Orijinal Araflt›rma
Original Investigation
Psoriasisli Hastalarda Yaflam Kalitesi
The Quality of Life in Patients with Psoriasis
Nida Kaçar, fieniz Ergin, Berna fianl› Erdo¤an
Pamukkale Üniversitesi T›p Fakültesi, Dermatoloji Ana Bilim Dal›, Denizli, Türkiye
117
Y
Yaazz››flflmmaa AAddrreessii//AAddddrreessss ffoorr CCoorrrreessppoonnddeennccee:: Dr. Nida Kaçar, Pamukkale Üniversitesi T›p Fakültesi
Dermatoloji Anabilim Dal› K›r›kl› Kampüsü 20010 Denizli, Türkiye Tel.: 0258 211 85 85/2437 Gsm: 0532 697 79 35 E-posta: [email protected] A
All››nndd››¤¤›› ttaarriihh:: 12.04.2007 KKaabbuull ttaarriihhii:: 29.06.2007
Özet
Amaç: Psoriasis kozmetik problemlere yol açan ve aral›kl› tedavi gerektiren kronik bir deri hastal›¤›d›r. Bu nedenle,
hasta-lar›n yaflamhasta-lar›n› olumsuz yönde etkiler. D›fl görünümle ilgili yarg›lar, sosyal iliflkiler ve günlük aktiviteler farkl› toplumlarda kültürel ve dinsel faktörler do¤rultusunda de¤ifliklik gösterir. Bu çal›flmada, toplumumuzda psoriasisli hastalar›n yaflam ka-litelerini araflt›rmay› amaçlad›k.
Gereç ve Yöntem: “Psoriasis Yaflam Kalite Ölçe¤i (PYKÖ)” 124 hasta taraf›ndan yan›tland›. Hastal›k fliddeti “Psoriasis Area
Severity Index (PASI)” ile hesapland›. Hastalar›n yafllar›, cinsiyetleri ve hastal›k süreleri kaydedildi. Eklem tutulumu araflt›r›l-d›. Her bir parametrenin PYKÖ skoru ile iliflkisi araflt›r›laraflt›r›l-d›.
Bulgular: Yaflam kalitesi gençlerde (r = -0.19, P = 0.037), hastal›¤› uzun süredir (r = 0.20, P = 0.026) ve daha fliddetli olan
(r = 0.29, P = 0.002) hastalarda daha kötüydü. Yaflam kalitesi ile cinsiyet ve psoriatik artrit varl›¤› aras›nda iliflki saptanmad› (p>0.05). Hastal›¤›n bulafl›c› oldu¤unu düflünerek insanlar›n kendinden uzak durdu¤unu, insanlar›n toplu halde bulundu¤u yerlere gitmeye çekindi¤ini ve cinsel yaflam›n›n etkilendi¤ini tan›mlayan erkek hastalar kad›nlara oranla daha fazlayd› (p=0.009, p=0.003, p=0.001). Psikososyal sorunlar (%98.4) günlük aktivitelerdeki problemlerden (%95.2) ve tedavi ile ilgili kayg›lardan daha önemli kabul edilmekteydi.
Sonuç: Psoriasis hastalar›n yaflamlar›nda önemli bir sorun teflkil etmektedir. Özellikle genç, hastal›¤› fliddetli seyreden ve
uzun süredir mevcut olan hastalar klasik tedaviye ek olarak psikiyatrik destek gereklili¤i aç›s›ndan da de¤erlendirilmelidir.
(Turkderm 2007; 41: 117-20)
Anahtar Kelimeler: Psoriasis, yaflam kalitesi
Summary
Background and Design: Psoriasis is a chronic skin disease requiring recurrent treatment and causing cosmetical problems.
Therefore it affects patients’ lives negatively. Opinions upon apperance, social relationships and daily activities alter due to cultural and religious factors in distinct populations. In this study we aimed to investigate the quality of life of patients in our population.
Material and Method: “Psoriasis Quality of Life Questionnaire” was completed by 124 patients. Disease severity was scored
with Psoriasis Area Severity Index (PASI). Patients’ ages, sexes and illness duration were recorded. Joint involvement was also searched. The relationship between total quality of life score and each item was investigated.
