹†‡süpet peil, süpatdaş qurulmisi

Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi Sayı: 2021/17

ͳͷ͹ ›‰—”–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ڜ…òY„‡Ž‡”‹‹—ŽŽƒÇÇ

„‹­‹‹†‡ —ŽŽƒÇŽƒ–ƒ†Ç” ȋƒ”ƒ†‡‹œǡ ʹͲͳͻǣ ͸ͲǢ ò”•‘›Ǧƒ•ƒŽ‹ǡ ͳͻͻ͹ǣ ͳͳ͵ȌǤ ›‰—”

ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡•Çˆƒ–ˆ‹‹Žڄ‡Ž‡”‹†‡›‘º—燍‹Ž†‡—ŽŽƒÇŽÇç–Ç”Ǥ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡—ŽŽƒÇÇ

•Çˆƒ–ˆ‹‹Žڄ‡º‹ڔ‡Ž‡”‹ç—燍‹Ž†‡†‹”ǣ

–ƒÓڎ•‡ڎ•—ǡatañni körgenlerڎ‹•—ǤȋǣͳȌDzƒ„ƒڎò”•‡ڎ•òǡ„ƒ„ƒÇ‰Ú”‡Ž‡”

ڎ‡•‹Ǥdz

Ž„ƒ•‹»ƒ›‡”†‡Ú’›ò”‡ǤȋǣʹȌDzŽ†‡º‡†‹›‡”†‡­‘›ò”ò‡Ǥdz

Elge yaqqanšƒ”‡‡•Ǥȋǣ͵ȌDzŽ‹„‡º‡†‹º‹Š‘”‘ŽƒœǤdz

Suġa yiqilġan›ƒ»—”†‹“‘”“ƒ•ǤȋǣʹͳȌDz—›ƒ†ò燐›ƒº—”†ƒ‘”ƒœǤdz

Özi üçün uxliġanǡ ‹ç‹ ò­ò ­òç Ú”‡”Ǥ ȋǣ ͻȌ Dz‡†‹•‹ ‹­‹ —›—›ƒǡ „ƒçƒ•Ç ‹­‹ †òç

‰Ú”ò”ǤȀ‡†‹•‹‹­‹‘––‘’Žƒƒ›ƒǡ„ƒçƒ•Ç‹­‹•‡’‡–ڔ‡”Ǥȋǣ͸ʹͶȌdz

Dost ayriġan†‘œƒ“–ò˜‹†‡ǤȋǣͳʹȌDz‘•–ƒ›Ç”ƒ…‡Š‡‡‹†‹„‹†‡Ǥdz

Özi qilġan‡”ڜ‹›‹»Ž‹ƒ•Ǥȋǣʹ͵ȌDz‡†‹†ò燐ƒºŽƒƒœǤȋǣ͸ʹʹȌ

Bilgen „‹Ž‹‰‡ ‹ç‹‡”ǡ „‹Ž‹‰‡ ‹‹‰‡ ȋ‹ç‹—”Ȍǫ ȋǣ ʹͶȌ Dz‹Ž‡ „‹Ž†‹º‹‡ ‰ò˜‡‹”ǡ

„‹Ž‡›‡‡›‹‡ȋ‰ò˜‡‹”ȌǤdz

Köp oquġanÚ’„‹Ž‡”Ǥȋǣʹ͹ȌDz.‘‘—›ƒ­‘„‹Ž‹”Ǥdz

Etige qalġan‹ç“ƒ“ƒ”›ƒºƒ”ǤȋǣͷʹȌDzƒ”ǐƒƒŽƒ‹ç‡ƒ”›ƒºƒ”Ǥdz

Yaġmiġan yamġur»ƒ­‡‡›±’‹ƒǤȋǣ͸͵ȌDzƒºƒ›ƒ›ƒº—”†ƒ’ƒŽ–‘ڔ–ò‡Ǥdz

Ölmes aġriqǡ­‹“ƒ•…ƒǤȋǣͳͳͺȌDzYŽ‡œƒº”Çǡ­Çƒœ…ƒǤdz