Results: Quality of life was worse in young patients (r = -0.19, P = 0.037) and in patients with a longer duration (r = 0.20,
P = 0.026) or severe disease (r = 0.29, P = 0.002). No effect of age and arthritis on life quality was established (P>0.05). Men described more that people moved away by thinking of the contaquisity of the disease, hesitation of going to public places and negative influence on sex life when compared to women (p=0.009, p=0.003, p=0.001). Psychosocial problems (98.4%) were accepted more important than problems in daily activities (95.2%) and concerns about therapy (76.6%).
Conclusion: Psoriasis constitutes a great concern in patients’ lives. Patients especially young, with a long duration and a
severe disease should be evaluated for the neseccity of psychiatric support in addition to the classical therapy. (Turkderm
2007; 41: 117-20)
Key Words: Psoriasis, quality of life
Psoriasis, endüstriyel ülkelerde toplumun %1,5-2’sini etkile-yen, s›k görülen bir deri hastal›¤›d›r1. Kronik bir hastal›k
olma-s›, aral›kl› tedavi gerektirmesi ve kozmetik kayg›lara yol açma-s› nedeniyle hastalar›n yaflamlar›n› olumsuz yönde etkileyebil-di¤i gösterilmifltir2-4. Hastalara göre hastal›¤›n en kötü taraf›
d›fl görünümleridir, hastalar›n %89'u görünümlerinden utanç duyduklar›n› ifade etmifllerdir5. Birçok hasta taraf›ndan
hasta-l›¤›n oluflturdu¤u ruhsal durum fiziksel rahats›zl›ktan daha anlaml› kabul edilir6.
Dermatolojik hastal›klarda yaflam kalitesini de¤erlendirmeye yönelik gelifltirilmifl olan birçok ölçek bulunmaktad›r7-9. Bu
öl-çeklerde yer alan sorular hastalar›n günlük yaflam aktiviteleri, sosyal iliflkileri, cinsel yaflamlar› gibi yaflant›lar›n›n farkl› yönleri üzerine hastal›klar›n etkilerini belirlemeye yönelik olarak haz›r-lanmaktad›r. Yine bu ölçekler farkl› deri hastal›klar›n›n etkileri-ni birbirleri ile k›yaslayabilmeye de olanak k›lar. Bununla birlik-te farkl› deri hastal›klar›n›n yaflam kalibirlik-tesini farkl› yönlerden et-kileyebildi¤i gösterilmifltir10. Bu nedenle, her hastal›¤›n yaflam
kalitesi üzerine etkilerinin ayr› ayr› araflt›r›lmas› da gerekmekte-dir. Hastalar›n yaflam kalitesini etkileyen temel sorunlar›n belir-lenmesi al›nabilecek önlemleri belirlemeye yard›mc› olacakt›r. Çeflitli toplumlarda psoriasisli hastalar›n yaflam kalitesini de¤er-lendirmeye yönelik çal›flmalar bulunmaktad›r1,2. D›fl görünümle
ilgili yarg›lar, kültürel ve dinsel faktörler do¤rultusunda top-lumlara göre de¤ifliklik gösterebilir1. Bu çal›flmada geçerlilik ve
güvenilirlik analizleri yap›lm›fl olan on yedi soruluk “Psoriasis Yaflam Kalite Ölçe¤i (PYKÖ)” ile ülkemizdeki psoriasisli hastala-r›n yaflam kalitesinin de¤erlendirilmesi amaçlanm›flt›r11.
Gereç ve Yöntem
Çal›flmaya Pamukkale Üniversitesi T›p Fakültesi Dermatoloji poliklini¤ine baflvuran 124 psoriasisli hasta dahil edildi. Tüm hastalar taraf›ndan PYKÖ yan›tland›. Her soruya verilen yan›t “hiç”, “biraz”, “oldukça” ve “çok” fleklinde derecelendirile-rek s›ras›yla “0”, “1”, “2” ve “3” puan verildi. Alt›nc›, 7., 9. ve 11. sorular günlük yaflama iliflkin zorluklarla ve 15., 16. ve 17. sorular tedavi ile iliflkiliydi. Geri kalan sorular hastal›kla iliflkili psikososyal sorunlar› ifade etmekteydi.
Baflvuru s›ras›nda deri lezyonu bulunmayan hastalarda histo-patolojik inceleme ile psoriasis tan›s› konmufl olma flart› aran-d›. On sekiz yafl›ndan küçükler, hastal›klar› 6 aydan k›sa süre-dir mevcut olan ve okuryazar olmayan hastalar çal›flma d›fl› b›-rak›ld›.
Hastalar›n cinsiyetleri, yafllar› ve hastal›k süreleri kaydedildi. Artralji tan›mlayan hastalar psoriatik artrit varl›¤› aç›s›ndan araflt›r›ld›. Hastal›k fliddeti Psoriasis Area Severity Index (PASI) kullan›larak hesapland›. Her bir parametrenin PYKÖ skoru ile iliflkisi araflt›r›ld›.
‹statistiksel analizde χ2 (ki kare), Student-t testleri ve
Pear-son’un korelasyon katsay›s› kullan›ld›. ‹statistiksel hesaplama-lar SPSS (Sunum 10.0) kullan›hesaplama-larak yap›ld›. ‹statistiksel hata pa-y› 0.05 olarak kabul edildi.
Bulgular
Hastalar›n demografik özellikleri ve hastal›k bulgular› Tablo 1’de yer almaktad›r.
Yaflam kalitesi skoru ile hastalar›n cinsiyeti ve psoriatik artrit varl›¤› aras›nda iliflki saptanmad› (p>0.05). Hastalar en s›k bafl-kalar›n›n yan›nda kafl›nmak zorunda kald›klar›n›, hastal›kla il-gili pek çok insan›n soru sordu¤unu, merhem sürmeyi b›kt›r›-c› ve zaman al›b›kt›r›-c› bulduklar›n› ve ilaçlar›n yan etkileri olabile-ce¤ini düflündüklerini belirtti (Tablo 2).
Kaçar ve ark.
Psoriasisde Yaflam Kalitesi
Türkderm 2007; 41: 117-20
118
www.turkderm.org.tr
Tablo 1. Hastalar›n demografik ve klinik özellikleri
Cins
Kad›n 65 (%52.4)
Erkek 59 (%47.6)
Yafl (ortalama±SD) 18-78 (43.3±14.6)
Psoriasis süresi (ortalama±SD) 6 ay - 40 y›l (9.1±9.0 y›l) PASI skoru (ortanca) 0-36.5 (2.4)
Psoriatik artrit
saptanan 12 (% 9.7)
saptanmayan 112 (%90.3)
Tablo 2. PYKÖ’de yer alan sorular ve olumlu yan›t al›nan hasta yüzdeleri
Ö
Öllççeekkttee yyeerr aallaann ssoorruullaarr88 EEvveett yyaann››tt›› vveerreenn hhaassttaa yyüüzzddeessii
1. Hastal›¤›m nedeniyle insanlar›n bak›fllar›n› üzerimde hissediyorum. 51.6
2. Hastal›¤›mla ilgili pek çok insan soru soruyor. 64.5
3. ‹nsanlar piflirdi¤im yemekleri yemek istemiyorlar. 13.7
4. Görünümüm nedeniyle tan›mad›¤›m kiflilerin yan›na gidemiyorum. 21.8
5. Baflkalar›n›n yan›nda kafl›nmak zorunda kal›yorum. 72.6
6. ‹stedi¤im giysiyi giyemiyorum. 44.4
7. Kuaför ya da berbere gitmekten çekiniyorum. 32.3
8. ‹nsanlar bana dokunmamaya (el s›k›flma…) özen gösteriyorlar. 17.7
9. Hastal›¤›m nedeniyle ifl bulmakta zorlan›yorum. 6.5
10. ‹nsanlar hastal›¤›m›n bulafl›c› oldu¤unu düflünerek benden uzak duruyor ve ayn› ortamda bulunmak istemiyorlar. 19.4 11. ‹stedi¤im halde insanlar›n toplu halde bulundu¤u yerlere (deniz, lokanta, kahvehane, kabul günleri) gitmekten çekiniyorum. 26.6
12. Karfl› cinsle yak›nlaflmakta zorluk çekiyor, efl bulamayaca¤›m› düflünüyorum. 9.7
13. Kepeklerimden dolay› evim ve giysilerim çok kirleniyor. 50.8
14. Cinsel yaflam›m etkileniyor. 25.8
15. Merhemleri sürmek b›kt›r›c› ve zaman al›c› geliyor. 62.9
16. ‹laçlar›n yan etkileri olabilece¤ini düflünüyorum. 62.9
Hastal›¤›n bulafl›c› oldu¤unu düflünerek insanlar›n kendinden uzak durdu¤unu, istedi¤i halde insanlar›n toplu halde bulun-du¤u yerlere gitmeye çekindi¤ini ve cinsel yaflam›n›n olumsuz yönde etkilendi¤ini tan›mlayan erkek hastalar kad›nlara oran-la daha fazoran-layd› (p=0.009, p=0.003, p=0.001). Psoriasis, daha genç hastalar›n yaflam kalitesini daha fazla etkilemekteydi, hastal›k fliddeti ve süresi ile yaflam kalite skoru aras›nda pozi-tif korelasyon saptand› (Tablo 3).