Söz bergen›òœ„‡”‡•ǡ›‘ŽÚ”•‡–‰‡‘œ—“ȋ„‡”‡•ȌǤȋǣͳ͵͹ȌDzڜ˜‡”‡›òœ˜‡”‡œǡ

›‘Ž‰Ú•–‡”‡ƒœÇȋ˜‡”‡œȌǤdz

Özi toymiġan‹ÓÚœ‹–‘›ƒ•Ǥȋǣʹ͸ͲȌDzYœò†‘›ƒ›ƒÇ‰Úœò†‘›ƒœǤdz

10. Zarf Fiil Öbeği

ƒ”ˆˆ‹‹Ž‡Ž‹ƒŽÇç„‹”ˆ‹‹Ž˜‡‘ƒ„ƒºŽÇ—•—”Žƒ”†ƒ‘Ž—烐ڄ‡›ƒ’ÇŽƒ”†Ç”ȋYœ–ò”ǡʹͲͳͷǣ

ͳ͵͵ȌǤ ƒ”ˆ ˆ‹‹Ž ڄ‡Ž‡”‹ …òŽ‡†‡ ˜‡ •Úœ…ò ڄ‡Ž‡”‹†‡ œƒ”ˆ ‰Ú”‡˜‹†‡ —ŽŽƒÇŽƒ–ƒ†Ç”Ǥ

‘º”—†ƒœƒ”ˆˆ‹‹Ž‡Ž‡”‹›Ž‡‘Ž—ç–—º—‰‹„‹•Çˆƒ–ˆ‹‹Ž‡‹‹òœ‡”‹‡ŠƒŽ‡‹ƒŽÇ盃’ÇŽƒ”Žƒ†ƒ

—”—Žƒ„‹Ž‡–‡†‹”Ǥ ‡‹ ›‰—” ò”­‡•‹†‡ revişdaş, revişdaş qurulmisi „‹­‹‹†‡

ƒ†Žƒ†Ç”ÇŽƒ–ƒ†Ç” ȋڏò”ǡ ͳͻͺ͹ǣ ʹ͹͵Ǧʹ͹ͷȌǤ ›‰—” ƒ–ƒ•ÚœŽ‡”‹†‡ —ŽŽƒÇŽƒ”Ç ç—

燍‹Ž†‡†‹”ǣ

‘”—olturup uxlayduǡ›‡–‹’‹çŽ‡›†—ǤȋǣͷʹȌDz‡„‡Ž‘–—”—’—›—Žƒ”ǡ›ƒ–Ç’­ƒŽÇçǔǤdz

o•–ò béqip tükürsenǡ yénip çüşer ›òœòӉ‡Ǥ ȋǣ ͹ͷȌ Dzo•––‡ „ƒÇ’ –òò”•‡ǡ †Úò’

›òœò‡†ò燔Ǥdz

Oylimay sözliseñǡ ƒ»”‹ƒ› ڎ‹•‡Ǥ ȋǣ ͳʹͶȌ Dzòçò‡†‡ •Ú›Ž‡”•‡ǡ Šƒ•–ƒŽƒƒ†ƒ

ڎò”•òǤȀòçò‡†‡‹ç‡„ƒçŽƒ›ƒÇǡ‡Ž‹„ƒç–ƒƒŽÇ”Ǥȋǣ͵ͺ͵Ȍdz

Oynap disimuǡÚӎ‹†‹‹‹†‡”ǤȋǣͳʹͷȌDzòçòò’•Ú›Ž‡•‡†‡‰ÚŽò†‡‹‹•Ú›Ž‡”Ǥdz

Dert kelgende†‡”ƒ±–‡”ǤȋǣʹʹͲȌDz‡”–‰‡Ž†‹º‹†‡†‡”ƒ‰‹†‡”Ǥdz

Xuptendin qéçipǡ–‡”‡˜‹‰‡›‘Ž—“—’–—ǤȋǣʹʹͳȌDzƒ–•Ç†ƒƒ­Ç’–‡”ƒ˜‹Š‡›ƒƒŽƒÇçǤȀ

ƒº—”†ƒƒ­Ç’†‘Ž—›ƒ–—–—ŽƒǤdz

Qolni kesmigiçe“ƒ­‹“ƒ•Ǥȋǣʹ͵ʹȌDz‘Ž—‡•‡›‹…‡ƒ­ÇƒœǤdz

‹”Ž‹„‘Žƒ›ǡ–‹”‹Ž‹„‘Žƒ•ȋǣ͸ȌDz‹”Ž‹‘Žƒ›Ç…ƒ†‹”‹Ž‹‘ŽƒœǤȀ‹”Ž‹†‹”‹Ž‹–‹”Ǥ

ȋǣʹ͸͸Ȍdz