Hastalar›n 118’inin (%95.2) günlük yaflamlar›n›n etkilendi¤i, 122’sinin (%98.4) psikososyal sorunlar yaflad›¤› ve 95’inin (%76.6) kulland›klar› tedavilerle ilgili kayg›lar tafl›d›¤› saptan-d›. Bu hastalar›n yaflam kaliteleri de günlük yaflamlar›n›n etki-lenmedi¤ini, psikososyal sorunlar yaflamad›klar›n› ve tedavi-lerle ilgili kayg›lar tafl›mad›klar›n› bildirentedavi-lerle karfl›laflt›r›ld›-¤›nda belirgin düzeyde bozulmufltu (p<0.001).
Günlük yaflamlar› etkilenen hastalarla etkilenmeyenler, psiko-sosyal sorunlar yaflayanlarla yaflamayanlar ve tedavi ile ilgili kayg›lar› olanlarla olmayanlar aras›nda kad›n-erkek s›kl›¤›, efl-lik eden artrit varl›¤›, yafl ve hastal›k süresi aç›s›ndan farkl›l›k bulunmad› (p>0.05). Sadece tedavi ile ilgili kayg›lar› olmayan hastalarda hastal›k daha fliddetli saptand› (p=0.036).
Hastalar›n 46’s›nda (%37.1) günlük yaflam üzerine hastal›k et-kisinin, 78’inde (%62.9) hastal›kla iliflkili psikososyal sorunlar›n ve 57’sinde (%46) tedavi ile ilgili kayg›lar›n oldukça veya çok fazla düzeyde oldu¤u tespit edildi. Bu hastalar›n genel yaflam kalitelerinde de belirgin düzeyde azalma oldu¤u saptand› (p<0.001). Günlük yaflamlar› oldukça veya çok fazla düzeyde etkilenenleri hastal›¤› daha uzun süredir mevcuttu (p=0.012). Önemli düzeyde psikososyal sorunlar yaflayanlar›n daha uzun süredir psoriasis hastas› oldu¤u ve hastal›klar›n›n daha fliddet-li seyretti¤i kaydedildi (p=0.046, p=0.002).
Tart›flma
Kronik deri hastal›klar›n›n, hastalar›n yaflam kalitesini belirgin flekilde etkiledi¤i gösterilmifltir4. Psoriasis, yaflam kalitesini
olumsuz yönde etkiledi¤i saptanm›fl en önemli deri hastal›kla-r›ndan biridir12. Hastal›k hayati tehlike yaratmasa da yol açt›¤›
psikososyal sorunlar intihar e¤ilimine bile yol açabilmekte-dir4,12,13. Hastalar›n fiziksel, psikolojik ve sosyal fonksiyonlar›n›
kanser, hipertansiyon, depresyon, diabet ve artrit kadar azalt-t›¤› ortaya konmufltur4. Bu nedenle hastal›¤›n bireyi ne
düzey-de etkiledi¤inin, yaflan›lan öncelikli sorunlar›n tespiti çözüm yollar›n›n saptanmas›na ve bu konuda yap›lan psikolojik des-tek medikal tedaviye uyumu artt›rarak tedavinin etkinli¤inin artmas›na katk›da bulunabilir. Rapp ve ark. psoriasisli hastala-r›n, hastal›kla bafla ç›kma yöntemlerini ve bu davran›fllar›n ya-flam kalitesi üzerine etkilerini araflt›rm›fllard›r. Hastalar›n %78’inin hastal›kla bafla ç›kmak için di¤er insanlara hastal›¤› anlatmak, bulafl›c› olmad›¤›n› söylemek, deri belirtilerini sak-lamak, insanlardan uzak durmak ve kendilerini problemlerini birçok kiflinin anlamad›¤›, baz› insanlar›n ac›mas›z oldu¤u ve
di¤erlerinin duyars›z olabilece¤i yönünde teskin etmek gibi çeflitli davran›fllarda bulunduklar›n› saptam›fllard›r. Sonuçlar› bu yöntemlerin ço¤una baflvuranlar›n yaflam kalitelerinin kö-tü oldu¤unu, sadece di¤er insanlara hastal›¤›n bulafl›c› olma-d›¤›n› anlatman›n, muhtemelen di¤er insanlar›n hastalardan uzak durmamalar›n› sa¤layarak, psoriasisin olumsuz etkisini azaltabildi¤ini göstermifltir14.
Öncelikle kozmetik problemlere yol açan psoriasisin kad›nlar› daha fazla etkileyece¤i beklenebilir. Amerika Birleflik Devlet-leri’nde, kad›n hastalarda erkeklere oranla yaflam kalitesinde daha fazla bozulma oldu¤u saptanm›flt›r2. Biz ise
hastalar›m›z-da Norveç’e benzer flekilde cinsiyete göre yaflam kalitesinde farkl›l›k saptamad›k1. Bu bulgular toplumumuzda, erkeklerin
de hastal›ktan kad›nlar kadar etkilendi¤ine iflaret etmektedir. Psoriasisli hastalar›n %6-51’de eklem tutulumu meydana ge-lir14,15. Psoriatik artritte tutulan eklemler a¤r›l› ve hastan›n
mo-bilizasyonunu k›s›tlay›c›d›r. Zamanla k›k›rdak ve kemik eroz-yonlar› önemli deformitelere ve kal›c› hareket k›s›tl›l›¤›na yol açabilir. Birçok hasta yürüme, merdiven ç›kma ve daktilo yaz-ma gibi mesleki sorumluluklar›n›n anlaml› düzeyde bozuldu-¤unu tan›mlar4. Bununla birlikte çal›flmam›zda Rapp ve ark.a
benzer flekilde psoriatik artrit saptanan hastalarda yaflam ka-litesi skorunu saptanmayanlardan farkl› bulmad›k14. PYKÖ’de
hastal›¤›n önemli bir komponenti olan artritin yaflam kalitesi üzerine etkilerine yönelik soru yer almamaktad›r.
Kafl›nt›n›n hastalar›n sosyal iliflkilerini etkileyen en önemli so-runlardan biri oldu¤unu saptad›k. Ayr›ca hastalar›m›z›n ço¤u di¤er insanlar›n hastal›k hakk›nda sorular sorduklar›n› tan›m-lad›. Bu durum k›smen s›k görülen bir deri hastal›¤› olmas›na ra¤men toplumumuzun psoriasis hakk›nda yeterli bilgisi ol-mad›¤›na iflaret etmektedir. Toplumun bilgilendirilmesi hasta-lar›n yaflam kalitelerini önemli düzeyde iyilefltirebilir. Her ne kadar psoriasis s›kl›kla topikal tedavi ile kontrol alt›na al›nabi-len bir hastal›k olsa da tedaviyi uygulamak hastalar için can s›-k›c› olabilmekte ve olas› yan etkiler hastalarda huzursuzlu¤a yol açabilmektedir. Tüm bu bulgular hastalar›n detayl› bir fle-kilde bilgilendirilmesinin gereklili¤ini ortaya koymaktad›r. Hastalar deri bulgular›n›n görüldü¤ü yüzme, günefllenme gi-bi sosyal aktivitelerinin k›s›tland›¤›n› ve ço¤unlu¤u bu tip ak-tiviteler s›ras›nda di¤er insanlarla eflit hizmet alamad›klar›n› hatta bazen kendilerinin ortamdan uzaklaflmalar›n›n istendi-¤ini ifade etmifllerdir4. Gupta ve ark. psoriasisli hastalar›n
%40.8’inde seksüel fonksiyonlar›n olumsuz yönde etkilendi¤i-ni saptam›fllar, bu konuda kad›nlarla erkekler aras›nda farkl›-l›k bulmam›fllard›r. Daha yo¤un eklem a¤r›s›, kepeklenme, ka-fl›nt› ve genital bölgede daha fliddetli tutulum ile seksüel fonk-siyonlarda bozulma aras›nda anlaml› iliflki oldu¤unu göster-mifllerdir. Etkilenen hastalar›n sadece %14.9’unun efllerinde cinsel isteksizlik oldu¤unu tan›mlamas› psoriasisin s›kl›kla eflte cinsel istekte azalmaya yol açmad›¤›n› iflaret etmektedir16.
Krueger ve ark. gençlerde seksüel aktivitelerin daha fazla et-kilendi¤ini saptam›fllard›r17. Çal›flmam›zda hastal›¤›n bulafl›c›
oldu¤unu düflünerek insanlar›n kendinden uzak durdu¤unu, istedi¤i halde insanlar›n toplu halde bulundu¤u yerlere git-meye çekindi¤ini ve cinsel yaflam›n›n etkilendi¤ini tan›mlayan erkek hastalar kad›nlara oranla daha fazlayd›. Bu tip bir fark-l›l›k toplumsal özelliklere ba¤l› olabilir. Ayr›ca çal›flmam›zda Gupta ve ark.dan farkl› olarak eklem a¤r›s›, kepeklenme, ka-fl›nt› gibi subjektif semptomlar sorgulanmad› ve genital bölge tutulumu de¤erlendirilmedi.
Kaçar ve ark. Psoriasisde Yaflam Kalitesi Türkderm
2007; 41: 117-20
119
www.turkderm.org.tr
Tablo 3. Ölçek puan›n›n klinik göstergelerle iliflkisi
K
Klliinniikk ggöösstteerrggeelleerr rr PP
Yafl -0,19 0.037
PASI 0.29 0.002
Çal›flmam›zda daha önceki çal›flmalara benzer flekilde gençle-rin ve hastal›¤› daha fliddetli seyredenlegençle-rin hastal›ktan daha fazla etkilendi¤ini saptad›k2,12,14. Unaeze ve ark. hastalar›n
ya-flam kalitesi üzerine psoriasisin olumsuz etkisinin zamanla azald›¤›n› göstermifllerdir18. Bununla birlikte hastalar›m›z
ara-s›nda daha uzun süredir psoriasis hastas› olanlarda yaflam ka-litesinde daha fazla bozulma saptad›k; bu durum hastalar›n zamanla hastal›klar›n› kabullenerek hastal›kla yaflamaya al›fl-mad›klar›n›, tam tersine durumun kronik hale gelmesinin has-talar› olumsuz yönde etkiledi¤ini iflaret etmektedir.
Çal›flmam›zda en fazla psikososyal sorunlar›n yafland›¤›, taki-ben günlük aktivitelerin olumsuz yönde etkilendi¤i ve bu fak-törlerin hastalar için tedavi ile ilgili yaflanan kayg›lardan daha öncelikli bulundu¤u saptad›k. fiiddetli düzeyde günlük ya-flamlar› etkilenen, psikososyal sorunlar yaflayan ve tedavi ile il-gili kayg›lar tafl›yan hastalar %37.1-62.9’lara ulaflmaktayd› ve bu hastalar aras›nda en fazla psikososyal sorunlar yaflanmak-tayd›. Her ne kadar günlük yaflamlar› etkilenen ve psikososyal problemler yaflayan hastalarda hastal›k süresi ve fliddetinde farkl›l›k bulmasak da bu yönlerden yaflamlar› anlaml› düzey-de etkilenenlerdüzey-de hastal›k süresi daha uzundu ve hastal›k da-ha fliddetli düzeydeydi. ‹lginç bir flekilde tedavi ile ilgili kayg›-lar› olmayanlarda hastal›k daha fliddetliydi.
Sonuç olarak psoriasis hayati tehlike oluflturmasa da hastala-r›n yaflamlahastala-r›n› hemen her aç›dan olumsuz yönde etkiledi¤i için önemsenmesi gereken bir hastal›kt›r. Sadece medikal te-davi hasta için baflar› olarak kabul edilmemektedir17.
Bulgula-r›m›z göstermifltir ki, özellikle hastal›¤› uzun süredir mevcut olan, fliddetli seyreden ve genç olanlar olmak üzere hastalar›n sadece deri lezyonlar› ele al›nmamal› yaflam kaliteleri de sor-gulan›p psikiyatrik destek gereklili¤i aç›s›ndan hastalar dik-katle de¤erlendirilmelidir.
Kaynaklar
1. Zachariae R, Zachariae H, Blomqvist K, Davidsson S, Molin L, Mork C, Sigurgeirsson B: Quality of life in 6497 Nordic patients with psoriasis. Br J Dermatol 2002; 146: 1006-16.
2. Gelfand JM, Feldman SR, Stern RS, Thomas J, Rolstad T, Margolis DJ: Determinants of quality of life in patients with psoriasis: A study from the US population. J Am Acad Dermatol 2004; 51: 704-8.
3. Sampogna F, Chren MM, Melchi CF, Pasquini P, Tabolli S, Abeni D: The Italian Multipurpose Psoriasis Research on Vital Experiences (Improve) Study Group: Age, gender, quality of life and psycho-logical distress in patients hospitalized with psoriasis. Br J Der-matol 2006; 154: 325-31.
4. Mease PJ, Menter MA: Quality-of-life in psoriasis and psoriatic arthritis: Outcome measures and therapies from a der-matological perspective. J Am Acad Dermatol 2006; 54: 685-704. 5. AJ Russo P, Ilchef R, Cooper AJ: Psychiatric morbidity in psoriasis:
A review. Australas J Dermatol 2004; 45: 155-61.
6. Psoriasis statistics. National Psoriasis Foundation, at: http:/www.psoriasis.org/stat.html. (Accessed 31 July 2000.) 7. Finlay AY, Khan GK: Dermatology Life Quality Index (DLQI)- a
simple practical measure for routine clinical use. Clin Exp Der-matol 1994; 19: 210-6.
8. Chren MM, Lasek RJ, Quinn LM, Mostow EN, Zyzanski SJ: Skin-dex, a quality-of-life measure for patients with skin disease: reli-ability, validity, and responsiveness. J Invest Dermatol 1996; 107: 707-13.
9. Morgan M, McCreedy R, Simpson J, Hay RJ: Dermatology quality of life scales- a measure of the impact of skin diseases. Br J Der-matol 1997; 136: 202-6.
10. Grob JJ, Revuz J, Ortonne JP, Auquier P, Lorette G: Comparative study of the impact of chronic urticaria, psoriasis and atopic der-matitis on the quality of life. Br J Dermatol 2005; 152: 289-95. 11. ‹nan›r I, Aydemir Ö, Gündüz K, Danac› EA, Ermertcan TA:
Psoriasisli hastalarda yaflam kalite ölçe¤i gelifltirilmesi. Türkderm 2003; 37: 189-95.
12. Gupta MA, Gupta AK: Depression and suicidal ideation in der-matology patients with acne, alopecia areata, atopic dermatitis and psoriasis. Br J Dermatol 1998; 139: 846-50.
13. Akay A, Pekcanlar A, Bozda¤ KE, Alt›ntafl L, Karaman A: Assess-ment of depression in subjects with psoriasis vulgaris and lichen planus. J Eur Acad Dermatol Venereol; 16: 347-52.
14. Rapp SR, Cottrell CA, Leary MR: Social coping strategies as-sociated with quality of life decrements among psoriasis patients. Br J Dermatol 2001; 145: 610-6.
15. Gladmann DD: Psoriatic arthritis. Dermatol Ther 2004;17: 350-63. 16. Gupta MA, Gupta AK: Psoriasis and sex: a study of moderately to
severely affected patients. Int J Dermatol 1997; 36: 259-62. 17. Krueger G, Koo J, Lebwohl M, Menter A, Stern RS, Rolstad T: The
impact of psoriasis on quality of life. Arch Dermatol 2001; 137: 280-4.
18. Unaeze J, Nijsten T, Murphy A, Ravichandran C, Stern RS: Impact of psoriasis on health-related quality of life decreases over time: An 11-year prospective study. J Invest Dermatol 2006; 126: 1480-9. Kaçar ve ark.
Psoriasisde Yaflam Kalitesi
Türkderm 2007; 41: 117-20
